Liturgia świętego Jakuba jest sprawowana tylko raz w roku w dzień modlitewnej pamięci apostoła Jakuba, pierwszego biskupa Jerozolimy. O rycie nabożeństwa opowiada o. Marek Ławreszuk proboszcz parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku i kierownik Katedry Teologii Prawosławnej UwB.

Modlitwa za zmarłych

Jego Ekscelencja Arcybiskup Bielski Grzegorz

Wykład został wygłoszony 27 lutego 2019 roku w Monasterze Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy w Supraślu w ramach  wiosennego cyklu “Supraskie Środy”

Odzyskanie niepodległości przez Polskę a Kościół prawosławny

prof. Eugeniusz Mironowicz.

Wykład został wygłoszony podczas konferencji duchowieństwa diecezji białostocko-gdańskiej 24 maja 2018 roku w Akademii Supraskiej.

Listopadowy okres zadumy. Pamięć o zmarłych

o. Mateusz Kiczko

W tradycji prawosławnej kilka razy do roku mamy dni szczególnej modlitwy za zmarłych. W listopadzie jest to sobota przed świętem ku czci św. Dymitra Sołuńskiego. O modlitwie za naszych przodków mówi o. Mateusz Kiczko-wikariusz parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.

Przeniesienie relikwii św. Gabriela z Grodna do Białegostoku

o. Grzegorz Misijuk

22 września 1992 roku po blisko 250 latach na Białostocczyznę powróciły relikwie świętego męczennika Gabriela Zabłudowskiego. W uroczystej procesji ulicami Białegostoku wzięło wtedy udział ponad 120 tysięcy wiernych. O tym jak wyglądały przygotowania do tego wydarzenia rozmawiamy z o. Grzegorzem Misijukiem – koordynatorem przeniesienia relikwii z Grodna do Białegostoku.

zdjęcia za: http://www.soborbialystok.pl

Rozpoczął się Europejski Tydzień Profilaktyki Nowotworów Głowy i Szyi. W ramach tego tygodnia, w najbliższą środę i piątek, w godzinach 12.00-13.30 w szpitalu wojewódzkim w Białymstoku pacjenci będą mogli skorzystać z bezpłatnych badań i konsultacji lekarskich. O szczegółach tej inicjatywy dr hab. Jan Kochanowicz rozmawiał z dr n. med. Dorotą Dziemiańczyk.

15 lat OrthPhoto. Prawosławie w Obiektywie

Aleksander Wasyluk – prezes stowarzyszenia Orthnet

We wrześniu i październiku w warszawskich parafiach odbywają się spotkania prezentujące prawosławie w różnych krajach świata. Organizatorem spotkań jest stowarzyszenie Orthnet, które świętuje 15-lecie swojej działalności. Koordynatorem projektu jest Aleksander Wasyluk, społecznik, który jako pierwszy prawosławny kandydat startuje do parlamentu z Warszawy.

O życiu św. Grzegorza Peradze

o. Piotr Fiedoruk – wikariusz parafii św. Pantelejmona w Białymstoku

13 września 1899 roku urodził się święty Grzegorz Peradze – gruziński duchowny, wykładowca Studium Teologii Prawosławnej Uniwersytetu Warszawskiego, który męczeńską śmierć poniósł w obozie koncentracyjnym Auschwitz-Birkenau. O życiu świętego Grzegorza Peradze i inicjatywach popularyzujących postać tego świętego rozmawiamy z o. Piotrem Fiedorukiem, wikariuszem parafii św. Pantelejmona w Białymstoku.

Szkoła św. św. Cyryla i Metodego w Białymstoku

Niepubliczna Szkoła Podstawowa Świętych Cyryla i Metodego w Białymstoku działa już od dwunastu lat. Jest to jedyna taka prawosławna placówka w Polsce, która łączy nauczanie podstawowe z edukacją religijną, narodową i międzykulturową. O działalności szkoły rozmawiamy z dyrektorem Marcinem Abijskim i duchowym opiekunem o. Piotrem Makalem.

Lato z wielokulturowym dziedzictwem. Edycja IV

ks. Jarosław Jóźwik – proboszcz parafii św. Mikołaja w Topilcu i kanclerz Akademii Supraskiej

Już po raz czwarty fundacja Oikonomos realizuje projekt Lato z wielokulturowym dziedzictwem. Uczestnikami projektu są wolontariusze, którzy zajmują się digitalizacją trzech zabytkowych świątyń w gminie Michałowo. O szczegółach tegorocznego projektu rozmawiamy z o. Jarosławem Jóźwikiem.

fot. https://www.facebook.com/Lato-z-wielokulturowym-dziedzictwem

Żołnierze wyklęci. Białostocczyzna 1945-1947

Nowa książka Fundacji księcia Ostrogskiego

Książka Fundacji księcia Ostrogskiego zawiera wspomnienia ofiar polskiego antykomunistycznego podziemia działającego w latach 1945-1947 na Białostocczyźnie. O okolicznościach powstania publikacji rozmawiamy z Eugeniuszem Czykwinem z Przeglądu Prawosławnego.

Przed wejściem do trzech białostockich cerkwi stanęły specjalne tablice informacyjne, wraz ze zdjęciami cerkiewnej architektury. To jeden z elementów szlaku nowożytnych cerkwi, który powstał właśnie w Białymstoku. O szczegółach projektu rozmawiamy ze Sławomirem Nazarukiem inicjatorem i pomysłodawcą nowego szlaku turystycznego.

fot. UM Białystok

Święto Supraskiej Ikony Bogurodzicy

Monaster Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy w Supraślu

10 sierpnia 2019 roku w monasterze Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy w Supraślu odbywały się uroczystości ku czci Supraskiej Ikony Matki Bożej. Świątecznym nabożeństwom przewodniczył Jego Eminencja Metropolita Sawa.

całonocne czuwanie

Boska Liturgia

Z Białegostoku już po raz trzydziesty czwarty wyruszy piesza pielgrzymka na św. Górę Grabarkę. Pątnicy przejdą ponad 130 kilometrów, aby wziąć udział w uroczystościach święta Przemienienia Pańskiego. O trasie tegorocznej pielgrzymki, potrzebie pielgrzymowania i kwestiach organizacyjnych rozmawiamy z Natalią Aleksiejuk i Tomaszem Kisielewskim z Bractwa Młodzieży Prawosławnej Diecezji Białostocko Gdańskiej.

 

Święto ku czci Supraskiej Ikony Matki Bożej co roku gromadzi w monasterze w Supraślu setki pielgrzymów. Wierni przybywają tu, by pomodlić się przed cudotwórczą ikoną i prosić Matkę Bożą o wstawiennictwo. O historii Supraskiej Hodegetrii i tegorocznych uroczystościach rozmawiamy z archimandrytą Hiobem i hieromnichem Pantelejmonem.

 

Plan uroczystości ku czci Supraskiej Ikony Matki Bożej

piątek 09.08.2019

16:00 powitanie pieszej pielgrzymki z Białegostoku
17:30 powitanie arcypasterzy
18:00 całonocne czuwanie
20:30 parakles do Matki Bożej, czytanie reguły modlitewnej przed Eucharystią
22:00 akatyst do Bogurodzicy
23:30 akatyst za zmarłych (krypta abpa Mirona)

sobota 10.08.2019

1:00 Św. Liturgia (cerkiew św. Jana Teologa)
6:00 Św. Liturgia (cerkiew Zwiastowania)
10:00 Św. Liturgia (ołtarz polowy przed cerkwią), uroczysta procesja

Schorzenia prostaty były tematem ostatniego spotkania z cyklu Pytanie do specjalisty w Radiu Orthodoxia. Gościem dr hab. Jana Kochanowicza był dr Robert Kozłowski, specjalista urologii, Ordynator Oddziału Urologii Onkologicznej i Ogólnej Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego im. J. Śniadeckiego w Białymstoku.

 

Z jakimi problemami pacjenci zgłaszają się najczęściej do urologa?

Najczęstszą przyczyną wizyty u urologa są kłopoty z oddawaniem moczu. Ale nie tylko. Urolog kojarzony jest jako typowo męski lekarz, ale to nieprawda. Dużą grupę pacjentów stanowią kobiety, które też miewają problemy z oddawaniem moczu, cierpią na choroby  układu moczowego, kamicę układu moczowego. 

Kobiety mają taką „chorobę” jak ciąża, są przyzwyczajone aby regularnie chodzić do lekarza już od młodych lat. Utarło się, że mężczyzna ma być zdrowy, silny, wszelka słabość jest wstydliwie przyjmowana i z pójściem do lekarza zwleka dłużej.

Prostata to narząd typowo męski? Kobiety go nie mają?

Nie, kobiety nie mają prostaty. Natomiast wszyscy mężczyźni mają prostatę. Często zdarza się sytuacja, że pacjent przychodzi do gabinetu i od progu mówi: „panie doktorze, ja chyba mam prostatę”. Odpowiadam, że „ma pan na pewno, ale porozmawiajmy o problemach jakie są związane z tym narządem”.

Prostata to potrzebny narząd?

Tak. Ale stwarza chyba najwięcej problemów zdrowotnych mężczyźnie. Jego jedyną funkcją jest produkowanie płynu, który jest składnikiem nasienia. Gros objętości nasienia to płyn produkowany przez prostatę. Plemniki, które produkują jądra, przez nasieniowody dostają się do gruczołu krokowego i mieszając się z płynem nasiennym, tworzą nasienie. Enzymy, które są zawarte w płynie produkowanym przez prostatę, upłynniają nasienie, co umożliwia ruch plemników i w efekcie zapłodnienie.

Jakie dolegliwości są związane z prostatą najczęściej?

Są trzy główne choroby tego narządu. Zapalenie gruczołu krokowego to najczęstsza choroba dotykająca młodych mężczyzn w wieku od kilkunastu lat do 50-60 roku życia. Młodzi mężczyźni nie chorują na żadną inną chorobę częściej, niż na zapalenie gruczołu krokowego. Kolejną chorobą jest łagodny rozrost gruczołu krokowego. I trzecia choroba to nowotwór gruczołu krokowego. To najczęstszy nowotwór złośliwy występujący u mężczyzn. Ta choroba przez wiele lat może nie dawać żadnych objawów. Natomiast pierwszymi objawami choroby zapalnej i łagodnego rozrostu prostaty są zwykle objawy związane ze sposobem oddawania moczu. W chorobach zapalnych objawami może być ból i pieczenie cewki moczowej, ból jest często niecharakterystyczny, występuje w okolicy moszny, jąder, krocza. Inne objawy to zmiana sposobu oddawania moczu, osłabienie ciśnienia strumienia moczu, wąski strumień moczu, strumień przerywany, uczucie zalegania moczu w pęcherzu, uczucie stałego parcia na mocz. Objawy te są związane z anatomią, bo gruczoł krokowy leży pod pęcherzem moczowym i otacza cewkę moczową. Jakikolwiek ucisk na cewkę powoduje mechaniczną przeszkodę w odpływie moczu i stąd te objawy.

Kiedy należy zgłosić się do lekarza?

Każdą dolegliwość należy skonsultować ze specjalistą urologiem, chociaż pierwsze objawy można zgłosić lekarzowi rodzinnemu. Dolegliwości związane z oddawaniem moczu mogą upośledzać jakość życia i na pewno z wizytą u lekarza nie należy zwlekać. Objaw, na który szczególnie trzeba zwrócić uwagę, to krew w moczu. To objaw mogący mówić o zagrożeniu nowotworem układu moczowego i wymaga dalszej, pilnej diagnostyki. 

Jak wygląda wizyta u urologa?

Warto przyjść z badaniami, jeśli wcześniej byliśmy u lekarza rodzinnego, on zleci na pewno podstawowe badania. Najważniejsze jest ogólne badanie moczu, a u mężczyzn po 50 r.ż obowiązkowym badaniem jest PSA. Jeżeli w rodzinie pacjenta występował rak prostaty, wtedy PSA należy zacząć regularnie badać już od 40 r.ż. Podstawowe badania to także te oceniające funkcje nerek, czyli kreatynina, mocznik, jonogram oraz podstawowe badanie morfologii krwi. Podczas wizyty opisujemy niepokojące nas objawy, a lekarz pod ich kątem zbada pacjenta i zleci ewentualne badania uzupełniające. Gdy mamy do czynienia z chorobą gruczoły krokowego, obowiązkowym badaniem fizykalnym, które musi urolog przeprowadzić podczas wizyty jest badanie prostaty. Jest to narząd która przylega do przedniej ściany odbytnicy. To badanie kojarzy się wstydliwie, bo lekarz musi przez odbytnicę palpacyjnie dotknąć do gruczołu krokowego. Mało narządów jest tak łatwo dostępnych badaniem. Doświadczony urolog jest w stanie na tej podstawie ocenić powierzchnię, konsystencję, obecność guzków w prostacie, a takie objawy podczas badania jak bolesność, uczucie parcia na mocz, mogą sugerować obecność chorób zapalnych. Jest to bardzo ważne badanie, którego nie wolno zaniedbać.

Do badania trzeba się jakoś szczególnie przygotować?

Nie, tak jak na każdą wizytę u lekarza. 

Jakie badania dodatkowe może zlecić specjalista?

Urolog może zlecić dodatkowe badania laboratoryjne i obrazowe, np. USG. W USG możemy obejrzeć nerki, pęcherz moczowy, gruczoł krokowy, wykryć złogi czyli kamienie w układzie moczowym. Jeśli wykryjemy nieprawidłowości w tym badaniu lub mamy podejrzenie choroby nowotworowej, wykonywana jest tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. Rezonans prostaty jest jedynym badaniem obrazowym, na podstawie którego można ocenić ryzyko obecność komórek nowotworowych w gruczole krokowym. 

Badania funkcjonalne z podawaniem znaczników, czyli badania PET, rezerwujemy dla pacjentów, u których podejrzewamy zaawansowany proces nowotworowy. Szukamy wtedy obecności przerzutów. 

Jak wygląda leczenie chorób prostaty?

W stanach zapalnych leczymy przeciwzapalne, stosując nierzadko serie antybiotyków. Jest to choroba, którą trudno wykryć w badaniach laboratoryjnych. Rozpoznanie najczęściej ustala się w oparciu o wywiad i badanie fizykalne. Leczenie przeciwzapalne, przeciwbólowe i antybiotykoterapia powinno być prowadzone według opracowanych schematów. Wiele zależy tu od pacjenta. Potrzebna jest systematyczność i cierpliwość. Często jest to leczenie wielotygodniowe. Od tego zależy sukces terapii.

Przy rozroście gruczołu krokowego powodującym utrudnienie oddawania moczu leczeniem pierwszego rzutu jest farmakoterapia. Mamy tu dwie grupy leków, pierwsze rozkurczają mięśnie gładkie w torebce gruczołu krokowego i szyi pęcherza. Te leki ułatwiają oddawanie moczu poszerzają cewkę moczowa, która przechodzi przez gruczoł krokowy. Druga grupa to leki hormonalne, które działają na tkankę gruczołową. Przy długotrwałym stosowaniu, mogą dać efekt zmniejszenia objętości gruczołu krokowego. Te leki mogą być skuteczne przez wiele lat, ale gruczoł krokowy jest takim dziwnym narządem, który jako jedyny nie wyhamowuje wzrostu po osiągnięciu dojrzałości i rośnie całe życie mężczyzny. Dlatego możemy się spodziewać, że skuteczność leku po kilku latach zostanie wyczerpana. Wtedy stosowane jest leczenie operacyjne. 

Gdy jest to łagodny rozrost prostaty, wtedy operacyjnie likwidujemy przeszkodę w odpływie moczu. Nie musimy usuwać całej prostaty. Większość operacji jest wykonywana w sposób małoinwazyjny przez cewkę moczową, bez klasycznego cięcia powłok. Pobyt w szpitalu trwa 3-4 dni. Po operacji pacjent wychodzi ze szpitala bez cewnika. Ulga w objawach jest bardzo duża a efekt utrzymuje długo. 

Jest pewna grupa pacjentów, których nadal operujemy metodą klasyczną, otwartą. Ma to miejsce wtedy gdy mamy do czynienia z bardzo dużą objętością gruczołu krokowego. Wówczas usunięcie tej tkanki, która stanowi przeszkodę w odpływaniu moczu przez wąską rurkę endoskopu wprowadzonego do cewki moczowej byłoby czasochłonne. Czas tej operacji byłby długi i narażałby pacjenta na niepotrzebne powikłania. Dlatego należy zaufać lekarzowi, który zdecyduje o wyborze metody operacyjnej. 

Czy wielu mężczyzn cierpi na nowotwór prostaty?

Rak prostaty jest najczęstszym złośliwym nowotworem wśród panów. Uważa się że co 10-ty mężczyzna zachoruje na raka prostaty. Na szczęście, ten nowotwór jest dopiero na 5 miejscu jako przyczyna zgonu z powodu chorób nowotworowych. W większości przypadków przebiega w sposób mniej agresywny, rośnie wolniej niż inne nowotwory. Mówi się, że historia naturalna raka prostaty to jest ok. 20 lat. Okres przedkliniczny, gdy nie występują objawy, to ok. 10 lat. Jeżeli dojdzie do wystąpienia objawów to nadal pacjent nawet nie leczony może żyć dalsze 10 lat. Oczywiście choroba będzie się rozwijała, objawy będą narastały. W końcowym stanie będziemy mieli do czynienia z zaawansowanym procesem nowotworowym. Podejmując decyzje terapeutyczne zawsze należy mieć na uwadze powolność rozwoju choroby. Oczywiście istnieją też bardzo agresywne postacie raka prostaty i wtedy nie należy zwlekać z leczeniem. 

Jeśli w badaniach całkowite stężenie PSA przekracza granice normy, urolog po wykluczeniu innych przyczyn, np. stanu zapalnego, zleca biopsję gruczołu krokowego. Przezodbytniczo, pod kontrola USG, pobiera się szereg, najczęściej 12, wycinków z gruczołu krokowego. Jeżeli anatomopatolog rozpozna w nich komórki nowotworowe, ustalany jest stopień złośliwości nowotworu. Trzeba też dowiedzieć się czy nowotwór jest ograniczony tylko do prostaty, czy też wychodzi poza gruczoł krokowy, czy nacieka jego torebkę, czy są przerzuty do węzłów chłonnych, czy są obecne przerzuty odległe. Najczęstszym miejscem ewentualnych przerzutów jest układ kostny. 

Jak wygląda leczenie raka prostaty?

Większość pacjentów ma wczesną postać nowotworu. Wtedy pierwszą metodą leczenia jest  tzw. aktywna obserwacja lub aktywny nadzór nad pacjentem. Dotyczy to nowotworów o bardzo małej objętości i o małym stopniu złośliwości (pierwszy stopień złośliwości). Wiemy, że u prawie 1/3 pacjentów z takim rozpoznaniem, nie dojdzie do szybkiej progresji nowotworu, czyli nie będzie się on szybko rozwijał. Możemy wtedy odwlec leczenie radykalne unikając ewentualnych powikłań związanych z chirurgią lub radioterapią. Czyli pacjent żyje w dobrym zdrowiu, wprawdzie z poczuciem choroby nowotworowej, ale pozostaje pod aktywnym nadzorem lekarza, który wykonuje mu kontrolne badania PSA, rezonansu magnetycznego, powtarza biopsję gruczołu krokowego tak, aby nie przegapić ewentualnej progresji. Pacjent musi czuć się bezpieczny. To bardzo dobrze udokumentowana metoda leczenia, którą nadal zbyt rzadko stosujemy. Pacjent ma prawo wiedzieć, że taka opcja leczenia może go dotyczyć.  

Podczas wyboru metody leczenia bardzo ważny jest wiek pacjenta. Inaczej będziemy postępować z pacjentem, który ma lat 50-55, zdrowym z bardzo długim spodziewanym czasem przeżycia, a inaczej ze schorowanym 75-latkiem, który przebył udar lub zwał. Ten starszy pacjent powinien być leczony mniej agresywnie. Jeżeli 75- latkowi dodamy 20 lat przeżycia z rakiem prostaty, to ten pacjent najprawdopodobniej umrze wcześniej z powodu innych chorób, np. układu krążenia. Lecząc agresywnie niepotrzebnie narazimy go na ewentualne powikłania nie przedłużając życia pacjenta. Natomiast zdrowego 50-latka leczymy agresywnie, bo jeżeli dodamy tu wspomniane już 20 lat, to mamy dopiero 75, a ludzie żyją obecnie dłużej. Ryzyko, że stracimy pacjenta z powodu choroby nowotworowej jest w tej sytuacji duże. 

To pacjent decyduje o tym, jak chce być leczony. Każda metoda obciąża w jakiś sposób pacjenta i jego rodzinę. Dużo zależy od psychiki pacjenta. Niejeden mężczyzna ucieszy się słysząc, że można „nic nie robić” i przyjść za pół roku na kontrolę. Inny nie będzie spał po nocach myśląc o swojej chorobie. Wtedy nerwy będą większe niż korzyści. Tego pacjenta powinniśmy poddać leczeniu radykalnemu. 

Leczenie radykalne, czyli jakie?

Jeśli nowotwór jest ograniczony tylko do narządu, proponujemy dwie metody: chirurgiczne usunięcie gruczołu krokowego bądź radioterapię. Skuteczność i odległe wyniki leczenia są w przypadku obu metod porównywalne. Pacjent ma możliwość wyboru metody.

W oddziale, którym Pan kieruje, od niedawna znajduje się nowoczesny robot chirurgiczny DaVinci. Jak wyglądają operacje z użyciem takiego robota? Lekarz nie musi już nic robić? 

Robot nie wykonuje żadnych ruchów niezaprogramowanych, są one odniesieniem ruchów rąk chirurga. To on steruje robotem. Manipulujemy narzędziami w ogromnym powiększeniu, jak pod mikroskopem. W laparoskopii takie powiększenie jest trzykrotne. Robot Da Vinci powiększa od 10 do 40 razy, czyli otrzymujemy bardzo dokładną wizualizację tkanek. Narzędzia możemy wpuścić w najbardziej odległe zakątki organizmu. Prostata leży w miednicy mniejszej za spojeniem łonowym. To trudno dostępny organ. Narzędzia robotyczne docierają tam bez problemu. Chirurg steruje narzędziami robotycznymi siedząc za konsolą chirurgiczną i używając w tym celu odpowiednich manetek. Ekran konsoli tworzy obraz  stereoskopowy, trójwymiarowy ułatwiający poruszanie się w polu operacyjnym. Konsola zaopatrzona jest w 9 pedałów, którymi sterujemy m.in. układem optycznym i diatermią chirurgiczną. Wymaga to dużej koordynacji ruchowej i treningu. Bardziej przypomina to symulator lotu odrzutowcem niż tradycyjną chirurgię. 

W operacjach prostaty istnieje ryzyko dwóch powikłań, które mogą istotnie obniżyć jakość życia pacjenta w okresie pooperacyjnym. Pierwsze to nieotrzymanie moczu (bo operujemy w okolicy odpowiadającej za zamknięcie cewki moczowej), drugie to utrata funkcji wzwodu, możliwości współżycia, co szczególnie wśród młodych mężczyzn może być bardzo ważnym aspektem. Robot pozwala na znaczne zmniejszenie ilości tych powikłań.

Da Vinci to komfort dla pacjenta, ale i lekarza. 

To przyszłość chirurgii. Dużo dotąd myśleliśmy o pacjentach, jak operować w sposób małoinwazyjny, ale o samych chirurgach niewiele. Dla lekarza taka operacja to często wyzwanie. Np. tzw. chirurgia małoinwazyjna wymaga często przyjmowania przez operatora  bardzo niewygodnych pozycji ciała, przebywania przez wiele godzin z wymuszonym ustawieniem rąk, kręgosłupa. To może kończyć się dolegliwościami bólowymi.

Robot daje nam komfort pracy. Siedzimy na wygodnym krześle, nie musimy być ubrani w strój chirurgiczny, możemy w każdej chwili od konsoli wstać. W tym czasie nic się pacjentowi nie stanie, bo system zabezpieczeń urządzenia jest tak rozbudowany, że nawet oderwanie oczu od okularu, przez który obserwujemy pole operacyjne, powoduje zatrzymanie pracy robota. Nie ma możliwości wykonania przypadkowego ruchu przez to urządzenie. 

I nie jest też tak, że pacjent leży na sali operacyjnej sam, a nad nim stoi bezduszne urządzenie. Przy pacjencie cały czas czuwa pielęgniarka instrumentująca w czasie zabiegu, a po drugiej stronie stołu operacyjnego – chirurg asystujący w trakcie zabiegu. Nad stanem pacjenta czuwa zespół anestezjologiczny. 

Czy możemy zapobiegać chorobom prostaty? Np. spożywając preparaty z pestek dyni?

Zanim (w latach 80-90-tych ub. wieku) weszły leki pomagające pozbyć się pierwszych objawów przeszkody podpęcherzowej, większość preparatów na schorzenia prostaty była pochodzenia roślinnego, m.in. były to wyciągi z pestek dyni, pestek śliwy afrykańskiej. One dostępne są do dzisiaj. Ich działanie nie zawsze było potwierdzone w badaniach klinicznych. Te preparaty mają działanie przeciwzapalne, poprawiają stan gruczołu krokowego, więc czemu nie? Działaniem dietetycznym może być natomiast stosowanie selenu w naturalnej postaci. To składnik enzymów gruczołu krokowego, jego prawidłowa podaż w codziennej diecie poprawia stan gruczołu i ewentualnie może zmniejszać ryzyko raka. Można suplementować selen w postaci tabletek, ale też naturalnie, w codziennej diecie. Największe ilości tego pierwiastka znajdziemy w orzechach brazylijskich i macadamia.

Wiadomo, jak ważna jest aktywność fizyczna. Ale czy długa jazda na rowerze może wpływać na choroby prostaty?

Często spotykam się z tym pytaniem. Nie ma danych naukowych mówiących o szkodliwości jazdy na rowerze. Kiedyś, w latach 70-tych, siodełko rowerów wyczynowych, powodowało ucisk na pęczki naczyniowo- nerwowe i u kolarzy zawodowców występowały zaburzenia wzwodu, z powodu gorszego przewodnictwa tych nerwów i ukrwienia prącia. Ale ten model siodełek już nie jest stosowany. Jedynym przeciwwskazaniem do jazdy na rowerze może być ból związany z zapaleniem gruczołu krokowego. Ale jeśli aktywność ta sprawia nam przyjemność, nie powoduje bólu, to zachęcam do jazdy na rowerze i generalnie do uprawiania każdej formy aktywności fizycznej. 

Urszula Ludwiczak

Dzień pamięci św. Marii Magdaleny

Jego Ekscelencja Arcybiskup Wrocławski i Szczeciński Jerzy

Kazanie wygłoszone podczas uroczystości ku czci św. Marii Magdaleny i jubileuszu 150-lecia istnienia warszawskiej katedry metropolitalnej 4 sierpnia 2019 roku.

fot. Łukasz Troc

8 sierpnia z Gródka wyruszy kajakowa pielgrzymka na uroczystości ku czci Supraskiej Ikony Matki Bożej. Zgodnie z legendą ponad 500 lat temu założyciele supraskiej ławry płynęli rzeką Supraśl za niesionym wodą krzyżem. Prawosławni mnisi przenieśli wówczas monaster z gwarnego Gródka, gdyż bezpośrednie sąsiedztwo zamku Chodkiewiczów nie wpływało pozytywnie na ich życie monastyczne.O szczegółach tegorocznej pielgrzymki rozmawialiśmy z prof. Janem Kochanowiczem.

Chór przy parafii św. Eliasza w Białymstoku został założony przez znanego kompozytora muzyki cerkiewnej Wiktora Krukowskiego. W 2007 roku wydano “Śpiewnik Dojlidzki” z kompozycjami muzycznymi Wiktora Krukowskiego, teraz trwają przygotowania do wydania płyty. O działalności dojlidzkiego chóru rozmawiamy ze Sławomirem Jurczukiem dyrygentem chóru młodzieżowego parafii św. Eliasza w Białymstoku.

W piątek 2 sierpnia cerkiew świętego proroka Eliasza na białostockich Dojlidach będzie obchodzić swoje święto parafialne. O zbliżających się uroczystościach Alina Wawrzeniuk rozmawia z proboszczem o. Anatolem Fiedorukiem.

Na święto ku czci Supraskiej Ikony Matki Bożej już po raz ósmy wyruszy z Gródka kajakowa pielgrzymka. Pielgrzymi w ciągu dwóch dni pokonają łącznie ponad 60 km rzeką Supraśl. O specyfice pielgrzymowania kajakiem rozmawiamy z o. Mikołajem Ostapczukiem proboszczem parafii Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy w Gródku i duchowym opiekunem pielgrzymów.

 

Uroczystości ku czci Zaleszańskiej Ikony Matki Bożej

Żeński Dom Zakonny Świętej Wielkiej Męczennicy Katarzyny w Zaleszanach

27 lipca 2019 roku w Domu Zakonnym w Zaleszanach uroczystościom ku czci Zaleszańskiej Ikony Matki Bożej przewodniczył Jego Eminencja Metropolita Sawa. Podczas uroczystości wmurowano kamień węgielny pod budowę nowej cerkwi pw. św. Katarzyny i męczenników podlaskich i chełmskich.

Przegląd Prawosławny. Lipiec 2019

Anna Radziukiewicz

Przegląd Prawosławny to społeczno-religijny miesięcznik kierowany do wyznawców prawosławia. Znajdziemy w nim informacje o historii, kulturze wschodniosłowiańskich mniejszości narodowych oraz aktualnej sytuacji prawosławia w Polsce i na świecie.

Zalit to niewielka wyspa niedaleko Pskowa w Rosji. Tutaj przez 44 lata posługę duszpasterską sprawował starzec Mikołaj Gurianov. Do starca pielgrzymowało wielu wiernych z różnych części świata, prosząc o modlitwę i duchowe porady. Zapraszamy do wysłuchania relacji z pielgrzymki na wyspę Zalit, którą przygotował o. Aleksy Petrovski z monasteru Narodzenia Bogurodzicy w Zwierkach.

Obrzęd poświęcenia cerkwi

Cerkiew św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej

21 lipca 2019 roku w miejscowości Konieczna odbyło się poświęcenie cerkwi św. Bazylego Wielkiego. Uroczystościom przewodniczył Jego Ekscelencja Arcybiskup Przemyski i Gorlicki Paisjusz. Cerkiew w Koniecznej została zbudowana w latach 1903-1905, obecnie jest świątynią filialną parafii prawosławnej w Żdyni.

Obrzęd poświęcenia cerkwi

Boska Liturgia

Zaburzenia psychiczne w wieku podeszłym były tematem ostatniej audycji w Radiu Orthodoxia. Gościem dr hab. Jana Kochanowicza był prof. Napoleon Waszkiewicz, kierownik Kliniki Psychiatrii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

 

Zaburzenia psychiczne w wieku podeszłym – czy to duży problem?

Jest to problem proporcjonalny do wieku. Jeżeli mózg się starzeje, to też gorzej toleruje wiele różnych sytuacji np. stresowych, bardziej się pobudza, łatwiej dekompensuje i częściej w wieku podeszłym pojawiają się zaburzenia psychiczne.

Wydawałoby się, że życie powoduje, że z wiekiem stajemy bardziej odporni psychicznie.  A to młodzi ludzie są bardziej odporni?

W każdym wieku mogą być problemy. Młodzi ludzie mają okresy, gdy są bardziej podatni na  zaburzenia psychiczne, np. w momencie gdy startują w dorosłe życie, wtedy pojawiają się różne zaburzenia lękowe, depresyjne.  

To jak wygląda nasza kondycja w starszym wieku zależy w dużej mierze od tego, jak o siebie dbamy, np. czy jesteśmy aktywni fizycznie, dbamy o odpowiednie odżywianie. Pewien wpływ mają  też czynniki genetyczne. Jeśli wszystko jest dobrze, to zwykle radzimy sobie dość dobrze ze stresem, codziennością. Ale w wieku starszym przychodzi często problem emocjonalny związany z samotnością, tym, że kiedyś wokół nas więcej się działo, było więcej osób. Często musimy pożegnać się z bliskimi, którzy umierają. A jak dołożymy do tego  zmiany w mózgu, które przychodzą wraz z różnymi chorobami, jak reumatologiczne czy metaboliczne, ten mózg jest stopniowo nadwątlany i radzi sobie coraz gorzej ze stresem. I nieco częściej mogą występować zaburzenia psychiczne. 

Jakiego rodzaju zaburzenia psychiczne występują u osób starszych najczęściej?

Smutek, niepokój, lęk. One w ogóle występują bardzo często w populacji, są związane z problemami, nastrojem. 

Należy też pamiętać o zaburzeniach nazywanych majaczeniami. To spory problem w wieku podeszłym. U starszych chorych somatycznie, gdy mamy np. nieduże zapalenie układu moczowego czy oddechowego lub zwykłe odwodnienie, o które nietrudno przy panujących ostatnio upałach, mogą występować zaburzenia świadomości, halucynacje wzrokowe, zaburzenia snu. 

Czy wpływ na gorsze samopoczucie może mieć np. przejście na emeryturę? 

Tak. Zwykle nam się wydaje, że wtedy będziemy w końcu realizować się towarzysko, odnowimy swoje hobby, zajmiemy się ogródkiem. Potem okazuje się, że nie ma wokół nas ludzi, a ile można zajmować się ogródkiem. Gdy stawiamy wszystko na jedną kartę, czyli  życie zawodowe, możemy się zawieść. Potrzebujemy życia towarzyskiego, rodzinnego. Gdy ktoś realizuje się tylko w aspekcie zawodowym, potem to znika, ma problem, co ze sobą zrobić. Pojawia się samotność, spowodowana brakiem ludzi wokół. Nadmiar pracy stresuje, ale też niedobór aktywności. Pojawiają się zaburzenia emocjonalne, depresje, ale też zaburzenia lękowe. 

Można się na tę emeryturę przygotować?

Przez całe życie. Od samego początku trzeba pamiętać, że pracujemy by żyć, a nie żyjemy, by pracować. Należy starać się żyć nie tylko pracą, zadbać o wiele innych aspektów: rodzinę, bliskich czy hobby.

Co powinno nas zaniepokoić w zachowaniu osób starszych? 

Jeżeli taka starsza osoba się izoluje. Nie znam osoby, która się izoluje i czuje się z tym dobrze. Nie ma osób, które lubią samotność na dłuższa metę. My z natury lubimy innych wokół nas. Jak ktoś wybiera samotność, to znaczy, że jest mu źle. Być może nie umie sobie radzić inaczej. Ważna jest rozmowa, jak nie zapytamy, nie usłyszymy, że jest mi źle. Gdy ktoś zaprzecza, musimy dopytywać, wyciągnąć czasem jakieś informacje. Każdy lubi czuć się potrzebny, coś z siebie dać, być dostrzeżonym. Warto rozmawiać, pytać. 

Czy starszej osobie nie wystarczy czasem samo zainteresowanie?

Tak, bo jak ktoś mnie pyta, jak się czuję, to znaczy że komuś na mnie zależy.

A jeśli starsza osoba ciągle popłakuje, nie radzi sobie, jak można pomóc?

Zapytać, dlaczego płacze. Powód może być prozaiczny, np. ktoś jest chory czy zmarł. Czasem wystarczy porozmawiać. Czasem trzeba skierować do specjalisty.

A jeśli obniżony nastrój się utrzymuje? Warto włączyć leczenie farmakologiczne?

Jest to niezbędne, jeśli mimo podejmowanych prób, nic nie działa. To może być depresja.  Ale trzeba poszukać przyczyny i wtedy włączyć właściwe leczenie. 

Wiele osób boi się, że leki antydepresyjne uzależniają.

Nie uzależniają, ale poprawiają nastrój. Zażywa się je przez określony czas, potem odstawia  przez wiele tygodni, stopniowo, wtedy organizm nie odczuwa zmian. Jeśli takie leki nagle odstawimy, można poczuć się nieco gorzej. To tak samo, jak byśmy nagle odstawili inne leki, np. na nadciśnienie.

Czyli nie bać się tych leków?

Pacjenci w gabinecie często mówią, aby im coś dać, tylko nie „psychtropa”. Pytam wtedy: a kawka z rana była? Tak. To już jeden „psychotrop” był. Tak naprawdę wiele rzeczy nas stymuluje, pobudza: kawa, przyprawy, gałka muszkatołowa. Leki są po to, by dodać energii, poprawić nastrój. Osoby z depresją gorzej tolerują stres. Jak włączamy leki, one hamują natężenie odczuwanego stresu. Potem pacjent może nawet musieć przyjmować mniej innych leków, np. na nadciśnienie. Bo wiele układów naszego ciała jest zależnych od mózgu. A my przez mózg dbamy o cała somatykę.

Jak ktoś idzie do specjalisty, założeniem jest leczenie, czyli poprawa stanu zdrowia i dobre leczenie. Ponad 30 proc. starszych osób zażywa minimum 5 leków na raz, my musimy też zadbać o to, aby nie wchodziły ze sobą w interakcje. Bierzemy to pod uwagę. Lek ma za zadanie pomóc. Na tym polega rozsądne leczenie.

U osób starszych czasem zauważa się, że na starość dziecinnieją. Martwić się tym?

To zależy. Może to być sposób radzenia sobie z życiem. Ale u części osób starszych w ten sposób objawiają się zmiany w mózgu, organiczne uszkodzenia. Gdy  naczynia są stopniowo uszkadzane, zwłaszcza czołowe okolice, taka osoba może słabiej kontrolować pewne mechanizmy. Może być np. bardziej pobudzona psychoruchowo, odhamowana. My to nazywamy zdziecinnieniem. 

Co robić, gdy bliska nam starsza osoba zgłasza, że np. widzi osoby, które już nie żyją, albo jest okradana, gdy wiemy, że to nieprawda? 

Mogą stać za tym zmiany organiczne w mózgu, majaczenia o których mówiłem. Zwłaszcza w godzinach wieczornych może dochodzić do takiego pobudzenia. Otępienie czy uszkodzenia mózgu, mogą być powodem tego, że starszej osobie douczają urojenia, zwidy. Takie przypadki należy dokładnie zdiagnozować, przyczyny mogą być bardzo różne, np. choroba Alzheimera, ale i zwykłe naczyniowe otępienie.

Czasem starsze osoby mają tendencje do zbieractwa, gromadzenia różnych rzeczy. To powinno niepokoić?

Część osób z sentymentu zbiera wiele rzeczy, co nie powinno nas niepokoić. Ale jak to jest już zbieractwo, które może sprawić że osoba starsza żyje w niehigienicznym środowisku, należy interweniować. Gdy ktoś zbiera wszystko, co możliwe, jest narażony nawet na infekcje układu oddechowego. Musi być przestrzeń do życia. Takie zbieractwo może być związane z lękiem, być formą zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych. To natręctwa, czyli natrętne myśli (obsesje)  i natrętne czynności (kompulsje). Te zaburzenia mogą się w starszym wieku nasilić, ale i młodszym. 

Część z nas pamięta pewnie, gdy idąc do szkoły, starała się nie nadepnąć na linię łączącą dwie płytki chodnika. Myśli by nie nadepnąć – to obsesje. A kompulsje – gdy podskakiwaliśmy nad taką linią. Jednak żeby mówić o zaburzeniu obsesyjno-kompulsyjnym, taka powtarzająca się czynność musi nam przeszkadzać w codziennym życiu. A taka idąca do szkoły podskakująca osoba, raczej nie cierpi, a jest zadowolona.

Na co jeszcze warto zwrócić uwagę?

Na zaburzenia koncentracji i pamięci. Czasem można się pomylić i szukać otępienia u osoby starszej, która ma depresję. My to nazywamy pseudootępieniem albo pseudodemencją. Osoba z depresją zwykle nie ma energii, jest wyczerpana, z tym wiąże się słaba koncentracja, i ta pamięć także szwankuje. W zwykłych testach przesiewowych może wtedy wyjść otępienie, ale nie znaczy, że ono jest. Czasem wystarczy podleczyć depresję i w tym funkcje poznawcze: myślenia, koncentracji, pamięci itp. się poprawiają i można wykluczyć otępienie. 

90 proc. depresji przebiega z niepokojem, lekiem. Jak jest lęk, trudno skoncentrować się na czymkolwiek. A wtedy mogą być problemy z pamięcią. 

Problemem u osób starszych jest też nadużywanie alkoholu.

To problem dość poważny, dwukrotnie częstszy u osób starszych niż młodszych, dotyczący głównie starszych mężczyzn. Takie życie bez zajęć, codziennych powinności sprzyja temu, by się  relaksować. Część osób zapija samotność, stres. Alkohol początkowo działa uspokajająco, ale jak codziennie dostarczamy do mózgu alkohol, on zmniejsza ilość swoich substancji uspokajających, a zwiększa pobudzające. Gdy odstawiamy potem alkohol, mamy objawy abstynencyjne: pobudzenie, lękliwość, drżenie, potliwość. Niestety, coraz częściej uzależniają się od alkoholu też kobiety. Kobiety uzależniają się z kolei częściej niż mężczyźni od leków uspokajających –  beznzodiazepin. 

Jak przekonać osobę, która ma zaburzenia, aby poszła do psychiatry?

Tym, że my się na tym znamy. Jak ktoś ma problem z nogą, raczej pójdzie do ortopedy, nie do kardiologa. My znamy się na zaburzeniach psychicznych, stosujemy leki oraz psychoterapię. Byłoby ze szkodą dla samego siebie nie skorzystać. Warto pójść porozmawiać ze specjalistą. To nie jest tak, że leczenie odbywa się wbrew pacjentowi, wspólnie o tym decydujemy. Czasem jest to problem psychologiczny, nie zawsze leki są niezbędne. 

Na szczęście coraz częściej ludzie do psychiatry przychodzą. Ale prawie 40 proc. populacji cierpi na zaburzenia psychiczne w ciągu roku, to czego tu się wstydzić.

Czym może grozić bagatelizowanie różnych objawów typu lęki, smutek, u osób starszych?

Pogorszeniem. Trzeba mieć świadomość, że jak teraz coś zbagatelizujemy, za chwilę będziemy musieli zająć się dwa razy większym problemem. Nie chodzi o to, by kogoś kontrolować wbrew wszystkiemu, ale jak problem narasta, za chwilę będzie dwa razy większy. Jak u kogoś nasila się niechęć do życia, to może nawet podjąć próbę samobójczą. 

U osób starszych na 3 próby samobójcze, jedna jest udana, gdy u młodszych na 20 prób – jedna udana. Dlatego warto reagować przy pierwszych niepokojących objawach.  

 

Urszula Ludwiczak

Źródełko – Manna i Eucharystia

W kolejnej audycji dzieci i młodzież opowiadają o wydarzeniach, które spotkały Izraelitów podczas czterdziestoletniej wędrówki do Ziemi Obiecanej. Wysłuchamy opowiadania pod tytułem “Miłosierdzie Damiana” oraz poznamy żywot Świętej Melangeli i kolejne pojęcie z prawosławnego słowniczka.

“Źródełko” to audycja edukacyjna tworzona przez uczniów szkół podstawowych. W każdym odcinku programu dzieci prezentują zagadnienia związane z prawosławiem, czytają duchowe opowiadania, przedstawiają żywoty świętych i tłumaczą pojęcia z prawosławnego słowniczka. Program prowadzą Natalia i Jan Ławreszuk, Zuzanna Romańczuk i Paweł Kiryluk. Scenariusz – Katarzyna Kiczko

13 lipca nad zalewem Bachmaty w Dubiczach Cerkiewnych odbył się koncert “Na Iwana, na Kupała”. Jest to największa plenerowa impreza organizowana przez Związek Ukraińców Podlasia. Każdego roku zjeżdżają tu tłumy miłośników ukraińskiej muzyki, tradycji i sztuki. W programie relacja z tego wydarzenia.

Program przygotowała: Anna Pabjan.

“Ukraińskie Słowo” realizowane jest w ramach projektu Związku Ukraińców Podlasia przy współpracy z Radiem Orthodoxia, dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji RP.

O historii Cerkwi św. Mikołaja Cudotwórcy przy Solomennojj Storozhce w Moskwie, szerokiej działalności duszpasterskiej i piosence “Polsza Prawosławnaja” rozmawialiśmy z o. Włodzimierzem Nowickim – proboszczem tej wspólnoty.

Cerkiew św. Mikołaja Cudotwórcy przy Solomennojj Storozhceest świątynią należącą do dekanatu Wszystkich Świętych moskiewskiej diecezji Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Znajduje się w dzielnicy Timiryazevskaya w północnej dzielnicy administracyjnej Moskwy. Solomennaya storozhka to historyczna miejscowość na północy Moskwy, wzięła swoją nazwę od krytego strzechą domu stróża, strzegącego terenów pierwszej wyższej placówki edukacyjnej w Rosji – Piotrowskiej Akademii Rolniczej (obecnie Rosyjski Państwowy Agrarny Uniwersytet im. K. A. Timiryazeva). Drewniana cerkiew z dachem czterospadowym została zbudowana w 1916 roku w stylu neorosyjskim według projektu architekta Fiodora Osipowicha Shekhtela. W czasach sowieckich cerkiew została zburzona. Zrekonstruowana dopiero w 1997 roku według oryginalnego projektu w nowej lokalizacji.

Proboszczem tej parafii od 2013 roku jest o. Włodzimierz Nowicki, duchowny Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej posiadający polskie korzenie. Ojciec Włodzimierz to postać nietuzinkowa. Urodził się 16 września 1963 roku w rodzinie lekarzy w miejscowości Chimki obwodu moskiewskiego. Po ukończeniu szkoły średniej wstąpił do Pierwszego Moskiewskiego Instytutu Medycznego (obecnie Akademia Medyczna). W 1986 roku skończył studia i pracował jako lekarz psychiatra w Centralnym Moskiewskim Klinicznym Szpitalu Psychiatrycznym. Dwa lata później został ordynatorem szpitala Nr 22 w rodzimej miejscowości. W tym samym roku przyjął święcenia diakońskie. Święceń kapłańskich udzielił o. Włodzimierzowi śp. Patriarcha Aleksy II w 2000 roku.      Przy parafii prężnie działają siostry miłosierdzia. Wiosną 2016 roku zostało utworzone Nikolskie Bractwo Młodzieży Prawosławnej. Ważną rolę w parafii odgrywa szkoła katechetyczna oraz muzeum, wydawana jest również gazetka parafialna.

Choroba Alzheimera była tematem ostatniej audycji z cyklu Pytanie do specjalisty w Radiu Orthodoxia. Gośćmi dr hab. Jana Kochanowicza były dr Agnieszka Iwaniuk, specjalista neurologii i dr Dorota Halicka, neuropsycholog z Kliniki Neurologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

 

Choroba Alzheimera – co to za choroba z punktu widzenia neurologa?

AI: Jest chorobą neurozwyrodnieniową, związaną z postępującym ubytkiem neuronów, czyli podstawowych komórek układu nerwowego. Nazwa choroby wzięła się od jej odkrywcy – był to niemiecki neuropatolog Alois Alzheimer, który po raz pierwszy tę chorobę opisał. Neuropatologia opiera się na tym, że postępujący ubytek neuronów spowodowany jest odkładaniem się w komórkach nerwowych patologicznych białek: beta amyloidu i białka tau. Postępujące konglomeraty tych białek uszkadzają ośrodkowy układ nerwowy  i ta postępująca neurodegeneracja prowadzi do rozwoju objawów choroby Alzheimera. 

A jak wygląda choroba Alzheimera z punktu widzenia neuropsychologa?

DH: W ostatnim czasie stworzono kliniczne kryteria rozpoznania tej choroby, cenne  z punktu widzenia neuropsychologii. Podkreśla się w nich, że w chorobie Alzheimera występuje specyficzny wzorzec zaburzeń pamięci. Mówi się o tzw. pamięci epizodycznej, która ulega zaburzeniu. A pamięć epizodyczna to umiejętność zapamiętywania nowych informacji w konkretnym czasie, konkretnej przestrzeni. Pacjenci w klasycznej postaci choroby Alzheimera mają problemy z uczeniem się, zapamiętywaniem nowych informacji. Niemniej definiuje się zespół otępienny jako chorobę Alzheimera w momencie, gdy te trudności wpływają na zdolności w codziennym funkcjonowaniu, wykonywaniu pracy. Gdy dochodzi do spadku ogólnych zdolności intelektualnych. Aby rozpoznać chorobę Alzheimera niezbędne są dane z wywiadu od rodziny czy opiekuna, obserwacji pacjenta, ale również wykonanie  testów neuropsychologicznych. Badanie to ujawnić powinno zaburzenia poznawcze w co najmniej dwóch sferach poznawczych. Choroba Alzheimera na pierwszym etapie to nie tylko zaburzenia pamięci epizodycznej. Choroba może rozpoczynać się również zaburzeniami innych funkcji poznawczych, z zachowaniem pamięci epizodycznej. Mówimy wówczas o tzw. atypowych postaciach choroby Alzheimera. Niemniej chorobę Alzheimera poprzedzają zaburzenia określane łagodnymi zaburzeniami poznawczymi. To właśnie z nimi najczęściej pacjenci zgłaszają się do poradni. Głównie mówią o osłabieniu pamięci, osłabieniu nazywania. Przy tym dobrze funkcjonują w życiu codziennym, są w pełni samodzielni. I wykonane badania nie ujawniają jakiś głębokich zaburzeń pamięci epizodycznej, ale jest ona słabsza niż powinna w odczuciu pacjenta i nieco słabsza niż ta związana z wiekiem. Możemy mówić wówczas o łagodnych zaburzeniach poznawczych, z których może rozwinąć się choroba Alzheimera, ale też mogą to być nieamnestyczne, łagodne zaburzenia poznawcze, które dotyczą innych funkcji niż pamięć.     .     

Czy choroba Alzheimera jest częstym problemem?

AI Otępienie typu alzheimerowskiego jest najczęstszą przyczyną otępienia. Szacuje się, że na świecie  dotyczy ok. 40 mln osób, w Polsce wśród ok. 500 tys. chorych z rozpoznanym otępieniem, ponad 300 tys. ma  rozpoznaną chorobę Alzheimera Najistotniejszym czynnikiem ryzyka jest wiek. Zapadalność rośnie z wiekiem, o ile u osób w wieku 65-69 lat zachorują 3-4 osoby na 1000 w ciągu roku, u osób powyżej 80 roku życia będzie to  już 30-40 osób na 1000. 

Jakie są objawy choroby? Czy to, że czasem o czymś zapomnimy, powinno nas niepokoić?

DH: Zaburzenia pamięci tzw. prospektywnej, czyli jeśli zaplanowaliśmy jakąś czynność, i zapomnieliśmy o jej wykonaniu, i to się często powtarza, może zaniepokoić. Moglibyśmy sprawdzić, czy nie zaczyna się proces otępienny. Np. czy nie są to łagodne zaburzenia poznawcze. Ale ważnym kryterium klinicznym w diagnozie otępienia jest pogorszenie funkcjonowania, które wpływa na życie codzienne i zawodowe. Inny ważny element to niezauważalny początek i pogarszanie się stopniowe w ciągu kolejnych miesięcy i lat. Zaburzenia narastają, pogarszają funkcje poznawcze w wywiadzie i obserwacji. 

To nie musi być pamięć. Deficyty poznawcze mogą występować w sferze amnestycznej i pozaamnestycznej, mogą dotyczyć  zaburzeń językowych, wzrokowo-przestrzennych, zaburzeń postrzegania, funkcji wykonawczych. Jeżeli takie zaburzenia narastają, powinniśmy udać się do specjalisty, który może skierować na badanie neuropsychologiczne.

Istnieją też nietypowe postacie choroby Alzheimera, to warianty językowy, czołowy, wzrokowy oraz taki,  w którym dominują zburzenia typu apraksji. 

Wariant językowy, zwany logopeniczną postępującą afazją. Przez pierwszy okres choroby pacjent ma wyłącznie problemy ze znajdowaniem słów i powtarzaniem złożonych fraz. Wiąże się to z zaburzeniami pamięci operacyjnej, umożliwiającej zakodowanie informacji, by wykonać dane zadanie. Zaburzenia językowe dotyczą posługiwania się mową, np. nie odnajdujemy potrzebnego słowa, nie mamy go na końcu języka, nie możemy nazwać czegoś prawidłowo, np. chcemy powiedzieć stół, wychodzi nam szafa, albo używamy nieprawidłowej głoski i powstaje nieprawidłowe słowo. 

Gdy mamy zaburzenia spostrzegania – pacjent przestaje rozpoznawać członków rodziny, posługiwać się zegarem, nie rozpoznaje przedmiotów, to może być wariant wzrokowy choroby Alzheimera.

Gdy są problemy z zachowaniem, pacjent jest drażliwy, niespokojny, zmienia nawyki np. żywieniowe i do tego ma zaburzenia pamięci epizodycznej – może to być wariant czołowy choroby.

Gdy jakieś objawy zaczną nas niepokoić, warto iść do neurologa. Jakie badania będą wykonane pacjentowi?

Każdy pacjent w gabinecie ma przeprowadzone podstawowe badanie neurologiczne. Zasadniczo u pacjentów z zespołami otępiennymi w zależności od stopnia zaawansowania zaburzeń, w badaniu neurologicznym nie uchwycimy charakterystycznych deficytów neurologicznych. Oczywiście możemy zauważyć spowolnienie psychoruchowe u takiego pacjenta, na późniejszych etapach choroby możemy zauważyć  cechy zespołu pozapiramidowego czy zaburzenia równowagi, zawroty głowy, zaburzenia stabilności postawy. W bardzo zaawansowanych postaciach choroby mogą to być zaburzenia połykania czy zaburzenia funkcji zwieraczy.

Najprostsze badania jakie możemy zlecić pacjentowi to diagnostyka laboratoryjna. Tu też nie ma takich specyficznych badań, które w stu procentach potwierdzą chorobę, ale można wykonać chociażby ocenę hormonów tarczycy, czyli ocenę czynności tarczycy, które powiedzą nam czy ten gruczoł działa prawidłowo. Zaburzenia otępienne mogą być bowiem związane z niedoczynnością tarczycy, które mogą objawiać się zaburzeniami pamięci. Jeśli zdiagnozujemy chorobę tarczycy i wyślemy pacjenta do endokrynologa, który prawidłowo postawi rozpoznanie i zaordynuje leczenie – można spodziewać się poprawy funkcji pamięci.

Ważne jest też chociażby badanie poziomu witaminy B12 – jej niedobory mogą generować zaburzenia otepienne. Wówczas suplementacja tej witaminy pomaga w zniwelowaniu objawów. 

Dysponujemy także diagnostyką obrazową. Każdy pacjent z zespołem otepiennym powinien mieć wykonane badanie neuroobrazowe: tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny. Nie są to wprawdzie badania, które pozwolą nam na postawienie rozpoznania w stu procenatch, ale szczególnie rezonans magnetyczny może pokazać dyskretne zmiany anatomiczne, jak zaniki istoty szarej czy zaniki  korowe w okolicach skroniowych czy czołowych, zaniki w okolicy hipokampa. .

Jeśli wyniki są niejasne, badania nie dają nam odpowiedzi, mamy także do dyspozycji badania czynnościowe, jak PET lub SPECT, które pokażą jak układ nerwowy funkcjonuje czynnościowo. Przy czym trzeba podkreślić, że zasadniczo badania te wykonujemy nie po to, by uwidocznić zaniki mózgowe, ale by znaleźć potencjalnie odwracalne przyczyny zespołu otępiennego, czyli chociażby guzy mózgu, objawy wodogłowia, przewlekłe krwiaki przymózgowe, przewlekłe zmiany naczyniowe, które w wielu przypadkach mogą być potencjalnie odwracalne. 

Diagnostyka laboratoryjna to nie tylko badanie krwi, ale też możliwość badania płynu mózgowo rdzeniowego. Na czym te testy polegają?

AI: Faktycznie, mamy możliwość oznaczania białka tau i beta amyloidu, czyli tych substancji stanowiących podłoże patogenezy choroby. Jeśli pacjenta diagnozujemy na oddziale neurologii, można zbadać  płyn mózgowo-rdzeniowy i oznaczyć obecność tych patologicznych białek, co przybliża Nas ku rozpoznaniu choroby Alzheimera 

A na co pacjent powinien się nastawić u neuropsychologa? 

DH: Przede wszystkim, że badanie wymaga czasu. Pacjenci i rodziny są uprzedzani, że spędzą ze mną godzinę lub więcej. 

Podstawą badania neuropsychologicznego jest bardzo szczegółowy wywiad i wykonanie konkretnych testów stanowiących badanie przesiewowe. Najbardziej znanym podstawowym testem jest tzw. Mini-mental oceniający ogólny stan psychiczny  Mini-mental może być wykonany wcześniej, np. przez neurologa czy lekarza rodzinnego, to test sprawdzający zdolność pacjenta do orientowania się w czasie, miejscu, zdolność do zapamiętywania, utrzymywania informacji w pamięci, rysowanie, kopiowanie. Do tego jest wykonywany tzw. test zegara. To narzędzia przydatne o tyle, że można je powtórzyć po pewnym czasie i ocenić ogólny stan pacjenta, zobaczyć czy nastąpiły zmiany w funkcjonowaniu.  

Maksymalnie można otrzymać 30 punktów, jeśli wychodzi 27 – co wtedy?

DH To sygnał dla neurologa,  żeby pacjentowi zalecić konsultację neuropsychologiczną i pogłębienie diagnostyki neuropsychologicznej czyli zbadanie innych funkcji poznawczych.

Jakie badanie wykonuje neuropsycholog?

DH Zaczynamy zawsze od diagnostyki przesiewowej. Podstawowym testem oceniającym funkcje poznawcze jest test Addenbrooke’s, w którym oceniamy nie tylko ogólny stan psychiczny, ale też nazywanie, zdolność uczenia się, zapamiętywania, przypomnienia. Możemy ocenić pamięć epizodyczną i funkcje językowe. Innym narzędziem przydatnym w diagnozie innego typu choroby Alzheimera jest tzw. test MoCA czyli narzędzie w którym więcej zadań jest skierowanych na tzw. funkcje wykonawcze, czyli to co umożliwia nam funkcjonowanie w codziennym życiu, zaplanowanie czynności, kontrolę, wykonanie jej, co gwarantuje prawidłowe myślenie i dostosowanie do tego, co niesie nam życie. Dopiero potem poszerzamy diagnostykę o szczegółową ocenę procesów poznawczych.  Minimum oceny procesów poznawczych to ocena funkcji językowych, wzrokowo- przestrzennych , wykonawczych oraz uczenia się i pamięci. To minimum, które neuropsycholog powinien wykonać. Ocenie podlega też praksja, czyli zdolność wykonywania ruchów, związanych np. z uczesaniem się, ubraniem, wykonanie czynności typu zapalenie papierosa.

Czy opiekun osoby chorej w gabinecie neuropsychologa jest potrzebny?

DH Podczas badania pozostaje zwykle poza gabinetem, rozmawiamy tylko na początku i na końcu badania,  jeśli pacjent wyrazi zgodę. To wynika z wielu względów. Np. nie zawsze opiekun może powiedzieć wszystko przy pacjencie, opiekun może być też rozpraszaczem dla pacjenta, albo np. pacjent może od niego oczekiwać podpowiedzi czy też opiekun może nie móc się doczekać odpowiedzi i odpowiada za chorego. Ale by uzupełnić diagnostykę, podczas wywiadu, opiekun chorego jest niezbędny. 

Czy chorobę Alzheimera można wyleczyć?

AI: Niestety nie ma leczenia przyczynowego, które zahamowałoby przebieg choroby, co  przekładałoby się na poprawę stanu klinicznego pacjenta. Trwają natomiast badania kliniczne, i pozostaje nadzieja, że za jakiś czas to skuteczne leczenie się pojawi. Obecnie dysponujemy jedynie leczeniem objawowym. Ono w mniejszym lub większym stopniu ma za zadanie spowolnić przebieg choroby i postęp objawów klinicznych, natomiast nie wyleczy pacjenta. To leki prokognitywne, mające za zadanie podtrzymać funkcje neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym, np. inhibitory esterazy acetylocholinowej. Mamy tu dwa preparaty do dyspozycji: donepezil – do  przyjmowania w formie doustnej, raz dziennie. Drugi – rywastygmina – może być w formie doustnej, a także w formie plastrów, zmienianych codziennie. Mamy też leki hamujące działanie kwasu glutaminowego – memantynę. 

Zasadniczo objawowe leki zarejestrowane są do początkowych etapów choroby, do leczenia wczesnej i umiarkowanej fazy, ale już nie tej zaawansowanej. Wtedy farmakoterapię ograniczamy do leków najistotniejszych dla pacjenta. 

U pacjentów z chorą Alzheimera możemy też stosować inne leki objawowe. Gdy np. mamy pacjenta z zaburzeniami zachowania, agresywnego, z zaburzeniami urojeniowymi – możemy podawać leki przeciwpsychotyczne, by te objawy wyciszyć, kiedy z kolei chory ma zaburzenia depresyjne – leki przeciwdepresyjne, pacjentowi z zaburzeniami snu – leki nasenne. 

Poza tym istotna jest profilaktyka chorób sercowo- naczyniowych. Powikłaniem tych chorób może być rozwój otępienia naczyniopochodnego, które też mogą nasilać postęp choroby Alzheimera. Dlatego wskazana jest wczesna diagnostyka i skuteczne leczenie nadciśnienia, zaburzeń lipidowych i cukrzycy, by uniknąć ich powikłań.

Czy w chorobie Alzheimera można pomóc niefarmakologicznie?

DH: : Tak, i to oddziaływanie ma znaczenie dla trzech obszarów: funkcji poznawczych, problemów natury neuropsychiatrycznej, gdy mamy zaburzenia zachowania oraz na funkcjonowanie w życiu codziennym. Pomagać pacjentowi można poczynając od pomocy typowo ćwiczącej funkcje poznawcze, tzw. terapia kognitywna, treningi pamięci, innych funkcji poznawczych, orientowania się w rzeczywistości (jak data, miejsce), mogą też to  być oddziaływania typu bycie z pacjentem w kontekście wspomnień z młodości. Inne oddziaływania mają na celu poprawę samopoczucia pacjenta, czyli jesteśmy z nim tu i teraz, dajemy poczucie bezpieczeństwa, co zapobieganie konfliktom. Pacjenci często doznają bowiem zaburzeń urojeniowych, staja się agresywni, opiekun musi nauczyć się jak postępować z taką osobą. 

Pomóc mogą też terapie zajęciowe, np. w oddziałach dziennego pobytu, ale też wykonywane z rodziną czy opiekunem. 

Terapia środowiskowa obejmuje modyfikację środowiska, w którym mieszka chory. Chodzi o to, by tak zabezpieczyć mieszkanie, by pacjent nie  był narażony na urazy, np. zapewnić płynne ciągi komunikacyjne. Trzeba też zapewnić bezpieczeństwo, np. zabezpieczyć dostęp do gazu, pochować substancje chemiczne. 

Celem niefarmakologicznego działania jest też poprawa jakości życia opiekuna. Kładziony jest duży nacisk, by mu pomoc, zaleca się udział w grupach wsparcia. Można tam zdobyć wiedzę na temat istoty choroby, nauczyć się radzenia z agresją chorego, ale i naszymi odczuciami, nauczyć budowania kontaktu z chorym. 

Choroba Alzheimera trwa różnie długo, ale najdłuższy okres, to faza środkowa, zaawansowana, trwająca ok. 8 -10 lat. To okres, gdy pacjent wymaga opieki,  nie może już mieszkać sam, staje się niesamodzielny. To bardzo długi czas, w którym opiekun musi radzić sobie z obniżoną sprawnością poznawczą i fizyczną chorego, emocjami, agresją, urojeniami. Dlatego ważne są grupy wsparcia, które istnieją w wielu miastach w Polsce. Ważna jest też edukacja i możliwość kontaktu z psychologiem, neurologiem, psychiatrą. Opiekunowie muszą też nauczyć się wykorzystywać czas wolny dla siebie

Czy leczenie szpitalne to dobry pomysł?

AI: Na wczesnych etapach choroby Alzheimera zdarza się, iż pacjenci są diagnozowani w warunkach szpitalnych. Na tym etapie choroby można faktycznie oczekiwać korzyści związanych z możliwością postawienia rozpoznania i zdefiniowaniem problemu pacjenta. U chorych z zaawansowaną postacią otępienia niestety pobyt w szpitalu może spowodować  gwałtowne pogorszenie funkcjonowania, ponieważ osoba taka znajdzie się nagle w nowym miejscu, w nowym otoczeniu, którego nie zna i nie rozumie. To może spowodować, że przestanie sobie radzić również w warunkach domowych. 

Jakie jest rokowanie?

AI: Niestety, negatywne. Nie dysponujemy leczeniem przyczynowym, więc w momencie rozpoznania informujemy pacjenta, rodzinę czy opiekunów, że jest to choroba przewlekle postępująca, której nie potrafimy wyleczyć, możemy nieco spowolnić jej przebieg, ale nie zahamujemy procesu neurozwyrodnieniowego. Najczęstsza przyczyną śmierci jest zwykle nie sama choroba Alzheimera, ale choroby towarzyszące, ich powikłania jak np. infekcje płuc.

Czy możemy zapobiec lub ograniczyć ryzyko wystąpienia choroby Alzheimera?

DH: Mówi się o tzw. poszerzaniu rezerwy poznawczej, prokognitywnych działaniach. Najlepszym sposobem jest poszerzanie tej rezerwy czyli stałe stymulowanie mózgu aktywnością, zarówno poznawcza, jak i ruchową. To odnosi się też do chorych z zespołem otepiennym. Stwierdzono, że systematyczna aktywność, uczenie się, zdobywanie nowych umiejętności, stymulowanie mózgu, może sprawić że nie pojawią objawy zespołu otępiennego lub pojawią się później. 

A zdrowy styl życia? 

AI: Jest bardzo ważny. Należy utrzymywać prawidłową dietę, zawsze wskazana jest aktywność fizyczna oraz życie towarzyskie. Udowodniono, że prowadzenie życia towarzyskiego, kontakt z innymi ludźmi, jest czynnikiem ochronnym. Do tego profilaktyka pierwotna i wtórna chorób sercowo-naczyniowych, prawidłowe leczenie chorób towarzyszących. 

Urszula Ludwiczak

Fińska Autonomiczna Cerkiew Prawosławna kanonizowała nowego świętego. Święty męczennik i wyznawca  Jan (Karhapja) urodził się w Sonkajanrantalainen w 1884 roku. Był jednym z wiodących popularyzatorów wiary prawosławnej w regionie. Niestety, na początku XX wieku Cerkiew Prawosławną  Finowie utożsamiali z Rosją, co w czasie wojny domowej między białymi i czerwonymi Finami wiązało się z nieprzychylnością wobec prawosławnych, których postrzegano jako potencjalnych zdrajców. Wiosną 1918 r. św.  Jan Karhapja został rozstrzelany pod zarzutem kolaboracji z wrogiem.

Św. Jan z Sonkajanrantalainen – to drugi święty kanonizowany przez Fińską Autonomiczną Cerkiew Prawosławna, pierwszym kanonizowanym świętym, w czerwcu tego roku, został święty Jan Walaamski.

O żywocie nowych świętych, na antenie radia Orthodoxia opowiedział o. Heikki Huttunen – duchowny Fińskiej Cerkwi Prawosławnej, teolog, ekumenista.

Boska Liturgia

Parafia Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Wasilkowie

W piątek 12 lipca 2019 roku cerkiew świętych apostołów Piotra i Pawła w Wasilkowie obchodziła swoje parafialne święto. Uroczystościom przewodniczył zwierzchnik diecezji białostocko-gdańskiej Jego Ekscelencja Arcybiskup Jakub.

Materiał przygotował Rafał Łaszczuk

W dzisiejszym programie spotkamy się z zespołem “Hiłoczka” z Czeremchy. Grupa istnieje od 1994 roku, a jej kierownikiem jest Irena Wiszenko. W swoim repertuarze zespół posiada kolędy, szczedriwki, wesnianki, rohulki i inne ukraińskie pieśni z Podlasia i Polesia. Zespół od wielu lat współpracuje z folklorystą, Jurijem Kowalczukom z Równego, który przekazuje im autentyczny folklor Polesia przy zachowaniu prawidłowej maniery tzw. “białego śpiewu”.

Program przygotowała: Anna Pabjan.

“Ukraińskie Słowo” realizowane jest w ramach projektu Związku Ukraińców Podlasia przy współpracy z Radiem Orthodoxia, dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji RP.

Święci apostołowie Piotr i Paweł ponieśli męczeńską śmierć w Rzymie. Cerkiew otacza ich wielką czcią określając mianem koryfeuszy i nauczycieli świata. O działalności apostołów, odmiennej drodze do Chrystusa i twórczości epistolarnej rozmawiamy z o. Andrzejem Kuźmą wykładowcą Prawosławnego Seminarium Duchownego i Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie.

 

Profilaktyka chorób nowotworowych była tematem ostatniej audycji z cyklu Pytanie do specjalisty w Radiu Orthodoxia. Gościem dr hab. Jana Kochanowicza była prof. Ewa Sierko z Zakładu Radioterapii w Białostockim Centrum Onkologii oraz Kliniki Onkologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

Czym jest choroba nowotworowa? Dlaczego słowo nowotwór, rak, budzi tyle negatywnych emocji i lęku?

Choroba nowotworowa polega na niepohamowanym namnażaniu się komórek, które uległy zmianom genetycznym wskutek różnych czynników, m.in. czynników wewnętrznych lub środowiskowych. Komórki takie namnażają się początkowo w jednym miejscu naszego ciała, potem w miarę rozwoju nowotworu pojedyncze komórki lub ich skupiska dostają się drogą naczyń chłonnych do węzłów chłonnych, a inne komórki drogą naczyń krwionośnych docierają do innych części naszego organizmu, np. płuc, wątroby, kości czy mózgu – wtedy mówimy o przerzutach odległych choroby nowotworowej. 

Choroba nowotworowa budzi wiele negatywnych emocji przede wszystkim dlatego, że jest często rozpoznawana zbyt późno. Jeśli lekarze nie są w stanie wyleczyć pacjenta, zawsze mogą walczyć o wydłużenie mu życia, mogą pomóc w łagodzeniu objawów choroby.

Choroba nowotworowa budzi wiele lęku także dlatego, że przez długie lata nie wiedzieliśmy, co to jest za choroba, jakie są jej przyczyny, nie mieliśmy metod diagnostycznych, nie wiadomo było, jak można ją leczyć. Dlatego w przeszłości chorzy umierali. W społeczeństwie pokutowały powiedzenia, że „rak to wyrok”, że „raka lepiej nie ruszać” czy że „rak boi się noża”. 

Teraz mamy bardzo dobre, czułe, nowoczesne narzędzia diagnostyczne i fantastyczne metody leczenia choroby nowotworowej. I mamy bardzo dużo wyleczeń z choroby nowotworowej. 

Warunkiem skutecznego leczenia jest to, że pacjenci muszą zgłosić się do lekarza we wczesnym stadium zaawansowania choroby nowotworowej. Musi być też odpowiednio wcześnie i sprawnie wykonana diagnostyka i postawiona odpowiednia diagnoza przez lekarza. Ważna jest też czujność lekarza, by nie nie przegapił wczesnych objawów choroby nowotworowej. 

Dysponujemy nowoczesnym leczeniem, wykorzystujemy wysokospecjalistyczne zabiegi operacyjne, nowoczesne techniki radioterapii, szeroką gamę chemioterapeutyków, leków ukierunkowanych molekularnie, immunoterapię, które umożliwiają wyleczenie z choroby nowotworowej lub pomagają wydłużać życie pacjentów. 

Problem jest też w tym, że gdy ktoś choruje z naszego otoczenia, wszyscy o tym wiemy, dyskutujemy, że cierpi. Z kolei osoby wyleczone z choroby nowotworowej starają się nie nagłaśniać tego faktu, swoją chorobę zachowują w tajemnicy. Bo czasem nowotwór dotyczy miejsc intymnych: jajników, macicy, piersi, odbytnicy. Leczenie raka jelita grubego wiąże się niejednokrotnie z koniecznością wyłonienia sztucznego odbytu – to nie jest komfortowa psychologicznie sytuacja i chorzy się tym raczej nie chwalą otoczeniu. Poza tym ludzie często nie chcą być postrzegani przez pryzmat choroby nowotworowej, nie mówią innym o zachorowaniu, starają się po chorobie wrócić do normalności, zwykłego dnia, chcą, aby społeczeństwo ich normalnie traktowało. Bywa, że chorzy nie informują o chorobie pracodawcy, bo obawiają się utraty pracy. To wszystko powoduje, że mamy do czynienia z taką „negatywną reklamą” choroby nowotworowej. Bo wiemy wszystko, co jest złe w chorobie nowotworowej, a za mało o tym, że jest bardzo wielu pacjentów, którzy są ozdrowieńcami, zostali wyleczeni z choroby nowotworowej oraz o tym, że wielu z nich żyje z chorobą nowotworową, bo udało się zahamować jej rozwój. Dobrze, że coraz więcej osób, m. in. celebrytów, którzy przebyli chorobę nowotworową mówi o tym, że są wyleczeni z nowotworu. Ale ciągle tych pozytywnych przykładów jest za mało w porównaniu do ilości negatywnych informacji.

Czy dużo osób jest zagrożonych chorobą nowotworową?

W Polsce rocznie zapada na nią ok. 170 tys. osób. Szacuje się, że co 4 Polak zachoruje, a co 5. umrze z powodu choroby nowotworowej. To choroba powszechna, nawet można mówić, że społeczna. Wobec różnych czynników, które ją powodują a są obecne w naszym otoczeniu, jesteśmy narażeni na zachorowanie na nowotwory, ale warto pamiętać, że wczesne wykrycie w większości przypadków daje szansę na całkowite wyleczenie z tej choroby.

Czy choroba zależy od płci? 

Są nowotwory charakterystyczne dla płci. Kobiety nie zachorują na raka prostaty, podczas gdy panowie chorują bardzo często, a im mężczyzna jest starszy, tym większe ryzyko zachorowania na ten nowotwór. Mężczyzna z kolei nie zachoruje na raka trzonu macicy, szyjki macicy, czy jajnika. Ale już na raka piersi chorują zarówno kobiety, jak i mężczyźni, przy czym mężczyźni stukrotnie rzadziej.

Jakie nowotwory dominują wśród mężczyzn?

Panowie najczęściej chorują na raka płuca, jelita grubego i prostaty. Zgony najczęściej są z powodu raka płuca. Ten nowotwór jest bardzo agresywny i zbiera największe żniwo.

A wśród kobiet?

Najczęstszym jest rak piersi, także jelita grubego i płuca. Niepokojące jest to, że wśród kobiet wzrasta liczba zachorowań na raka płuca.

Jakie czynniki mają wpływ na nowotwory płuc?

Gros raków płuca wynika z palenia papierosów. To jeden z najbardziej udokumentowanych czynników rakotwórczych. Często po papierosa sięgają młodzi ludzie, w wieku szkoły podstawowej czy średniej. Nie mają oni świadomości o ich szkodliwości, wydaje się im, że to szpan, fajny sposób na zdobycie towarzystwa. Bardzo szybko uzależniają się. Niestety, potem w wieku średnim i starszym zbieramy żniwo w postaci chorób nowotworowych, ale też serca, naczyń krwionośnych. Palenie papierosów prowadzi do rozwoju nowotworów płuc, ale też głowy i szyi (m.in. gardła, jamy ustnej, krtani), przełyku, pęcherza moczowego, czy raka szyjki macicy. 

Jeśli dziecko w dzieciństwie jest stale narażone na dym papierosowy, w dorosłym wieku ma wielokrotnie większe ryzyko zachorowania na raka. 

Oczywiście, w ostatnich latach poprawiła się zdecydowanie świadomość naszego społeczeństwa, wielu palaczy nie pali w obecności dzieci czy innych osób. Obowiązuje ustawowy zakaz palenia w miejscach publicznych. Ale nadal problem istnieje. Generalnie zasada jest taka: nie pal. Jeśli palisz – rzuć, a gdy nie możesz rzucić –  nie pal w obecności osób trzecich, szczególnie dzieci.

Wiele lat temu pracowałem na onkologii, pamiętam pierwszą pacjentkę z nowotworem płuc. To była  Cyganka, paląca nieustannie. Można powiedzieć chyba, że emancypacja i moda na palenie miała wpływ na to, że coraz więcej kobiet choruje na raka płuca? 

Na pewno tak, ale palenie nie jest jedynym czynnikiem prowadzącym do  zachorowania na raka., Za część nowotworów odpowiada nieprawidłowa dieta, otyłość i nadwaga, brak ruchu, promieniowanie UV, uwarunkowanie genetyczne, zanieczyszczenie środowiska, powietrza. Do rozwoju raka przyczyniają się też niektóre zawody – np. praca przy azbeście czy w wysokim stężeniu radonu albo praca na pełnym słońcu (np. u rolników). Części przyczyn nie znamy jeszcze.

Co powinno nas zaniepokoić, może być sygnałem, że to nowotwór?

Generalnie powinno nas niepokoić, gdy jakieś objawy nie ustępują przez dłuższy czas, nasilają się, stają się coraz bardziej uporczywe. Natomiast same objawy raka wynikają z jego lokalizacji. 

I tak nowotwory mózgu mogą dawać objawy o charakterze padaczki, utraty przytomności, niedowładu ręki, nogi, czy zaburzeń czucia. Mogą to też być np. uporczywe bóle głowy, uporczywa senność, wymioty, zaburzenia pamięci oraz zmiany osobowości. 

Pierwsze objawy nowotworów głowy i szyi to guzy, owrzodzenia na języku, w jamie ustnej, w okolicy gardła, szyi. Zatkanie jednego przewodu nosowego, czy krwawienie z nosa też może być objawem nowotworu. Mogą to być zaburzenia połykania, zachłystywanie się przy połykaniu, pojawianie się czarnych plam w jamie ustnej, na skórze. Objawem raka krtani może być np. przewlekła chrypka albo krztuszenie. Jest zasada, że jeśli występuje jeden z wyżej wymienionych objawów lub objawy wskazujące  infekcję czy natarcie, które nie mijają przez 3 tygodnie, powinniśmy iść do lekarza. 

Nowotwory płuc długo nie dają objawów. Ale szczególnie jeśli jesteśmy palaczami i przedłuża się nam  infekcja, kaszel, pojawia się ból w klatce piersiowej, bezwzględnie powinniśmy iść do lekarza na dalsze badania.

W nowotworach piersi objawem charakterystycznym jest guzek w piersi, okolicy pachowej, nadobojczykowej. Ale nie czekajmy aż się pojawi, starajmy się, by go wykryć, gdy jest jeszcze niewidoczny klinicznie, gdy ani pacjentka ani lekarz nie są w stanie wybadać go palcami. Dostępne są badania mammograficzne, które wykrywają guzek jeszcze niewidoczny klinicznie. Rozpoczęcie leczenia na tym wczesnym etapie rozwoju raka daje szansę na najlepsze wyniki leczenia i efekty estetyczne.

Pierwsze objawy raka  przełyku to zaburzenia połykania, zatrzymywanie się pokarmów przy połykaniu, ból przy połykaniu, w większych stadiach zaawansowania – chudnięcie. 

Rak żołądka  może objawiać się dolegliwościami bólowymi okolicy śródbrzusza, które mogą wynikać z obecności bakterii h.pylori, która powoduje zapalenie błony śluzowej żołądka. Przewlekłe stany zapalne także mogą sprzyjać rozwojowi choroby nowotworowej.

W zaawansowanych stadiach raka żołądka pacjenci zgłaszają zaburzenia smaku, np. przestają lubić mięso,  zjadają mniejsze porcje pokarmów. Objawy te powinny skłaniać do tego, by pójść do lekarza, wykonać gastroskopię

Objawy raka jelita grubego, występującego coraz częściej w naszym społeczeństwie, zależą od lokalizacji guza. Objawami mogą być trudności w pasażu treści, powodujące wzdęcia, nieprawidłową pracę jelit,  dolegliwości bólowe, trudności w załatwianiu się, zaparcia na przemian z biegunkami, krew m.in. przy oddawaniu stolca i bóle.

Generalnie warto pamiętać, że krwawienie z jakiegoś miejsca ciała – poza krwawieniem miesięcznym u kobiet, czy wskutek zranienia – to objaw patologiczny, należy to zdiagnozować. Być może powód krwawienia jest błahy, bo z np. krwawienie z nosa może być efektem zaburzenia funkcji naczyń, a z odbytnicy przyczyną jego mogą być żylaki odbytu. Ale np. u kobiet, które przestały miesiączkować, a pojawia się krwawienie z dróg rodnych, może to być objaw raka trzonu macicy. W przypadkach pojawiającego się krwawienia warto poddać się diagnostyce, aby wykluczyć lub potwierdzić nowotwór.

Z kolei w raku trzustki objawy pojawiają się dość późno. Często pierwszym objawem są dolegliwości bólowe albo zaburzenia dyspeptyczne. W okolicach trzustki jest bardzo dużo nerwów i gdy naciek nowotworowy przechodzi poza granice trzustki, może dawać silne dolegliwości bólowe, które często bagatelizujemy, uznając że to zwyrodnienie kręgosłupa. A nie warto ich bagatelizować, jeśli trwają dłuższy czas. Czasem objawem raka trzustki może być zażółcenie powłok ciała, 

Warto jeszcze wspomnieć o nowotworze jądra. W tym przypadku objawem może być powiększenie się jądra albo dolegliwości bólowe w jego okolicy. Ten nowotwór zwykle dotyka osób młodych mężczyzn. W ich przypadku często powiększenie jądra czy guzek w okolicy jądra są  bagatelizowane, do lekarza taki młody człowiek zgłasza się dopiero, gdy pojawia się ból, który zwiastuje już większe zaawansowanie choroby. 

Na szczęście są bezpłatne badania, dzięki którym możemy wcześnie wykryć chorobę nowotworową i ją skutecznie leczyć. Ale z takiej cytologii korzysta zaledwie  25 proc. kobiet. 

Rak szyjki macicy jest nowotworem uleczalnym, możemy mu zapobiegać przez wczesne wykrycie stanów przedrakowych i usunięcie zmian. Ważne jest, żeby tę patologię wcześnie wychwycić. Do tego służą przesiewowe badania cytologiczne, w trakcie których ginekolog pobiera szpatułką z szyjki macicy komórki, które badane są potem pod mikroskopem. W przypadku wykrycia zmienionych patologicznie komórek, które jeszcze nie są komórkami rakowymi, należy je usunąć, zanim staną się złośliwymi komórkami nowotworowymi. Badanie jest niebolesne i jest refundowane przez NFZ dla kobiet od 25 roku życia, co 3 lata. Panie są często zapraszane na nie listownie. Niestety, tylko 25 proc. pań na ten skrining się zgłasza. To jest niepokojące. Ale wiemy też, że wiele kobiet leczy się prywatnie u ginekologa i prywatnie wykonuje cytologię. 

Na czym polega mammografia?

Badanie mammograficzne to badanie rtg piersi. Pierś układa się między dwoma płytkami (podstawką i detektorem) i prześwietla od góry do dołu, druga projekcja jest skośna przyśrodkowo-boczna. Obraz rentgenowski piersi jest oceniany pod powiększeniem przez wyspecjalizowanych radiologów. Warto by badania wykonywać w ośrodku, który wykonuje ich bardzo dużo, bo wówczas radiolog ma najbardziej „wprawne oko” i duże doświadczenie, by odpowiednio zdiagnozować raki piersi.

Samo badanie jest zazwyczaj niebolesne. Badanie jest łatwo dostępne, finansowane przez NFZ dla kobiet powyżej 50 roku życia lub wcześniej, gdy są obciążone mutacjami genu BRCA.

Białostockie Centrum Onkologii i Szpital w Wysokim Mazowieckim realizuje też dla kobiet powyżej 50 roku życia program profilaktyczny (szkolenia i badania mammograficzne), z funduszy unijnych, dzięki któremu dostępność mammografii jest jeszcze większa. Informacji na ten temat można zasięgnąć na stronie internetowej BCO. 

W terenie do wielu miejscowości dojeżdżają mammobusy, gdzie można wykonać to badanie. Ale zawsze warto sprawdzić, czy dysponują one odpowiednią aparaturą, a lekarze są odpowiednio doświadczeni w opisywaniu tego typu badań. 

A jak się przekonać do kolonoskopii? Nie jest to badanie komfortowe.

Kolonoskopia to badanie jelita grubego. Można je wykonać za darmo w ramach badań przesiewowych, m.in. w BCO (program finansowany przy udziale środków unijnych -informacje o programie na stronie BCO). Wykonuje się je za pomocą sprzętu, który wygląda jak długa rura, która wprowadzana jest do jelita przez odbyt. Wykwalifikowany lekarz wykona nam je szybko i sprawnie, na tyle, że nawet nie poczujemy żadnych dolegliwości, choć raczej nie jest to badanie komfortowe. Dla komfortu psychologicznego pacjenci są ubierani w spodenki z dziurką. Do badania trzeba się także przygotować dzień wcześniej, dokładnie opróżnić jelito. W tym celu przyjmuje się specjalny preparat na przeczyszczenie. Dokładne oczyszczenie jelita jest warunkiem, aby lekarz widział w trakcie badania, co dzieje w jelicie. Kolonoskopię można także  wykonać w znieczuleniu, w krótkotrwałym uśpieniu, u pacjentów źle znoszących to badanie. 

Badanie kolonoskopowe jest bardzo ważne w profilaktyce raka jelita grubego. Trzeba mieć świadomość, że z rak powstaje z gruczolaka, polipa w jelicie grubym. Sam gruczolak jest niezłośliwy, nie z każdego gruczolaka powstanie rak, ale za to każdy rak powstaje z polipa. Dlatego należy je usuwać, bo wtedy zmniejsza się ryzyko zachorowania na raka jelita grubego. Profilaktyczną kolonoskopię należy wykonywać  od 55 roku życia co 10 lat. Ale jeśli mamy członka rodziny, który zachorował na ten nowotwór, należy zacząć się badać 10 lat wcześniej w stosunku do wieku, w którym ta osoba zachorowała. Czyli, jeśli ojciec zachorował w wieku 55 lat, my powinniśmy się zbadać mając 45 lat.

Są też pacjenci młodsi, chorujący na tę chorobę, dlatego gdy mamy dolegliwości ze strony jamy brzusznej, niezależnie od wieku, warto wybrać się na badanie diagnostyczne, by wyjaśnić z jakiego powodu je odczuwamy. Objawy mogą wynikać z choroby nienowotworowej, ale trzeba też mieć świadomość, że tylko wykonanie badań spowoduje, że będziemy znali przyczynę dolegliwości.  

Jak ważna w profilaktyce nowotworowej jest dieta?

Spełnia bardzo istotną rolę. Rak jelita grubego w dużej mierze wynika z nieprawidłowej diety.  Lubimy czerwone mięso, pokarmy tłuszczowe, wielu z nas ma nadwagę, otyłość. To czynniki, które predysponują do zachorowania m.in. na raka jelita grubego.

W tzw. zdrowej diecie należy ograniczyć czerwone mięso i tłuszcze zwierzęce. Zaleca się spożywanie drobiu lub ryb, można zamienić mięsne posiłki na warzywne. Zalecane jest także spożywanie pięciu porcji warzywno – owocowych w ciągu dnia. To podstawowe zasady. 

A alkohol?

Alkohol, szczególnie wysokoprocentowy i papierosy, zwielokrotnia kilkadziesiąt razy ryzyko zachorowania na nowotwory. 

Kobieta nie powinna wypijać więcej jak 10 g czystego alkoholu dziennie, mężczyzna 20 g. Ale najniższa ilość alkoholu, która nie szkodzi nie jest znana.

Jakie jeszcze czynniki pozwolą na uniknięcie nowotworów?

Unikanie ekspozycji na słońce. Mamy teraz potężny wzrost zachorowań na czerniaki skóry i raki skóry. Za 80 proc. zachorowań odpowiada promieniowanie słoneczne. Dlatego w okresie wakacyjnym należy unikać przebywania na otwartym słońcu między godz. 11 a 16. Jak już musimy wyjść na zewnątrz, niezbędne są filtry przeciwsłoneczne, ochrona głowy, okulary przeciwsłoneczne. Jeśli idziemy na plażę, używamy filtrów przeciwsłonecznych o wysokich parametrach albo nosimy gęsto tkane ubrania, a po każdym wyjściu z wody należy ponownie nasmarować skórę kremem z  filtrem. 

O ochronie muszą pamiętać tez osoby pracujące na zewnątrz, na słońcu. Ważna jest świadomość, że trzeba mieć kapelusz, luźne ale gęsto tkane ubrania z długimi rękawami i nogawkami, albo gdy jest to niemożliwe, używanie filtrów przeciwsłonecznych. 

Kolejny czynnik pomagający nie zachorować to ruch. Ruch znajduje się obecnie na dole, czyli na bardzo ważnym miejscu piramidy żywienia. Nigdy nie jest za późno, na włączenie aktywności fizycznej, nawet jak ktoś nie ruszał się przez całe życie, powinien zacząć aktywizować się teraz. Jest wiele możliwych form aktywnego spędzania czasu, można spacerować, chodzić z kijkami, a zamiast przejechać dwa przystanki autobusem przejść ten dystans na piechotę. Ruszać się powinny także osoby z otyłością. Zwalczenie nadwagi, otyłości oraz ruch to niezależne czynniki przeciwdziałające chorobie nowotworowej. Musimy też pamiętać o szczepieniach. Są wirusy, które mogą wywołać np. raka wątroby (WZW) czy raka szyjki macicy (HPV). Zaszczepienie przeciwko tym wirusom zmniejsza znacznie ryzyko zachorowania na te nowotwory. Zdrowy styl życia, właściwa dieta, brak nadwagi sprawiają, że możemy uniknąć 80-90 proc. nowotworów. 

Urszula Ludwiczak

Rozmowa z ojcem Jarosławem Szczerbaczem, proboszczem Parafii Prawosławnej Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Nowej Woli. Rozmawiamy o świecie parafialnym, które odbędzie się 7 lipca.

VII Piesza Pielgrzymka do Poczajowa

W tym roku już po raz siódmy wyruszy piesza pielgrzymka do Poczajowa. Pielgrzymi przejdą prawie 500 kilometrów, aby wziąć udział w uroczystościach ku czci Poczajowskiej Ikony Matki Bożej. O szczegółach tegorocznej pielgrzymki rozmawiamy z panią Ewą Rygorowicz.

Chirotonia kapłańska o. Mariana Romańczuka

30 czerwca 2019 roku w II niedzielę po święcie Pięćdziesiątnicy Jego Ekscelencja Arcybiskup Jakub udzielił święceń kapłańskich protodiakonowi Marianowi Romańczukowi. Zapraszamy do wysłuchania relacji z tego wydarzenia.

Choroba Parkinsona była tematem ostatniej audycji z cyklu Pytanie do specjalisty w Radiu Orthodoxia. Z dr Martą Jakoniuk z Kliniki Neurochirurgii oraz Zakładu Neurologii Inwazyjnej UMB i NZOZ Kendron w Białymstoku rozmawia dr hab. Jan Kochanowicz

 

Co to jest choroba Parkinsona?

Choroba Parkinsona to choroba neurozwyrodnieniowa mózgu, przewlekle postępująca, na dzisiaj nieuleczalna. To najczęściej spotykana choroba neurozwyrodnieniowa mózgu wśród pacjentów poradni neurologicznych. Jej nazwa pochodzi od nazwiska lekarza, który ją po raz pierwszy rozpoznał i opisał objawy. Wcześniej znana była jako drżączka poraźna.

Do poradni neurologicznej tacy pacjenci trafiają bardzo często, czy to znaczy, że dużo osób choruje na Parkinsona?

To choroba związana z wiekiem, starzeniem się społeczeństwa. Szacuje się, że choroba dotyka 0,15 proc. społeczeństwa. W Polsce chorych na Parkinsona jest od 70 do 100 tys. Ja pacjentów przyjmuję w poradni co wtorek i zawsze jakiś pacjent z choroba Parkinsona się pojawi po poradę lub leczenie.

Dlaczego chorujemy?

Jak dotąd nie udało się ustalić jednoznacznej przyczyny tej choroby, mówi się, że może mieć  ona podłoże genetyczne, ponadto może wpływać na jej wystąpienie stres oksydacyjny, środowisko wokół nas, ewentualne zakażenia, z jakimi mieliśmy do czynienia.

Choroba polega na tym, że dochodzi do obumierania komórek istoty czarnej – to jest taki obszar w mózgowiu – przez co nie jest wytwarzany ważny neuroprzekaźnik – dopomina, nie są też, choć w mniejszym stopniu, wytwarzane inne neuroprzekaźniki, jak serotonina i noradrenalina, które powodują, że organizm sprawnie funkcjonuje. Dochodzi do upośledzenia tych funkcji.

Istota czarna to bardzo mały obszar, który leży głęboko w mózgu, przy jego podstawie. Inny obszar, który wytwarza trochę dopaminy to miejsca sinawe. Wraz ze starzeniem, ilość dopaminy u każdego spada, ale u osób chorych gdy dochodzi do obumarcia 80 proc. komórek, szybciej ten proces zachodzi niż u zdrowego człowieka, zaczynają się pojawiać objawy motoryczne, ruchowe.

Choroba postępuje podstępnie, na co trzeba więc zwrócić uwagę?

Większość pierwszych objawów pojawia się w okolicy 50-60 roku życia, chyba że mamy uwarunkowanie genetyczne, wtedy mogą pojawić się ok. 40 r. ż.,  choć mam też pacjenta, który zachorował w wieku 20 lat. Pierwsze objawy mogą być bardzo subtelne, jak zaburzenia nastroju, zespół depresyjny, zaburzenia węchu, To objawy niekoniecznie kojarzone są z chorobą Parkinsona Bywa, że pierwszym objawem są bóle kręgosłupa, wynikające z tego, że dochodzi do sztywności mięśni. Potem pojawiają się już bardziej charakterystyczne objawy czyli drżenie kończyn, zazwyczaj asymetryczne czy dotyczące jednej strony, zwykle ręki. To charakterystyczne drżenie dłoni, wyglądające jakby chory liczył pieniążki lub kręcił kuleczki, dłoń ustawia się w stożkowaty sposób w odwiedzeniu. Następnie zmiany mogą obejmować kończynę dolną, do tego pojawiać się może sztywność – tzw. objaw rury ołowianej, polegający na tym, że jest trudno kończynę zgiąć. Jak się na to nałoży drżenie, pojawia się objaw koła zębatego, czyli przy zginaniu kończyny mamy uczucie przeskakiwania. Takie objawy jak drżenie i sztywność mogą objąć kark i brodę, stąd pacjenci mają taką charakterystyczną sylwetkę, z pochyloną głową. Może być tak, że z czasem dochodzi zubożała mimika twarzy, mowa staje się coraz bardziej cicha, mniej wyraźna, twarz coraz bardziej maskowata. Może pojawić się łojotok na twarzy. Bardzo często ci pacjenci nie wyglądają atrakcyjnie dla otoczenia i są izolowani.

Poza drżeniem, sztywnością i spowolnieniem, kolejny objaw jest taki, że chory ma rano trudności z wstaniem z łóżka, wszystko robi wolniej, ma trudność z rozpoczęciem jakiejś czynności.

Objawy są zróżnicowane, zależą od stopnia nasilenia choroby. U niektórych osób przebieg jest bardzo powolny, potrafią chorować kilkanaście – kilkadziesiąt lat, u innych gwałtowny,  po objęciu jednej strony przechodzi na drugą, zajmując cały organizm i prowadząc do ciężkiego kalectwa.

Jakie badania potwierdzają chorobę Parkinsona?

Z pacjentem przeprowadza się przede wszystkim wywiad, w którym pytamy od kiedy choruje, jakie były według niego pierwsze objawy choroby, jak zapominanie, trudność w mówieniu, zaburzenia snu, zespół depresyjny, zaburzenia węchu, wzroku. Potem pytamy, które objawy dominują, czy to np. problem z drżeniem, kiedy się zaczęły, kiedy się nasilają. Mamy bowiem także inne choroby z drżeniem kończyn, nie zawsze musi to być choroba Parkinsona. Po wywiadzie wykonywane jest badanie neurologiczne i obrazowe. Służą one temu, by wykluczyć inne choroby, które objawy mają podobne lub takie same jak w chorobie Parkinsona. Robimy rezonans głowy z kontrastem, by wykluczyć czy to np. nie zmiana nowotworowa czy miażdżycowa lub inna zmiana, która może udawać Parkinsona. Bardzo rzadkim badaniem, którego nie wykonuje się na NFZ, jest DaTSCAN, który pokazuje zaniki komórek nerwowych w obrębie struktur mózgu.  

Po wykonaniu badań obrazowych, na podstawie wywiadu, proponujemy pacjentowi  leczenie farmakologiczne lewodopą, które też jest testem diagnostycznym. Dobra reakcja na to leczenie wskazuje, że mamy do czynienia z chorobą Parkinsona, brak reakcji stawia rozpoznanie pod znakiem zapytania.

Jak wygląda terapia pacjenta?

Niestety, na dziś nie ma przyczynowego leczenia. Wszystkie leki lub zabiegi operacyjne mają za zadanie poprawić jakość życia i zmniejszyć nasilenie objawów choroby, by komfort życia pacjenta był jak najlepszy. Stosujemy leczenie farmakologiczne, rehabilitację i leczenie operacyjne. Leczenie farmakologiczne jest dobierane do pacjenta w zależności od wieku, nasilenia objawów, możliwości przyjmowania leków. Czasem pacjenci mają problem z połykaniem tabletek, wtedy mogą przyjmować lek w formie rozpuszczalnej bądź przy pomocy pompy.

Jaka jest efektywność takiego leczenia?

Lewodopa jest substancją uzupełniającą niedobory dopaminy w mózgu. To podstawowe leczenie, złoty standard.

Tuż po włączeniu lewodopy następuje poprawa, tzw. miodowy miesiąc, który może trwać kilkanaście miesięcy lub nawet kilkanaście lat. Pacjent przyjmuje lek, objawy się zmniejszają. Ale niestety, mimo że pacjent przyjmuje lewodopę, z czasem choroba postępuje, objawy się nasilają, efektywność leku się zmniejsza. Wtedy częściej musi przyjmować leki, włączamy też inne preparaty, naśladujące działanie dopaminy bądź hamujące enzymy rozkładające dopaminę. Z czasem niestety pojawiają się działania niepożądane, które polegają na tym, że pojawiają się mimowolne, niekontrolowane przez pacjenta ruchy. Wygląda to tak pląsawiczo,  czyli wyrzucanie kończyn, szarpanie, co dla pacjenta jest przykre i wyczerpujące fizycznie.

Rehabilitacja ruchowa jest ważnym aspektem leczenia pacjenta?

Tu przede wszystkim sukces zależy od samego pacjenta. On ma za zadanie nie unikać ruchu. Nie można za niego wykonywać czynności dnia codziennego. Owszem, ten ruch może na początku sprawiać przykrość, ale pacjent ma sam się aktywizować, codziennie wstawać z łóżka, chodzić na spacery, zajęcia z fizjoterapeutą. Można też to życie choremu ułatwiać. Np.  warto by prześcieradło było śliskie i ułatwiło wstawanie chorej osobie albo żeby podczas spania między nogi włożyć poduszkę, by kończyny się nie odparzały, mieć lekką kołdrę, gdy chory ma problem z podnoszeniem rąk i ściskaniem przedmiotów. Dobrze na stoliku obok łóżka położyć lek i szklankę z wodą, by chory mógł jak najszybciej po przebudzeniu go zażyć, dobrze jak jest obok łóżka lampka nocna z włącznikiem. To bardzo proste rzeczy, ale bardzo ważne, by ten komfort poprawiać.

Zawsze apeluję do pacjentów i lekarzy, by nie zaniedbywać rehabilitacji ruchowej, bo jest to udowodnione, że ruch działa neuroprotekcyjnie, na układ nerwowy, zwłaszcza w chorobie Parkinsona.

Kiedy chorobę Parkinsona można leczyć operacyjnie?

Gdy na skutek długoletniego leczenia lewodopą występują działania niepożądane, pacjentowi nie możemy bardziej zwiększać dawki leku albo pacjent leku nie toleruje, np. ma spadki ciśnienia, zawroty głowy czy majaczy, wtedy proponowane jest leczenie zabiegowe – głęboka stymulacja mózgu (DBS). Gdy pacjent pomyślnie przejdzie kwalifikację do takiego zabiegu, trafia na oddział neurochirurgii i salę zabiegową. Głowę pacjenta dla unieruchomienia i stabilizacji umieszcza się w takiej specjalnej ramie i przy pomocy stereotaksji szuka się punktu na głowie, przez który można wprowadzić cieniutką elektrodę, która dotyka jądra niskowzgórzowego. Od tej elektrody wprowadzonej do głowy biegnie pod skórą przewód do generatora impulsów, który znajduje nad obojczykiem, też pod skórą. Generator podaje do elektrody bardzo małe impulsy prądu w odpowiednie miejsce mózgu, które powodują ustąpienie lub zmniejszenie objawów choroby, czyli sztywności, spowolnienia i drżenia. Zabieg wykonywany jest początkowo w znieczuleniu miejscowym, pacjent jest przytomny i rozmawia z lekarzem, który monitoruje stan świadomości pacjenta i jakość objawów w czasie zabiegu. Po umieszczeniu elektrody, już w znieczuleniu ogólnym, wszczepiany jest nad obojczykiem pod skórę generator.

Jak to – pacjent jest przytomny w trakcie zabiegu?

Tak, rozmawiamy z nim i nawet trzymamy go za rękę, by zbadać objawy Parkinsona, czy w czasie zabiegu zmniejsza się napięcie, drżenie, czy pacjent jest w stanie mówić, czy prąd odpowiednio dobrany. Staramy się tak dobrać impulsy, aby poprawa była jak największa dla pacjenta. Pacjent ma oczywiście znieczulenie miejscowe i nie odczuwa dolegliwości w czasie zabiegu.

Efekty są od razu?

Poprawa już w pierwszym etapie zabiegu jest niezwykle spektakularna. Gdy wprowadzamy elektrodę dochodzi do zniszczenia komórek, które powodują produkcje pobudzających przekaźników. To takie hamowanie przez pobudzanie, które powoduje, że pacjent jeszcze bez podanego prądu czuje się lepiej, ustępuje sztywność i napięcie, lepiej porusza kończyną, lepiej mówi. My nie włączamy od razu tego stymulatora, po zabiegu go wyłączamy i przez kolejny miesiąc pacjent funkcjonuje bez prądu, ale czuje się znacznie lepiej, przyjmuje leki. Po miesiącu wraca do nas na programowanie stymulatora. Programujemy go u pacjenta, który jest ponad dobę bez leków. Mamy wtedy szansę zobaczyć, jak to wygląda, gdy pacjent jest bez leków, często po włączeniu stymulatora udaje się nam ograniczyć ilość przyjmowanych leków. Po kilku tygodniach taka osoba przyjeżdża do nas na kontrolę, wtedy już dostrajamy optymalnie parametry stymulatora. Pacjenci są zwykle bardzo zadowoleni, bo poprawia im się jakość życia.

DBS nie jest metodą dla każdego. Jak wygląda kwalifikacja do takiego zabiegu?

Głęboka stymulacja mózgu jest metodą stosowaną nie tylko w chorobie Parkinsona, ale też w drżeniu samoistnym, w zaburzeniach psychiatrycznych, obsesyjnym objadaniu, głębokiej depresji. W naszej klinice my stosujemy ją tylko w chorobie Parkinsona. Dlatego pacjent musi cierpieć na chorobę Parkinsona. Aby to stwierdzić na pewno, pacjent musi mieć za sobą przynajmniej pięć lat choroby – to okres, który potwierdza nam, że to nie jest inna choroba, np. otępienie, które ma przy okazji objawy Parkinsona. Choroba nie może jednak trwać dłużej niż 15 lat, bo wtedy przy pomocy DBS nie jesteśmy w stanie pomóc pacjentowi, a możemy nawet przyspieszyć zmiany otępienie.

Aby potwierdzić, że to choroba Parkinsona robimy test odstawienia lewodopy na 24 godziny.

Wskazaniem do DBS są też zaburzenia ruchowe typu dyskinez, ruchy pląsawicze.

Także gdy kończą się możliwości farmakologicznego  leczenia, pacjent nie toleruje leków, lub dawki są wyczerpane, podejmujemy próbę kwalifikacji do DBS. Oczywiście pacjent musi wyrazić na zabieg świadomą zgodę. Nie możemy poważnej operacji na mózgu wykonać bez zgody pacjenta.

Zabiegu na pewno nie można wykonać gdy to nie jest choroba Parkinsona, pacjent nie wyrazi na to zgody, gdy mamy w znacznym stopniu nasilone otępienie. Nie wykonujemy też zabiegu u pacjentów powyżej 70 roku życia u chorych z depresją lub  myślami samobójczymi. Przeciwwskazaniem są też inne poważne choroby, jak choroby serca, migotanie przedsionków. Ważne jest, aby zabiegiem nie zaszkodzić pacjentowi, kwalifikacja jest bardzo szczegółowa. To testy psychologiczne, badania obrazowe, aby zobaczyć w jakim stanie jest mózg, czy nie ma tam zmian nowotworowych albo czy nie jest to parkinsonizm miażdżycowy, słabo reagujący leki, bo wtedy implantacja też nie pomoże, a nawet zaszkodzi.

Także nie wykonujemy takiego zabiegu u pacjentów mających niezwykłe oczekiwania wobec DBS, gdy taka osoba myśli, że wyzdrowieje, nie będzie chorować. To nie tak, dzięki zabiegowi my na trochę dajemy choremu tego życia w komforcie, na kilka kilkanaście lat możemy zmniejszyć objawy. Sam zabieg nie wyleczy pacjenta z choroby Parkinsona.

Czy zabieg niesie ryzyko powikłań?

Każdy zabieg neurochirurgiczny czy chirurgiczny jest obarczony ryzykiem powikłań. My zawsze mamy najlepsze intencje i chcemy pomóc. Ale czasem zdarza się czynnik niezależny od nas, np. może dojść do krwotoku śródmózgowego podczas zabiegu bądź po zabiegu, może mimo naszych starań dojść do infekcji w układzie nerwowym. Nie zawsze też wiadomo, jak pacjent zareaguje na znieczulenie ogólne czy miejscowe.  

Choroba mimo leczenia postępuje. Jakie jest rokowanie?

Choroby nie możemy wyleczyć, ale możemy wpłynąć na przebieg choroby. Wiele zależy od pacjenta, nie można przerzucać odpowiedzialności za zdrowie i postęp choroby na lekarza. Ważne jest, czy pacjent zmienia tryb życia na mniej wyczerpujący, kiedy rozpoczyna leczenie farmakologiczne, czy bierze systematycznie leki. Ważny jest aktywny tryb życia, oprócz sportu, odpowiednia ilość snu, dieta. Sposób odżywiania wpływa na przyjmowanie przez organizm leku. Każdy powinien zdrową dietę stosować, a tym bardziej pacjenci z chorobą Parkinsona.

Urszula Ludwiczak

Źródełko – Sędziowie Narodu Wybranego

Sędziowie Narodu Wybranego to temat przewodni audycji przygotowanej przez dzieci ze Szkoły Podstawowej nr 21 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Białymstoku. Uczniowie przygotowani przez katechetkę Krystynę Oniszczuk opisują działalność sędziów na podstawie ksiąg Starego Testamentu.

“Źródełko” to audycja edukacyjna tworzona przez uczniów szkół podstawowych. W każdym odcinku programu dzieci prezentują zagadnienia związane z prawosławiem, czytają duchowe opowiadania, przedstawiają żywoty świętych i tłumaczą pojęcia z prawosławnego słowniczka. Program prowadzą Natalia i Jan Ławreszuk, Zuzanna Romańczuk i Paweł Kiryluk. Scenariusz – Katarzyna Kiczko

Spotkanie z gościem Radia Orthodoxia – o. Jarosławem Szczerbaczem, proboszczem Parafii Prawosławnej Narodzenia św. Jana Chrzciciela w Nowej Woli i wiceprezesem Fundacji Nowa Wola. Rozmawiamy o działalności Fundacji Nowa Wola, o pomocy osobom potrzebującym i o Warsztatach Terapii Zajęciowej.

Jego Ekscelencja Arcybiskup Wrocławski i Szczeciński Jerzy

Kazanie wygłoszone podczas Boskiej Liturgii w monasterze w Jabłecznej 25 czerwca 2019 roku w dniu modlitewnej pamięci św. Onufrego Wielkiego.

Cukrzyca była tematem ostatniej audycji z cyklu „Pytanie do specjalisty” w Radiu Orthodoxia. Gościem dr hab. Jana Kochanowicza była prof. Irina Kowalska, kierownik Kliniki Chorób Wewnętrznych i Metabolicznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

 

Co to za choroba cukrzyca?

Cukrzyca to nie jest jedna choroba, to grupa chorób, która wiążę się z tym, że albo nie ma insuliny, albo insulina jest wydzielana, ale nie może działać tak  jak powinna, dlatego dochodzi do podwyższenia stężenia glukozy we krwi. Konsekwencją jest uszkodzenie naczyń, nerwów i innych narządów i rozwój powikłań cukrzycy.

Czym jest insulina?

Insulina jest hormonem wydzielanym przez komórki beta trzustki. To jedyny hormon, który obniża stężenie glukozy we krwi, natomiast mamy wiele hormonów, które to stężenie glukozy  podnoszą. Gdy mamy zaburzenia wydzielania insuliny bądź upośledzone jej działanie, na skutek różnych czynników, wtedy dochodzi do wzrostu stężenia glukozy we krwi i rozwija się choroba, zwana popularnie cukrzycą.

Kto ma szansę na nią zachorować?

Najlepiej by było nie zachorować na cukrzycę. Ale są różne typy cukrzycy i inne czynniki ryzyka. Najczęściej – u ok. 90 proc. chorych, występuje cukrzyca typu 2, czy też typu dorosłych, chociaż w świetle rozwoju otyłości coraz częściej występuje ten typ cukrzycy też u dzieci. To typ cukrzycy związany w ponad 90 proc. z otyłością, czyli wiadomo, że będą chorowały przede wszystkim osoby otyłe. Oczywiście nie wystarczy sama otyłość, jest też pewna predyspozycja genetyczna. Ale trzeba jasno powiedzieć, że ogromną rolę jeśli chodzi o epidemię cukrzycy odgrywa czynnik środowiskowy, czyli epidemia otyłości, którą obserwujemy w ostatnim czasie.

Dzieci, młodzież i młodzi dorośli najczęściej chorują na cukrzycę typu 1, dotyczy to ok. 8 proc. chorych. To inny typ cukrzycy, spowodowany procesem autoimmunologicznym, w którym dochodzi do destrukcji komórek beta wydzielających insulinę. Po prostu nie ma insuliny. To choroba z autoagresji. Tu czynniki ryzyka nie są do końca poznane,  są pewne charakterystyczne układy genów zgodności tkankowych, które predysponują albo chronią przed rozwojem cukrzycy typu 1. Uważa się, że są czynniki środowiskowe, być może infekcje wirusowe czy np. karmienie sztucznym mlekiem od początku małych dzieci predysponujące do rozwoju cukrzycy – postuluje się różne inne czynniki ryzyka, ale nie ma jednoznacznych dowodów, które na pewno predysponują.

Oczywiście, gdy w rodzinie ktoś jest chory, matka czy ojciec,  jest też nieco zwiększone ryzyko zachorowania na cukrzycę typu 1 u potomstwa. Rzadsze typy cukrzycy (dotyczą 2-3 proc. chorych) to np. cukrzyce spowodowane defektem jednego genu, tzw. cukrzyce monogenowe. Jak się je właściwie rozpozna, to może mieć to  istotny wpływ na leczenie. Cukrzyca może także towarzyszyć innym chorobom, np. chorobom tarczycy, innym chorobom endokrynologicznym, może wystąpić podczas leczenia niektórymi lekami, jak np. leki steroidowe. Niestety w ostatnich latach mamy do czynienia z epidemią cukrzycy; w Polsce szacuje się, że  ok. 3 mln osób choruje na cukrzycę. Ale na świecie też jest epidemiczny wzrost zachorowań na cukrzycę. W dużej mierze jest to niestety wtórne do epidemii otyłości, a ta związana jest z niezdrową dietą i stylem życia.

Jak przekonać, że słodkie jest niesmaczne?

Lepiej przekonać, że jest niezdrowe. Po 30 roku życia nikt nie powinien jeść słodyczy. To jest zarezerwowane tylko dla małych dzieci, od czasu do czasu. Słodycze są nie tylko słodkie, ale też  zawierają dużo tłuszczu. To indukuje wzrost masy ciała i otyłość.

Jak często trzeba kontrolować poziom cukru?

Każdy po 45 roku życia powinien raz w roku oznaczać stężenie glukozy na czczo. Jak wynik jest poniżej 100 mg/dl, ponawiamy kontrolę za  rok. Ale są też grupy ryzyka. To przede wszystkim pacjenci z otyłością, czyli ze wskaźnikiem BMI powyżej 30 kg/m2. Wszystkie osoby z nadwagą i otyłością muszą oznaczać regularnie stężenie glukozy niezależnie od wieku, aby aktywnie zapobiec rozwojowi cukrzycy. Częściej też oznaczać cukier powinny osoby z chorobami układu sercowo-naczyniowego, nadciśnieniem tętniczym, zaburzeniami gospodarki lipidowej, kobiety które miały cukrzycę w ciąży, które urodziły dziecko z masą urodzeniową powyżej 4 kg, kobiety z zespołem policystycznych jajników.

Jakie są objawy cukrzycy?

Typowe objawy to wzmożone pragnienie i bardzo częste oddawanie moczu. Z tym wiąże się też często utrata masy ciała. Ale to już są objawy istotnego niedoboru insuliny. Wcześniej mogą pojawić się objawy mniej specyficzne, jak podatność na zakażenia, nawracające infekcje, dyskretne zaburzenia widzenia, uczucie senności. To wszystko powinno skłaniać nas do tego, by oznaczyć stężenie glukozy. Teraz na szczęście coraz rzadziej trafiają do nas pacjenci, którzy jako pierwszy objaw mają stopę cukrzycową. To jest już powikłanie cukrzycy, więc ta cukrzyca musi trwać już wtedy bardzo długo. Naprawdę, warto regularnie się badać, by nie dopuścić do rozwoju powikłań cukrzycy. Wystarczy oznaczyć stężenie glukozy w każdym laboratorium. Może to badanie zlecić każdy lekarz rodzinny. To jest bardzo kluczowe, by nie przegapić pierwszych objawów choroby.

Pacjenci z podwyższonym ciśnieniem często są bardzo aktywni, czy osoby mające podwyższony cukier też  mają takie objawy?

Nie, przewlekle podwyższony cukier powoduje przewlekłe uczucie zmęczenia, dopiero gdy cukier wraca do normy, pacjent sam mówi, że czuje się lepiej.

Gdy mamy podwyższone wartości cukru, co dalej się dzieje? Jakie badania pozwalają postawić diagnozę?

Diagnostyka cukrzycy jest bardzo prosta. Mamy trzy możliwości rozpoznania cukrzycy. Pierwsza to oznaczenie stężenia glukozy we krwi, ale nie glukometrem, a we krwi żylnej, w laboratorium rano, na czczo. Gdy wynik  jest równy lub powyżej 126 mg/ dl – a norma jest poniżej 100 mg/dl i nie mniej niż 70 mg/dl- jest bardzo wysokie prawdopodobieństwo cukrzycy. Wtedy lekarz musi zlecić kolejne oznaczenie glukozy na czczo. Gdy drugi wynik jest równy lub większy 126 mg/dl rozpoznajemy cukrzycę.

Gdy pacjent zgłasza się do lekarza już z objawami cukrzycy, jak wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu,  i lekarz oznaczy poziom glukozy a wynik jest równy lub większy niż 200 mg/dl, to też wystarcza by rozpoznać cukrzycę.

Natomiast co robić, gdy pacjent ma wynik np. 103 mg/dl? Nie odsyłamy go do kontroli np. za miesiąc, ale jest to wskazanie do wykonania doustnego testu tolerancji glukozy, tzw. krzywej cukrowej. Gdy w 2 godzinie testu wynik jest równy lub powyżej 200 mg/dl – rozpoznajemy cukrzycę.

Jak wygląda taki test obciążenia glukozą?

Zanim wykonamy test, pacjent powinien być na normalnej diecie, odżywiać się tak jak do tej pory. Od ostatniego posiłku powinno minąć co najmniej 8 godzin, najlepiej test wykonać po przespanej nocy. Pacjent musi sobie zarezerwować dwie godziny, bo zgłasza się rano do laboratorium, gdzie ma  pobieraną krew, potem wypija rozpuszczoną glukozę i kolejny pomiar jest wykonywany za 2 godziny. Jest bardzo ważne, aby w ciągu tych 2 godzin pacjent spokojnie siedział, nie chodził, bo to wpłynie na wynik testu. Może w tym czasie np. czytać książkę, posłuchać muzyki. Gdy po 2 godzinach wynik jest  równy lub powyżej 200 mg/dl, wówczas rozpoznajemy cukrzycę.

Tu też może się zdarzyć, że wynik w 2 godzinie testu wynosi  np. 180 mg/dl. To oznacza, że szczęśliwie nie ma jeszcze cukrzycy, ale jesteśmy o krok od cukrzycy. I jak nie zaczniemy działać, za chwilę cukrzyca się rozwinie.  Stężenie glukozy między 140 mg/dl a 200 mg/dl (w 2 godzinie doustnego testu tolerancji glukozy) to stan przedcukrzycowy, wskazujący na bardzo upośledzone działanie insuliny, komórka beta już jest w dużej mierze wyczerpana i trzeba zacząć działać, by cukrzyca się nie rozwinęła.

Jak wygląda leczenie cukrzycy?

Dysponujemy dużymi możliwościami, jeśli chodzi o leczenie cukrzycy. Prof. Ida Kinalska, wieloletni kierownik Kliniki Endokrynologii UMB zawsze nas uczyła, że cukrzycę można leczyć farmakologicznie i niefarmakologicznie. Zawsze zaczynamy od leczenia niefarmakologicznego. Czyli nie podajemy leków, tylko uczymy pacjenta, jak ma się zachowywać. Uczymy diety cukrzycowej, edukujemy z wiedzy na temat cukrzycy – co to za choroba, jakie może dawać powikłania. Chodzi o to, aby pacjent współuczestniczył w procesie terapeutycznym. W 2018 r. wyszły nowe zalecenia Amerykańskiego i Europejskiego Towarzystwa Diabetologicznego, które są aktualizowane  co 3 lata i jedna z głównych zmian dotyczy udziału pacjenta w procesie terapeutycznym – pacjent współdecyduje o leczeniu z lekarzem. Aby tak było, musi rozumieć swoją chorobę. Wtedy będzie świadomie podejmował decyzje odnośnie sposobu leczenia.

Jak powinna wyglądać dieta cukrzycowa?

W diecie trzeba przede wszystkim unikać cukrów prostych. To nie tylko cukierki, słodkie płyny, ale też cukry zawarte w owocach, miodzie. Nie chcę powiedzieć, że chory na cukrzycę, nie może jeść owoców, ale  jak zje owoc, powinien zjeść np. mniej pieczywa bo to się wszystko bilansuje. Dieta cukrzycowa to dieta zdrowego człowieka, zgodna z piramidą żywieniową. Powinna być zrównoważona, bazować na warzywach. Jest też coś takiego jak „skrobia oporna”, która  w mniejszym stopniu podnosi stężenie glukozy we krwi. To węglowodany złożone, np. zimny ryż, makaron czy ziemniaki.

W terapii cukrzycy typu 1  propagowana jest też tzw. funkcjonalna insulinoterapia, w której pacjent dobiera dawkę insuliny do posiłku samodzielnie, w zależności od tego, co będzie jadł. Dlatego dieta w leczeniu cukrzycy ma ogromne znaczenie.

A nie wystarczy po prostu brać leki?

Niestety, to błędne stwierdzenie, że jak bierze się tabletki czy insulinę, to można wszystko. Staram się wytłumaczyć  pacjentom, że jak zrozumiemy istotę choroby, może się uda nie brać tabletek, czasami „cofnąć” chorobę w przypadku cukrzycy typu 2.

Co jeszcze zalicza się do niefarmakologicznych metod leczenia cukrzycy?

Drugim bardzo ważnym elementem jest regularna aktywność fizyczna. Z zastrzeżeniem, że chory na cukrzycę musi planować tę aktywność.

W cukrzycy typu 1 pacjent leczony insuliną musi planować aktywność fizyczną, bo w trakcie skurczu mięśnia, czyli aktywności fizycznej  glukoza wchodzi do mięśnia bez udziału insuliny. Więc dawka insuliny, która byłaby prawidłowa bez aktywności fizycznej, może być za wysoka, gdy się ruszamy. I możemy za bardzo obniżyć cukier. Dlatego jeśli planujemy wysiłek, obniżamy dawkę insuliny. Gdy ten wysiłek był niezaplanowany, insulina była  już podana to powinniśmy zjeść dodatkowy posiłek i częściej kontrolować cukier, by zapobiec niedocukrzeniu.

Osoba w stanie przedcukrzycowym powinna uprawiać regularną aktywność fizyczną. Może to być nawet zwykły spacer . Nie musimy od razu chodzić na siłownię, podnosić ciężary. Ważne by był to stały, regularny wysiłek, stosowny do wieku, nie sprawiający bólu. Każda aktywność fizyczna to korzyść. Jest takie słynne powiedzenie dr Oczko, że wysiłek zastąpi wiele leków, ale żaden lek nie zastąpi ruchu. Osoby starsze powinny tylko pamiętać, że jak cierpią na choroby serca, powinny się przygotować odpowiednio, gdy mają powikłania oczne, wychodzić w towarzystwie, by nie było niespodziewanych upadków. Ważne jest też odpowiednie obuwie. 30 minut 5 razy w tygodniu  regularnej aktywności fizycznej to minimum. To musi być nasz nawyk.

Są dowody na to, że ruch i dieta mają bardzo korzystne działanie w zapobieganiu cukrzycy. Zostały przeprowadzone  duże badania, które dotyczyły około 3 tys. osób z BMI powiej 30kg/m2 , ze stanem przedcukrzycowym. Jako leczenie zaproponowano wysiłek fizyczny i dietę. Grupa porównawcza otrzymała standardowe rady odnośnie trybu życia. Badanie miało trwać 5 lat, ale przerwano je po 3 latach , bo w grupie, gdzie stosowano wysiłek fizyczny i dietę była o prawie 60 proc. niższa zapadalność na cukrzycę w porównaniu do grupy placebo. To dowód że warto promować zdrowy tryb życia, bo możemy nie dopuścić do zachorowania na cukrzycę.

Chciałam dodać, ze jak już wystąpi cukrzyca to musimy ją leczyć, ponieważ  podwyższone stężenie glukozy uszkadza nerwy, naczynia, siatkówkę oka, nerki. Leczymy, aby zabezpieczyć prawidłowe funkcjonowanie organizmu, ponieważ  leczenie powikłań cukrzycy jest bardzo trudne.

W ostatnich latach dokonał się ogromny postęp w leczeniu cukrzycy; tak naprawdę nie  powinniśmy dopuszczać do rozwoju powikłań cukrzycy. Bardzo ważna jest też edukacja pacjenta, ale musi być systematyczna, bo jednorazowa rozmowa z pacjentem nie wystarczy. Niestety, ciągle za mało edukujemy. Świetnie edukują pielęgniarki, edukatorzy. Trzeba nauczyć pacjenta, jak ma współuczestniczyć w terapii cukrzycy.

Na czym polega leczenie farmakologiczne cukrzycy?

Po rozpoznaniu cukrzycy typu 1, jedynym leczeniem jest podanie insuliny,  tzw. intensywna insulinoterapia, za pomocą wielokrotnych wstrzyknięć. To średnio trzy iniekcje insuliny krótkodziałającej i jedna insuliny długodziałającej wieczorem. Ten sposób insulinoterapii może być też realizowany za pomocą osobistej pompy insulinowej.  

W cukrzycy typu 2 lekiem pierwszego rzutu jest metformina. To lek bezpieczny, stosowany od lat, gdy jest dobrze tolerowany, może być stosowany u większości pacjentów z cukrzycą typu 2. Lek zapobiega wzrostowi stężenia glukozy, ale nie powoduje hipoglikemii. Jeśli pacjent przyjmując metforminę ma dobre stężenie glukozy, to leczenie kontynuujemy. Natomiast jeśli wzrasta cukier, podaje się kolejne leki, o innym mechanizmie działania, a gdy leki doustne już nie wystarczają, także w cukrzycy typu 2 podajemy insulinę. Może się zdarzyć, że u osób dorosłych wystąpi cukrzyca, która jest podobna do tej, która występuje u dzieci. Wtedy pacjent też od razu jest leczony insuliną.

Jakie są powikłania nieleczonej choroby?

Dzielimy je na ostre i przewlekłe. Ostre występują nagle, są związane ze spadkiem stężenia glukozy albo z jej gwałtownym wzrostem, co najczęściej powoduje, że pacjent trafia do szpitala.Obecnie przy dostępie do różnorodnych metod leczenia, ostre powikłania nie stanowią dużego problemu, zdarzają się coraz rzadziej.

Problemem są natomiast ciągle przewlekłe powikłania, które wiążą się z uszkodzeniem naczyń i nerwów z powodu dużego stężenia glukozy. Może to być uszkodzenie dużych naczyń, w wyniku czego może wystąpić udar, choroba niedokrwienna serca, zespół stopy cukrzycowej, miażdżyca naczyń obwodowych. To makroangiopatia cukrzycowa.

Może też dojść do uszkodzenia drobnych naczyń, gdy dotyczy to siatkówki oka, może dojść do ślepoty, gdy kłębuszków nerkowych – do przewlekłej cukrzycowej choroby nerek. Powikłaniem jest też neuropatia cukrzycowa, gdzie możliwości złagodzenia dolegliwości są ograniczone. Dlatego starajmy się nie dopuścić do rozwoju powikłań cukrzycy.

Moim zdaniem bardzo ważna jest odpowiednia edukacja, która powinna zaczynać na już etapie szkoły, później u lekarza rodzinnego. Trzeba dołożyć starań, żeby   nie dopuścić do rozwoju cukrzycy, potem rozwoju powikłań choroby. Zawsze lepiej zapobiegać, niż leczyć.

Urszula Ludwiczak

W Białymstoku już po raz ósmy odbędzie się kolejna edycja festiwalu kultury serbskiej VIDOVDAN. W ramach tegorocznego festiwalu odbędą się m.in. warsztaty etnograficzno-muzyczne, premiera filmu o św. Mikołaju Serbskim oraz koncert chórów. O szczegółach festiwalu rozmawiamy z o. Markiem Wawreniukiem proboszczem parafii św. Jana Teologa w Białymstoku.

 

 

Boska Liturgia

Parafia Wszystkich Świętych w Białymstoku

W niedzielę 23 czerwca 2019 roku cerkiew Wszystkich Świętych w Białymstoku obchodziła swoje parafialne święto. Uroczystościom przewodniczył zwierzchnik diecezji białostocko-gdańskiej Jego Ekscelencja Arcybiskup Jakub.

Materiał przygotował Rafał Łaszczuk

Parafia Wszystkich Świętych w Białymstoku 23 czerwca będzie obchodziła swoje święto. O historii tej wspólnoty, działalności bractw, planach na przyszłość i zbliżającym się święcie parafialnym rozmawiamy z o. Piotrem Pietkiewiczem- proboszczem parafii Wszystkich Świętych w Białymstoku.

Źródełko – Cuda Jezusa Chrystusa

Tematem przewodnim audycji są cuda Jezusa Chrystusa opisane w Nowym Testamencie. W programie uczestniczą dzieci ze Szkoły Podstawowej Nr 21 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego w Białymstoku: Mikołaj Grygorowicz, Piotr Jałoza, Joachim i Anastazja Czykwin, Julia i Nikola Nalewajko oraz Mateusz Radziwon.

Boska Liturgia

Parafia św. Ducha w Białymstoku.

W poniedziałek 17 czerwca 2019 roku parafia św. Ducha w Białymstoku obchodziła swoje święto parafialne. Uroczystościom przewodniczył Jego Ekscelencja Arcybiskup Jakub.

fot. Jarosław Charkiewicz

Bractwo Młodzieży Prawosławnej to największa organizacja cerkiewna zrzeszająca prawosławną młodzież. Co roku organizuje liczne pielgrzymki, akcje charytatywne oraz spotkania maturzystów i studentów. O działalności bractwa i tegorocznych propozycjach wakacyjnych obozów dla dzieci i młodzieży rozmawiamy z Anetą Turowską oraz Michałem Mirończukiem

Nadciśnienie było tematem ostatniej audycji z cyklu „Pytanie do specjalisty” w Radiu Orthodoxia. Z prof. Tomaszem Hryszko, kierownikiem II Kliniki Nefrologii z Oddziałem Leczenia Nadciśnienia Tętniczego i Pododdziałem Dializoterapii UMB rozmawiał dr hab. Jan Kochanowicz

cześć 1

część 2

Czy ciśnienie tętnicze potrzebne nam jest do życia?

Ciśnienie tętnicze można by porównać do wody w rzece. Jeżeli jest odpowiednia ilość wody, odpowiednia jej prędkość, to okoliczne ziemie dają obfite plony, ziemia jest dobrze  nawodniona. Jeśli jest za mały przepływ tej wody, okoliczne ziemie wysychają, nie ma urodzaju. Gdy mamy rzekę zbyt rwąca, bądź mamy powódź, pola są zalewane, mamy klęskę. Podobnie jest z ciśnieniem tętniczym. Musi być ono odpowiednie, wtedy nasz organizm funkcjonuje prawidłowo. Nie może być zbyt niskie czy wysokie.

Jak to się dzieje, że krew dopływa do wszystkich zakamarków naszego organizmu?

Potrzebna jest pompa, która napędza ten ruch czyli serce. I „koryto rzeki”, czyli naczynia – żyły i tętnice. Ciśnienie podlega regulacji, to „koryto rzeki” może być węższe lub szersze, wszystko zależy od tego, jak inne narządy regulują napięcie ściany naczyń. Np. adrenalina wydzielana w czasie stresu powoduje obkurczenie naczyń. Z kolei nerki   odpowiadają za to, ile wody płynie w tej rzece, czyli jaka jest objętość krwi krążącej. Jak nie działają prawidłowo, czyli nie są w stanie wydalić nadmiaru wody, tej wody zbiera się coraz więcej, czyli ta rzeka przepełnia koryto, zaczyna rwać brzegi. Tak samo przy nadciśnieniu, jak jest retencja, czyli zatrzymanie wody, ciśnienie zaczyna nam wzrastać i zaczyna powodować szkody.

Kiedy mówimy o nadciśnieniu?

Obecnie nawet naukowcy nie są zgodni, kiedy mamy do czynienia z nadciśnieniem. Europejskie Towarzystwo Nadciśnienia Tętniczego uważa, że o nadciśnieniu mówimy, gdy wynosi ono powyżej 140/90 mmHg. Ale np. w USA próg ten wynosi 130/80 mmHg. W Polsce posługujemy się jednak normami europejskimi.

Czy domowe pomiary ciśnienia są wiarygodne?

Tak, pod warunkiem, że są przeprowadzone prawidłowo. Każdy przed wizytą u lekarza odczuwa niepokój, to tzw. syndrom białego fartucha. Mimowolnie się denerwujemy i to ciśnienie z reguły jest troszeczkę wyższe. Dlatego nawet uważa się, że pomiary domowe są tu bardziej wiarygodne. Nie może być jednak tak, że ciśnienie mierzymy zaraz po wysiłku, np. wbiegnięciu po schodach na 4 piętro. Przed pomiarem wskazane jest około 5 minut odpoczynku, trzeba też dopasować rozmiar mankietu do naszego rozmiaru ramienia. Pierwszy pomiar nie jest z reguły wiarygodny. Należy wykonać dwa – trzy pomiary i wyciągnąć średnią lub odrzucić skrajne wartości – to będzie  nasze prawdziwe ciśnienie.

Mierzymy na prawym czy lewym ramieniu?

Nie ma to znaczenia, natomiast ważne jest, by zawsze robić to na tym samym ramieniu, wtedy to ciśnienie jest porównywalne. Oczywiście gdy pierwszy raz diagnozujemy nadciśnienie, lekarz mierzy je na obu kończynach, ale my w domu powinniśmy to robić zawsze na wybranej jednej kończynie.

Jak często mierzyć ciśnienie?

To zależy na jakim etapie jesteśmy, czy diagnozowania nadciśnienia czy dobierania leczenia hipotensyjnego. Niektóre preparaty wystarczy przyjmować raz na dobę, ale są i leki stosowane 2-3 razy dziennie, wtedy aby określić skuteczność terapii, może być wymagany pomiar ciśnienia o różnych porach. Ale jak mamy już ustalone ciśnienie, wystarczy raz na dobę je zmierzyć, i to też co jakiś czas, nawet nie codziennie. Jeżeli terapia jest skuteczna nie ma potrzeby, by to robić częściej.

Czy dużo osób w Polsce ma podwyższone ciśnienie lub nadciśnienie?

Wydaje się, że bardzo dużo. Według najnowszych badań epidemiologicznych ok. 30-40 proc. Polaków cierpi na nadciśnienie, z tych osób tylko połowa wie, żę ma nadciśnienie, a z tych co to wiedzą,  tylko połowa jest skutecznie leczona. Czyli tylko 20-30 proc. osób chorujących ma ciśnienie zadowalająco kontrolowane. Szacuje się że w 2017 roku ok. 10 mln osób zmarło z powodu chorób wywołanych nadciśnieniem. A jest to choroba, na którą współczesna medycyna ma skuteczne leczenie, dysponuje całym arsenałem leków.

Kiedy więc udać się do lekarza?

Zawsze gdy mierzymy ciśnienie w domu i w powtarzalnych pomiarach jest ono podwyższone, powinniśmy udać się do lekarza, nawet jeśli czujemy się dobrze, albo te normy są przekroczone w niewielkim naszym zdaniem stopniu. Już obniżenie ciśnienia o 2 mmHg sprawia, że ryzyko wystąpienia zawału spada o 7 proc. a udaru mózgu o 10 procent. To istotne.

To prawda, że z wiekiem ciśnienie może być wyższe?

Amerykanie uważają, że nie ma różnic wiekowych i zawsze powinno wynosić poniżej 130/80 mmHg. W Europie normą dla osób starszych jest maksymalnie160/90 mmHg.

Jakie są objawy nadciśnienie? Mówi się, że osoba z podwyższonym ciśnieniem to człowiek z energią.

Dowodów na to nie ma żadnych. Bywa natomiast tak, że pacjent cierpiący na długotrwałe nadciśnienie, zaczyna terapię i zgłasza lekarzowi, że teraz dopiero źle się czuję. Że dobrze funkcjonował przy wyższym ciśnieniu. To błędne podejście. Organizm się przyzwyczaja do wyższego ciśnienia, jeśli ono rozwijało się przez wiele lat. Teraz musi przyzwyczaić się do prawidłowego ciśnienia. To proces długotrwały, zajmuje nawet miesiące. Jeśli chodzi o objawy nadciśnienia, to pacjenci często zgłaszają np. bóle głowy. Bywa też, że pacjent czuje się świetnie, a wartość ciśnienia jest podwyższona. Zawsze wtedy trzeba udać się do lekarza.

Co czeka takiego pacjenta u lekarza?

W zależności od tego, jakie będą wartości ciśnienia, jest inne postępowanie. Leczenie nadciśnienia warunkowane jest przez obecność czynników ryzyka. Inaczej to wygląda, jak chorujemy na cukrzycę czy chorobę niedokrwienną serca, inaczej gdy mamy 80 lat, inaczej jak 45 lat. Intensywność leczenia będzie różna w zależności od wieku i ilości czynników ryzyka wystąpienia powikłań nadciśnienia tętniczego.  

Jak wygląda diagnostyka?

Przede wszystkim należy ustalić, czy to nadciśnienie samoistne czy wtórne. Gdy mamy do czynienia z nadciśnieniem pierwotnym, oznacza to, że nie znamy jego przyczyny. Tu postępowanie sprowadza się do oceny szkód, jakie dokonało nadciśnienie. Najczęściej pacjent nie wie, od kiedy choruje, jakie były wartości ciśnienia, jakie narządy zostały uszkodzone. Lekarz często zleca np. EKG, by ocenić czy nie ma przerostu mięśnia sercowego, sprawdza się też, czy nie doszło do uszkodzenia nerek, jakie zmiany zostały wywołane w naczyniach. Pacjent jest kierowany do okulisty, by ocenił dno oka.

W nadciśnieniu wtórnym najistotniejsze jest, by wykluczyć jego przyczyny – inne schorzenia, które mogą prowadzić do wzrostu ciśnienia. Przyjmuje się, że najczęstszą przyczyną nadciśnienia jest choroba nerek. Dlatego lekarz na pewno wykona badania oceniające funkcje nerek. Ale też choroby tarczycy, nadnerczy mogą być przyczynami prowadzącymi do wtórnego nadciśnienia. Nasze postępowanie polega na doprowadzeniu do wyleczenia choroby, która powoduje nadciśnienie. Lekarz zleci badanie krwi, moczu, w niektórych przypadkach USG jamy brzusznej. W razie potrzeby pacjenci są kierowani na odpowiedni oddział szpitalny, gdzie można wykonać bardziej czasochłonne badania diagnostyczne.

Jak wygląda leczenie nadciśnienia?

Może być farmakologiczne i niefarmakologiczne, czyli zmiana naszego trybu życia. Niestety, nasz obecny styl życia sprzyja temu, by nadciśnienie się rozwijało.

Jak powinno wyglądać to leczenie niefarmakologiczne?

Należy zacząć od zlikwidowania szkodliwych nałogów, czyli przede wszystkim rzucić palenie tytoniu. Palenie jest jak igranie z zapałkami w składzie z dynamitem. Nadciśnienie jest powodem chorób serca czyli zawału czy udaru mózgu, tak samo jak palenie tytoniu. Czyli paląc papierosy przy nadciśnieniu tworzymy mieszankę wybuchową. Należy też ograniczyć alkohol. Akceptowalne dzienne ilości alkoholu w przypadku wina to dla kobiet 125 ml, mężczyzn – 250 ml, piwa odpowiednio 250 ml i 500 ml. To dopuszczalna dzienna norma spożycia alkoholu. Te dopuszczalne normy się nie sumują. Nie jest tak, że jak nie piłem w poniedziałek, wtorek, środę, czwartek i piątek to mogę pięć piw wypić w sobotę. Nie nadrabiamy, bo nadużywanie alkoholu jest wybitnie szkodliwe. Natomiast nie ma żadnych dowodów na to, by picie kawy do 4-5 filiżanek dziennie powodowało negatywne skutki zdrowotne. Oczywiście, gdy ktoś pije kawę pierwszy raz może odczuwać przyspieszenie czynności serca, może mu się podnosić ciśnienie czy nasilać stres. Ale jak ktoś pije kawę codzienne i od dłuższego czasu, ten efekt zanika. Także picie herbaty nie ma żadnych negatywnych konsekwencji jeśli chodzi o układ sercowo- naczyniowy. Niezależnie od tego, czy to herbata czarna, zielona czy czerwona. Szkodliwe są natomiast słodzone napoje gazowane. Powodują otyłość, zespół metaboliczny, nadciśnienie, cukrzycę. W niektórych krajach te napoje są objęte dodatkowym podatkiem, co ma hamować ich spożycie. W USA jest np. zakaz ich sprzedaży w szkołach.

A cukier?

To tzw. puste kalorie. Jego spożywanie jest dla nas miłe. A nasz mózg lubi przyjemności, dlatego będzie dążył, by jeść jak najwięcej słodkiego. Ale to oznacza odkładanie nadmiaru kalorii w naszych boczkach. A wtedy trzeba będzie nie tylko wymienić garderobę, ale i liczyć się ze zdrowotnymi konsekwencjami, jak nadciśnienie i cukrzyca. Mówi się nawet, że otyłość jest siostrą nadciśnienia.

Czego jeszcze unikać w diecie?

Soli. W dzisiejszych czasach jesteśmy skazani na nadmiar soli, szczególnie gdy odżywiamy się produktami wysoko przetworzonymi. Kupowany chleb, wędliny, mają bardzo dużo soli. Jak ktoś czuje, że musi dosolić, na pewno przekracza dobowe dopuszczalne wartości spożycia soli. To nie powinno być więcej niż 5 gramów, czyli płaska łyżeczka. W to wliczamy wszystkie produkty spożywane w ciągu dnia. Na pewno nie powinniśmy dosa

A schabowy czy boczek? Można się skusić?

Wszystko z umiarem. Zjedzenie od czasu do czasu plasterka czy dwóch boczku nie spowoduje katastrofy w naszym organizmie. Trzeba jednak pamiętać, że gdy mamy nadciśnienie, spożywając dużo tłuszczu nasze naczynia wytapetujemy złogami cholesterolu, spowodujemy że one będą bardzo kruche. Jak coś jest kruche, to to bardzo łatwo stłuc, a jak pęknie, nietrudno wyobrazić co stanie, gdy krew się wyleje np. w mózgu. Najlepiej jest stosować dietę śródziemnomorską, ona gwarantuje nam najdłuższe życie.

Jakie znaczenie ma ruch?

Jedną z metod leczenia nadciśnienia jest codzienny wysiłek fizyczny, są zalecenia 5-7 dni w tygodniu umiarkowanej aktywności. Ta umiarkowana aktywność to nie to samo dla każdego – dla osoby aktywnej na co dzień, to co innego niż tej, która prowadzi kanapowy tryb życia. Wyznacznikiem jest to, że po 30 minutach takiego wysiłku powinniśmy czuć, że serce przyspieszyło, odrobinę się spociliśmy i jesteśmy trochę zmęczeni. To umiarkowana aktywność fizyczna. Może to być spacer, który pozwoli nam odrobinę się zmęczyć, ale i  jazda na rowerze czy pływanie – ważne, byśmy wstali z kanapy.

A sen wpływa na nadciśnienie?

To istotny element. Chociaż naukowcy nie wiedzą do końca, co się dzieje w naszym mózgu w trakcie snu. Ale na pewno zaburzenia snu są jedną z przyczyn wtórnego nadciśnienia. Mowa o obturacyjnym bezdechu sennym, gdy pacjent przestaje na chwilę oddychać. Leczenie bezdechu powoduje często poprawę kontroli ciśnienia.

O czym trzeba pamiętać przy leczeniu farmakologicznym nadciśnienia?

Bardzo częstym problemem jest regularność leczenia nadciśnienia. Pacjenci uważają, że jak przyjmują leki, i ciśnienie jest prawidłowe, to znaczy że nie ma nadciśnienia. To błąd. Aby mieć prawidłowe ciśnienie, trzeba przyjmować leki i cieszyć się, że leki są skuteczne i dalej je przyjmować. To terapia długotrwała, trzeba w sobie wyrobić nawyk przyjmowania tabletek. Jednym z problemów jest zapominanie o ich zażywaniu. Nawet wykazano, że im więcej tabletek pacjent musi przyjmować, tym większa szansa, że o czymś zapomni. A regularność jest bardzo ważna. Na szczęście w nadciśnieniu mamy coraz więcej preparatów złożonych, łączących dwa czy trzy w jednym. Te preparaty złożone nie są droższe niż 2 – 3 sprzedawane oddzielnie. Dlatego warto pomyśleć o tym, gdy musimy utrzymywać swoje ciśnienie w ryzach.

Jakie mogą być powikłania nieleczenia nadciśnienia?

Może to spowodować nieodwracalne szkody w organizmie. Nie da się ich cofnąć. Nieleczone nadciśnienie może powodować udar mózgu, przerost mięśnia sercowego, niewydolność serca, chorobę wieńcową, zawał. W krajach wysokorozwiniętych nadciśnienie jest drugą po cukrzycy przyczyną schyłkowej niewydolności nerek. Wtedy jedyną metodą leczenia jest przeszczep nerki lub dializy. Nadciśnienie może też powodować groźną retinopatię nadciśnieniową, być przyczyną  miażdżycy. Wszystkim tym szkodom można zapobiec sprawdzając regularnie wartości ciśnienia i lecząc nadciśnienie.

Urszula Ludwiczak

OrthPhoto.net to platforma internetowa przedstawiająca piękno i różnorodność prawosławia na fotografiach z różnych zakątków świata. Serwis powstał w 2004 roku i przez 15 lat działalności zgromadził prawie 100 000 zdjęć wykonanych m.in w Polsce, Serbii, Rumunii, Grecji, Chinach, Tajlandii, Rosji i Bułgarii. O działalności serwisu i dalszych planach rozwoju opowiada Prezes Stowarzyszenia OrthNet Aleksander Wasyluk.

O jaskrze z dr Łukaszem Lisowskim z Kliniki Okulistyki Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego rozmawia dr hab. Jan Kochanowicz

 

Co to za choroba – jaskra?

Jaskra to zespół chorób, który poprzez uszkodzenie nerwu wzrokowego powoduje całkowitą i nieodwracalna ślepotę, jeśli jaskra nie jest wykryta i leczona w odpowiednim momencie.

Choroba prowadzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego – komórek zwojowych, które tworzą nerw wzrokowy. One obumierają, jest ich coraz mniej i pole widzenia się zawęża. Często pacjenci nie zwracają na to początkowo uwagi i zgłaszają się do lekarza gdy te zmiany w polu widzenia są już duże. A wtedy może być za późno na leczenie, bo jaskrą jest chorobą nieodwracalną. Jaskra jest – po zaćmie – drugą przyczyną ślepoty w krajach wysokorozwiniętych.

Jeśli zostanie wykryta we wczesnym stadium, możemy zastosować leczenie które zatrzyma chorob ę. Dlatego tak ważna jest wczesna diagnoza i leczenie.

Czy ta choroba często występuje?

Mamy ok. 200 tys. zdiagnozowanych chorych w Polsce, ale szacuje się, że dotkniętych jaskrą może być 600-800 tys. osób.  To spora populacja, która powinna być pod ścisłą kontrolą okulistyczną.

Jakie czynniki wpływają na rozwój choroby?

Jednym z czynników wystąpienia jaskry jest  nadciśnienie oczne. Ciśnienie wewnątrz oka wzrasta, ponieważ odpływ cieczy wodnistej, zostaje zaburzony.

Teoretycznie ciśnienie w gałce ocznej nie powinno przekraczać 21 mm Hg,  ale często zdarzają się pacjenci z ciśnieniem wyższym niż 21 mmHg, bez uszkodzenia nerwu wzrokowego i uszkodzenia pola widzenia. Taki pacjent ma  zdiagnozowane nadciśnienie oczne i powinien być pod stałą kontrolą lekarza, bo to jeden z czynników ryzyka wystąpienia jaskry.

Czasem też to ciśnienie w gałce ocznej jest w normie,  poniżej 21 mmHg a mimo wszystko w badaniach stwierdzamy  ,że nerw wzrokowy ulega uszkodzeniu. U takich pacjentów też stwierdzamy jaskrę i takich pacjentów też leczymy.

Kto głównie choruje?

Częściej chorują kobiety, osoby po 40 roku życia, rasy czarnej, osoby z cienką rogówką i obciążeniem rodzinnym – gdy jaskra już w rodzinie występuje.

Wada wzroku też może mieć wpływ na wystąpienie jaskry – w przypadku nadwzroczności częściej występuje jaskra zamkniętego kąta, w przypadku krótkowzroczności jaskra otwartego kąta.

Wpływ na rozwój choroby mogą też mieć ogólne czynniki, jak nadciśnienie ogólne czy cukrzyca,  choć ten wpływ nie jest do końca jasny.

Generalnie przy profilaktyce jaskry osoby, które nie korzystały wcześniej z porad okulisty, powinny po 40 roku życia zgłosić się na wizytę kontrolną.  Czasem do specjalisty warto iść wcześniej, np. gdy mamy do czynienia z rodzinnym występowaniem jaskry lub mamy wadę wzroku.

Czy jest coś, co może nas zaniepokoić, skłonić do wizyty u lekarza?

Pacjent takich zmian początkowych nie jest w stanie zauważyć. Jaskra nie boli, nie ma objawów. Dlatego określa się, że jest to taki podstępny złodziej wzroku.

Np. w przypadku ostrego ataku jaskry zamykającego się kąta przesączania i wysokich wartościach ciśnienia gałkowego, pacjent odczuwa silny ból oka, głowy (tej połowy, gdzie boli oko), jest intensywne łzawienie, oko staje się czerwone, pacjent odczuwa światłowstręt. Często pacjenci  stwierdzają, że patrząc na światło widzą okręgi świetlne.

W neurologii, przy różnicowaniu migren z innymi bólami głowy, bierze się często  jaskrę pod uwagę, gdy mamy pacjenta z połowiczymi bólami głowy i we wstępnej diagnostyce korzysta się z konsultacji okulistycznej. Sprawdza się, czy nie jest to jaskra ze wzrostem ciśnienia wewnątrzgałkowego, bo postępowanie terapeutyczne jest diametralnie różne.

Musimy pamiętać, że w większości przypadków jaskra nie boli, dlatego tak ważne są badania profilaktyczne u okulisty. Wystarczy wziąć skierowanie od lekarza rodzinnego

Do poradni okulistycznej czy leczenia jaskry?

Są specjalne poradnie jaskrowe, ale badania profilaktyczne można wykonać w każdej poradni okulistycznej.

Czego pacjent może się spodziewać podczas takiej wizyty?

Wizyta zaczyna się od wywiadu z pacjentem na temat chorób ogólnych, obciążenia rodzinnego, przyjmowanych leków. Potem wykonuje się badanie ostrości wzroku, mierzymy ciśnienie śródgałkowe, oceniany przedni odcinek oka, oglądamy dno oka , oceniamy  tarczę nerwu wzrokowego. Do dokładnej oceny dna oka możemy użyć kropli rozszerzających źrenice.

Jeśli jest podejrzenie jaskry wykonywana jest gonioskopia (czyli oceniamy kąt przesączania, na tej podstawie można stwierdzić, czy to jaskra otwartego kąta przesączania czy zamkniętego).

Jak coś wzbudzi niepokój lekarza wzbudzi, mamy pełen panel badań dodatkowych. Od badań elektrofizjologicznych, które wykrywają zaburzenia czynności funkcji nerwu wzrokowego  po obrazowe, które mówią nam o strukturze siatkówki, nerwu wzrokowego czy komórek zwojowych.

Generalnie oczy są zwierciadłem organizmu, na podstawie dna oka można zdiagnozować nie tylko jaskrę, ale również wiele innych chorób np. nadciśnienie tętnicze czy cukrzycę.

Na czym polega badanie ciśnienia gałkowego?

Najczęściej wykorzystywana jest tonometria bezkontaktowa (air-puff), metoda polegająca na tym, że wiązka powietrza uderza w rogówkę z odpowiednią prędkością. Powietrze jest odbijane od rogówki, specjalna fotokomórka mierzy prędkość odbijanego powietrza i na tej podstawie określa ciśnienie śródgałkowe. Badanie jest bezbolesne, może jedynie powodować lekki dyskomfort u pacjenta.

Stosowana jest też tonometria Goldmana – z zastosowaniem kropli znieczulających. W tym typie pomiaru rogówka podlega spłaszczeniu przez specjalny pryzmat, a ciśnienie śródgałkowe wyznaczane jest na podstawie pomiaru siły potrzebnej do spłaszczenia określonej powierzchni.

To złoty standard, ale badanie metodą bezkontaktową też jest wystarczające, aby stwierdzić, czy mamy jaskrę.

Na czym polegają badania neurofizjologiczne?

Oceniają nerw wzrokowy. Cały czas złotym standardem jest badanie pola widzenia, najpierw jednego oka, potem drugiego. Badanie jednego oka trwa kilka minut . Tworzona jest mapa widzenia. Pacjent siedzi przed specjalną czaszą, na której ukazują się punkty świetlne. Głowa jest unieruchomiona, jedno oko jest zasłonięte. W różnych miejscach czaszy pojawiają się błyski świetlne, różnej wielkości i intensywności, pacjent ma za zadanie widząc je przycisnąć przycisk. My na tej podstawie widzimy mapę pola widzenia pacjenta.  Oceniana jest czynność nerwu wzrokowego.

Istotne jest też badanie OCT – optyczna koherentna tomografia – ocena struktury nerwu wzrokowego – tu spolaryzowana wiązka światła.  Mierzy nerw wzrokowy, a wynik jest odnoszony do wieku i płci pacjenta. To badanie jest mniej obciążające, szybsze, w mojej ocenie bardziej obiektywne, bo pole widzenia wymaga większej uwagi  ze strony pacjenta. Badanie bezpieczne, może być wielokrotnie powtarzane.

Jest też wykorzystywane badanie GDX, które ocenia sam nerw wzrokowy, jego strukturę. W naszej klinice wykonujemy też  badanie pattern ERG, które najwcześniej pokazuje uszkodzenie funkcji nerwu wzrokowego . W tym przypadku zakładane są specjalne elektrody na powierzchnię gałki ocznej, pacjent patrzy na wzór szachownicy, a my odczytujemy  potencjały elektryczne z komórek zwojowych.

Co po rozpoznaniu jaskry?

Mamy leczenie farmakologiczne, laserowe, operacyjne. Ono zależy od wieku pacjenta, stanu oka, zaawansowania jaskry, aktywności zawodowej pacjenta. Wymaga ścisłej współpracy lekarza z pacjentem, czego on oczekuje, co można mu zaproponować, aby jaskra jak najwolniej postępowała.

Nie cofamy choroby. Takiego leku nie ma, przynajmniej na razie. Trwają różne prace, swego czasu popularny był np. przeszczep komórek zwojowych, ale obecnie nie ma żadnej metody, która cofnie to co zostało uszkodzone. To co możemy zaproponować, to takie leczenie, które może zatrzymać rozwój jaskry.

Jak wygląda leczenie farmakologiczne?

To przede wszystkim krople, jest wiele grup leków, które możemy stosować, są preparaty łączone (dwie substancje czynne w jednej kropli), oryginalne, generyczne, wszystkie są refundowane. Wiele leków kosztuje 3,2 zł na miesięczną terapię. Pacjenci po 75 roku życia z zaświadczeniem od okulisty mogą zgłosić się do lekarza rodzinnego, który może wypisać leki refundowane w 100 proc.

A laseroterapia?

Dwa rodzaje lasera, pierwszy to tnący – u pacjentów z zamykającym kątem przesączania nacina się tęczówkę i wytwarza dodatkowy odpływ. Drugi to laser argonowy – koagulujący – tu udrażnia się naturalny przepływ cieczy wodnistej, która jest produkowana w oku, ona szybciej przepływa i  ciśnienie w oku się zmniejsza.

Leczenie laserowe nie jest dla wszystkich, nie jest leczeniem pierwszego rzutu i raz wykonane nie daje gwarancji, że to ciśnienie będzie zawsze dobre. W zależności od rodzaju jaskry musimy dostosować leczenie do pacjenta. O tym decyduje specjalista.

A leczenie operacyjne, czy jest skomplikowane?

Mówimy tu o mikrochirurgii. W leczeniu chodzi o to, aby udrożnić przepływ, są tu metody mniej i bardziej inwazyjne. Złotym standardem jest trabekulektomia – wycina się odpowiedni fragment struktury anatomicznej w oku  i wytwarza okienko, przez który płyn odpływa . Chodzi o to, że ten płyn lepiej filtruje, jest mniej cieczy wodnistej w komorze przedniej i tylnej oka i przez to spada nam ciśnienie, czyli główny czynnik powodujący neuropatię jaskrową.

Jest wiele rodzajów zabiegów, które wykonujemy pacjentom. Są operacje  bardziej inwazyjne, stosowane głównie w stadiach zaawansowanych jaskry i mniej inwazyjne– gdy nie wchodzi się do komory przedniej oka, tylko wytwarza odpowiednie przetoki, można wszczepić odpowiednie implanty filtrujące. W walce z jaskrą mamy bardzo wiele różnych rodzajów leczenia.

Co się stanie, jeśli pacjent nie będzie się leczyć?

Niestety, może to się skończyć całkowitą, nieodwracalną ślepotą. Niestety, gdy jedno oko ślepnie, jest wysokie prawdopodobieństwo, że i drugie też będzie zaatakowane. Efektem może być to, że będziemy potrzebować osób trzecich do codziennego funkcjonowania.

Dlatego tak ważna jest profilaktyka.

Tak, a niestety mało osób przychodzi z prośbą o badania profilaktyczne okulistyczne. To jest problem, a w przypadku jaskry trzeba się badać, bo dużo osób choruje, a jeszcze więcej może znajdować się w potencjalnej grupie ryzyka wystąpienia jaskry. Warto odwiedzać regularnie okulistę, aby mógł  obejrzeć, co znajduje się w środku oka.

Chicago jest trzecim pod względem wielkości i zaludnienia miastem w Stanach Zjednoczonych. Stanowi ono jeden z głównych ośrodków kulturalno-naukowych oraz finansowo-handlowychw USA. Miasto jest położone nad jeziorem Michigan w stanie Illinois, na terenie którego znajduje się ponad 100 cerkwi należących do poszczególnych kanonicznych jurysdykcji prawosławnych. O wspomnieniach związanych z wizytą w Chicago opowiada dr Andrzej Charyło.

dr Andrzej Charyło – absolwent Prawosławnego Serminarium Duchownego oraz Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Kontynuował studia w Akademii Teologicznej w Kijowie oraz na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu we Fryburgu w Szwajcarii. W 2017 r. odbył zagraniczny staż naukowo-badawczy w Uniwersytecie Stanowym Ohio w Columbus w Stanach Zjednoczonych. W 2018 roku uzyskał stopień naukowy doktora nauk teologicznych.

O zaćmie z dr Dianą Dmuchowską z Kliniki Okulistyki Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego rozmawia dr hab. Jan Kochanowicz

 

Większość osób nosi okulary. To znak naszych czasów, związany z nadużywaniem urządzeń elektronicznych, nieszanowaniem wzroku. Ale gdy w pewnym momencie czujemy, że coś jest nie tak z naszym wzrokiem, co to może  oznaczać?

Coraz więcej osób nosi okulary, gdyż rośnie częstość występowania krótkowzroczności  na całym świecie. Natomiast jeśli nosimy okulary przez ileś lat i coś nagle jest nie tak, przyczyny mogą być różne. Może to być np. choroba siatkówki, ale może też rozwijać się zaćma.

Natomiast u osób, które nie potrzebowały do tej pory okularów, a po 40 roku życia zaczynają ich potrzebować do czytania, jest to zupełnie normalny proces. To tzw. starczowzroczność, która powoduje, że najpierw zaczyna nam „brakować  rąk” do czytania, a potem potrzebujemy okularów. Co jakiś czas trzeba zmieniać moce okularów, co trwa do ok. 70 roku życia. Zwykle wada zatrzymuje się wtedy na plus 3 i raczej powinna być stabilna, a gdy coś zaczyna się dziać, wtedy należy zastanowić się, jaka jest tego przyczyna.

Ale często starsze panie chwalą się dobrym wzrokiem, bo potrafią bez okularów nawlec nitkę na igłę.

Jeśli starsza osoba jest w stanie nawlec nitkę bez okularów, prawdopodobnie jest krótkowzroczna. I do bliży okularów nie potrzebuje, ale do dali już tak. Ale jak taka starsza pani funkcjonuje tylko w warunkach domowych, i nie musi np. dostrzegać z daleka jaki autobus nadjeżdża, może uchodzić za osobę widzącą fenomenalnie.

 

Lepsze są szkła kontaktowe czy okulary?

Nie każdy może nosić soczewki kontaktowe, po drugie, komfort ich noszenia zależy od stanu hormonalnego, tego czy nie ma zespołu suchego oka. Mogą być korzystne u uprawiających sporty, wygodne na co dzień, ale niosą bardzo małe ryzyko działań niepożądanych – chodzi o zakażenia, czego przy okularach nie mamy.

Tematem naszego spotkania jest zaćma. Co to za choroba?

To zmętnienie soczewki. Soczewka jest to struktura w oku, która załamuje promienie. Żeby widzieć dany obraz, oko przetwarza je na impulsy, które są potem dalej opracowywane w mózgu. Żeby dobrze widzieć, promienie muszą się załamać w jednym konkretnym miejscu – to plamka na siatkówce. Aby nie załamały się przed ani za nią, muszą być załamane przez dwie struktury: rogówkę i soczewkę. Jak dochodzi do zmętnienia soczewki, przez te struktury światło nie przechodzi jak powinno i dochodzi do upośledzenia widzenia.

Czym to zmętnienie soczewki jest spowodowane?

Główną przyczyną są procesy starzenia, aczkolwiek zaćma może rozwinąć się z innych przyczyn w młodszym wieku. Mamy do czynienia np. z zaćmą wrodzoną, może też rozwinąć się w przebiegu innych chorób oczu, jak też jako działanie niepożądane w wyniku stosowania   pewnych leków – najczęstszą przyczyną są tu sterydy.

Jakie są rodzaje zaćmy?

W zależności od tego, która część soczewki zmętnieje wyróżniamy np. zaćmę jądrową, korową, podtorebkową tylną. Od typu zaćmy zależy m.in to, jak szybko gorzej widzimy, np.  w podtorebkowej te zmiany postępują bardzo szybko, w innych rodzajach zaćmy – powoli. Zaćma najczęściej dotyczy obu oczu, aczkolwiek może wystąpić jednostronnie np. po urazach. Ale chociaż dotyczy obu oczu, może być różny stopień zaawansowania.

Zaćma częściej dotyczy kobiet czy mężczyzn?

Jako że to choroba wieku starszego, a kobiety żyją dłużej, mamy więcej pacjentów płci pięknej. Samo bycie kobietą nie jest natomiast szczególnym ryzykiem.

Natomiast jest związek między cukrzycą a zaćmą. Osoby z cukrzycą chorują na zaćmę wcześniej i postępuje ona szybciej.

Z jakimi objawami zaćmy pacjenci najczęściej się zgłaszają do okulisty?

Pacjenci zwykle mówią, że coraz gorzej widzą. Sprawdzamy wtedy ostrość wzroku i to widzenie rzeczywiście jest coraz gorsze.

Jakie badania potwierdzą rozpoznanie zaćmy? Na co pacjent ma się przygotować?

W badaniach standardowo oceniana jest ostrość wzroku, mierzone jest ciśnienie, oceniana soczewka w lampie  szczelinowej po rozszerzeniu źrenic.

Czemu służy to rozszerzenie źrenic?

Wpuszczane są specjalne krople rozszerzające źrenice, dzięki czemu widzimy większy fragment soczewki, w większym zakresie. Można dokładniej ocenić ewentualne zmiany.

Po takim badaniu źrenica jest powiększona z reguły przez kilka godzin, pacjentowi może  wtedy przeszkadzać nasilone światło. Dzieje się tak, gdyż naturalną reakcją na światło jest zwężenie źrenicy, a tu okulista celowo je rozszerza, i oko nie ma jak się bronić. Pomagają wtedy okulary przeciwsłoneczne. Warto też pamiętać, aby na takie badanie nie jechać samochodem, a panie nie powinny mieć znacznego makijażu.

Co pod diagnozie? Jak leczy się zaćmę?

Zaćma to zmętnienie soczewki, trzeba ją więc usunąć i wstawić sztuczną soczewkę, która jest przezierna i zostaje tam już do końca życia. Może być to soczewka akrylowa, rzadziej silikonowa, mieć różny kształt, rodzaj powłok. Pacjentowi najważniejszym kryterium jest to,  jak będzie widział po zabiegu. Tu też są różne możliwości, są i takie soczewki, które umożliwią widzenie bez okularów i do bliży i do dali. I jak ktoś np. przez całe życie nosił okulary, możemy sprawić, że już nie będzie musiał ich nosić.

Jak wygląda zabieg od strony pacjenta?

Cała procedura to pięć wizyt. Na pierwszą pacjent zgłasza się ze skierowaniem i wyznaczonym terminem wstępnej kwalifikacji. Sama wizyta nie jest długa, trwa ok. pół godziny. Kolejna wizyta jest dłuższa, przeprowadzane jest znacznie dokładniejsze badanie, dobór soczewki, omówienie zabiegu. Odbywa się to na 2-3 tygodnie przed zabiegiem. Trzecia wizyta to dzień operacji, pacjent zgłasza się rano, ma zabieg i tego samego dnia wraca do domu. Następnego dnia rano przychodzi na czwartą wizytę. A ostatnia wizyta odbywa się ok. 2 tygodnie po operacji.

Sam zabieg rzeczywiście trwa tylko 15 minut?

To zależy z jaką zaćmą mamy do czynienia. Jeśli jest to  zwyczajna zaćma, niepowikłana innymi stanami chorobowymi oka, to sam zabieg rzeczywiście jest krótki, trwa kilkanaście minut.

Pacjent jest w trakcie zabiegu przytomny, wszystko słyszy, dajemy tylko leki lekko uspokajające, bo zabieg wiąże się jednak ze stresem. Jest znieczulenie podawane w kropelkach.  Pacjent leży, przykryty specjalnym obłożeniem, jest cały czas w kontakcie z operatorem i może np. poprawić położenie nogi, gdy mu niewygodnie. Jego głównym zadaniem jest leżeć spokojnie i patrzeć w światło mikroskopu. Drugie oko jest zakryte. Większość pacjentów nie skarży się na ból, a tym którzy go sygnalizują, podajemy środek znieczulający. Większość pacjentów jest też zdziwiona, gdy mówimy, że to koniec zabiegu, że to już.

Efekt jest od razu?

To sprawa indywidualna, wpływa na to wiele czynników, jak zaawansowanie zaćmy, stan rogówki. Niektórzy lepiej widzą od razu, inni po 2-3 tygodniach.

Kiedy najlepiej wykonać operację?

Decyzja zależy od pacjenta, jego potrzeb. Nie każdego też możemy zoperować, są pewne kryteria, narzucane przez NFZ. Pacjent musi też pamiętać, że jak przy każdej ingerencji w ciało człowieka, zawsze jest pewne ryzyko działań niepożądanych. Ilość powikłań jest niska, ale nie możemy o nich zapominać.

Moment optymalny na zabieg jest wtedy, gdy zaćma przeszkadza w funkcjonowaniu na tyle, że pacjent jest gotowy podjąć ryzyko operacji. Inaczej podejdzie do tego aktywny zawodowo 50-latek, inaczej 90-latek poruszający się tylko po domu.

Na pewno zbyt długie czekanie zwiększa ryzyko operacyjne, zaćma jest bardziej zaawansowana.

Obecnie w Klinice Okulistyki Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku wykonuje się więcej zabiegów usuwania zaćmy, niż do tej pory.

W związku ze zniesieniem limitów m.in. na operacje zaćmy, od kwietnia zwiększyliśmy liczbę wykonywanych operacji, są wykonywane także popołudniami i w niedziele.  

Celem jest to, aby kolejki na te zabiegi uległy skróceniu, zostały urealnione. Bywało, że pacjenci w naszym województwie musieli czekać na zabieg 2-3-4 lata, co przy niskiej ostrości wzroku jest niebezpieczne. Teraz kolejki będą krótsze, być może nawet na tyle, że operacje będą wykonywane wkrótce na bieżąco.

 „40 pytań do…”

XL Ogólnopolska Paschalna Pielgrzymka Młodzieży na Św. Górę Grabarkę

Relacja ze spotkania podczas którego młodzież zadawała pytania osobom duchownych. 24-26 maja 2019 roku

O wadach wzroku związanych z wiekiem z dr Małgorzatą Wojnar z Kliniki Okulistyki Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku i Gabinetu Okulistycznego Fokus w Białymstoku rozmawia dr hab. Jan Kochanowicz

Dlaczego z wiekiem widzimy coraz gorzej?

Tak jak cały organizm, taki i oczy starzeją się, „zużywają” z upływem lat. Począwszy od pogorszenia widzenia, zaburzeń widzenia, skończywszy na poważnych utratach ostrości wzroku.

Czy to prawda, że krótkowidz z wiekiem widzi coraz lepiej?

To powszechny mit. Niestety, osoby krótkowzroczne, pod warunkiem że inne choroby oka  ich nie dotykają, do dali okulary będą nosiły te same. Może zmienić się tylko korekcja do pracy z bliska, do czytania, sama wada wzroku pozostaje taka, jak była. Chyba że mamy do czynienia z tworzeniem się powolnym zaćmy jądrowej, która tę refrakcję może zmienić. U osób, u których rozpoznajemy niewielkie zmiany zaćmowe, nie zauważamy tak dużego spadku ostrości, mogą w kierunku plusów zmieniać swoją wadę wzroku. Czyli osoba krótkowzroczna może mieć coraz mniejszą wadę wzroku, ale tylko do pewnego momentu,  bowiem następuje w końcu chwila, że ta zaćma jądrowa na tyle przeszkadza w widzeniu, że ta ostrość wzroku, nawet z mniejszymi minusami, jest tak słaba, że nie pozwala na normalne funkcjonowanie.

Niektóre osoby skarżą się z kolei, że z wiekiem zaczyna im „brakować rąk” do czytania – muszą coraz dalej odsuwać lekturę.

To z kolei choroba związana z naszym Peselem – z wiekiem zmniejsza się bowiem elastyczność naszej soczewki, odpowiedzialnej za akomodację oka, czyli zdolność widzenia  z bliska i daleka bez użycia okularów. U osób po 40 r. życia coraz mniej elastyczna jest ta soczewka, ma coraz mniejszą możliwość odkształcania i dopasowywania ostrości wzroku do widzenia z daleka i bliska. I coraz  mocniej tę rękę musimy odsuwać od siebie, aby widzieć , aż do momentu że potrzebne są okulary, by sobie pomóc.

Wtedy okulista przepisuje okulary „plusy” do czytania do bliży?

Nie zawsze są to plusy. Osoby z krótkowzrocznością, do bliży będą nosić mniejszą korekcję niż ich własna. Np. 40- latek z wadą minus 6 dioptrii, będzie potrzebował do bliży drugie okulary minus 5. Przyjmuje się, że z każdą dekadą życia tych plusów przybywa, każda 10-latka to jeden plus więcej, do 70 r.ż,, aż wada się stabilizuje i wtedy okulary plus 3-4 wystarczają do takiego codziennego funkcjonowania, widzenia z bliska.

Czy astygmatyzm też zmienia się z wiekiem?

Nie, to wada wzroku wynikająca z tego, jaki mamy kształt rogówki. Normalna rogówka  powinna być jak idealnie okrągła piłka, przy astygmatyzmie ta rogówka jest jak piłka do rugby, czyli nierówna, jajowata. Szkła regulujące astygmatyzm są te same całe życie. Z wiekiem zmienia się tylko wada refrakcji.

A co, gdy wady wzroku się nakładają, do bliży potrzebujemy innych okularów, do dali innych. Można jakiś „miks” zaproponować wtedy pacjentom?

Najprostszym sposobem jest używanie wtedy szkieł dwuogniskowych lub bardziej popularnych – progresywnych, które dają możliwość widzenia do dali i bliży oraz odległości pośrednich, np. do pracy przy komputerze.

Czy kolor oczu ma znaczenie przy wadach wzroku?

Okazuje się, że tak. Może nie w determinujący sposób, ale uważa się, że osoby z jasnymi (czyli niebieskimi) tęczówkami są bardziej predysponowane do niektórych schorzeń okulistycznych. Wynika to z tego, że melanina, która jest barwnikiem występującym w naszych tęczówkach, chroni w pewien sposób przed szkodliwym światłem, zwłaszcza niebieskim widmem światła słonecznego, które może negatywnie wpływać na funkcjonowanie siatkówki, co ma zwłaszcza wpływ na choroby plamki, występujące z wiekiem. Dlatego warto nosić okulary przeciwsłoneczne z dobrymi filtrami. U osób z jasnymi tęczówkami częściej rozpoznawane są też wszelkie rodzaje jaskry.

Okulary przeciwsłoneczne można kupić niemal wszędzie. Na co warto zwrócić uwagę?

Takie okulary należy kupować w salonach optycznych, nigdy na ulicznym stoisku. Muszą to być okulary z filtrem UV, optymalnie z polaryzacją, bo komfort widzenia w słoneczny dzień jest wtedy znacznie większy.

Nosząc ciemne  okulary niewiadomego powodzenia, przyciemniamy sobie wprawdzie obraz, który pada na siatkówkę, ale automatycznie rozszerza się nam źrenica, a jak rozszerza się źrenica, to jeszcze więcej światła wpada  nam do oka. Jak wpada przez soczewkę bez filtra, aplikuje więcej niebieskiego widma, które szkodzi na oko. Dlatego tak bardzo istotne jest zastosowanie filtrów w okularach.

A tzw. okulary do czytania można kupić samemu w aptece czy drogerii?

Jeśli nie mamy żadnej wady wzroku, nie wymagamy specjalnej korekcji, te okulary do bliży będą proste. Można je kupić samemu, ale tylko w aptece, nie polecam bazarowych produktów, szczególnie zza wschodniej granicy, bo nigdy nie wiadomo, co to za szkła, czy obie soczewki są takie same, czy nie będziemy niepotrzebnie np. męczyć oka, nie będzie dochodzić do bólów głowy.

Pierwsze okulary zawsze dobrze, aby dobrał okulista czy optyk. Sprawdzi, czy to prosta wada wzroku, zwykła starczowzroczność. Potem kolejne okulary czy zapasowe można już dokupić w aptece.

Jakie choroby związane z wiekiem najczęściej diagnozują okuliści?

Najczęstszą chorobą jest zaćma. Blisko 70 proc. pacjentów ok. 70 r oku życia choruje na zaćmę  i wymaga zaopatrzenia chirurgicznego.

U osób starszych częste są też choroby, które dotyczą siatkówki, plamki. W krajach cywilizowanych (europejskich, USA) najczęstszą przyczyną ślepoty u osób po 60 roku życia jest zwyrodnienie plamki związane z wiekiem, czyli AMD. To choroba, która dotyczy bardzo wielu ludzi, już po 50 roku życia.  W zależności od tego, jaki to rodzaj zwyrodnienia, daje różne objawy. AMD można podzielić na dwa odrębne rodzaje. Postać sucha dotyczy ok. 85 proc. chorych z AMD, pozostałe 15 proc. chorych ma postać wysiękową.

Co to jest ta plamka?

Najprościej mówiąc, nasze oko od środka wyłożone jest cieniutkim takim jakby dywanikiem, to siatkówka, w niej jest jedno szczególne miejsce – plamka. Ona odpowiada za nasze najlepsze widzenie, najlepszą ostrość wzroku, środek pola widzenia. W niej jest najwięcej czopków, czyli to miejsce odpowiada za nasze najlepsze widzenie barw. Czyli plamka odpowiada za najbardziej precyzyjną ostrość wzroku i widzenie kolorów. Każda choroba plamki zaburza widzenie środkowe, centralne, utrudniając nam życie.

Gdy mamy do czynienia z wysiękową postacią zwyrodnienia, zostaje odcięty środek pola widzenia. Osoby z taką czarną plamą przed okiem naprawdę mają trudności z codziennym funkcjonowaniem, jak ukrojenie kawałka chleba czy zalanie herbaty gorącą wodą.

Jakie objawy mogą nas zaniepokoić? Kiedy trzeba iść do okulisty?

Przebieg choroby może być różny. Jako że mamy dwoje oczu, pacjenci często nie zauważają, że coś dzieje się w jednym oku, dopiero gdy zmiany są już bardzo zaawansowane, idą do lekarza, mówiąc, że zauważyli coś dwa tygodnie temu. A to dzieje się od dawna, tylko drugie oko nadrabiało za to chore i nie zauważyliśmy zmian. Aby sprawdzić, czy nic złego się nie dzieje, najprościej jest np. oglądając telewizję zasłonić jedno oko i sprawdzić, czy jest różnica widzenia między oczami.

Wszystkie zmiany, jakie są w centralnym polu widzenia, niewielkie mroczki, zaburzone widzenie barw, zakrzywienie obrazu są sygnałem że natychmiast trzeba udać się do okulisty.

Jakie badania wykonuje wtedy lekarz?

Przede wszystkim zbadana będzie ostrość wzroku, potem oglądanie dna oka po rozszerzeniu źrenic. To najprostsze badania, które dają odpowiedź na pytanie, potrzebna jest dalsza diagnostyka w kierunku zwyrodnienia plamki. Gdy mamy podejrzenie chorób plamki, kierujemy pacjenta na dwa podstawowe badania. Pierwsze to koherentna tomografia OCT, bezpieczne badanie, możliwe do wykonania bez rozszerzenia źrenica. Trwa kilkadziesiąt sekund, w 90 proc. przypadków daje pewność, z jakim schorzeniem mamy do czynienia, czy jest to sucha czy wysiękowa postać AMD. Od tego zależy dalsze postępowanie z pacjentem.

Drugim badaniem- uzupełniającym- jest angiografia fluoresceinowa, stosowana w niejasnych przypadkach- gdy OCT nie daje nam pewności co do diagnozy. Angiografia polega na dożylnym podaniu barwnika i wykonaniu serii zdjęć dna oka, a następnie ocenie wypełniania naczyń. Najnowszym badaniem jest tzw angioOCT- łączące oba wyżej wymienione metody diagnostyczne, nie wymagające jednak podania kontrastu.

Jak wygląda leczenie AMD?

Sporą rewolucją stało się w leczeniu tej choroby podawanie leków do gałki ocznej w zastrzykach. Bariera krew-siatkówka uniemożliwia nam podanie leku do wnętrza oka, dlatego ta podaż musi być do środka, do gałki ocznej. Ale ten płyn też nie przedostaje się na zewnątrz, leki nie działają więc ogólnoustrojowo, są bezpieczne, mają niewiele działań niepożądanych, niewielu jest pacjentów wykluczonych z terapii.

Leczenie daje szansę na zatrzymanie choroby, zwłaszcza jak jest zastosowane w początkowej fazie. W wysiękowej postaci zwyrodnienia plamki dochodzi do rozrastania patologicznych naczyń, one zasłaniają widzenie i niszczą siatkówkę. Kluczowy jest moment rozpoczęcia leczenia, gdy zrobimy to szybko, szansa na zachowanie i poprawę widzenia jest bardzo duża. Gdy mamy do czynienia z postacią zaawansowaną choroby, z wytworzonymi bliznami, to lek tylko wstrzymuje dalszy postęp choroby, nie jest w stanie cofnąć zmian.  

Dlatego bardzo ważne jak najszybsze zgłoszenie się do lekarza. Gdy tego zaniechamy,  grozi nam nawet ślepota. Z tych patologicznych naczyń dochodzi do wylewów, zwłaszcza dotyczy to chorych leczonych przeciwkrzepliwymi lekami, które predysponują do takich wylewów z naczyń. Gdy dojdzie do krwotoku, ostrość wzroku spada dramatycznie i to często jest już spadek  nieodwracalny.

Jak na wzrok wpływa cukrzyca? Mówi się o retinopatii cukrzycowej

Wszystko zależy od zaawansowania cukrzycy i tego, jak bardzo zaawansowane są zmiany w siatkówce. Uważa się, że pierwsze zmiany cukrzycowe na dnie oka pojawiają się już po 5 latach od wystąpienia cukrzycy, ale tak naprawdę z reguły nie wiemy ile ta choroba trwała, zanim ją wykryto. Wiemy kiedy zaczęliśmy ją leczyć.  

Cukrzyca to drugie schorzenie po AMD, które pozbawia nas (mieszkańców Europy i USA) widzenia.

W cukrzycy te zmiany nie są takie charakterystyczne, jak w przypadku AMD, ostrość wzroku może wahać się w zależności od poziomu cukrów, wyrównania cukrzycy. Początkowo retinopatia cukrzycowa, gdy będziemy dobrze się prowadzić, może się wycofać.

Każdy pacjent cukrzycowy powinien odwiedzić okulistę przynajmniej raz do roku, by sprawdzić czy pojawiają się zmiany cukrzycowe. Nawet najlepsze wyniki glikemii, gdy są zmiany na dnie oka, wymagają korygowania. Jeśli pacjent wydaje się dobrze prowadzony, a zmiany postępują, to wymaga korekty leczenia i interwencji ze strony okulisty.

Jest tu wiele możliwości, od laseroterapii po zabiegi chirurgiczne. Laseroterapia zabezpiecza przed rozwojem zmian naczyniowych, tworzenia nieprawidłowych naczyń w siatkówce, pacjenci z zaawansowaną retinopatią muszą być laserowani.

Pacjenci są też prowadzeni z udziałem iniekcji do gałki ocznej. Obecnie jest bardzo duża pula chorób możliwych do leczenia za pomocą iniekcji, to nowa działka okulistyki. Są okuliści, którzy wyłącznie zajmują się leczeniem za pomocą iniekcji doszklistowych.

No właśnie zastrzyki do oka. To brzmi strasznie, ale można się do nich przekonać. Oko podobnie jak mózg, jest oddzielone barierą od krążenia, niewielka porcja leku podawana jest bezpośrednio do miejsca, gdzie lek ma działać, co jest dużo bardziej efektywne. Czyli nie ma co się bać?

Tak, zwłaszcza, że jest to podawane w pełnym znieczuleniu. Ale ten strach zawsze jest.  Zazwyczaj po pierwszym zastrzyku pacjenci mówią jednak, że to nie było to takie straszne.

Jakie inne choroby mogą powodować powikłania okulistyczne?

To np. zmiany miażdżycowe. Ale tu leczymy zasadniczą chorobę, miażdżycę czy nadciśnienie. Same zmiany naczyniowe, miażdżycowe wpływają na postęp chorób gałki ocznej,  m.in. AMD szybciej postępuje, gdy mamy zaawansowaną miażdzycę i nic z tym nie robimy, nie trzymamy diety, nie mamy odpowiedniej podaży warzyw i owoców, kwasów omega 3. Nie kontrolując cukrzycy, nadciśnienia, możemy pogarszać stan oczu.

Jak zmodyfikować dietę, by pomagała dbać o oczy?

Zdecydowanie podaż odpowiednich składników w diecie jest w stanie zabezpieczyć nas od rozwoju chorób. W przypadku chorób związanych z wiekiem, wystarczy zadbać o obecność antyoksydantów w diecie i najprostszych witamin: C, E.

W przypadków chorób plamki trzeba pamiętać o dostarczaniu przede wszystkim kwasów omega 3, które wpływają na stan naczyń. Im w lepszym stanie są nasze  naczynia, tym lepiej siatkówka będzie funkcjonować i będziemy lepiej widzieć.

Ja zawsze pacjentom mówię:  jedzmy to, co zielone, tam jest najwięcej składników odpowiadających za procesy widzenia.  W drugiej kolejności – to co czerwone. Te produkty zawierają najwięcej luteiny i zeaksantyny. To są takie karotenoidy, które odpowiadają za metabolizm siatkówki, metabolizm w czopkach, za nasze prawidłowe widzenie.   

Warto kupować preparaty na dobry wzrok, których mnóstwo jest w aptekach?

W aptekach mamy wybór kilkuset preparatów, każdy producent prześciga się w ilości luteiny umieszczanej w preparacie. Nic z tego dobrego nie wynika, my potrzebujemy jej maksymalnie 10 mg na dobę, nie jesteśmy w stanie więcej wchłonąć. W takich preparatach należy zwrócić uwagę, czy ich zawartość dopuszczona jest do stosowania, bo wiele tabletek nie ma w składzie tego, co zadeklarowane jest na pudełku.

Ja zalecam przede wszystkim prawidłową dietę. Nawet jajko zjedzone na śniadanie zapewnia nam już niemal w połowie ilość luteiny niezbędną do dziennego funkcjonowania siatkówki. Jajko na śniadanie, ogórek do obiadu, sałata na kolację i załatwimy sobie  brak konieczności brania pigułek, które i tak pacjenci po 50-60 roku życia w ogromnej ilości zażywają.

Przeniesienie relikwii św. Mikołaja Cudotwórcy z Miry Licyjskiej do Bari

Sobór św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

21-22 maja 2019 roku

Materiał przygotował Rafał Łaszczuk

fot. Jarosław Charkiewicz

Już w najbliższy wtorek 21 maja będziemy wspominać pamięć Świętego Apostoła i Ewangelisty Jana Teologa, niebiańskiego orędownika parafii prawosławnej na białostockim osiedlu Bacieczki. O aktualnym życiu wspólnoty, postępach w pracach budowlanych i harmonogramie obchodów święta opowiada proboszcz o. Marek Wawreniuk.

Prawosławna Cerkiew w Serbii, męczeńska droga i problemy współczesne

Ks. Michał Czykwin

Nagranie pochodzi z wykładu, który odbył się 6 maja 2019 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku w ramach cyklu “Wszechnica Kultury Prawosławnej 2018/2019”. Materiał przygotował Gabriel Borecki

O nadwadze i otyłości w wieku podeszłym z mgr Joanną Smarkusz z Zakładu Dietetyki i Żywienia Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku rozmawia dr hab. Jan Kochanowicz

 

Kiedy mówimy o nadwadze, a kiedy o otyłości?

Z otyłością mamy do czynienia, gdy nasz wskaźnik BMI jest wyższy niż 30 kg na m.kw, zaś o  nadwadze gdy wskaźnik BMI wynosi więcej niż 25 kg na m.kw. Wskaźnik ten obliczamy dzieląc masę ciała w kilogramach przez wysokość w metrach podwyższony do kwadratu. Można policzyć to samodzielnie lub skorzystać z kalkulatorów BMI dostępnych w internecie.

Kiedy powinniśmy się zaniepokoić? Bo chyba lekka nadwaga nie jest szkodliwa?

Gdy wartość wskaźnika BMI wskazuje na lekką nadwagę nie możemy od razu stwierdzić że jest to szkodliwe, tym bardziej gdy uprawiamy różne sporty, jesteśmy aktywni fizycznie. Wtedy nawet gdy wskaźnik BMI wynosi 25 czy 27 nie oznacza to zwykle nic złego, gdyż masa mięśni szkieletowych jest wysoka, stąd automatycznie ten parametr ma wyższą wartość. Natomiast zaniepokoić powinno nas to, gdy np. po zimie albo jesienią coś się dzieje z naszą garderobą, czyli zaczyna się ona zmniejszać- kilogramów nam przybywa a aktywności fizycznej ubywa.

Powinniśmy zastanowić się czy to nie jest efekt tego, że przybywa nam tkanki tłuszczowej i udać się do dietetyka by ustalić, czy ten wskaźnik BMI jest właściwy czy nie.

Czy oprócz obliczenia wskaźnika BMI jest inna metoda, która pomaga przeanalizować nasze kształty?

Można wykonać badanie analizy stanu ciała, to proste badanie wykonywane na czczo, które trwa około minuty. Dzięki niemu możemy ocenić m.in. masę mięśni szkieletowych i zawartość tkanki tłuszczowej w organizmie. Takie badanie można wykonać w gabinecie dietetyka lub u lekarza. Normy dobierane są zależnie od masy ciała, wzrostu i wieku, na tej podstawie dietetyk czy lekarz podpowie nam czy skład naszego ciała jest prawidłowy, czy powinniśmy nad nim pracować.

Ile tego tłuszczyku można mieć?

Dla kobiet wskaźniki są wyższe niż dla mężczyzn, to związane jest z inną budową, fizjologią. U pań wartością prawidłową jest około 18-28 proc., u panów 12-18 proc. zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie.

Czyli nie tak mało?

Tak. Tkanka tłuszczowa jest nam bowiem potrzebna, np. w syntezie hormonów, i nie jest dobrze, gdy jej szybko i dużo ubywa.  

A czym jest współczynnik talia-biodra?

To inaczej współczynnik WHR. Wykonujemy najpierw pomiar talii, a potem bioder centymetrem. Krawcowa inaczej lokuje talię niż lekarz czy dietetyk, my mierzymy ją na wysokości pępka, zaś biodra w najszerszym miejscu pośladków. Obwód talii w centymetrach dzielimy przez obwód bioder i otrzymujemy współczynnik WHR. Wynik bierzemy pod uwagę u pacjentów z dużą nadwagą lub otyłością, pomaga bowiem ocenić, gdzie ta tkanka tłuszczowa lubi się lokalizować, czy bardziej w okolicy brzucha, wtedy mamy do czynienia z otyłością typu jabłko (androidalną), czy bioder – czyli otyłością typu gruszka (gynoidalną). Gdy ten parametr jest powyżej 1 – prawdopodobnie mamy do czynienia z otyłością typu jabłko, gdy poniżej 1 – typu gruszka.

Która otyłość jest bardziej niebezpieczna dla zdrowia?

Zdecydowanie bardziej niebezpieczna jest ta typu jabłko, bo stwarza ryzyko chorób układu sercowo- naczyniowego, gdyż mamy wtedy wysoki poziom tkanki tłuszczowej trzewnej. Tkanka tłuszczowa nie znajduje się tylko na brzuchu, są nią otoczone również narządy wewnętrzne, serce, wątroba, jelita.  

Gdy zwartość tkanki trzewnej jest na wysokim poziomie, warto zacząć zmianę trybu życia, dietę. Zwracamy na to uwagę zwłaszcza u osób po 50, 60 roku życia Wtedy standardowo pojawia się trochę więcej tkanki tłuszczowej.

Dlaczego z wiekiem jest nas coraz więcej?

Wiele zależy od tego, czy się ruszamy, uprawiamy aktywność fizyczną. Często z braku chęci, czasu, ale i towarzystwa gdzieś te ćwiczenia nam uciekają. To jeden z głównych problemów, że tej aktywności jest za mało, co sprzyja odkładaniu tkanki tłuszczowej.

Drugi powód jest taki, że jemy za dużo w porównaniu do zapotrzebowania. Jemy za słodko, za tłusto i  więcej, niż powinniśmy.

Do tego często osobom po 60 roku życia towarzyszą różne choroby, jak cukrzyca, nadciśnienie tętnicze. Mogą być one zarówno przyczyną jak i skutkiem nadwagi i otyłości.

Jak ocenić, czy nasza dieta jest prawidłowa?

Ja zawsze zachęcam aby udać się do dietetyka, który oceni różne aspekty naszej diety, to czy jesteśmy zdrowi, aktywni zawodowo, jak pracujemy w domu, jak wygląda nasz dzień.

Warto też zwrócić uwagę na to, jak wygląda nasz talerz. Takim prostym pomysłem jest aby podzielić go najpierw na pół – połowę zawsze powinny stanowić warzywa, gotowane, surowe, pieczone bez tłuszczu albo z dodatkiem oliwy, ale już po upieczeniu.  Drugą połowę dzielimy na pół, jedna z części to powinny być produkty białkowe (np. kawałek mięsa, ryby, jajo, nasiona roślin strączkowych: fasola, groch, ciecierzyca), a drugą ćwiartkę powinny stanowić węglowodany czyli kasza, ryż czy ziemniaki, makarony.

Mówi się, że najważniejszym posiłkiem dnia jest śniadanie.

To prawda. Warto zwrócić uwagę, jak dużo czasu mija od naszego ostatniego wieczornego posiłku do tego porannego. Często to nawet 12 godzin. Organizm jest wygłodniały, potrzebuje energii na nowy dzień. Dlatego śniadanie jest kluczowe. Powinno być urozmaicone. Warto zadbać np. o pojawienie się w nim pieczywa ziarnistego, które dostarczy glukozy, węglowodanów. Rano powinniśmy też zwrócić uwagę na produkty białkowe, to może być jajecznica, plastry wędliny na kanapce. Jak najbardziej zachęcam też do spożywania dużej ilości warzyw, bo są niezbędne do dostarczenia witamin i minerałów.

Jakie są najczęstsze pułapki żywieniowe?

Bardzo często producenci stosują różne metody by zwabić klienta, dlatego zawsze warto czytać etykiety, sprawdzając co się znajduje w składzie produktu. To, co jest wymienione na pierwszym miejscu  – tego w składzie najwięcej się znajduje. Należy zwracać uwagę na składy, na to, co kupujemy. Chleb chlebowi jest nierówny czy wędlina wędlinie.

Np. do wytworzenia chleba potrzebna jest mąka, drożdże czy zakwas, sól. To wszystko. A często w opisie składu takiego bochenka można znaleźć przysłowiową tablicę Mendelejewa, jest ogrom dodatków do żywności, barwników. Często chleb żytni tylko udaje że jest żytni, bo takiej mąki ma zaledwie 3 proc. w składzie. Dlatego warto wybierać świadomie.

Pułapką są też słodycze. Warto zwrócić uwagę, czy nie mają w składzie syropu glukozowo- fruktozowego i oleju palmowego, bo te składniki dla zdrowia są bardzo niekorzystne. A najlepiej je wyeliminować z diety bo nie mają żadnej wartości odżywczej.

Dlaczego olej palmowy jest tak często dodawany do żywności?

Olej palmowy jest bardzo popularny ze względu na niską cenę, a wiadomo, że im taniej wyprodukujemy, z tym lepszą marżą można potem towar sprzedać. Olej palmowy ma atrakcyjną cenę i dlatego można spotkać go w większości produktów, podobnie jak syrop gluzowo – fruktozowy, który też nagminne się pojawia. Dzieje się tak, bo lubimy tłuste i słodkie, one wpływają na walory smakowe, lepiej smakują. Ale są to produkty niezdrowe.

Niedawno bardzo modny był olej kokosowy. Teraz jest odwrót od tego produktu.

Olej kokosowy stał się w pewnym momencie bardzo popularny, jako lek i panaceum na wszystko, zalecano by dodawać go do posiłków co miało obniżać poziom złego cholesterolu i korzystnie wpływać na serce i naczynia krwionośne. Tylko warto zwrócić uwagę na to, że to nadal tłuszcz. I to tłuszcz, który nie jest dla naszego organizmu zbyt dobry ze względu na zawartość kwasów tłuszczowych nasyconych.

Gdy olej kokosowy stał się popularny, zaczął być wytwarzany przez ogromną ilość producentów, co wpływało na jakość i cenę. Najpierw trzeba było płacić 30 zł za słoiczek, potem 3 lub 5 zł. Ten tańszy olej „zatykał tętnice”, wpływał niekorzystnie na układ sercowo -naczyniowy.

Ja wychodzę z założenia, że to co najprostsze, jest najlepsze. Jak chcemy smarować pieczywo, to lepiej cienko masłem niż łyżką oleju kokosowego, który niekorzystnie zadziała na nasze zdrowie.

A lepszy jest smalec czy olej?

Olej, chociaż seniorzy często wspominają że lubią np. smalec gęsi, który nie do końca jest zdrowy, ale wybierany jest przez nich przez walory smakowe, które ma lepsze niż oleje. Smalec od czasu do czasu, w bardzo małych ilościach, nie zaszkodzi, ale na pewno nie spożywany codziennie. Nasza dieta powinna być urozmaicona, wszystko jest dla nas dobre i wszystko może być trucizną.

Ja jestem fanką olei spożywanych na zimno, rzepakowego, lnianego, z pestek dyni, wiesiołka, oliwy z oliwek. Kluczowa jest w nich zawartość kwasów tłuszczowych jednonienasyconych. Olej rzepakowy lub oliwa z oliwek zawierają te niezbędne kwasy jednonienasycone. One są dobre dla zdrowia, są źródłem tego dobrego cholesterolu, wpływają korzystnie na układ sercowo naczyniowy.

Jak sprawdzić, ile w ciągu dnia możemy zjeść kalorii?

Takim najprostszym sposobem jest pomnożenie masy ciała przez 30 kcal, czyli przy masie ciała np. 70 kg, dzienna norma to 2100 kcal. Jednak to tylko wzór, wiele zależy od naszej aktywności fizycznej, możemy zjeść więcej gdy pracujemy w ruchu albo np. dojeżdżamy do pracy na rowerze. Często na stronach internetowych poza wskaźnikiem BMI można też obliczyć swój wskaźnik PPM, czyli podstawowej przemiany materii, który określa jaka minimalną ilość kalorii można dziennie zjeść. Przemnażamy to przez współczynnik aktywności fizycznej.

Jaka aktywność fizyczna jest najlepsza?

Warto uprawiać taką aktywność fizyczną, którą lubimy, i która nie sprawia nam problemu. Aktywność fizyczna jest ważna w każdym wieku, wcale nie potrzebujemy do tego specjalistycznego sprzętu czy umiejętności. Wystarczy jazda na rowerze, spacer np. z psem. Na wielu osiedlach w Białymstoku powstały siłownie pod chmurką, to też świetna sprawa. Na sprzętach znajduje się instrukcja jak ćwiczyć, wystarczy przeczytać lub podpytać inną osobę.

Często jest tak, że sięgamy po batonik czy dodatkowe ciastko, myśląc, że i tak go spalimy idąc na spacer.

Niestety, to złe myślenie. Warto każdego dnia zwracać uwagę na to, co jemy i porcje, obojętnie czy spacerujemy czy nie. I nie dodawać dodatkowego kawałka ciasta, bo idziemy na spacer. On ma być korzyścią dla zdrowia, a nie usprawiedliwieniem do dodatkowego posiłku.

A czy post jest dobry dla zdrowia?

Jeśli mowa o dwutygodniowej głodówce, to odradzam długotrwałe głodzenie zdrowe nie jest, ale za post 1-2 dniowy, nasz organizm może być nam wdzięczny. Tylko nie musimy zjadać dzień wcześniej ogromnego obiadu i kolacji, by się do niego „przygotować”. Jemy standardowo, a następnego dnia całkiem ograniczamy spożywanie posiłków. Jeśli post jest dwudniowy warto aby jeden-dwa posiłki się jednak pojawiły, np. bułka z masłem, serkiem, kawałek ryby. Post może też oczywiście dla niektórych osób oznaczać całkowitą głodówkę przez 1-2 dni.

Jakie produkty warto na stałe wyeliminować z diety?

Na pewno produkty przetworzone, czyli np. mrożone, do przygotowania w kilka minut, także produkty typu fast food, bo mają ogrom cholesterolu i kwasów tłuszczowych nasyconych. Warto też wyeliminować słodycze, bo nie mają żadnej wartości odżywczej.

Pozostałe produkty można jeść, ale zawsze liczy się ilość, umiar oraz ich kompozycja w konkretnym dniu.

A ziemniaki?

Zależy, jak je podamy. Jeśli je ugotujemy, bez dodatku tłuszczu, okrasy, to jest świetny produkt, niskokaloryczny, źródło potasu. Ale my często dania z ziemniaka modyfikujemy, uwielbiamy placki ziemniaczane, pure z masłem czy śmietaną, ziemniaki pieczone. Wtedy ilość kalorii jest dużo wyższa. Ale po ugotowane lub upieczone bez tłuszczu ziemniaki spokojnie można sięgać 2-3 razy w tygodniu.

A ryż?

Tak, o ile jest brązowy lub dziki. Zawarty w nim błonnik przyspiesza perystaltykę jelit, nie mamy więc problemu z zaparciami. Ryż przygotowywany 2-3 razy w tygodniu może być dobrą alternatywa ziemniaków. Ale mu Polacy lubimy rozgotowywać ryż. A dobrze jest  przygotować go al dente, np. brązowy zgodnie z przepisem można gotować 30 minut, a warto aby to było 28-29 minut, wtedy będzie jeszcze korzystniejszy dla zdrowia, nie wpływa na wzrost glukozy we krwi jak to się dzieje po spożyciu np. ryżu białego, do tego rozgotowanego.

Czyli jedzmy mniej, z głową, umiarem, do tego czytajmy etykiety i uprawiajmy aktywność fizyczną?  

Tak, to najważniejsze zasady zdrowego stylu życia.

Urszula Ludwiczak

Św. Maria Magdalena i inne Niewiasty Niosące Wonności

igumenia Katarzyna

Nagranie pochodzi ze spotkania Bractwa Trzech Świętych Hierarchów, które odbyło się 8 maja 2014 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku.

Boska Liturgia

Parafia św. Wielkiego Męczennika Jerzego Zwycięzcy w Białymstoku. 6 maja 2019

Materiał przygotował Jakub Ignaciuk

fot. Aleksandra Jarosławska

XXXVIII Międzynarodowy Festiwal Hajnowskie Dni Muzyki Cerkiewnej

Koncert Inauguracyjny

6 maja 2019 roku po raz 38 w soborze św. Trójcy w Hajnówce rozpoczął się Międzynarodowy Festiwal Hajnowskie Dni Muzyki Cerkiewnej. Podczas koncertu inauguracyjnego wystąpił chór metropolitalny z Ałma Aty w Kazachstanie, zdobywca nagrody Grand Prix ubiegłorocznej edycji hajnowskiego Festiwalu.

O diecie  w wieku podeszłym z prof. Lucyną Ostrowską, kierownikiem Zakładu Dietetyki i Żywienia Klinicznego Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku oraz kierownikiem  Ośrodka Leczenia Otyłości i Chorób Dietozależnych w Białymstoku rozmawia dr hab. Jan Kochanowicz

 

Czy możemy mówić o diecie osób starszych?

Na pewno taka dieta jest trochę inna, niż u osób w młodszym wieku. Ale też osoby starsze to bardzo niejednorodna grupa, u której nie ma jednej zalecanej diety. Są w niej zarówno osoby bardzo aktywne fizycznie, jak i o średniej oraz  bardzo małej lub znikomej aktywności fizycznej. Ponieważ ta aktywność ruchowa jest różna, zapotrzebowanie kaloryczne też jest różne. Ale i sam wiek biologiczny może różnicować ludzi (wyglądem i stanem zdrowia). Osoby w tym samym wieku  mogą być bardzo szczupłe, z nadwagą, o prawidłowej masie ciała, z różnymi chorobami, zaburzeniami układu kostno- stawowego itp. Dlatego dieta musi być uzależniona od stanu ogólnego danej osoby, a nie grupy wiekowej.

Generalnie chyba jest tak, że z wiekiem prowadzimy coraz bardziej osiadły tryb życia. Boli nas kręgosłup czy stawy, przez co nie chcemy się ruszać, ale nawyki żywieniowe pozostają niezmienne. To powoduje, że przybieramy na wadze.

Zmiany kostno-stawowe nie biorą się znikąd, związane są z niedoborem wapnia, fosforu, magnezu, witaminy D, albo z urazami, które były nieodpowiednio rehabilitowane i leczone. Wraz z długością życia pogarsza się sprawność układu kostno- stawowego. U osób, które przez całe życie zachowywały odpowiednią aktywność fizyczną, spacerowały, jeździły na rowerze czy pływały, ta sprawność jest lepsza. Nie można oczywiście wymagać, aby osoba w starszym wieku wykazywała tyle samo aktywności, co osoby młode. Ale na pewno tę aktywność trzeba utrzymywać do końca. Trzeba walczyć o sprawność fizyczną, starać się jak najwięcej przynajmniej chodzić. Choroba wieńcowa czy nadciśnienie nie są przeciwwskazaniem, by np. chodzić na spacery czy pływać. Gdy się nie ruszamy, siedzimy w domu, to zwykle przybieramy na wadze, ale i nasz organizm słabnie, zmniejsza się ilość mięśni.

Czy z wiekiem dochodzi do zmian w przewodzie pokarmowym?

Tak, niestety wraz z wiekiem, starzeją się też nasze komórki, tkanki, narządy. Z wiekiem może się pogarszać smak, zapach, węch, co zmienia preferencje smakowe, niestety nie na lepsze, ale na gorsze. Ludzie przesalają wtedy potrawy, albo jedzą za słodkie.  To też stwarza problemy, bo jak ktoś używa za dużo soli, może pojawić się nadciśnienie tętnicze. Gdy jemy za słodko – to prosta droga do otyłości czy cukrzycy typu II.

Z wiekiem zmienia się też kwasowość żołądka, a obniżenie kwasowości żołądka jest dla mnie, jako lekarza sygnałem, że u pacjenta może być problem z niedobrymi bakteriami, które dostają się wraz z pokarmem do przewodu pokarmowego (wówczas może dojść do tzw. dysbiozy – przewagi bakterii patogennych nad probiotycznymi). Bo ta pierwsza bariera, jaką jest kwas solny, może być zaburzona. Takie osoby muszą bardzo dbać o odpowiednie przygotowanie potraw, aby były dobrze ugotowane, umyte, aby tych bakterii jak najmniej dostawało się do przewodu pokarmowego. Zaburzenie kwasowości żołądka może też być powodem pogorszenia łaknienia lub niedoboru witaminy B₁₂ i problemów z niedokrwistością tzw. megaloblastyczną.

Z wiekiem spowalnia się też motoryka jelit, co może generować zaparcia.

U osób starszych niektóre leki powodują suchość w jamie ustnej. Takiego pacjenta trzeba bardziej nawadniać, stosować pokarmy, które nie będą powodowały dyskomfortu w jamie ustnej (pokarmy bardziej wilgotne, rozdrobnione).

Wiele dyskusji budzi obecność mleka w diecie. Czy osoby starsze powinny go unikać?

W medycynie nie ma tak, że coś jest na sto procent. Są osoby, które mogą mleko krowie spożywać i nic im się nie stanie, a wręcz osiągną korzyści, bo to cenny produkt spożywczy. A są i takie, które nabędą alergię na białko i będzie to dla nich produkt niewskazany. Są też osoby, które utracą enzym laktazę i będą musiały unikać spożywania mleka surowego czy ugotowanego, ale np. będą mogły  dostarczać sobie mleko ukwaszone, czyli kefiry, jogurty.

Podobnie jest w wieku podeszłym, są tu osoby, które spożywały mleko całe życie i mogą robić to dalej, oraz takie, które z wiekiem utraciły zdolność trawienia laktozy. Te osoby będą musiały dodawać do mleka kupowany w aptece enzym laktaza, wtedy będą mogły to mleko spożywać. Osoby z alergią na białko, muszą mleka i produktów mlecznych unikać.

Ale osoby starsze, które nie mają ani alergii na białko mleka ani kłopotów z trawieniem cukru -laktozy, nie mają powodów, aby rezygnować z mleka. Zwłaszcza, że ta grupa wiekowa potrzebuje wapnia, który najlepiej przyswajalny jest właśnie z mleka i produktów mlecznych. To  mleko jest jego najlepszym źródłem. Jak trzeba je odstawić, należy się bardzo zastanowić jak dostarczyć go z innych produktów. Bo np. wapń z produktów roślinnych źle się wchłania, trzeba te produkty odpowiednio ze sobą łączyć i spożywać w większych ilościach.

A jajka? Są zdrowe czy nie? Kiedyś była mowa, że zawierają ogromne ilości cholesterolu i trzeba je ograniczać. .

Teraz to się zmieniło, trend że można jeść tylko trzy jajka w tygodniu powoli mija. Obecnie WHO zaleca je w takiej ilości tylko osobom mającym problem z cholesterolem. Natomiast osobom zdrowym WHO zaleca do 10 jajek tygodniowo. Jedno jajko waży 50-60 gram, to cholesterolu nie ma w nim tak dużo, na pewno mniej niż w 2-3 parówkach, które zjadamy na śniadanie. Jajko jest zdrowe, to najlepsze białko, tzw. wzorcowe, do którego inne białka się porównuje.

Cholesterolu w nim nie ma tak dużo (w żółtku jest go ok.180 mg), jest za to też lecytyna i cholina, które są  bardzo potrzebne do budowy centralnego i obwodowego układu nerwowego, w procesach myślenia i innych. Gdy zalecano tylko 2-3 jajka tygodniowo osobom w wieku starszym, ludzie nie mieli skąd dostarczać sobie odpowiedniej ilości choliny i lecytyny, a także wapnia i dlatego często suplementowano je gotowymi produktami z apteki. Tymczasem nie ma takiej potrzeby.

Można codzienne rano zjeść jajko na miękko albo zrobić je na parze: wybić na spodeczek, wrzucić na wrzątek, jak się zetnie przewrócić na drugą stronę, ziołami oprószyć. Bardzo dobre i zdrowe śniadanie.

Natomiast nie polecam osobom starszym spożywania jajek ugotowanych na twardo, bo są ciężkostrawne.

Trzeba też pamiętać, że w tych 10 jajkach na tydzień, 2-3 trzeba liczyć jako  dodane do innych produktów np. makaronu czy naleśnika, czyli w tygodniu tak naprawdę można zjeść 7-8 jajek.

Ile wody powinna dziennie spożywać osoba w wieku podeszłym?

Zapotrzebowanie na wodę z wiekiem się nie zmienia, dorosły powinien wypijać ok. 2 litrów w przypadku kobiet i 2,5 litra u mężczyzn. Ale z wiekiem niestety zmienia się uczucie pragnienia w niedobrą stronę. Większość starszych osób pije za mało, zapomina o dostarczaniu płynów. Poza tym z wiekiem mogą zachodzić zmiany w ośrodkowym układzie nerwowym, gdzie znajduje się ośrodek pragnienia, co może być powodem zmniejszonego wypijania płynów. Druga przyczyna, to spożywanie różnych leków. Są takie, które osłabiają uczucie pragnienia. Z kolei leki moczopędne zwiększają ilość oddawania moczu, a to nie zawsze koreluje z przyjmowaniem płynów. Niektóre choroby nerek są związane z zatrzymywaniem płynów w ustroju. Tu lekarz specjalista pomoże ustalić, ile pacjent może pić. Generalnie osobom starszym trzeba stale przypominać o zwiększaniu ilości wypijanej wody. Ale też trzeba w tym wieku  spożywać warzywa i owoce, które zawierają wodę, 400-500 g dziennie byłoby idealne, ale w tej grupie wiekowej mogą być kłopoty z uzębieniem, co powoduje że ta grupa produktów spożywczych jest omijana, albo spożywana w postaci ugotowanej czy pieczonej, a wtedy nie zawsze jest dobre uwodnienie tych warzyw i owoców. Dobrym rozwiązaniem jest zupa, ale już np. wysmażone warzywa to niedobry sposób na dostarczenie odpowiedniej ilości płynów.

Trzeba też pamiętać, że działanie wysuszające ma herbata, zwykle uwielbiana przez osoby w starszym wieku, a kawa jest z kolei moczopędna.

Jak spożywać więcej płynów, gdy wiele osób w starszym wieku ma problemy z nietrzymaniem moczu?

Dla takich pacjentów mam taką wskazówkę, że warto pić wodę małymi porcjami, nie np. pełną szklankę przed wyjściem z domu. Trzeba wziąć wodę ze sobą i popijać małymi łyczkami, wtedy zapewnimy sobie dłuższy spacer bez konieczności oddawania moczu w czasie jego trwania.

Lepsza jest woda gazowana czy niegazowana?

Gazowana ma dodany dwutlenek węgla. Jeśli ktoś ma zdrowy przewód pokarmowy nic się nie stanie, gdy będzie ją pił. Niektórzy moi pacjenci twierdzą nawet, że taka woda działa korzystniej na pracę jelit. Ale u osób w wieku starszym  zwłaszcza otyłych, z dużym obwodem brzucha, woda gazowana może powodować rozszerzanie żołądka, będzie wtedy działała niekorzystnie, spowoduje dodatkowe wzdęcia. Wtedy zalecana jest woda niegazowana.

Często słyszę od osób otyłych, że nie dają rady pić wody niegazowanej, bo im nie smakuje. Pozwalam wtedy na picie wody gazowanej, jednak z zaleceniem, aby po jej wypiciu nie siadać i nie kłaść się, aby nie powodować dyskomfortu w jamie brzusznej.

Wody gazowanej nie powinny pić osoby z nadkwasotą, refluksem żołądkowo-przełykowym, problemami jelitowymi.

Jeśli ktoś narzeka, że woda niegazowana jest niesmaczna, radzę coś do niej  dodać: cytrynę, miętę czy pietruszkę.

Jaką wodę pić: butelkowaną czy filtrowaną z kranu?

Woda filtrowana jest z reguły pozbawiona nie tylko bakterii, ale też minerałów. I osoby w wieku starszym, które zwykle unikają surowych owoców  i warzyw, pijąc taką wodę nie mają skąd za bardzo tych minerałów czerpać. Pozostaje tylko suplementowanie.

Z kolei woda butelkowana to też nie zawsze woda mineralna, jej skład nie jest kontrolowany w każdej partii. Prawdziwe wody mineralne można kupić w aptece, są one dedykowane dla określonych grup pacjentów.

Czy osoby w starszym wieku powinny suplementować witaminę D?

Niedobór tej witaminy odnotowujemy w każdym wieku, ale może dotyczyć też wieku starszego, bo im jesteśmy starsi, tym jest ona gorzej metabolizowana przez wątrobę czy nerki. Pogarsza się też synteza skórna, bo osoby starsze rzadziej korzystają z promieni słonecznych, z różnych powodów.

Im ktoś starszy, tym zapotrzebowanie na witaminę D rośnie, ale uważam, że przed dodatkową suplementacją najpierw trzeba zbadać, jakie jest jej stężenie w surowicy krwi, czy poniżej 30, czy 10 ug/dl. Poniżej 10 trzeba zawsze suplementować tę witaminę dodatkowo, jednocześnie poprawiając dietę, np. zwiększając spożycie ryb.

Ale ryby podobno nie są takie zdrowe, bo gromadzą dużo toksycznych związków?

Gromadzenie metali ciężkich i dioksyn najczęściej dotyczy dużych ryb morskich – im większa ryba, tym dłużej żyje i większe szanse nagromadzenia tych związków. Ale nasz Instytut Morski stale monitoruje stężenie niedozwolonych związków w rybach sprzedawanych w naszych sklepach (co do ich skażenia tymi związkami). Gdyby miały duże skażenie, nie zostałyby dopuszczone do sprzedaży. Te, które są obecne na rynku, nie mają przekroczonych norm do spożycia tych związków. Gdy ktoś się jednak obawia, najprościej, by spożywał różne ryby, np. jednego dnia łososia, drugiego pstrąga, kolejnego tuńczyka czy dorsza.

Dodam, że Instytut Morski twierdzi, że nawet spożywanie tych dużych ryb, jak łosoś i tuńczyk, trzy razy w tygodniu po 100-120 g nie jest w stanie  przekroczyć, a nawet osiągnąć połowy dawki niebezpiecznej.

W białostockim Ośrodku Leczenia Otyłości, który Pani reprezentuje, realizowany jest obecnie bezpłatny program obserwacyjno-interwencyjny dla pacjentów. Do kogo jest skierowany?

To program dla osób po 47 roku życia, które przebyły pierwszy zawał lub udar, ale nie mają cukrzycy typu II. Chcemy udowodnić że kompleksowa pięcioletnia  opieka nad takim pacjentem (kardiologa, dietetyka, lekarza rodzinnego, rehabilitanta), sprawi, że takie osoby będą miały lepszy stan zdrowia w stosunku do osób nie będących w programie. Będziemy dbali, by osoby, które mają otyłość czy nadwagę bezpiecznie redukowały masę i uzyskały wagę właściwą  dla danej osoby przez porady żywieniowe, zalecanie aktywności ruchowej, opiekę kardiologiczną, a także gdy będzie taka potrzeba – interwencję farmakologiczną. Pacjenci zainteresowani udziałem w programie mogą zgłaszać się do ośrodka, który mieści się w Białymstoku przy ul. Legionowej 9a, tel.  85 742 04 33.

Urszula Ludwiczak

Ojciec Michel Quenot jest autorem 30 książek dotyczących prawosławnej ikonografii. Wiele z nich przetłumaczono na różne języki m.in. na angielski, niemiecki, grecki, rosyjski, duński, rumuński, włoski, japoński i arabski. W tym roku kapituła skupiona wokół redakcji i przyjaciół „Przeglądu Prawosławnego” przyznała nagrodę im. Księcia Konstantego Ostrogskiego o. Michelowi za jego wkład w popularyzację prawosławnej myśli teologicznej w Europie Zachodniej i na całym świecie.

O życiu i twórczości o. Michela Quenot opowiada Andrzej Charyło

Przegląd Prawosławny. Maj 2019

Anna Radziukiewicz

Przegląd Prawosławny to społeczno-religijny miesięcznik kierowany do wyznawców prawosławia. Znajdziemy w nim informacje o historii, kulturze wschodniosłowiańskich mniejszości narodowych oraz aktualnej sytuacji prawosławia w Polsce i na świecie.

Całonocne czuwanie i Boska Liturgia ku czci św. męcz. Gabriela Zabłudowskiego

Monaster Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy w Zwierkach

Całonocne czuwanie. Zwierki 2019

Boska Liturgia. Zwierki 2019

Materiał przygotowali Rafał Łaszczuk i Rafał Wasiluk

Zejście świętego ognia, malowanie pisanek, spotkania przy rodzinnym stole – to tylko niektóre z wielkanocnych tradycji o których rozmawialiśmy z wiceprezydentem Białegostoku Adamem Musiukiem oraz radnymi Joanną Misiuk, Ksenią Juchimowicz, Stefanem Nikiciukiem i Tomaszem Kalinowskim z Forum Mniejszości Podlasia.

Pascha 2019

Prezentujemy paschalne orędzie Jego Eminencji Najprzewielebniejszego Sawy Metropolity Warszawskiego i całej Polski.

Źródełko – Prorok Jonasz

Tematem przewodnim audycji jest historia starotestamentowego proroka Jonasza, który został połknięty przez wielką rybę. W programie uczestniczą dzieci ze Szkoły Podstawowej Nr 21 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego: Mikołaj Grygorowicz, Piotr Jałoza oraz Julia Nalewajko, Nikola Nalewajko i Julia Zimnoch.

 

“Źródełko” to audycja edukacyjna tworzona przez uczniów szkół podstawowych. W każdym odcinku programu dzieci prezentują zagadnienia związane z prawosławiem, czytają duchowe opowiadania, przedstawiają żywoty świętych i tłumaczą pojęcia z prawosławnego słowniczka. Program prowadzą Natalia i Jan Ławreszuk, Zuzanna Romańczuk i Paweł Kiryluk. Scenariusz – Katarzyna Kiczko

O profilaktyce udarów mózgu z dr Dominiką Jakubowicz-Lachowską z Kliniki Neurologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku rozmawia dr hab. Jan Kochanowicz

 

Nie ma jednego czynnika ryzyka, który decyduje o udarze mózgu. Nieraz na wystąpienie choroby pracujemy całe życie. Na część czynników mamy wpływ, na inne nie. Jakie są te czynniki niemodyfikowalne?

To przede wszystkim wiek, u osób po 55 roku życia ryzyko udaru wzrasta dwukrotnie w każdej kolejnej dekadzie życia. Kolejnym czynnikiem jest płeć – wśród chorych dominują mężczyźni w grupie do 70 r.ż., potem to się wyrównuje. Po 74 roku życia, jako że kobiety żyją dłużej, wśród pacjentów z udarem dominują kobiety.

Kolejnym niemodyfikowalnym czynnikiem jest rasa – częściej chorują Latynosi i rasa czarna. A ostatnim czynnikiem, na który nie mamy wpływy, są uwarunkowania genetyczne, czyli te, które dostaliśmy w spadku od rodziców. Wprawdzie ich rola  uważana jest za niewielką, ale w niektórych rodzinach, gdzie np. u ojca był udar mózgu, ryzyko że wystąpi w kolejnym pokoleniu jest  2-3 krotnie wyższe niż w rodzinach gdzie takiego przypadku nie było.

Chociaż generalnie udar dotyka osoby starsze, to nie znaczy, że osoba w pełni sił i aktywności nie może zachować.

Dokładnie. Niestety, nasz styl życia, czyli mała aktywność fizyczna, dużo stresu, otyłość, powoduje, że chorują coraz młodsi, już ok. 40 r.ż. Udar może też dotykać młodsze osoby ze względu na choroby współistniejące, np. wady serca.

Na jakie czynniki ryzyka mamy wpływ?

Głównym modyfikowalnym czynnikiem ryzyka chorób naczyń mózgowych jest nadciśnienie tętnicze. Gdy organizm się starzeje, nasze naczynia też się starzeją,  twardnieją, włóknieją, robią się węższe, jak dołączymy do tego nadciśnienie, to jest to bomba zegarowa.

Niestety, nadciśnienie tętnicze nie boli, wiele osób nie wie, że choruje, nawet jak ma wysokie ciśnienie, przez dłuższy czas czuje się z tym ciśnieniem bardzo dobrze. Są i tacy pacjenci, którzy wiedzą, że mają nadciśnienie, ale nic z tym nie robią, bo myślą, że samo przejdzie.

Albo twierdzą, że wolą mieć lekko podwyższone ciśnienie, bo mają wtedy więcej energii i nie chcą brać leków.

Tak, są pacjenci, którzy gdy zaczynamy im obniżać ciśnienie, skarżą się, że są zmęczeni, senni, że lepiej czują przy lekko podwyższonym ciśnieniu, ale to nie jest dobry kierunek. Trzeba jednak przetrwać ten czas, gdy organizm pod wpływem leków dostosowuje się do prawidłowego poziomu ciśnienia.

Jakie ciśnienie jest prawidłowe?

Za optymalne uznaje się ciśnienie o wartości 139/89mm Hg. Poziom 140/ 90 mm Hg to pierwszy stopień podwyższonego ciśnienia.

Co robić gdy ciśnienie jest podwyższone, czy od razu stosować trzeba leki?

Wiele zależy od tego, jaki tryb życia prowadzimy, jaką stosujemy dietę. Często w diecie jest nadmiar soli, a już jej ograniczenie poniżej 5 g na dobę powoduje obniżenie ciśnienia. Warto też zwiększyć aktywność fizyczną, niestety kanapowy tryb życia do nadciśnienia często  prowadzi, wyeliminować z diety popularne schabowe. Często to wystarczy by obniżyć ciśnienie.

Kolejnym czynnikiem ryzyka udaru są choroby serca. Jakie w szczególności?

Migotanie przedsionków samo w sobie pięciokrotnie zwiększa ryzyko udarów mózgu. Normalnie, gdy nasze serce bije, kurczą się komory, przedsionki, jest prawidłowy rytm zatokowy. Gdy przedsionki pracują w innym rytmie niż komory, na chwilę zatrzymują się, dochodzi do desynchronizacji, zastoju krwi. Boimy się zakrzepów, które się wtedy tworzą i mogą być  materiałem zatorowym prowadzącym do udaru mózgu.

Pacjenci z migotaniem przedsionków muszą przyjmować leki przeciwkrzepliwe. Czym się różnią leki starszej generacji od tych nowej generacji?

Leki starszej generacji są tanie, ale wymagają nie tylko systematycznego stosowania i  systematycznych wizyt u lekarza, ale i systematycznego badania wskaźnika INR. Pacjent musi też uważać, co je, np. niewskazane są kapustne warzywa.

Leki nowej generacji są droższe, ale sprawiają, że nie musimy tak bardzo uważać na to, co jemy i regularnie badać wskaźnika INR, a badania dowodzą, że zmniejszają ryzyko udaru o 30 procent.

Jakie inne wady serca niepokoją neurologów?

To wady zastawki mitralnej czy aortalnej, przetrwały otwór owalny (PFO) u młodych osób, kardiomiopatie. W diagnostyce tych wad pomaga USG serca, czyli echo serca, które pozwala zobrazować jak nasze serce pracuje, czy wymagana jest dodatkowa diagnostyka i leczenie.

Co jeszcze może wpływać na ryzyko udaru?

Hipercholesterolemia, czyli zaburzenia gospodarki lipidowej.  Mówi się, że 16 mln Polaków ma podwyższony poziom cholesterolu, a 60 proc. o tym nie wie. Dlatego poziom cholesterolu trzeba badać regularnie, zwłaszcza dotyczy to osób, u których w rodzinach były choroby układu krążenia, a także otyłych, prowadzących siedzący tryb życia, palących  papierosy, w wywiadzie z chorobą niedokrwienną serca, cierpiące na choroby nerek, wątroby, tarczycy, jak też cukrzycę.

Jaki powinien być prawidłowy poziom cholesterolu?

Poziom cholesterolu całkowitego powinien być poniżej 200 mg/dl. Dzieli się on na tzw. dobry cholesterol HDL, który wpłukuje z krwiobiegu cholesterol, i którego poziom powinien być powyżej 35 mg/dl i tzw. zły cholesterol LDL, którego boimy się najbardziej, bo osadza się na ścinkach naczyń krwionośnych, jego poziom powinien być poniżej 135 mg/dl, optymalnie poniżej 115 mg/dl.

Gdy ten cholesterol jest za wysoki, co najpierw stosujemy: leki czy dietę?

Na początku dietę, czyli ograniczenie tłuszczów trans, zwiększenie ilości wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (omega 6, omega3), dieta niskosodowa, wiele warzyw, owoców (powyżej 200 g na dobę), włączamy aktywność fizyczną. Gdy to nie pomaga, włączamy leki hipolipemizujące z grupy statyn.

Jakie jeszcze choroby są czynnikami ryzyka udaru?

To cukrzyca, która sama w sobie wpływa na wszystkie nasze naczynia, także te mózgowe. Gdy dochodzą choroby współistniejące, mamy niemały problem. Cukrzyca to nieprawidłowy poziom glukozy we krwi, z którym organizm sobie nie radzi. Normalnie trzustka zmniejsza poziom glukozy, gdy chorujemy dochodzi do insulinoodporności, poziom glukozy jest bardzo wysoki. Prawidłowy poziom to ok. 90 mg/dl, na pewno poniżej 100 mg/dl, na czczo. Im jest niższy, tym lepiej. Przy podwyższonym poziomie glukozy też należy przede wszystkim zmodyfikować dietę, ograniczyć cukry proste, włączyć aktywność fizyczną. Leczenie farmakologiczne wprowadza się, gdy te działania nie przynoszą skutku.

Bardzo duży wpływ na choroby naczyń mózgowych mają  też choroby tarczycy, które mogą prowadzić do chorób serca, prowokować migotanie przedsionków.

Wpływ na ryzyko udaru mają też zmiany miażdżycowe, zwłaszcza tętnic szyjnych. Tu w postawieniu diagnozy obecności blaszki miażdżycowej, pomaga USG Doppler. Leczenie zależy od  poziomu zwężenia tętnic szyjnych, gdy jest to 50-70 proc. pacjent zostaje pod obserwacją, dostaje leki mające za zadanie ustabilizować blaszkę miażdżycową. Jak zwężenie jest powyżej 75 proc. wykonywany jest zabieg stentowania lub endarterektomii.

W Klinice Neurologii UMB realizowany jest ministerialny program profilaktyki chorób naczyniowych mózgu, we współpracy z lekarzami medycyny rodzinnej. Na czym on polega?

Jest to program skierowany do osób aktywnych zawodowo, w wieku 40-65 lat, u których stosując zachowania prozdrowotne, mamy szansę, że zniwelujemy ryzyko udaru.

Przebadanych w ramach projektu przez lekarzy rodzinnych może być ok. 6 tys. osób, z tego wyłonionych będzie  ok. 120 pacjentów z wykrytymi z czynnikami ryzyka udaru niedokrwiennego bądź chorób naczyń mózgowych, na które pacjenci jeszcze mają wpływ. Takie osoby będą skierowane na pogłębioną diagnostykę do specjalistów.

Na jakie badania pacjent może liczyć w ramach programu?

Lekarze rodzinni będą sprawdzać profil glukozy, lipidów w surowicy, poziom cholesterolu, mierzyć ciśnienie tętnicze, wykonywać EKG spoczynkowe. W razie nieprawidłowości pokierują pacjenta dalej do specjalisty.

Tu pacjent będzie przebadany neurologicznie, będzie wykonane echo serca, EKG Holter,  tomografia komputerowa głowy,  USG Doppler tętnic szyjnych i kręgowych.

Jeszcze przed badaniami pytamy pacjenta o aktywność fizyczną, dietę, ile spożywa owoców i warzyw dziennie, czy pije alkohol, pali. Potem na podstawie wyników badań próbujemy wpłynąć na pacjenta, na to, co może zrobić, by zapobiec incydentom naczyniowym. Nieraz wystarczy, że zwiększy aktywność fizyczną, przestanie palić, zgubi brzuszek, a już zmniejszy ryzyko wystąpienia udaru trzykrotnie. To bardzo istotne.

Urszula Ludwiczak

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji ostatniego nabożeństwa pasyjnego z czytaniem fragmentu Ewangelii według św. Jana. Nabożeństwu w białostockiej katedrze przewodniczył Jego Ekscelencja Arcybiskup Jakub.

Drabina do nieba

archimandryta Tymoteusz

Nagranie pochodzi ze spotkania w parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku, które odbyło się 7 kwietnia 2019 roku w ramach cyklu “Wielkopostna Wszechnica”.

Czas duchowych przemian

Jego Ekscelencja Biskup Supraski Andrzej

Nagranie pochodzi ze spotkania w parafii św. proroka Eliasza w Białymstoku, które odbyło się 24 marca 2019 roku w ramach cyklu “Wielkopostne Rozważania Duchowe”.

Materiał przygotowała Alina Wawrzeniuk

O udarach mózgu z prof. Aliną Kułakowską z Kliniki Neurologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku rozmawia dr hab. Jan Kochanowicz

Co to jest  udar mózgu?

To bardzo ciężka choroba, spowodowana zaburzeniem krążenia mózgowego. Nasz mózg, nasze komórki nerwowe, aby właściwie pracować muszą otrzymywać odpowiednią ilość tlenu i glukozy. Te produkty dostarcza krew. Dlatego musi być zachowane prawidłowe krążenie. Gdy  jest ono zaburzone, bo np. zostanie zamknięte któreś naczynie przez zakrzep czy zator mózgowy i krew nie płynie dalej, to ten obszar, za którego ukrwienie odpowiada dane naczynie, przestaje normalnie funkcjonować. Taki stan nazywamy udarem niedokrwiennym mózgu, można go też nazwać zawałem mózgu. To najczęściej występujący rodzaj udaru. Ok. 85 proc. pacjentów z udarem mózgu to chorzy z udarem niedokrwiennym.

Natomiast gdy naczynie doprowadzające krew pęknie, także mamy taką sytuację, że pewien obszar mózgu nie jest zaopatrywany prawidłowo w krew. Wtedy mamy do czynienia z udarem krwotocznym, potocznie zwanym wylewem. To rzadsza postać udaru, ale cięższa, w której mamy mniej pacjentowi do zaoferowania jeśli chodzi o leczenie.

Mózg to wyjątkowy narząd w organizmie, jest niewielki, zajmuje ok. 2 proc. masy ciała, ale zużywa bardzo dużo krwi, czyli 20 proc. krwi płynącej z serca. W porównaniu do innych narządów wewnętrznych, to ogromna ilość.

Mózg to nasz główny narząd, dzięki któremu mamy świadomość, wiemy że istniejemy, poznajemy otaczający świat, to narząd, który kieruje funkcją wszystkich innych narządów. Oprócz świadomości, odpowiada za tzw. funkcje autonomiczne, które wpływają na pracę serca, regulację temperatury ciała czy pracę gruczołów dokrewnych wydzielających hormony. Stąd potrzebuje tak dużo energii na swą intensywną pracę.

Udar to sytuacja, w której część mózgu przestaje pracować w sposób właściwy. Czy często zdarza się ta choroba?

To niestety częsta choroba, jej częstość jest zmienna w różnych populacjach. W woj. podlaskim udar dotyka ok. 2,5 tys. pacjentów rocznie. Oprócz tego ok. półtora tysiąca osób choruje na tzw. przemijające  niedokrwienie mózgu (TIA), czyli stan, który często poprzedza wystąpienie udaru. W przypadku TIA organizmowi udaje się jeszcze przywrócić właściwe krążenie i objawy wycofują się samoistnie w ciągu kilku, maksymalnie 24 godzin.

Czyli  ok. 4 tys. ludzi rocznie, w woj. podlaskim cierpi na zaburzenia krążenia mózgowego.

Czym jest to przejściowe niedokrwienie mózgu?

Przejściowe niedokrwienie mózgu (TIA), to duże ostrzeżenie dla pacjenta. Niesie ono ogromne ryzyko, informuje, że niedługo pacjent doznać może trwałego uszkodzenia czyli udaru mózgu, najczęściej niedokrwiennego. Przejściowe niedokrwienie mózgu daje podobne objawy jak udar. Czyli jeśli komuś osłabnie przejściowo któraś kończyna, wystąpią zaburzenia czucia, mowy, zaburzenia widzenia czy równowagi i to się samo rozwiąże w ciągu kilku godzin, to szczególnie gdy dotyczy to osoby starszej, może być objawem przejściowego niedokrwienia mózgu. Taka osoba nie powinna bagatelizować takich objawów, tylko jak najszybciej udać się do lekarza, opisać co się zdarzyło, bo niewykluczone, że trzeba będzie wykonać badania dodatkowe, które być może pomogą zapobiec wystąpieniu udaru.

Kto jest najbardziej narażony na wystąpienie udaru mózgu?

Generalnie wszyscy jesteśmy na to narażeni, ale oczywiście są czynniki ryzyka. Podzielić je można na niemodyfikowalne i  modyfikowalne. Te pierwsze, na które nie mamy żadnego wpływu, to wiek (im człowiek starszy, tym ryzyko większe), płeć (mężczyźni są bardziej narażeni) czy czynniki genetyczne. Ale jest też duża grupa tzw. modyfikowalnych czynników, na które mamy istotny wpływ. To przede wszystkim nasz styl życia: trzeba unikać używek, nie palić, stosować właściwą zrównoważoną dietę, umiarkowaną aktywność fizyczną.  

Do wystąpienia udaru mogą też predysponować niektóre inne choroby. To głównie choroby układu krążenia, jak nadciśnienie tętnicze, zaburzenia rytmu serca,  szczególnie migotanie przedsionków, zaburzenia krzepliwości krwi, a także cukrzyca, hiperlipidemia. Nie mamy nieraz wpływu na to, że na którąś z tych chorób zachorujemy, ale jak dochowamy wszelkich starań, aby je właściwie leczyć, aby były wyrównane, to możemy zapobiec wystąpieniu udaru mózgu.

Jakie są objawy udaru? Co powinno zaniepokoić taką osobę lub jej bliskich?

Objawy mogą być bardzo różne, ale  jedną z podstawowych cech jest nagłość ich wystąpienia. Udar to coś, co dzieje się nagle. Objawy występują niespodziewanie, w stanie pełnego zdrowia. Pacjent wykonuje jakieś czynności dnia codziennego i w pewnym momencie coś się zadzieje. To jakie to będą objawy zależy od tego, jaki obszar mózgu zostanie niedokrwiony.

Najczęściej zdarzają się niedowłady, osłabienia, brak siły w której kończynie lub dwóch kończynach, np. po jednej stronie ciała. To także mogą być zaburzenia czucia, jak drętwienia, mrowienia, inne odczuwanie dotyku. Mogą to być zaburzenia widzenia, nawet z utratą wzroku w którymś oku. To zaburzenia mowy – pacjent nie jest w stanie mówić i nie rozumie co do niego mówimy. Rozumienie mowy łatwo to sprawdzić, prosząc o spełnienie prostych poleceń, np. zamknij oczy, pokaż język.    

Czy objawom towarzyszą dolegliwości bólowe?

Najczęściej udarom niedokrwiennym nie towarzyszy żaden ból. Dlatego pacjenci często bagatelizują objawy, uważając, że to „tylko” ograniczenie ruchomości czy drętwienie. Chory jest to zwykle starszy, schorowany, cierpliwy pacjent, który myśli, że poczeka, rozmasuje, położy się, może przejdzie. To błędne postepowanie, bo w udarze liczy się czas.

W udarze krwotocznym, gdy pęka naczynie i krew pod ciśnieniem wylewa się do wnętrza czaszki, zaczyna boleć głowa. Zazwyczaj ból jest silny, pojawiają się nieraz wymioty. Taki udar może poprzedzić duży wysiłek fizyczny, dźwignięcie ciężaru, ogromny stres, negatywne emocje, czyli czynniki prowadzące do wzrostu ciśnienia krwi.

Co robić, gdy wystąpią objawy sugerujące udar?

Udar jest zawsze stanem zagrożenia życia. Czasem pierwsze objawy mogą wyglądać łagodnie, ale mogą ulec pogorszeniu i nie można ich bagatelizować. Najwłaściwsze jest wezwanie pogotowia, czyli telefon na numer 112 i podanie objawów, które wystąpiły. To ważne, aby szybko dostać się  we właściwe miejsce, do szpitala. Bo gdy najpierw pójdziemy do lekarza rodzinnego lub sami udamy się na SOR, to znacznie wydłuża czas dotarcia do neurologa.

W udarze niedokrwiennym mamy tzw. okno terapeutyczne czyli czas gdy można coś zrobić. To maksymalnie 4,5 godziny od momentu, gdy wystąpią objawy, do dożylnego podania leku, który udrożni naczynie. To bardzo krótko, bo w tym czasie trzeba dotrzeć do szpitala, przejść wstępne badanie neurologiczne, dodatkowe badania, które są niezbędne, by podjąć decyzję, czy można podać lek, m.in. trzeba wykonać  tomografię komputerową i badania laboratoryjne – wymaga czasu.

Czekając na karetkę warto przygotować wszelką posiadaną dokumentację medyczną, spisać na kartce jakie leki pacjent przyjmuje, na co choruje. Koniecznie trzeba zapisać godzinę wystąpienia objawów i numer telefonu do kogoś z rodziny zorientowanego w stanie zdrowia pacjenta.

Gdzie powinien trafić pacjent z udarem?

Powinien trafić do najbliższego pododdziału udarowego, działającego w ramach oddziału neurologicznego. I tu jest pewien problem, ponieważ w woj. podlaskim jest za mało udarowych łóżek. Na ok.  1,2 mln mieszkańców, mamy tylko 4 pododdziały udarowe, w Łomży, Suwałkach, i dwa w Białymstoku: w szpitalu klinicznym i wojewódzkim. Tych łóżek od kilku lat jest za mało, a od stycznia tego roku sytuacja uległa dodatkowemu pogorszeniu, bo w szpitalu wojewódzkim zaczął się bardzo potrzebny remont oddziału neurologii, przez co dodatkowo zmniejszyła się liczba łóżek. Sytuacja jest bardzo trudna, nie wszyscy pacjenci z udarem mają szczęście, by trafić do pododdziału  udarowego. My staramy się, aby tam trafili przynajmniej wszyscy pacjenci w oknie terapeutycznym, gdy mają szansę na najlepsze leczenie. Bo jak objawy udaru wystąpiły wczoraj, kilka dni temu, lub po nocy i nie wiemy dokładnie kiedy pacjent zachorował, szans na skuteczne leczenie zwykle nie ma.

Aby uwrażliwić społeczeństwo na objawy udaru, studenci z koła naukowego działającego przy Klinice Neurologii UMB kilka lat temu zainaugurowali kampanię „Pokaż Dziadkom”. Skąd taki pomysł?

Tak, studenci postanowili dotrzeć do świadomości osób starszych, by ci wiedzieli co to jest udar i co robić, gdy wystąpią pierwsze objawy. Ta świadomość jest ciągle zbyt niska. Czterominutowy film, w którym wypowiadają się pacjenci naszej kliniki, jest dostępny na Youtube, wystarczy wpisać hasło „pokaż dziadkom”. Warto go obejrzeć i zachęcić do tego innych. Film jest dostępny w internecie, z którego korzystają głównie młodzi ludzie, stąd idea, by to oni obejrzeli i pokazali go starszym bliskim, np. dziadkom.

Jaki lek można podać pacjentom z udarem?

To tkankowy aktywator plazminogenny, powodujący uaktywnienie enzymu, który rozcina skrzep. Chodzi o to, aby rozpuścić zakrzep zamykający naczynie i je udrożnić, aby znów mogła przez nie przepłynąć krew. W udarze część mózgu obumiera bardzo szybko, ale znaczny obszar znajduje się w „strefie półcienia”, jeśli szybko dotrze tam tlen  i glukoza, jest szansa że powróci do normalnego funkcjonowania. Im szybciej ten lek podamy, tym większa szansa że krążenie powróci. Jeśli jednak skrzep jest bardzo duży, ma kilka centymetrów, ten dożylnie podany lek zwykle jest za słaby, aby udrożnić naczynie.

Wtedy można zastosować interwencyjne leczenie udaru, czyli trombektomię. To „odetkanie” naczynia, przez mechaniczne udrożnienie, najskuteczniejsza metoda leczenia udarów niedokrwiennych. Tą metodę można stosować do 6 godzin od wystąpienia udaru, ale bywa że jej zastosowanie w kilkanaście godzin po wystąpieniu udaru  daje dobre efekty. W USK, w Klinice Neurologii stosujemy ją z ogromnym wysiłkiem od lat. Ta metoda ma potwierdzoną skuteczność co formalnie zostało dostrzeżoea przez ministerstwo zdrowia, które od niedawna realizuje pilotażowy program takiego leczenia. Ale w kraju jest na razie tylko 7 ośrodków w tym programie. Nie ma tam naszego ośrodka, najbliższe są w Warszawie i Lublinie.

Na szczęście my nie zaprzestaliśmy stosowania trombektomii. W ub. roku 50 chorych było leczonych tą metodą w naszym szpitalu, mimo że to niełatwe. Potrzebni są specjaliści i odpowiedni drogi  sprzęt. Mamy tylko 4 wyspecjalizowanych radiologów, którzy są w stanie wykonać taki zabieg. Gdybyśmy byli w pilotażowym programie, byłyby środki na zakup sprzętu. Istnieje szansa, że ilość ośrodków w programie zostanie zwiększona, my prawdopodobnie na tej liście się znajdziemy, na co liczymy.

Ilu pacjentów z udarem w woj. podlaskim otrzymuje teraz odpowiednie leczenie?

Nie u wszystkich można zastosować trombolizę, nie wszystkim wykonać  trombektomię. Tromboliza dożylna powinna być podana u 30 proc. pacjentów z udarem, w naszej klinice jest to 17,5 proc.,  w skali województwa poniżej 10 proc. Jest tu dużo do zrobienia, bo taką szansę powinno mieć znacznie więcej chorych.

Do trombektomii kwalifikuje się ok. 5 proc. Chorych z udarem niedokrwiennym, czyli rocznie ok. 120-130 pacjentów w regionie powinno mieć ją wykonaną.

Co się dzieje dalej, po udarze i leczeniu?

Jeśli objawy do końca się nie wycofały bardzo istotna jest rehabilitacja poudarowa. Musi być rozpoczęta jak najszybciej, jak tylko pozwoli na to stan pacjenta. To nie tylko rehabilitacja ruchowa, ale także mowy, logopedyczna i neuropsychologiczna.  Oprócz tego pacjent potrzebuje często leczenia farmakologicznego, leczymy nadciśnienie i inne współwystępujące choroby, zapobiegamy powikłaniom, np. odleżynom.

Niestety, udar to jedna z najczęstszych przyczyn śmierci. Udar często prowadzi też do trwałej niepełnosprawności. Wielu pacjentów po udarze wymaga całodobowej opieki i pielęgnacji. Niektórzy potrzebują tylko pomocy w czynnościach dnia codziennego, ale nie mogą już powrócić do dawnej aktywności życiowej.

Jak wygląda dostęp do rehabilitacji neurologicznej?

Mamy zaledwie kilka oddziałów rehabilitacji neurologicznej w województwie. Pacjent może trafić do szpitali w Białymstoku (WSZ im. Śniadeckiego), Hajnówce, Choroszczy, Suwałkach i Łomży.   

Gdy pacjent wymaga całodobowej opieki, bardzo trudna sytuacja jest też z dostępem do Zakładów Opiekuńczo Leczniczych (ZOL). W Białymstoku w jedynym takim ośrodku ciągle brakuje miejsc. Nie jest łatwo znaleźć miejsce w ZOL, a wiadomo, jak ciężko zająć się takim pacjentem rodzinie. Często rodzina mieszka w małym mieszkaniu, w bloku, wszyscy pracują, dzieci chodzą do szkoły i objęcie całodobową opieką niepełnosprawnego członka rodziny po udarze jest niemożliwe. A dostęp do pomocy jest bardzo trudny.

Jak ważna jest profilaktyka wtórna po udarze?

Jeśli u kogoś wystąpił udar, jest duża szansa, że wystąpi kolejny. Dlatego trzeba starać się zapobiegać następnemu udarowi. Poza zaleceniami takimi jak w pierwotnej profilaktyce, istotne jest też włączanie leków, takich jak statyny, normalizujące poziom cholesterolu, leki przeciwpłytkowe, a u niektórych chorych potrzebne są też leki przeciwkrzepliwe.

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji wieczornego nabożeństwa pasyjnego z czytaniem fragmentu Ewangelii według św. Łukasza z katedry św. Mikołaja w Białymstoku. Nabożeństwu przewodniczył Jego Ekscelencja Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub.

fot. Michał Dziewiatowski / Prawosławie w obiektywie

7 kwietnia w supraskim monasterze odbyły się uroczystości ku czci święta Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy. Boskiej Liturgii przewodniczył Arcybiskup Lubelski i Chełmski Abel oraz Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub, Arcybiskup Bielski Grzegorz i Biskup Supraski Andrzej. W uroczystościach wzięło udział wielu pielgrzymów, którzy do Supraśla przybyli również pieszo. Po Liturgii odbyła się procesja wokół głównej świątyni monasteru podczas której sprawowane było krótkie nabożeństwo żałobne nad grobem ś.p. Arcybiskupa Mirona.

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji Boskiej Liturgii

Indyferentyzm i radykalizm religijny

Jego Ekscelencja Arcybiskup Jakub

Nagranie pochodzi ze spotkania w parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku, które odbyło się 31 marca 2019 roku w ramach cyklu “Wielkopostna Wszechnica”.

Zwiastowanie Najświętszej Bogurodzicy jest świętem nieruchomym z liczby dwunastu. Jest to jedyne spośród wielkich świąt prawosławnych, które może wypaść zarówno w okresie Wielkiego Postu, Wielkiego Tygodnia, w pierwszym tygodniu po Zmartwychwstaniu Pańskim jak i w samo święto Paschy. Zapraszamy na drugą część rozważań hieromnicha Pawła (Karczewskiego) dotyczącą hymnografii święta Zwiastowania Najświętszej Bogurodzicy.

 

 

Zapraszamy na uroczystości głównego święta Monasteru Zwiastowania Najświętszej Bogurodzicy w Supraślu. Tegoroczne obchody są wyjątkowe, zważywszy na fakt jubileuszu 35-lecia położenia kamienia węgielnego pod budowę rekonstruowanej cerkwi Zwiastowania.

Program uroczystości:

Sobota, 6 kwietnia
18.00 całonocne czuwanie /wsienoszcznoje bdienije/

Niedziela, 7 kwietnia – święto Zwiastowania
6.00 molebien i wyjście pieszej pielgrzymki Białystok-Supraśl (cerkiew Hagia Sophia w Białymstoku)
8.30 poświęcenie wody
10.00 Św. Liturgia w cerkwi Zwiastowania i procesja /krestnyj chod/

Zwiastowanie Najświętszej Bogurodzicy jest świętem nieruchomym z liczby dwunastu. Jest to jedyne spośród wielkich świąt prawosławnych, które może wypaść zarówno w okresie Wielkiego Postu, Wielkiego Tygodnia, w pierwszym tygodniu po Zmartwychwstaniu Pańskim jak i w samo święto Paschy. O hymnografii święta Zwiastowania Najświętszej Bogurodzicy opowiada hieromnich Paweł (Karczewski) z supraskiego monasteru.

 

 

Zapraszamy na uroczystości głównego święta Monasteru Zwiastowania Najświętszej Bogurodzicy w Supraślu. Tegoroczne obchody są wyjątkowe, zważywszy na fakt jubileuszu 35-lecia położenia kamienia węgielnego pod budowę rekonstruowanej cerkwi Zwiastowania.

Program uroczystości:

Sobota, 6 kwietnia
18.00 całonocne czuwanie /wsienoszcznoje bdienije/

Niedziela, 7 kwietnia – święto Zwiastowania
6.00 molebien i wyjście pieszej pielgrzymki Białystok-Supraśl (cerkiew Hagia Sophia w Białymstoku)
8.30 poświęcenie wody
10.00 Św. Liturgia w cerkwi Zwiastowania i procesja /krestnyj chod/

Duchowość a współczesny świat

ihumen German

Wykład został wygłoszony 20 marca 2019 roku w Monasterze Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy w Supraślu w ramach wiosennego cyklu “Supraskie Środy”

Materiał przygotował Grzegorz Wasiluk

fot. hieromnich Paweł (Karczewski)

w każdą środę o godzinie 17:15 na antenie Radia Orthodoxia

Na antenę Radia Orthodoxia powraca cykl audycji prozdrowotnych pt. “Pytanie do specjalisty”. Gospodarzem programu jest dr hab. med. Jan Kochanowicz – kierownik Kliniki Neurologii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku. W każdym odcinku programu zaproszeni lekarze specjaliści poruszają zagadnienia związane z chorobami charakterystycznymi dla osób starszych. Goście odpowiadają na pytania słuchaczy, mówią o tym  w jaki sposób zapobiegać i ograniczać ryzyko występowania chorób oraz radzą kiedy należy udać się do lekarza i  jakie objawy choroby mogą być niepokojące.

Tematy audycji:

1. Udar mózgu
2. Czynniki ryzyka udaru mózgu
3. Choroba zwyrodnieniowa kręgosłupa
4. Dieta w wieku podeszłym
5. Nadwaga i otyłość w wieku podeszłym
6. Wady wzroku wieku podeszłego
7. Zaćma
8. Jaskra
9. Nadciśnienie tętnicze
10. Cukrzyca
11. Choroby prostaty
12. Choroba nowotworowa – czynniki ryzyka
13. Choroba Parkinsona
14. Choroba Alzheimera
15. Zaburzenia psychiczne w wieku podzeszłym

Zadaj pytanie lekarzowi

22 marca 2019 roku odbyło się spotkanie Bractwa Dziecięcego Parafii Wszystkich Świętych w Białymstoku. Tematem spotkania był „Post w życiu młodego chrześcijanina”. W słowie wstępnym o. Dawid Bartoszuk przypominał zebranym jak powinien wyglądać post oraz jakie są jego główne cele. Uczestnicy dowiedzieli się również jak niewiele potrzeba, aby pomóc drugiej osobie, a tym samym zrobić dobry, bezinteresowny uczynek. Następnie bractwowicze przeczytali wielkopostne opowiadanie o dziewczynce, która zachorowała i nie mogła pójść do cerkwi. Dalszą część spotkania poprowadziła Pani Anna Fionik, która zaprezentowała dzieciom różne techniki i sposoby wykonywania świątecznych kartek wielkanocnych.

Zapraszamy do wysłuchania relacji ze spotkania

za: https://cerkiew.wygoda.org

fot. protodiakon Wieczesław Perek

30 marca 2019 roku w Pałacu Branickich odbyła się uroczysta sesja Rady Miasta Białystok podczas której Jego Ekscelencja Arcybiskup Jakub otrzymał tytuł honorowego obywatela Białegostoku. Zapraszamy do wysłuchania relacji z tego wydarzenia.

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji wieczornego nabożeństwa  pasyjnego z czytaniem fragmentu Ewangelii według św. Mateusza z katedry św. Mikołaja w Białymstoku. Nabożeństwu przewodniczył Jego Ekscelencja Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub.

Święty Antoni Supraski

prof. Antoni Mironowicz

Nagranie pochodzi ze spotkania w parafii św. proroka Eliasza w Białymstoku, które odbyło się 17 marca 2019 roku w ramach cyklu “Wielkopostne Rozważania Duchowe”.

Powojenne losy prawosławnych na Białostocczyźnie

Tomasz Sulima

Nagranie pochodzi ze spotkania w parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku, które odbyło się 24 marca 2019 roku w ramach cyklu “Wielkopostna Wszechnica”.

Materiał przygotował Gabriel Borecki

Współczesny święty – starzec Porfiriusz

Grzegorz Makal

Nagranie pochodzi ze spotkania w parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku, które odbyło się 17 marca 2019 roku w ramach cyklu “Wielkopostna Wszechnica”.

Materiał przygotował Gabriel Borecki

Tegoroczna akcja “Wspólne dzieło” była poświęcona zbiórce funduszy na budowę nowej cerkwi w Augustowie. Tamtejsza parafia liczy zaledwie 50 wiernych. Boska Liturgia sprawowana jest tam 2-3 razy w miesiącu w małej kaplicy urządzonej w pomieszczeniu po byłym zakładzie wulkanizacyjnym. O efektach “Wspólnego dzieła” rozmawiamy z koordynatorem akcji o. Włodzimierzem Misijukiem oraz proboszczem parafii Wniebowstąpienia Pańskiego w Augustowie o. Markiem Kozłowskim.

W ostatnią niedzielę przed Wielkim Postem w katedrze św. Mikołaja w Białymstoku była sprawowana Wielka wieczernia z obrzędem przebaczenia win. Nabożeństwu przewodniczył Jego Ekscelencja Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub oraz Jego Ekscelencja Biskup Supraski Andrzej. Podczas wieczerni, po odśpiewaniu wielkiego prokimenonu Nie otwrati Lica Twojeho (Nie odwracaj, Panie, Oblicza Twojego) żółte szaty duchownych zostały zastąpione czarnymi, a chór zmienił melodykę utworów na wielkopostną. Na zakończenie modlitwy z arcypasterskim słowem do wiernych zwrócił się Arcybiskup Jakub.

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji nabożeństwa

Pacyfikacja wsi w powiatach bielskim i hajnowskim w 1946 r.

prof. UwB dr hab. Oleg Łatyszonek.

Wykład został wygłoszony 3 marca 2019 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku. Organizatorem spotkania było Koło Nr 2 Bractwa św. św. Cyryla i Metodego w Białymstoku.

Wykład

Pytania i odpowiedzi

W kolejnym odcinku z cyklu Prawosławie w Ameryce Andrzej Charyło zabiera słuchaczy do Nowego Jorku. Pierwsza parafia prawosławna powstała tu w 1892 roku. Założyli ją grecy, którzy na początku XIX wieku przybyli do tego miasta. Obecnie w stanie Nowy Jork mieszka około 115 tys. wyznawców prawosławia. Znajduje się tam ponad 200 cerkwi, należących do poszczególnych kanonicznych struktur istniejących w Ameryce Północnej.

 

dr Andrzej Charyło – absolwent Prawosławnego Serminarium Duchownego oraz Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Kontynuował studia w Akademii Teologicznej w Kijowie oraz na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu we Fryburgu w Szwajcarii. W 2017 r. odbył zagraniczny staż naukowo-badawczy w Uniwersytecie Stanowym Ohio w Columbus w Stanach Zjednoczonych. W 2018 roku uzyskał stopień naukowy doktora nauk teologicznych.

za: orthodox.bialystok.pl

„Pojęcie patriotyzmu w świetle 100- lecia odzyskania przez Polskę niepodległości. Cerkiew prawosławna w Polsce w latach 1918-2018 to temat, który mieli zgłębić licealiści z różnych regionów Polski, uczestniczący w Olimpiadzie Prawosławnej Wiedzy Religijnej. Tegoroczną dwudziestą edycję zmagań młodych teologów rozstrzygnięto 22 lutego 2019 r. To specyficzna olimpiada – mówią organizatorzy. Oczywiście zdobyta tu wiedza jest bardzo ważna, ale ważniejsze, co wniosą z niej do swego duchowego życia uczestnicy. Uroczyste ogłoszenie wyników odbyło się w Centrum Kultury Prawosławnej.

 

 

Pismo Święte w codziennym życiu wiernych

Jego Ekscelencja Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub

Wykład został wygłoszony 13 lutego 2019 roku w Monasterze Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy w Supraślu w ramach  wiosennego cyklu “Supraskie Środy”

Materiał przygotował Grzegorz Wasiluk

fot. Sławomir Kiryluk

Prawosławne duszpasterstwo wojskowe w II Rzeczypospolitej – dr hab. prof. UW Jerzy Grzybowski

Wykład został wygłoszony 28 stycznia 2019 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku w ramach cyklu “Wszechnica Kultury Prawosławnej 2018/2019”

“Boże Narodzenie w oczach dzieci” to tytuł konkursy, który już po raz piąty zorganizowała szkoła Podstawowa nr. 5 w Białymstoku. Do organizatorów wpłynęło prawie 300 prac plastycznych z województwa podlaskiego, które były oceniane w trzech kategoriach wiekowych. O tegorocznej edycji konkursu rozmawiamy z katechetką Heleną Dobosz oraz nagrodzonymi dziećmi.

Święto Chrztu Pańskiego zostało ustanowione na pamiątkę chrztu Jezusa Chrystusa w rzece Jordan. Określane jest również jako Objawienie Boże ponieważ w wydarzeniu tym objawiło się uczestnictwo wszystkich Trzech Osób Trójcy Świętej. O historii święta, obrzędzie wielkiej hagiasmy i modlitwie w domach wiernych po święcie Chrztu Pańskiego rozmawiamy z o. Włodzimierzem Misiejukiem.

 

 

fot. Michał Dziewiatowski

 

 

“Boska Liturgia św. Jana Złotoustego” to tytuł dwupłytowego albumu i pierwsza w historii próba połączenia polskiego tekstu Boskiej Liturgii  z muzyką bizantyjską. Album wydała Polska Parafia Prawosławna w Brukseli. O szczegółach jego powstania rozmawiamy z dr. Marcinem Abijskim śpiewakiem i muzykologiem.

W dniach 10 i 11 stycznia w Operze i Filharmonii Podlaskiej w Białymstoku odbyły się XXXVII Prawosławne Wieczory Kolęd. Zapraszamy do wysłuchania retransmisji czwartkowego koncertu.

część I

część II

10 stycznia w OiFP zaprezentowały się następujące chóry

1. Chór dziecięcy parafii św. św. Piotra i Pawła w Wasilkowie

2. Chór dziecięcy parafii Wszystkich Świętych w Białymstoku

3. Chóry: dziecięcy i parafialny parafii Świętego Ducha w Białymstoku

4. Zespół kolędniczy z Gródka

5. Chór Zespołu Szkół im. św. św. Cyryla i Metodego w Białymstoku

6. Zespół kameralny IV LO w Białymstoku

7. Chór dziecięco-młodzieżowy parafii św. Pantelejmona w Białymstoku

8. Chór dziecięcy parafii św. Jana Teologa w Białymstoku

9. Chóry: dziecięcy, młodzieżowy i parafialny parafii św. Eliasza w Białymstoku

10. Chór dziecięcy parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku

11. Męski chór Horecea z Czerniowiec (Ukraina)

12. Chóry: dziecięcy, młodzieżowy i parafialny parafii Hagia Sophia w Białymstoku

13. Chór dziecięco-młodzieżowy parafii Wszystkich Świętych z Mińska (Białoruś)

za: orthodox.bialystok.pl

W Białymstoku już po raz XXXVII odbędą się Prawosławne Wieczory Kolęd. 10 i 11 stycznia 2019 roku w Operze i Filharmonii Podlaskiej będzie można usłyszeć chóry z Polski i zagranicy. O przygotowaniach do tegorocznych koncertów rozmawiamy z koordynatorem o. protodiakonem Bazylim Dubecem.

Fot. orthphoto.net

Zapraszamy do wysłuchania Orędzia Bożonarodzeniowego Jego Ekscelencji Najprzewielebniejszego Jakuba Arcybiskupa Białostockiego i Gdańskiego.

fot. Adam Bruczko

Zapraszamy do wysłuchania Orędzia Bożonarodzeniowego Jego Eminencji Najprzewielebniejszego Sawy Metropolity Warszawskiego i Całej Polski.

fot. orthphoto.net

Święto Narodzenia Pana i Zbawiciela Jezusa Chrystusa to jedno z 12-stu wielkich świąt cerkiewnych. Poprzedzone jest okresem czterdziestodniowego postu filipowego i określane jest mianem zimowej Paschy. O specyfice nabożeństw sprawowanych w okresie tego święta i tekstach liturgicznych, które usłyszymy w świątyniach mówi o. protodiakon Marian Romańczuk.

Święty Jan z Kronsztadu zapisał się w historii Cerkwi jako gorliwy kapłan oraz pełen miłosierdzia człowiek. Urodził się w 1829 roku w guberni archangielskiej i tam ukończył seminarium. Później oprócz pracy duszpasterskiej zajął się szeroką działalnością charytatywną na rzecz potrzebując.

O św. Janie z Kronsztadu opowiada o. Piotr Fiedoruk z parafii św. wielkiego męcz. Pantelejmona w Zaściankach.

Ojciec Gabriel zmarł 22 listopada 2018 roku w wieku 56 lat. Był jednym z najbardziej znanych mnichów w Polsce do którego pielgrzymowało wielu wiernych z prośbą o modlitwę i wsparcie. W 2012 powstał film “Archiandryta” opowiadający o życiu pustelnika rozpoczynającego budowę skitu św. Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich w Odrynkach. Wspomnieniami dotyczącymi osoby ojca Gabriela dzieli się reżyser filmu Jerzy Kalina.

 

„Archimandryta” reż. Jerzy Kalina, film dok. 2012 r. Polska

(kliknij aby obejrzeć film)

San Francisco to jedno z największych miast w Stanach Zjednoczonych. W latach 60-tych XX wieku posługę arcybiskupią pełnił tu św. Jan Maksymowicz. Do dnia dzisiejszego relikwie świętego otaczane są wielką czcią i stanowią cel wielu pielgrzymek. O wspomnieniach związanych z wizytą w San Francisco opowiada Andrzej Charyło.

dr Andrzej Charyło – absolwent Prawosławnego Serminarium Duchownego oraz Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Kontynuował studia w Akademii Teologicznej w Kijowie oraz na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu we Fryburgu w Szwajcarii. W 2017 r. odbył zagraniczny staż naukowo-badawczy w Uniwersytecie Stanowym Ohio w Columbus w Stanach Zjednoczonych. W 2018 roku uzyskał stopień naukowy doktora nauk teologicznych.

Ukazała się nowa płyta z kolędami wschodniosłowiańskimi kwartetu Ensemble QuattroVoce. Zespół powstał w 2011 roku. Tworzą go profesjonalni muzycy, absolwenci klas śpiewu solowego, którzy na nowo okrywają piękno mało znanych kompozycji muzycznych.

fot. Marcin Surynowicz

17 grudnia 2018 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku odbyło się spotkanie Jego Ekscelencji Arcybiskupa Jakuba z młodzieżą. Podczas spotkania Władyka przedstawił ogólne zagadnienia związane z postrzeganiem postu przez prawosławnych chrześcijan. Młodzież mogła również anonimowo zadawać pytania, na które później odpowiadał hierarcha.

Prelekcja Jego Ekscelencji Arcybiskupa Jakuba

Pytania i odpowiedzi

Materiał przygotował Rafał Łaszczuk

Anatol Waliczenka to wieloletni dyrygent parafii katedralnej św. Mikołaja Cudotwórcy w Gdańsku. Urodził się w 1934 roku w Kownie na Litwie. Od młodzieńczych lat był związany z muzyką cerkiewną, prowadził chóry m.in. we Francji, Włoszech i Australii.

O historii życia, muzyce i pasji do śpiewania w cerkwi rozmawiamy z naszym gościem.

Nakładem Wydawnictwa Warszawskiej Metropolii Prawosławnej, we współpracy z portalem internetowym www.orthphoto.net, ukazał się siódmy album z serii wydawnictw poświęconych wielobarwności Prawosławia w rozmaitych zakątkach świata. Po przedstawieniu Prawosławia słowiańskiego w takich krajach jak Polska, Rosja, Serbia i Bułgaria oraz gruzińskiego i rumuńskiego, tym razem uwadze czytelników polecana jest autokefaliczna Cypryjska Cerkiew Prawosławna. O szczegółach związanych z przygotowywaniem albumu rozmawiamy z Aleksandrem Wasylukiem koordynatorem serwisu Orthphoto i prezesem Stowarzyszenia Orthnet.

 

W dzisiejszym programie spotkamy się z nauczycielką języka ukraińskiego, Karoliną Chmur, która od listopada pełni funkcję metodyka nauczania języka ukraińskiego na Podlasiu.Dowiemy się m.in. na czym polega praca metodyka oraz poznamy plany Karoliny Chmur na najbliższy czas.

Program przygotowała: Anna Pabjan.

“Ukraińskie Słowo” realizowane jest w ramach projektu Związku Ukraińców Podlasia przy współpracy z Radiem Orthodoxia, dzięki dotacji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji RP.

Przegląd Prawosławny to społeczno-religijny miesięcznik kierowany do wyznawców prawosławia. W grudniowym numerze znajdziemy m.in.  obszerny komentarz dotyczący sytuacji Cerkwi na Ukrainie oraz kalendarz ścienny na przyszły rok 2019.

O nowym wydaniu opowiada opowiada Anna Radziukiewicz.

Ruszyła tegoroczna akcja Wigilijne Dzieło Pomocy Dzieciom. Od 19 lat Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia Eleos we współpracy z Caritas i Diakonią wspólnie rozprowadzają wigilijne świece z których dochód przeznaczony jest na pomoc dzieciom z najuboższych rodzin.

O szczegółach tegorocznej akcji mówi Marek Masalski dyrektor Prawosławnego Ośrodka Eleos.

 

7 grudnia będziemy obchodzić dzień modlitewnej pamięci św. Katarzyny Aleksandryjskiej, która jest patronką domu zakonnego w Zaleszanach. O zbliżającym się święcie i o historii jednej z najmłodszych wspólnot monastycznych w Polsce opowiada przełożona ihumenia Katarzyna.

fot. ckp.bialystok.pl

fot. http://www.lozbjn.edu.pl

Z błogosławieństwa Jego Eminencji Wielce Błogosławionego Sawy Metropolity Warszawskiego i całej Polski w roku szkolnym 2018/19 odbędzie się ogólnopolska Olimpiada Prawosławnej Wiedzy Religijnej. Temat tegorocznej olimpiady to: „Pojęcie patriotyzmu w świetle 100- lecia odzyskania przez Polskę niepodległości. Cerkiew prawosławna w Polsce w latach 1918-2018.”

O szczegółach olimpiady mówi sekretarz o. Mirosław Filimoniuk

Olimpiada posiada akredytację Ministra Edukacji Narodowej (rozporządzenie MENiS z dnia 29.01.2002 r. w sprawie organizacji oraz sposobu przeprowadzania konkursów, turniejów i olimpiad – Dz. U. Nr 13, poz. 125). Organizatorem jej jest Katedra Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku. Uczestnikami olimpiady mogą być uczniowie wszystkich typów szkół ponad-gimnazjalnych i szkół średnich dla młodzieży, dających możliwości uzyskania matury, uczęszczający na lekcje religii prawosławnej.

Olimpiada przeprowadzona zostanie w trzech etapach:

I ETAP – szkolny – odbędzie się 5 grudnia 2018 r. o godz. 12⁰⁰

w następujących miastach:

• Białystok – Centrum Kultury Prawosławnej, ul. Św. Mikołaja 5

• Bielsk Podlaski – Dekanalny Instytut Kultury Prawosławnej w Bielsku- Podlaskim, ul. Rejtana 24

• Hajnówka – Zespół Szkół z DNJB w Hajnówce,
  ul. Piłsudskiego 3

• Siemiatycze – Parafia Prawosławna App. Piotra i Pawła,
  ul. Powstania Styczniowego 1

• Warszawa – Wyższe Prawosławne Seminarium Duchowne,
  ul. Paryska 27 – uczestnicy spoza woj. podlaskiego.

• Inne– uczestnicy spoza woj. podlaskiego po zgłoszeniu do Komitetu Głównego do dnia 1 grudnia 2018 r.

Eliminacje I stopnia (szkolne) będą miały formę pisemną. Uczestnicy napiszą pracę na jeden z trzech zaproponowanych tematów.

II ETAP – okręgowy – odbędzie się 8 lutego 2019 r. o godz. 12⁰⁰ w Centrum

Kultury Prawosławnej w Białymstoku, ul. Św. Mikołaja 5.

Eliminacje II stopnia (okręgowe) przeprowadzone zostaną w formie testu.

III ETAP – centralny – odbędzie się 21-22 luty.2019 r. początek o godz. 12⁰⁰

w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku, ul. Św. Mikołaja 5.

Eliminacje III stopnia (centralne) składać się będą z dwóch części: pisemnego testu
i ustnej wypowiedzi.

Nad prawidłowym przebiegiem poszczególnych etapów olimpiady czuwać będą powołane komisje.

Zgłoszenia uczestników powinny zostać przesłane (w formie pisemnej) przez nauczycieli przygotowujących uczniów do dnia 1 grudnia 2018 r. na adres:

Komitet Główny Olimpiady Prawosławnej Wiedzy Religijnej

15-420 Białystok

ul. Św. Mikołaja 5

Lista zagadnień tematycznych, literatura przedmiotu, źródła oraz karty zgłoszeń znajdują się w załącznikach na stronie katedry; http://prawoslawie.uwb.edu.pl/

Kościół Prawosławny w II Rzeczypospolitej-nadzieje a rzeczywistość

ks. dr Doroteusz Sawicki

Wykład został wygłoszony 26 listopada 2018 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku w ramach cyklu “Wszechnica Kultury Prawosławnej 2018/2019”

Materiał przygotował Rafał Łaszczuk

W niedzielę 25 listopada odbyły się uroczystości pogrzebowe o. archimandryty Gabriela ze skitu św. św. Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich w Odrynkach. Archimandrytę żegnali hierarchowie, duchowieństwo oraz wielu wiernych przybyłych z różnych części Polski. W swoim słowie Jego Ekscelencja Biskup Siemiatycki Warsonofiusz zwrócił uwagę na rolę miłości do bliźniego, którą ojciec Gabriel okazywał wszystkim napotkanym na swojej drodze.

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji uroczystości pogrzebowych. Materiał przygotował Rafał Łaszczuk

fot. Michał Dziewiatowski/Prawosławie w obiektywie

Ukazał się album z freskami cerkwi św. Jana Klimaka w Warszawie. W albumie można zobaczyć fragmenty polichromii warszawskiej świątyni, która została wykonana przez prof. Jerzego Nowosielskiego. Zbiór zdjęć zawiera również obszerny komentarz o. Henryka Paprockiego, który objaśnia historię powstawania fresków wolskiej cerkwi.

Więcej o albumie, który stanowi również cegiełkę na remont cerkwi św. Jana Klimaka w Warszawie opowiada o. diakon Łukasz Leonkiewicz

Prezentacja albumu [KLIKNIJ]

W niedzielę 18 listopada 2018 roku Jego Ekscelencja Arcybiskup Supraski Andrzej dokonał poświęcenia odnowionej kaplicy Opieki Matki Bożej w Gródku. Cmentarna świątynia została wybudowana w połowie XIX wieku. Staraniem proboszcza oraz wiernych zmieniono wnętrze świątyni, przebudowano ikonostas oraz wymieniono instalację elektryczną.

Zapraszamy do wysłuchania nagrania z uroczystości poświęcenia cerkwi oraz rozmowy z proboszczem o. mitratem Mikołajem Ostapczukiem i wiernymi gródeckiej parafii.

poświęcenie cerkwi i Boska Liturgia

rozmowa z o. Mikołajem Ostapczukiem

Materiał przygotował Daniel Kardasz

Fot. Irena Łozowik

20 listopada zakończył się projekt “Płynęli tędy flisacy?”. W projekcie wzięło udział 8 osób, które uczestniczyły w warsztatach teatralnych. Efektem prac młodych ludzi było powstanie kolejnego spektaklu zespołu “ZaTopieni w historii”, zatytułowanego zgodnie z nazwą projektu “Płynęli tędy flisacy?”. Przedstawia on opowieść nawiązującą do historii parafii w Topilcu.

Zaprezentowane zostały dwa przedstawienia: prapremiera 11 listopada i premiera 18 listopada w Topilcu, w nowo otwartej świetlicy parafialnej. W trakcie prapremiery przedstawienie zostało w całości nagrane. Do spektaklu został wydany folder ze scenariuszem i nagraniem przedstawienia.
Nagrany został również teledysk do “Werbeńki”, jednego z utworów wykonywanych podczas spektaklu. Został on nagrany w Topilcu.
Warsztaty teatralne dla młodzieży odbyły się w październiku w dniach 12-14, 19-21 oraz 26-28, w Akademii Supraskiej. W trakcie zadania współpracowaliśmy z trenerami: Anną Fionik, Anną Kołosow – Ostapczuk oraz Katarzyną Siergiej.

Projekt zrealizowało stowarzyszenie OrthNet przy współpracy z parafią prawosławną św. Mikołaja Cudotwórcy w Topilcu.
Projekt dofinansowano ze środków Narodowego Centrum Kultury w ramach Programu Kultura – Interwencje 2018. EtnoPolska.

za: cerkiew.pl

17 listopada w parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku odbyło się XXXIV Walne Zgromadzenie Bractwa Młodzieży Prawosławnej Diecezji Białostocko – Gdańskiej. Spotkanie rozpoczęło się Boską Liturgią, której przewodniczył Jego Ekscelencja Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub. Następnie w sali parafialnej odbyły się obrady młodzieży.

Zapraszamy do wysłuchania relacji.

 

fot. Marcin Surynowicz

Udział laikatu w “sprawowaniu” Boskiej Liturgii oraz sakramentu kapłaństwa-ks. dr Adam Magruk

Wykład został wygłoszony 20 października 2018 roku w ramach konferencji naukowej “Rola laikatu w życiu Cerkwi” zorganizowanej przez Akademię Supraską.

Ukazał się kolejny numer Przeglądu Prawosławnego. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Anną Radziukiewicz, która prezentuje najciekawsze treści listopadowego numeru.

za: orthodox.pl

4 listopada 2018 roku Jego Eminencja Metropolita Warszawski i Całej Polski Sawa, w asyście Arcybiskupów Abla i Paisjusza dokonał poświęcenia cerkwi św. Jerzego Zwycięzcy w Biłgoraju. Uroczyste poświęcenie kamienia węgielnego miało miejsce późną jesienią 2008 roku, gdy cerkiew prawosławna w Polsce wspominała 70-tą rocznicę burzenia cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie i Południowym Podlasiu. Po dziesięciu latach udało się wybudować świątynię, która w 80-tą rocznicę akcji burzenia cerkwi stanowi żywy pomnik tragicznych wydarzeń z 1938 roku.

Zapraszamy do wysłuchania nagrań z uroczystości

Obrzęd poświęcenia cerkwi św. Jerzego w Biłgoraju

Boska Liturgia

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z przedstawicielami Forum Mniejszości Podlasia, którzy w wyborach samorządowych otrzymali mandaty do Rady Miasto Białegostoku.

Poczajowska ławra na Ukrainie to ważny punkt pielgrzymek wielu prawosławnych chrześcijan. Co roku monaster odwiedzają tysiące wiernych z różnych części świata. W czasach międzywojennych, gdy Poczajów znajdował się w granicach Rzeczpospolitej, prawosławni z naszych ziem często i chętnie pielgrzymowali do ławry.

O tym jak współcześnie wygląda monaster Zaśnięcia Bogurodzicy w Poczajowie i dlaczego warto odwiedzić to święte miejsce rozmawiamy z o. Markiem Wawreniukiem-proboszczem parafii św. Jana Teologa w Białymstoku.

za: orthodox.pl

3 i 4 listopada w Parafii Prawosławnej św. Jerzego Zwycięzcy w Biłgoraju miały miejsce uroczystości związane z poświęceniem świątyni oraz 80-tą rocznicą tragicznej akcji burzenia cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie i Południowym Podlasiu.

Obchody rozpoczęła konferencja naukowa oraz koncert muzyki cerkiewnej w Biłgorajskim Domu Kultury. W części naukowej przedstawione zostały dwa wykłady dotyczące problematyki akcji burzenia cerkwi prawosławnych na Chełmszczyźnie i Południowym Podlasiu w 1938 roku. Prelegentami byli dr hab. Roman Wysocki oraz dr Grzegorz Jacek Pelica.

W części koncertowej sobotniego wydarzenia zaprezentowały się dwa zespoły. Kameralny chór SACRUM z Lublina pod dyrygenturą Angeliki Iwaniuk oraz chór parafii prawosławnej Narodzenia NMP z Bielska Podlaskiego pod kierownictwem Marty Zinkiewicz.

za: orthodox.bialystok.pl

5 listopada w dniu modlitewnej pamięci św. Apostoła Jakuba brata Pańskiego, pierwszego biskupa Jerozolimy Jego Ekscelencja  Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub odprawił w Katedrze św. Mikołaja w Białymstoku Boską Liturgię św. Jakuba. W nabożeństwie uczestniczyli dziekani okręgów Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej, przybyli kapłani oraz licznie zgromadzeni wierni. W świątyni obecni byli także JE Najprzewielebniejsi: Arcybiskup Bielski Grzegorz oraz Biskup Supraski Andrzej. Podczas Liturgii śpiewał chór duchowieństwa diecezji białostocko – gdańskiej pod kierownictwem protodiakona Bazylego Dubeca.

Zapraszamy do wysłuchania nagrania nabożeństwa

Zapraszamy do wysłuchania wykładu dr. Grzegorza Jacka Pelicy na temat “Akcja burzenia cerkwi prawosławnych w 1938 roku”. Wykład został wygłoszony podczas koncertu muzyki cerkiewnej w Biłgoraju, który odbył się 3 listopada 2018 roku.

W niedzielę 28 października w Zamku Królewskim w Warszawie odbył się koncert muzyki cerkiewnej i pieśni patriotycznej. Podczas koncertu śpiewały: Chór Katedry Metropolitalnej świętej równej apostołom Marii Magdaleny pod dyrekcją ks. protodiakona Sergiusza Bowtruczuka, Chór Prawosławnego Ordynariatu Wojska Polskiego OKTOICH pod dyrekcją ks. prot. Grzegorza Cebulskiego, Chór Warszawskich Szkół Teologicznych pod dyrekcją prof. Włodzimierza Wołosiuka. Koncert na Zamku Królewskim został zorganizowany w ramach centralnych obchodów poświęconych 100-leciu odzyskania przez Polskę niepodległości.

Zapraszamy do wysłuchania nagrania.

zdjęcia za orthodox.pl

Fotogaleria: Adam Matyszczyk

27 października 2018 roku Jego Ekscelencja Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub dokonał poświęcenia cmentarnej cerkwi św. Włodzimierza Wielkiego w Ostrowiu Północnym. Bezpośrednio po obrzędzie poświęcenia, hierarcha w asyście duchowieństwa przewodniczył Boskiej Liturgii. Kaplica w Ostrowie Północnym wyświęcona została w 1907 r., jednak z uwagi na generalny remont konieczne było jej ponowne wyświęcenie cerkwi.

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji nabożeństwa

zdjęcia: lektor Michał Kuryło, lektor Gabriel Masalski

28 października 2018 roku miały miejsce centralne cerkiewne obchody poświęcone 100-leciu odzyskania niepodległości przez Polskę. W tym dniu, w katedrze metropolitalnej św. równej apostołom Marii Magdaleny w Warszawie sprawowana była Boska Liturgia, której przewodniczył Jego Eminencja Wielce Błogosławiony Sawa Metropolita Warszawski i całej Polski w asyście hierarchów Świętego Soboru Biskupów naszej Cerkwi.

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji nabożeństwa.

Zapraszamy do wysłuchania słowa Jego Ekscelencji Arcybiskupa Wrocławskiego i Szczecińskiego Jerzego, które zostało wygłoszone podczas centralnych uroczystości związanych z z obchodami 100-lecia odzyskania przez Polskę Niepodległości. Uroczystości odbyły się 28 października 2018 roku w katedrze metropolitalnej św. Marii Magdaleny w Warszawie.

Od października na antenę Radia Orthodoxia powróciły audycje dla dzieci “Źródełko”. Każdy odcinek programu będzie zawierał temat przewodni, opowiadanie o życiu świętego oraz słowniczek pojęć cerkiewnych.

Tematem przewodnim dzisiejszej audycji jest Cerkiew. Program prowadzą Natalia i Jan Ławreszuk, Paweł Kiryluk oraz Zuzia Roamańczuk.

Już w najbliższy poniedziałek 29 października w Centrum Kultury Prawosławnej rozpocznie się pierwsze spotkanie z cyklu Wszechnica Kultury Prawosławnej w roku akademickim 2018/2019. O tematach tegorocznych wykładów rozmawiamy z ks. dr. Andrzejem Kuźmą koordynatorem spotkań oraz wykładowcą Prawosławnego Seminarium Duchownego i Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie.

Malarska dwujęzyczność Jerzego Nowosielskiego. Związki między abstrakcją, a ikoną w monumentalnych projektach sakralnych

 

dr Krystyna Czerni – Krytyk i historyk sztuki. Pracownik Instytutu Historii Sztuki Uniwersytetu Jagiellońskiego, doktor nauk humanistycznych. Autorka licznych tekstów o sztuce, a także programów telewizyjnych opartych o wywiady z artystami.

Wykład został zarejestrowany podczas sympozjum naukowego „Nowosielski – malarz, filozof, teolog”, które odbyło się w Akademii Supraskiej 21 października 2018.

Ojciec Paweł Cecha jest proboszczem Polskiej Parafii Prawosławnej w Brukseli. Wspólnota działa od lutego 2015 roku i powstała na prośbę wiernych, głównie mieszkańców Podlasia mieszkających w Belgii.

Z naszym gościem rozmawiamy o życiu parafii oraz specyfice posługi duszpasterskiej  na Zachodzie.

 

Zdjęcia pochodzą z profilu facebookowego Polska Parafia Prawosławna w Brukseli

nagranie nabożeństwa całonocnego czuwania 

nagranie Boskiej Liturgii

19-20 października w żeńskim monasterze Narodzenia Najświętszej Bogurodzicy w Zwierkach odbywały się uroczystości ku czci Krasnostockiej ikony Matki Bożej. Nabożeństwom przewodniczyli Jego Ekscelencja Biskup Łódzki i Poznański Atanazy oraz Jego Ekscelencja Biskup Supraski.Andrzej. Śpiewał męski chór z monasteru Narodzenia Bogurodzicy w Czerniowcach z diecezji czerniowiecko-bukowińskiej na Ukrainie.

Nagrania pochodzą z archiwum sióstr monasteru w Zwierkach

Zdjęcia o. Aleksy Petrovski

Zapraszamy do wysłuchania wykładu Jego Ekscelencji Biskupa Supraskiego Andrzeja

Rola laikatu w procesie udzielenia autokefalii.

Wykład został wygłoszony 18 października 2018 roku w ramach konferencji naukowej “Rola laikatu w życiu Cerkwi” organizowanej przez Akademię Supraską.

Materiał przygotował Grzegorz Wasiluk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z dr. Stefanem Dmitrukiem na temat przyczyn i skutków podpisanej w 1596 roku unii brzeskiej.

 

dr Stefan Dmitruk – niezależny naukowiec; magisterium obronił w Instytucie Historii Uniwersytetu w Białymstoku w 2004 r., doktoryzował się w Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie w 2012 r. Autor 50 tekstów opublikowanych w periodykach  – m. in. „Białoruskich Zeszytach Historycznych”, „Res Historice”, „Tekach Komisji Historycznej Oddziału Lubelskiego Polskiej Akademii Nauk”, „Przeszłości Demograficznej Polski”, „Studiach z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej”, zbiorach naukowych m. in. wydanych w Rosji, Ukrainie i Polsce oraz haseł encyklopedycznych. Bada  kwestie wyznaniowe, w tym dzieje Cerkwi Prawosławnej, zagadnienia narodowościowe oraz społeczność rosyjską Królestwa Polskiego i zachodnich guberni Rosji na przełomie XIX i XX w. oraz problem uchodźstwa ludności cywilnej w głąb Rosji podczas I wojny światowej.

W październiku ukazał się 400 numer Przeglądu Prawosławnego. Znajdziemy w nim m.in obszerną relację z wizyty patriarchy Teodora II w Polsce oraz informacje o zgromadzeniu Światowego Kongresu Rodzin, który odbył się w stolicy Mołdawii. Do lektury miesięcznika zaprasza Anna Radziukiewicz.

W dniach 18-20 października w Akademii Supraskiej odbędzie się konferencja naukowa na temat: Rola laikatu w życiu Cerkwi. W konferencji wezmą udział prelegenci z Polski i zagranicy, zaplanowana jest także dyskusja i prezentacja spektaklu o ojcu Konstantym Bajko. O szczegółach konferencji rozmawiamy z kanclerzem Akademii Supraskiej o. Jarosławem Jóźwikiem.

 

Program konferencji:

18 października (czwartek)
10:00 bp Andrzej (Borkowski) – Rola laikatu w procesie udzielenia autokefalii
10:20 Marcin Mironowicz – Struktura społeczno-zawodowa członków bractwa wileńskiego św. Trójcy na przełomie XVI i XVII w.
10:40 Alicja Nowak – Laudacje dla biskupów Michała Ślozki – świeckiego wydawcy
11:00 przerwa kawowa
11:30 Olga Bazhenova – “Нам не дано предугадать…” – значение деятельности по развитию церковного просвещения в Кутейно и Москве подкомория Мстиславского Богдана Стеткевича-Завирского герба Костеша
11:50 Antoni Mironowicz – Udział świeckich w antyunijnym soborze brzeskim 1596
12:10 Tomasz Hodana – „Совѣтованіе о благочестіи” (1621) – zbiór postanowień soboru, czy postulaty wiernych?
13:00 przerwa obiadowa
15:00 Stefan Dmitruk – Rola profesora Piotra Pokryszkina w ochronie dziedzictwa prawosławnego, etnicznego i narodowego w okolicach Chełma na początku XX wieku
15:20 ks. Paweł Cecha – Rola laikatu w życiu Kościoła prawosławnego w Belgii, ze szczególnym uwzględnieniem parafii o charakterze polskim w Brukseli
15:40 ks. hier. Paweł (Karczewski) – Obecność Kościoła prawosławnego w przestrzeni medialnej

19 października (piątek)
10:00 Zdravko Stamatoski – Laikat w Macedonii w czasie Odrodzenia Narodowego
10:20 Larissa Gustova-Runtso – Псаломщик православного прихода как хранитель местной литургической певческой традиции
10:40 Wu. Pengfei – Роль религиозной жизни Китайцев в сохранении национальных древних культурных традиций
11:00 przerwa kawowa
11:30 Alena Bahryi – Художественная практика мирян в свято-елисаветинском православном монастыре г. Минска (литургический аспект)
11:50 Nadiezda Samosiuk – Роль мирян в развитии социокультурной деятельности Православной Церкви Западной Беларуси в межвоенный период
12:10 Marcin Abijski – Między prezbiterium a ludem. Kantorzy Wielkiego Kościoła w służbie Liturgii
13:00 przerwa obiadowa
15:00 okrągły stół (Aleksander Wasyluk, o. Jarosław Jóźwik)

19:00  Spektakl o ojcu Konstantym Bajko

20 października (sobota)
10:00 abp Jakub (Kostiuczuk) – Laikat i kler w służbie Cerkwi
10:20 ks. Adam Magruk – Udział laikatu w “sprawowaniu” Boskiej Liturgii oraz sakramentu kapłaństwa
10:40 Denis Makhanko – Радио ВЕРА как проект православных мирян
11:00 przerwa kawowa
11:30 Svetlana Khvatova – Пение мирян в православном храме
11:50 Jakub Oniszczuk – Bractwo Młodzieży Prawosławnej w Polsce – misja młodzieży w kryzysie
12:10 Evgeniya Zhukovskaya – Женщина в Церкви XXI века
13:00 przerwa obiadowa
15:00 Ivan Charota – Архимандрит Михаил Козачинский в истории белорусского Православия
15:20 Dmitry Runtso – Деятельность Православного Кресто-Воздвиженского Трудового Братства в имении Н. Н. Неплюева (Черниговская губерния) – попытка гармонии приходской и экономической жизни

Zadanie publiczne jest współfinansowane ze środków Województwa Podlaskiego.

Organizatorzy:
Fundacja “Oikonomos”
Akademia Supraska

W minionym tygodniu w Radiu Orthodoxia gościliśmy przedstawicieli Forum Mniejszości Podlasia. Z naszymi gośćmi rozmawialiśmy o zbliżających się wyborach samorządowych, o tym co udało się zrobić w poprzednich kadencjach i planach na przyszłość.

Tomasz Kalinowski i Stefan Nikiciuk

Ksenia Juchimowicz i Sławomir Nazaruk

Joanna Misiuk i Adam Musiuk

7 października 2018 r. w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku odbyło się spotkanie zorganizowane przez Koło Bractwa św. św. Cyryla i Metodego działające przy Parafii Wszystkich Świętych w Białymstoku. Uczestnicy po krótkim filmie wysłuchali prelekcji o. Konstantego Bondaruka  na temat: „Upadek monarchii w Rosji oraz setna rocznica zabójstwa św. cara Mikołaj II i jego Rodziny”.

Zapraszamy do wysłuchania.

Materiał przygotowała Paulina Bojarska

Retransmisja nabożeństwa całonocnego czuwania z parafii św. Jana Teologa w Białymstoku

9 października parafia św. Jana Teologa w Białymstoku obchodziła święto swojego patrona. W przeddzień uroczystości do cerkwi na Bacieczkach przybyły relikwie św. Łukasza Wojno Jasienieckiego, które obecnie przebywają na Białostocczyźnie. We wtorek uroczystej Boskiej Liturgii przewodniczył Jego Ekscelencja Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub.

Fotogaleria: Michał Dziewiatowski/Prawosławie w obiektywie

Za świętych uważamy osoby, które osiągnęły cel chrześcijańskiego życia jakim jest zjednoczenie z Bogiem. Historia Cerkwi zna wielu świętych, od pierwszych męczenników, którzy oddawali swoje życie za Chrystusa, po świętych kanonizowanych we współczesnych czasach.

O prawosławnym pojmowaniu świętości, procesie kanonizacji oraz znaczeniu relikwii rozmawiamy z o. Andrzejem Kuźmą wykładowcą Prawosławnego Seminarium Duchownego i Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie

W dniach 6-7 października w parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku odbywały się uroczystości ku czci ikony Matki Bożej Wsiecarycy połączone z upamiętnieniem soboru Zmartwychwstania Pańskiego, który został zburzony w 1938 roku. W sobotę 6 października odbył się koncert chóru dziecięcego i promocja płyty “Dom mojej duszy”. Wieczornemu nabożeństwu całonocnego czuwania w tym dniu przewodniczył Jego Ekscelencja Biskup Supraski Andrzej. W dzień święta 7 października uroczysta Liturgia była sprawowana pod przewodnictwem Jego Ekscelencji Arcybiskupa Białostockiego i Gdańskiego Jakuba oraz Biskupa Supraskiego Andrzeja. Po nabożeństwie oświęcono pomnik upamiętniający zburzony w 1938 roku sobór Zmartwychwstania Pańskiego, niegdyś największą świątynię w Białymstoku.

Retransmisja koncertu chóru dziecięcego parafii Zmartwychwstania Pańskiego

Retransmisja Boskiej Liturgii z parafii Zmartwychwstania Pańskiego

Po wakacyjnej przerwie Koło Bractwa św. św. Cyryla i Metodego przy Parafii Wszystkich Świętych w Białymstoku organizuje kolejne spotkania. O szczegółach opowiada Adam Musiuk.

 

07.10.2018 (niedziela) godz. 18.00 w Centrum Kultury Prawosławnej projekcja filmu oraz prelekcja na temat: „Upadek monarchii w Rosji oraz setna rocznica zabójstwa św. cara Mikołaj II i jego Rodziny”. Spotkanie poprowadzi o. Konstanty Bondaruk

19.10.2018 (piątek) godz. 19:00 Biesiada z zespołem Souvenir z okazji Dnia Nauczyciela. Zapisy: 664 138 212

Kosovo i Metochia to kolebka serbskiego prawosławia posiadająca wielką historię, wspaniałą kulturę i bogatą tradycję.  Dziś niewiele wiemy o tym wyjątkowym miejscu. W dniach 19-27 października, z inicjatywy parafii prawosławnej św. Jana Teologa w Białymstoku planowana jest pielgrzymka do tych wspaniałych miejsc.
O tegorocznej pielgrzymce rozmawialiśmy z opiekunem duchowym wyjazdu – o. Michałem Czykwinem.

Tradycją parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku stały się uroczyste modlitwy ku czci Najświętszej Bogurodzicy, wznoszone w pierwszą niedzielę października. To święto cudownej ikony Bogurodzicy Wszechkrólowej, która przybyła do parafii na Słonecznym Stoku w pierwszych latach budowy i stała się duchowym oknem, przez które wierni składają swe prośby, błagania i intencje przed tron Matki Bożej i Wszechmogącego Boga. W tym roku uroczystości będą związane również z 80. rocznicą rozebrania soboru Zmartwychwstania Pańskiego, który niegdyś był największą świątynią Białegostoku.

O zbliżającym się święcie i cegiełkach przygotowanych przez parafię opowiada proboszcz o. Marek Ławreszuk.

 Program świątecznych uroczystości w parafii Zmartwychwstania Pańskiego

6 października – sobota

15:00 koncert dziecięcego chóru parafii Zmartwychwstania Pańskiego ku upamiętnieniu białostockiego soboru Zmartwychwstania Pańskiego
15:45 rozstrzygnięcie konkursu plastycznego „Utracone dziedzictwo – zburzone cerkwie w XX-leciu międzywojennym

17.00 – całonocne czuwanie

7 października – niedziela

8.30 – małe oświęcenie wody

9.30 powitanie Arcypasterzy

10.00 – Boska Liturgia, procesja i oświęcenie pomnika zburzonego soboru Zmartwychwstania Pańskiego z obecnej ul. Sienkiewicza

17.00 – akatyst przed ikoną Matki Bożej Wszechkrólowej

Ukazała się nowa płyta chóru dziecięcego parafii prawosławnej Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku. Chórzyści oprócz pieśni paraliturgicznych prezentują czytane przez dzieci przypowieści. Płyta zatytułowana “Dom mojej duszy” powstała z myślą o upamiętnieniu zburzonego w 1938 roku soboru Zmartwychwstania Pańskiego przy ulicy Sienkiewicza w Białymstoku.

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z dyrygentką chóru m. Iwoną Romańczuk

 

Święty Wyznawca Łukasz Krymski (Wojno-Jasieniecki), jest patronem wszystkich lekarzy, a w szczególności chirurgów, neurochirurgów, ortopedów oraz lekarzy-anestezjologów. Z błogosławieństwa Jego Ekscelencji Arcybiskupa Białostockiego i Gdańskiego Jakuba w dniach 6 – 15 października 2018 roku przybędą na Białostocczyznę jego relikwie.

O szczegółach wizyty rozmawiamy z o. Adamem Sawickim, koordynatorem przyjazdu relikwii św. Łukasza Wojno-Jasienieckiego.

 

Harmonogram pobytu relikwii św. Łukasza (Wojno-Jasienieckiego), wyznawcy, arcybiskupa Symferopola (Krymskiego) 6 – 15 października 2018 roku:

6.10 (sobota)
16:30 – przybycie relikwii do Domu Biskupiego (ul. św. Mikołaja 3)
16:45 – powitanie relikwii w soborze św. Mikołaja
17:00 – Całonocne Czuwanie

7.10 (niedziela)
7:30 – Boska Liturgia (sobór św. Mikołaja)
10:00 – Boska Liturgia (sobór św. Mikołaja)
15:45 – powitanie relikwii w cerkwi św. Jerzego (Nowe Miasto)
16:00 – Akatyst ku czci św. Łukasza abpa Krymskiego

8.10 (poniedziałek)
8:00 – Boska Liturgia (cerkiew św. Jerzego)
16:00 – powitanie relikwii w cerkwi św. Jana Teologa (TBS – Bacieczki)
16:50 – Molebien przed relikwiami św. Łukasza
17:00 – Całonocne Czuwanie
22:00 – Akatyst ku czci św. Łukasza abpa Krymskiego
24:00 – nocna Boska Liturgia

9.10 (wtorek)
9:00 – Boska Liturgia (cerkiew św. Jana Teologa)
17:00 – Akatyst ku czci św. Gabriela
(relikwie św. Łukasza na nabożeństwie w soborze św. Mikołaja)
20:00 – powitanie relikwii w cerkwi św. Pantelejmona (Zaścianki)
20:15 – Akatyst ku czci św. Łukasza abpa Krymskiego + agrypnia:
Wieczernia, Utrenia
24:00 – nocna Boska Liturgia

10.10 (środa)
11:00 – 16:00 – wystawienie relikwii w nawie głównej soboru św. Mikołaja celem indywidualnej modlitwy wiernych
16:20 – powitanie relikwii w klasztorze Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy (Zwierki)
16:30 – Molebien przed relikwiami św. Łukasza
17:00 – Akatyst ku czci św. Łukasza abpa Krymskiego, Wieczernia, Utlenia

11.10 (czwartek)
10:00 – 16:00 – wystawienie relikwii w nawie głównej soboru św. Mikołaja celem indywidualnej modlitwy wiernych
16:30 – powitanie relikwii w cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego (Słoneczny Stok)
17:00 – Akatyst ku czci św. Łukasza abpa Krymskiego

12.10 (piątek)
5:45 – powitanie relikwii w cerkwi Hagia Sophia (Wygoda)
6:00 – Boska Liturgia
bezpośrednio po Liturgii – Akatyst ku czci św. Łukasza abpa Krymskiego
18:50 – powitanie relikwii w klasztorze Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy (Supraśł)
19:00 – agrypnia: Połunoszcznica, Wieczernia, modlitwy przed spowiedzią,
Utrenia, Akatyst ku czci św. Łukasza abpa Krymskiego
24:00 – nocna Boska Liturgia

13.10 (sobota)
7:30 – Boska Liturgia w klasztorze Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy (Supraśl)
15:00 – powitanie relikwii w cmentarnej cerkwi Opieki Matki Bożej (Gródek)
16:00 – Całonocne Czuwanie

14.10 (niedziela)
9:00 – powitanie relikwii w cerkwi Opieki Matki Bożej (Choroszcz)
10:00 – Boska Liturgia
16:00 – powitanie relikwii w cerkwi Świętego Ducha (Antoniuk)
17:00 – Akatyst ku czci św. Łukasza abpa Krymskiego

15.10 (poniedziałek)
8:00 – Boska Liturgia (cerkiew Świętego Ducha)
16:00 – odjazd relikwii do klasztoru św. Marii i Marty na Grabarce

W dniu święta Podwyższenia Krzyża Pańskiego 27 września uroczystej Boskiej Liturgii w parafii prawosławnej w Fastach przewodniczył Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub. W swoim słowie Władyka podkreślił role krzyża, który każdy chrześcijanin powinien pokornie nieść, aby móc podążać za Chrystusem.

Zdjęcia: Parafia Prawosławna Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Fastach

23 września w cerkwi Św. Ducha w Białymstoku odbyły się XXII Białostockie Dni Muzyki Cerkiewnej 2018. Podczas koncertu wystąpiły można było usłyszeć:

• Chór młodzieżowy katedry św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku
• Chór Zespołu Szkół Niepublicznych im. św. św. Cyryla i Metodego w Białymstoku
• Chór „Harmoń” z parafii św. Apostoła Jakuba w Łosince
• Chór parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku
• Chór Duchowieństwa Diecezji Grodzieńskiej z Białorusi.

W koncertu zostały również wręczone nagrody dla zwycięzców konkursu „Święty Gabriel oczami przedszkolaka” z okazji XXVI rocznicy przeniesienia relikwii św. męczennika młodzieńca Gabriela.

23 września 2018 roku w parafii św. Jana Teologa w Białymstoku odbyły się uroczystości pogrzebowe śp. o. mitrata Eugeniusza Konachowicza. Nabożeństwu przewodniczył Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub. W obrzędzie pogrzebu wzięło udział wielu duchownych oraz wiernych z różnych diecezji naszej Cerkwi.
Zapraszamy do wysłuchania fragmentu uroczystości pogrzebowych.

 

Ks. Eugeniusz Konachowicz urodził się 20 lutego 1926 r. w Kleszczelach. W latach 1951 – 1970 był psalmistą w parafii w Kleszczelach. Święcenia diakońskie (15.03.1970 r.) oraz kapłańskie (22.03.1970 r.). otrzymał z rąk ówczesnego Biskupa Białostockiego i Gdańskiego Nikanora. Pierwszą parafią ks. Eugeniusza była parafia św. Jerzego w Jurowlanach. Od 3 grudnia 1971 r. do 19 lipca 2004 r. pełnił obowiązki proboszcza parafii Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Jałówce. Będąc proboszczem w Jałówce pełnił także obowiązki kapelana Domu Pomocy Społecznej w tejże miejscowości. Ks. Eugeniusz Konachowicz był wielokrotne nagradzany za pracę na rzecz Cerkwi w tym ostatnio w 1999 r. prawem noszenia mitry. Ponadto uhonorowanym był w 1986 r. państwową srebrną odznaką Zasłużony Białostocczyźnie.

za: orthodox.bialystok.pl

zdjęcia: protodiakon Wieczesław Perek i Michał Dziewiatowski

Obecna sytuacja na Ukrainie związana z nadaniem autokefalii budzi wiele wątpliwości. Patriarchat Konstantynopolitański wyznaczył dwóch egzarchów, którzy mają pełnić biskupią posługę w Kijowie. Cerkiew Ukraińska Patriarchatu Moskiewskiego stanowczo się temu sprzeciwia, powołując się na kanony II Soboru Powszechnego.

O komentarz do zaistniałej sytuacji poprosiliśmy o. Andrzej Kuźmę, wykładowcę Prawa Kanonicznego w Prawosławnym Seminarium Duchownym w Warszawie.

zdjęcie za: patriarchia.ru

Zapraszamy do wysłuchania komentarza ewangelicznego do święta Podwyższenia Krzyża Pańskiego. Kazanie przygotował o. Marek Ławreszuk-proboszcza parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.

Retransmisja Boskiej Liturgii

Retransmisja nabożeństwa całonocnego czuwania

21 i 22 września z okazji XXVI rocznicy przeniesienia relikwii św. męcz. Gabriela z Grodna do Białegostoku w katedrze św. Mikołaja w Białymstoku były sprawowane uroczyste nabożeństwa, którym przewodniczył Jego Świątobliwość Papież i Patriarcha Aleksandryjski i całej Afryki Teodor II. W białostockiej soborze zgromadzili się również hierarchowie Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, dzieci, młodzież oraz wielu wiernych, aby wspólnie zanosić modlitwy do św. męcz. Gabriela Zabłudowskiego

zdjęcia: Michał Dziewiatowski, Prawosławie w obiektywie

za: orthodox.bialystok.pl

21 września 2018 roku, zmarł ks. mitrat Eugeniusz Konachowicz, rezydent parafii św. Jana Teologa w Białymstoku i najstarszy duchowny w Polsce. Zapraszamy do wysłuchania archiwalnych wspomnień o. Eugeniusza związanych z posługą kapłańską, którą niósł niespełna pół wieku m. in. w Jurowlanach i Jałówce.

Materiał pochodzi z archiwum Radia Orthodoxia. Nagranie zostało zrealizowane 25 października 2006 roku podczas spotkania bractwa studenckiego.

zdjęcia za: http://mielnik.com.pl/

Mielnik to niewielka miejscowość położona nad rzeką Bug niedaleko od Siemiatycz. Obecnie znajduje się tutaj cerkiew Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy wybudowana w 1823 roku. Historia parafii jest jednak o wiele dłuższa, ponieważ pierwsze wzmianki o prawosławnej świątyni w Mielniku sięgają roku 1260.

O historii parafii opowiada proboszcz o. Mikołaj Mielniczuk.

Do Polski z oficjalną wizytą przybył Jego Świętobliwość Błogosławiony Teodor II, Papież i Patriarcha Aleksandrii i całej Afryki. O komentarz dotyczący wizyty zwierzchnika patriarchatu aleksandryjskiego poprosiliśmy o. Andrzeja Kuźmę z Prawosławnego Seminarium Duchownego.

Szczegółowy harmonogram pobytu Patriarchy Teodora II w Polsce dostępny jest TUTAJ

W piątek 21 września żeński monaster Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy będzie obchodził swoje święto. O historii zwierkowskiej wspólnoty oraz codziennym życiu w monasterze rozmawiamy o. Aleksym Petrovskim, kapelanem monasteru.

22 września w Odrynkach odbyły się uroczystości ku czci św. Antoniego i Teodozjusza Pieczerskich patronów tamtejszego skitu. Całonocnemu czuwaniu oraz Boskiej Liturgii przewodniczył Jego Ekscelencja Biskup Siemiatycki Warsonofiusz. Tegoroczne uroczystości miały również charakter jubileuszowy, ponieważ 500 lat temu księciu Michałowi Wiśniowieckiemu w miejscu powstania skitu objawiła się ikona św. Antoniego.

Dźwięk: Rafał Łaszczuk

Retransmisja Boskiej Liturgii. 

Fotogaleria za: Michał Dziewiatowski, Prawosławie w obiektywie

Prezentujemy komentarz do fragmentu Ewangelii wg. św. Marka 10, 46-52. Swoimi przemyśleniami dzieli się o. Krzysztof Wojcieszuk z parafii Opieki Matki Bożej w Bielsku Podlaskim.

12 września 2018 roku w dniu pamięci przeniesienia relikwii św. Aleksandra Newskiego cerkiew w Sokółce obchodziła swoje święto parafialne. Uroczystej Boskiej Liturgii przewodniczył Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Biskup Supraski Andrzej w asyście licznie zgromadzonego duchowieństwa. W trakcie nabożeństwa wikariusz sokólskiej parafii o. Justyn Jaroszuk został podniesiony do godności protiijereja. Śpiewał chór pod dyrekcją lektora Rafała Pagóra.

Nagranie: o. Michał Fidziukiewicz

Zdjęcia: Adam Matyszczyk

Ojciec Włodzimierz Baszkirow jest wykładowcą Mińskiej Duchowej Akademii. W rozmowie z o. Aleksym Petrovskim nasz gość opowiada o przemianach i rozwoju Cerkwi na Białorusi oraz o świętych miejscach bliskich dla prawosławnych pielgrzymów.

 

retransmisja jutrzni z obrzędem pogrzebu Bogurodzicy

30 sierpnia w Katedrze św. Mikołaja w Białymstoku JE Najprzewielebniejszy Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub  odprawił Jutrznię połączoną z obrzędem pogrzebu Bogurodzicy. Tego dnia na środek białostockiej Katedry wyniesiona została płaszczanica (całun) z wizerunkiem złożonej do grobu Bogurodzicy. Płaszczanica pozostanie w cerkwi do zakończenia okresu święta Zaśnięcia Bogurodzicy.

Dźwięk: Rafał Łaszczuk

za: orthodox.bialystok.pl

Lekcje religii prawosławnej od 1990 roku zostały wprowadzone do szkół publicznych. W zajęciach mogą uczestniczyć dzieci oraz młodzież na różnych poziomach nauczania. Wspomnieniami związanymi z nauką religii dzieli się z nami matuszka Halina Borowik-wieloletni doradca metodyczny oraz autorka kilkunastu książek,  publikacji i opracowań związanych z nauczaniem religii prawosławnej.

O burzeniu cerkwi na Lubelszczyźnie w 1938 roku większość Polaków nigdy nie słyszała, reagując zdumieniem. „Niemożliwe! U nas?”. A jednak to się wydarzyło. Nie pisała o tym, zakneblowana, ówczesna prasa, do dziś milczą podręczniki. Po wojnie, po wysiedleniu stamtąd prawosławnych na wschód i na zachód, Lubelszczyznę postrzegano już jako krainę odwiecznie polską. Książka buduje wiedzę o tamtym czasie – o obłędnej polityce wobec mniejszości narodowych i wyznaniowych, które łącznie stanowiły ponad jedną trzecią obywateli II Rzeczypospolitej. Burzenie cerkwi było wyjątkowo dramatycznym jej objawem. Działania te przyniosły szkodę wszystkim – zadały niezrozumiały ból prawosławnej społeczności, nadszarpnęły reputację państwa na arenie międzynarodowej i w przededniu wojny wyraźnie je osłabiły. Na publikację składają się teksty historyków lub ich omówienia, wywiady, relacje świadków zbierane od końca dwudziestego wieku, dokumenty. Czynią one tę lekturę równie zajmującą jak przejmującą, ważną dla prawosławnych i rzymskich katolików. Książka kończy się słowem mnicha o przebaczeniu, bo przebaczenie leży u podstaw całej ekonomii zbawienia.

O nowości wydawniczej Fundacji Księcia Konstantego Ostrogskiego opowiada Anna Radziukiewicz

W dniach 20-24.08.2018 redakcja Radia Orthodoxia z błogosławieństwa Jego Ekscelencji Najprzewielebniejszego Arcybiskupa Jakuba uczestniczyła w warsztatach dziennikarskich w Radiu Gdańsk. Stolica województwa pomorskiego, która jest drugą katedrą zwierzchnika diecezji białostocko gdańskiej stała się doskonałym miejscem redakcyjnego wyjazdu zarówno pod względem szkoleniowym jak i rekreacyjnym.

Dzięki inicjatywie i wydatnej pomocy proboszcza gdańskiej parafii św. Mikołaja Cudotwórcy, ks. Dariusza Joźwika, wyjazd radiowców na warsztaty doszedł do skutku, a co więcej – okazał się dużym sukcesem i przede wszystkim wartościowym doświadczeniem. Ojciec Jóźwik skontaktował się ze swoją parafianką, panią Iwoną Borawską, od wielu lat prowadzącą w Radiu Gdańsk programy kulturalne (przede wszystkim zaś „Salon artystyczny”), i zwrócił się do niej z pytaniem, czy nie zechciałaby podzielić się swoją wiedzą z wolontariuszami z Białegostoku. Pani Iwona nie tylko z entuzjazmem przystała na propozycję spotkania, ale także zapytała swoich kolegów z innych działów, czy i oni w swych napiętych grafikach nie znaleźliby chwili, by zobaczyć się z redakcją Radia Orthodoxia i opowiedzieć o specyfice swojej pracy. Efektem tych wszystkich rozmów były trzydniowe warsztaty, podczas których poruszono ogromne spektrum tematów, dotyczących pracy radiowca widzianej z każdej możliwej perspektywy.

Zaczęliśmy od obowiązkowych podstaw: Arkadiusz Chomicki oprowadził nas po budynku radia (odwiedziliśmy newsroomy z rozdzwonionymi telefonami i ekranami stacji informacyjnych, a także dużą płytotekę i studia nagraniowe), następnie zaś Agnieszka Michajłow przy pomocy realizatorki dźwięku, Aleksandry Woźniak, przeprowadziła praktyczny warsztat z autoprezentacji i występów przed mikrofonem – każdy z nas otrzymał zaskakująco trafne wskazówki odnośnie tego, co powinniśmy robić ze swoim głosem, by brzmieć lepiej na antenie. Jacek Puchalski pokazał nam studio, w którym Radio Gdańsk realizuje koncerty, nagrania i słuchowiska. Byliśmy pod wrażeniem ogromnego stołu emisyjnego, a także niesamowitego wyczucia dźwięku pana Jacka. Zrealizowane przez niego słuchowiska, których próbki nam zaprezentował, wywoływały dreszcze. Kolejny dzień rozpoczął się od wysłuchania materiału Hanny Wilczyńskiej-Toczko pod tytułem „Malajka”, a następnie rozmowy o sztuce reportażu: o jego dramaturgii, o zbieraniu materiałów, o wrażliwości, jaką powinien wykazywać się dziennikarz. Marcin Dybuk z działu reklamy porozmawiał z nami chwilę o autopromocji naszego radia, a Joanna Matuszewska w pomysłowej prezentacji przedstawiła nam, w jaki sposób radiowcom mogą się przydać nowe media (typu Facebook czy Youtube), a także jak przeprowadzić udaną audycję na żywo z udziałem słuchaczy. Marzena Bakowska zaprezentowała nam sztukę reportażu historycznego – jej materiału o Janie Kwiatkowskim, słynnym międzywojennym przedsiębiorcy z Wolnego Miasta Gdańska, słuchaliśmy z prawdziwą przyjemnością. Dyrektor artystyczny Radia Gdańsk, Konrad Mielnik, opowiedział nam o formatach muzycznych i pokazał, jak działają profesjonalne programy do emisji, a Kamil Wicik wprowadził nas w tajniki pracy dziennikarza muzycznego. Później przyszedł czas na ostatni warsztat – nasza opiekunka, Iwona Borawska, wrzuciła nas na głęboką wodę: podzieleni na grupki, mieliśmy za zadanie poprowadzić z marszu dyskusję „na żywo” o usłyszanych chwilę przedtem wierszach Czechowicza czy Konopnickiej. Później mogliśmy naszych dyskusji posłuchać i wyciągnąć wnioski – jednak zarówno pani Iwona, jak i realizator dźwięku, Stefan Kotiuk, stwierdzili, że jak na pierwszy raz poszło nam bardzo dobrze. Na zakończenie warsztatów spotkali się z nami prezes Radia Gdańsk, Dariusz Wasielewski, dyrektor programowy, Michał Rzepiak, oraz Jacek Naliwajek. Podziękowaliśmy im gorąco za możliwość spędzenia trzech wartościowych dni w siedzibie ich radia. Oczywistym jest, że profil Orthodoxii pod wieloma względami różni się od radia komercyjnego: nadajemy tylko pięć godzin, nie mamy reklam, skupiamy się na programach o tematyce religijnej. Jednak gdy ostatniego dnia we własnym, redakcyjnym gronie podsumowywaliśmy warsztaty, to zgodnie doszliśmy do wniosku, że z każdego spotkania udało się nam wyciągnąć coś dla siebie. Wskazówki profesjonalistów dotyczące przeprowadzania wywiadów, zbierania materiałów do reportaży czy dykcji przed mikrofonem są przecież uniwersalne. Najważniejszą lekcją, którą dali nam dziennikarze Radia Gdańsk, było podchodzenie do pracy z pasją – od każdej z osób, która się z nami spotkała, aż biło autentyczne zainteresowanie tym, czym na co dzień się zajmują i zresztą sami wielokrotnie podkreślali, że ciekawość świata i ludzi jest pierwszą i najważniejszą cechą każdego dziennikarza. Tak entuzjastycznie nastawieni wracaliśmy do Białegostoku, by ruszyć do dalszej pracy.

Jednak wyjazd do Gdańska to nie były jedynie warsztaty. Znaleźliśmy czas na odwiedzenie Starego i Głównego Miasta, spacer po sopockim molo i gdyńskim porcie. Odwiedziliśmy również ojca Jóźwika w cerkwi św. Mikołaja Cudotwórcy. Budynek ma ciekawą historię – w przeszłości był kaplicą krematoryjną, a w pomieszczeniach dzisiejszej plebanii znajdowała się kostnica. Dziś nie ma po tym oczywiście śladu, a cerkiew zdobią od wewnątrz piękne freski. Niedzielne liturgie zbierają nieraz po 200-300 osób – parafia jest rozległa (niektórzy wierni mieszkają nawet 60 km od cerkwi) i różnorodna (na nabożeństwa przychodzą między innymi miejscowi mieszkańcy, studenci z Podlasia i turyści z Obwodu Kaliningradzkiego), ale bardzo zżyta.

Wyjazd okazał się owocny pod każdym względem – odpoczęliśmy, pozwiedzaliśmy, poznaliśmy nowych przyjaciół i nauczyliśmy się ciekawych rzeczy. Za możliwość wyjechania na warsztaty redakcja Radia Orthodoxia chciałaby bardzo podziękować Jego Ekscelencji Arcybiskupowi Jakubowi, który błogosławił tę inicjatywę, a także organizatorom – ks. Dariuszowi Jóźwikowi, pani Iwonie Borawskiej, panu Jackowi Naliwajkowi i oczywiście ks. Mateuszowi Kiczko. Wszystkich zaś, których zaciekawiła ta relacja i zastanawiają się, czy może akurat warto byłoby spróbować swoich sił w radiu – i starszych, i młodszych, bez względu na doświadczenie i umiejętności – serdecznie zapraszamy, ponieważ każdy z pewnością znajdzie tu coś, w czym się odnajdzie i sprawdzi. Jak pokazała nam redakcja Radia Gdańsk – najważniejsza jest pasja!

zdjęcia o. Michał Fiedziukiewicz

Cerkiew Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy w Zabłudowie 28 sierpnia 2018 roku obchodziła swoje święto parafialne. Uroczystej Boskiej Liturgii przewodniczył o. Sławomir Tomaszuk z Czarnej Białostockiej, kazanie wygłosił o. Dawid Bartoszuk.

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji nabożeństwa

Początki parafii prawosławnej Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy w Zabłudowie swoją wielowątkową historią sięgają XVI wieku. Oprócz męskiego monasteru oraz przyparafialnej szkoły i szpitala istniała tu oficyna drukarska. Z pobliskich Zwierek pochodzi również św. męczennik młodzieniec Gabriel patron dzieci i młodzieży, który do dnia dzisiejszego określany jest jako “Zabłudowski”.

Kampania społeczna „Podrzuć sąsiada do cerkwi, podrzuć sąsiadkę do kościoła” to nowy projekt Hospicjum Proroka Eliasza w Michałowie. Inicjatywa ma na celu propagowanie pomocy sąsiedzkiej osobom zależnym, pozostającym w swoich domach na wiejskich terenach wschodniego Podlasia. O szczegółach projektu rozmawiamy z dr Pawłem Grabowskim.

 

Przegląd Prawosławny to społeczno-religijny miesięcznik kierowany do wyznawców prawosławia. Znajdziemy w nim informacje o historii, kulturze wschodniosłowiańskich mniejszości narodowych oraz aktualnej sytuacji prawosławia w Polsce i na świecie. O sierpniowym numerze opowiada Anna Radziukiewicz.

Fotogaleria: Marcin Surynowicz

Uroczystości święta Przemienienia Pańskiego na św. Górze Grabarce rokrocznie gromadzą wielu wyznawców prawosławia z Polski i zagranicy. Wielu z nich przybywa na Świętą Górę pieszo, aby wsiąść udział we wspólnej modlitwie. W tym roku do monasteru św. Marii i Marty przybyła delegacja Amerykańskiej Cerkwi Prawosławnej z metropolitą Tichonem. Hierarchowie z zagranicy wraz z episkopatem Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego przewodniczyli nabożeństwom, które rozpoczęły się w sobotę 18 sierpnia.

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji nabożeństw, całonocnego czuwania i Boskiej Liturgii. Śpiewa chór studentów PSD i ChAT pod dyrekcją prof. Włodzimierza Wołosiuka

nabożeństwo całonocnego czuwania

retransmisja Boskiej Liturgii

W tym roku już po raz XXXIII z Białegostoku na św. Górę Grabarkę wyruszyła piesza pielgrzymka organizowana przez Bractwo Młodzieży Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej. Trasa tegorocznej pielgrzymki biegła przez miejscowości: Ryboły, Pasynki, Kleszczele i Milejczyce. Pątnicy pokonali ponad 120 kilometrów, aby wziąć udział w uroczystościach święta Przemienienia Pańskiego na św. Górze Grabarce.

Galeria zdjęć:

• Bractwo Młodzieży Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej
• Parafia Prawosławna św. Michała Archanioła w Orli

12 sierpnia Arcybiskup Jakub poświęcił kamień węgielny pod budowę kaplicy ku czci św. Anny w miejscowości Potoka. Nowa świątynia stanie na miejscu cerkwi św. Jerzego, która została zniszczona w czasie I wojny światowej w 1915 roku. Jak podkreślają mieszkańcy, nowa kaplica będzie również upamiętnieniem tragicznych wydarzeń sprzed 73 lat, kiedy to szwadron pod dowództwem por. Zygmunta Błażejewicza „Zygmunta” zastrzelił czterech mieszkańców Potoki, a 22 maja 1945 roku spalił całą wieś.

retransmisja nabożeństwa całonocnego czuwania

10 sierpnia Cerkiew obchodzi święto Supraskiej Ikony Bogurodzicy znajdującej się w Ławrze Zwiastowania Bogurodzicy w Supraślu.

W przeddzień święta do monasteru przybyły piesze pielgrzymki z Wasilkowa, Krynek,  Białegostoku, kajakowa z Gródka i autokarowa z Warszawy (zorganizowana przez Prawosławny Ordynariat Wojska Polskiego). Pielgrzymi nie zniechęcili się trudnościami – upalną pogodą, a także pracami drogowymi na trasie Białystok-Supraśl.

Świątecznym nabożeństwom, które rozpoczęło całonocne czuwanie, przewodniczył Jego Eminencja Wielce Błogosławiony Sawa Metropolita Warszawski i całej Polski w asyście członków Soboru Biskupów naszej Cerkwi. Tego samego dnia wieczorem sprawowany był akatyst do Bogurodzicy, któremu przewodniczył biskup Atanazy oraz panichida przy grobie arcybiskupa Mirona, dawnego przełożonego supraskiego monasteru. Nabożeństwa trwały całą noc. Pierwszą św. Liturgię w cerkwi św. Jana Teologa odprawił biskup Warsonofiusz. Druga sprawowana była w domowej cerkwi św. Antoniego Supraskiego. Liturgii w głównej monasterskiej świątyni przewodniczył Jego Eminencja metropolita Sawa w asyście hierarchów i licznie przybyłego duchowieństwa. Homilię wygłosił arcybiskup Grzegorz. W trakcie św. Liturgii wznoszono usilne prośby w intencji Ojczyzny z okazji 100-lecia odzyskania niepodległości. Uroczystości zwieńczyła procesja wokół cerkwi.

W trakcie uroczystości śpiewały supraskie chóry: parafialny, młodzieżowy i dziecięcy, a także chór parafii Narodzenia Bogurodzicy z Bielska Podlaskiego oraz chór parafii Zmartwychwstania Pańskiego z Białegostoku.

za: orthodox.pl

zdjęcia: Marcin Surynowicz, Sławomir Kiryluk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z o. diakonem Serafinem, który niesie swoją posługę w cerkwi patriarchatu konstantynopolitańskiego Matki Bożej “Znamienije” w Paryżu. Z naszym gościem rozmawiamy o sytuacji chrześcijan w Paryżu, nowo wybudowanej cerkwi Świętej Trójcy oraz ważnych dla prawosławia punktach na mapie Francji.

Rozmowę przeprowadził o. Aleksy Petrowski.

materiał w j. rosyjskim

Mt. 17,24-18,4

W owym czasie przystąpili do Piotra ci, którzy pobierali dwie drachmy  (na świątynie)  i rzekli: – Czy Nauczyciel wasz nie wpłaci dwóch drachm? Mówi: – Ależ tak. A gdy wszedł do domu, uprzedził go Jezus, mówiąc: – Co ci się wydaje, Szymonie? Od kogo królowie ziemscy biorą opłatę lub podatek? Od swoich czy od obcych? Piotr zaś powiedział: – Od obcych. Rzekł mu Jezus: – Tak więc, wolni są synowie. Aby jednak ich nie zgorszyć, pójdź nad morze. zarzuć wędkę, weź pierwszą złowioną rybę, a otwarłszy jej pyszczek, znajdziesz statera. Wziąwszy go, daj im za Mnie i za siebie.

W owej godzinie przystąpili do Jezusa uczniowie, mówiąc: – Kto zaś jest większy w Królestwie Niebios? I Jezus, przywoławszy dziecko, postawił je pośród nich, i rzekł: Amen, mówię wam, jeśli nie nawrócicie się i nie staniecie się jak dzieci, nie wejdziecie do Królestwa Niebios. Kto więc uczyni siebie małym jak to dziecko, ten jest największy w Królestwie Niebios.

Komentarz ewangeliczny o. Mateusza Kiczko – wikariusza parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku

W dniu wspomnienia pamięci św. Serafima z Sarowa zachęcamy do wysłuchania archiwalnego wykładu Arcybiskupa Grzegorza. Władyka w swoim wystąpieniu przybliża historie życia świętego oraz ukazuje istotę nauczania sarowskiego mnicha.

 

Mt. 21, 23-27

I kiedy przyszedł do świątyni, przystąpili do Niego, gdy nauczał, arcykapłani i starsi ludu, mówiąc: -Jaką mocą to czynisz? Kto ci dał tę moc? Odpowiadając zaś, Jezus rzekł im: – Zapytam was i Ja o jedno słowo: jeśli Mi je powiecie, i Ja wam powiem, jaką mocą to czynię. Chrzest Jana skąd był: z niebios czy od ludzi? Oni zaś zastanawiali się, mówiąc: – Jeśli powiemy: z niebios, powie nam: dlaczego więc nie uwierzyliście mu? Jeśli zaś powiemy: od ludzi, boimy się tłumu, wszyscy bowiem mają Jana za proroka. I odpowiadając Jezusowi, rzekli: – Nie wiemy. Powiedział im i On: – Ja też nie powiem wam, jaką mocą to czynię.

Komentarz ewangeliczny o. Krzysztofa Wojcieszuka – wikariusza parafii Opieki Matki Bożej w Bielsku Podlaskim

Siabrouskaja Biasieda to jedna z ważniejszych imprez o zasięgu międzynarodowym, prezentująca dorobek kulturowy regionu i twórczość ludową z głównym naciskiem na kulturę mniejszości białoruskiej. Impreza będzie miała charakter koncertu połączonego ze wspólną zabawą, w której uczestniczą wykonawcy i publiczność. Siabrouskaja Biasieda to jedna z ważniejszych imprez o zasięgu międzynarodowym, prezentująca dorobek kulturowy regionu i twórczość ludową z głównym naciskiem na kulturę mniejszości białoruskiej. Impreza będzie miała charakter koncertu połączonego ze wspólną zabawą, w której uczestniczą wykonawcy i publiczność. Nawiąże do tradycyjnego, zakorzenionego w kulturze słowiańskiej, przyjacielskiego spotkania, na którym nie może zabraknąć muzyki, śpiewu i tańca. Projekt, który w szerokim rozmiarze zaprezentuje rodzimą, ludową kulturę, będzie również – poprzez udział zespołów z Polski i Białorusi oraz przedstawicieli kultur mniejszości narodowych zamieszkujących Podlasie – okazją do prezentacji bogactwa kultury pogranicza oraz promocji walorów przyrodniczo-turystycznych gminy, powiatu i całego województwa podlaskiego. Udział w imprezie zespołów dziecięcych, młodzieżowych i dorosłych wprowadzi różnorodność repertuarową, a różne rodzaje muzyki i śpiewu dadzą okazję do wspólnej zabawy, którą podkreśli specjalnie przygotowana na tą okazję i wielokrotnie wykonywana wspólnie przez zespoły i publiczność w języku białoruskim przyśpiewka – hymn „Hej Siabrouskaja Biasieda!”. Oprócz dobrej zabawy spotkanie umożliwi młodzieży poznanie bogactwa rodzimego folkloru i tradycji regionalnych niezbędnych do określenia tożsamości narodowej, zaś całej społeczności – poznanie wspólnych korzeni, powrót do tradycji oraz uświadomi konieczność pielęgnowania jej dla przyszłych pokoleń.

W trakcie imprezy oprócz występów zespołów i artystów ludowych odbędą się konkursy: najsmaczniejsza potrawa regionalna z ziemniaka, najładniejszy „karawaj” przywieziony przez występujące zespoły. Innymi atrakcjami będą pokazy fajerwerków oraz wspólne pieczenie prosiaka. Urozmaiceniem imprezy będzie występ specjalnie zaproszonych na tą okazję gwiazd wieczoru z Białorusi: Ciernica, Nierusz, Uładary, Kalаryt, Ćwiecień, Krysztaliki, Szklary. W ramach Podlaskiej Oktawy Kultur na Siabrouskiej Biasiedzie wystąpi zespół Perła z Niemenczyna (Litwa). Nie zabraknie również zespołów z Podlasia m.in. Dobryje Grajki, Zorka, Lider, Lailand, Dawid Szymczuk Band, MaKsim, Koszyki, Art. Pronar, ServerDANCE, Asteria oraz zespołów z Gminy Gródek. Gospodarzami imprezy będzie zespół Prymaki z Gródka.

Na imprezę będzie można dojechać z Białegostoku pociągiem weekendowym, malowniczą trasą przez puszczę. Pociąg relacji Białystok – Waliły w dniu 28 lipca wyjeżdża z Dworca PKP w Białegostoku o godzinach: 8:55; 15:52; 18:41. Natomiast powrót 29 lipca ze stacji Waliły: 00:30, 10:29, 16:51.

Od października w Katedrze Teologii Prawosławnej na Uniwersytecie w Białymstoku rusza kolejna edycja studiów podyplomowych “Teologia prawosławna i ikonografia”. Zajęcia są wyjątkowe, bowiem nie są jedynie warsztatami, kładącymi nacisk na artystyczną stronę pisania ikon – takich ofert można znaleźć całkiem sporo. W zamian dają teologiczne podstawy sztuki ikonograficznej, która przecież nie jest jedynie tworzeniem obrazów osób świętych, a tak naprawdę procesem nieustannej modlitwy. Więcej na ten temat opowiedział Radiu Orthodoxia kierownik Katedry Teologii Prawosławnej, ks. dr hab. Marek Ławreszuk.

 

Potoka to niewielka miejscowość w parafii Topolany, wieś jakich wiele na Podlasiu, jednak jej historia kryje kilka ciemnych kart. Z proboszczem, ojcem Aleksandrem Aleksiejukiem, rozmawiamy o tragedii, jaka dotknęła mieszkańców Potoki tuż po zakończeniu drugiej wojny światowej, a także o kapliczce, która stanie we wsi.

Zdjęcie: TVP3 Białystok

MAP, czyli Międzyparlamentarna Asamblea (Zgromadzenie) Prawosławia, to organizacja zrzeszająca prawosławnych parlamentarzystów z całego świata. Powstała w 1994 roku w Atenach. Jest ruchem politycznym, jednoczącym prawosławnych chrześcijan z różnych krajów, takich, w których dominują prawosławni, ale i takich jak Polska, gdzie w parlamencie nie zasiada aktualnie żaden prawosławny poseł. Członkiem Asamblei był Eugeniusz Czykwin, który opowiedział Radiu Orthodoxia o specyfice tej organizacji i swoich wspomnieniach z nią związanych.

 

 

Strona internetowa organizacji

Już dzisiaj, w dniu święta Kazańskiej Ikony Bogurodzicy, z parafii św. Trójcy w Hajnówce wyrusza przez Białoruś i Ukrainę VI Piesza Pielgrzymka do Poczajowa. Dystans, jaki czeka pielgrzymów, to blisko 500 kilometrów. Wydawałoby się, że jest trudny do pokonania, jednak dla naszych przodków nie stanowił przeszkody – w czasach międzywojennych, gdy Poczajów znajdował się w granicach Rzeczpospolitej, prawosławni z naszych ziem często i chętnie pielgrzymowali do ławry Zaśnięcia Bogurodzicy. Kilka lat temu tę tradycję reaktywowała pani Ewa Rygorowicz, która była niedawno gościem Radia Orthodoxia.

 

We środę 8 tygodnia po Pięćdziesiątnicy Cerkiew zaleca naszej uwadze fragment Ewangelii według św. Mateusza 16, 20-24, w którym Chrystus po raz pierwszy zapowiada swoją męczeńską śmierć oraz Zmartwychwstanie.

Zapraszamy do wysłuchania komentarza o. Mateusza Kiczko z parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.

Dziś Cerkiew wspomina pamięć św. Andrzeja Rublowa, mnicha i ikonografa, który żył na przełomie XIII i XIV wieku. Jest on uważany za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli moskiewskiej szkoły pisania ikon. Do najbardziej znanych dzieł świętego należy  “Święta Trójca” (powstała około 1411 r.)

O życiu i twórczości świętego opowiada Katarzyna Kiczko.

Akademia Supraska to ważny ośrodek diecezji białostocko-gdańskiej, który wraz z fundacją OIKONOMOS rokrocznie realizuje wiele projektów związanych z upowszechnianiem prawosławnej tradycji i kultury. W tym roku minęło 10 lat od uroczystego otwarcia Akademii Supraskiej. O historii tego miejsca oraz bieżących inicjatywach rozmawiamy z kanclerzem o. Jarosławem Jóźwikiem.

Prezentujemy wykład “Rozumienie piotrowego pierwszeństwa według Ewangelii św. Mateusza  rozdz. 16,18 w świetle prawosławnej teologii” wygłoszony przez dr Wsiewołoda Konacha z katedry Pisma Świętego Nowego Testamentu w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej.

Już w najbliższy czwartek będziemy wspominać pamięć św. apostołów Piotra i Pawła, którzy są patronami cerkwi w Wasilkowie. O historii wasilkowskiej wspólnoty i zbliżających się uroczystościach rozmawiamy z proboszczem parafii o. Anatolem Hajduczenią.

Lipcowy numer Przeglądu Prawosławnego prawie w całości związany jest z historią z przed 80 lat, kiedy to na Chełmszczyźnie i Lubelszczyźnie z polecenia władz państwa polskiego burzono cerkwie. O tragedii mieszkańców tych terenów i odkrywaniu historii prawosławia na naszych ziemiach opowiadają redaktorzy Eugeniusz Czykwin i Anna Radziukiewicz.

Już w najbliższą sobotę będziemy wspominać pamięć narodzenia św. Proroka i Poprzednika Jana Chrzciciela. Ten dzień, będzie szczególnie radosny dla cerkwi w Nowej Woli, która obchodzić będzie swoje święto parafialne . Z  proboszczem o. Jarosławem Szczerbaczem rozmawiamy o historii cerkwi, a także fundacji działającej przy parafii w Nowej Woli.

Zdjęcie: http://hejpodlasie.blogspot.com/2013/07/cerkiew-w-nowej-woli.html

W V niedzielę po Pięćdziesiątnicy czytana jest Ewangelia wg. św. Mateusza rozdz. 8, 28-9,1. Zapraszamy do wysłuchania komentarza do tego fragmentu Pisma Świętego.

Materiał przygotował ks. Konstanty Bondaruk

Fotogaleria: Władysław Szołucha

Święty Onufry Wielki to patron męskiego monasteru w Jabłecznej. W dniu pamięci tego świętego 25 czerwca do monasteru nad Bugiem przybywają pielgrzymi z Polski i zagranicy, aby wspólnie uczestniczyć w nabożeństwach. W tym roku uroczystościom ku czci św. Onufrego przewodniczył zwierzchnik Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego metropolita Sawa.

Materiał przygotował Daniel Kardasz

Retransmisja nabożeństwa całonocnego czuwania

Retransmisja Boskiej Liturgii

 

28 czerwca 2017 roku prawosławną społeczność naszego kraju obiegła smutna wiadomość o śmierci Arcybiskupa Łódzko – Poznańskiego Szymona. Władyka dla wielu z nas dał się poznać jako człowiek skromny, otwarty i kochający ludzi, który swoim ciepłym słowem potrafił wesprzeć oraz rozbudzić nadzieję. Łódzki hierarcha przez wielu był określany mianem znakomitego erudyty, który operował pięknym literackim językiem.

Zapraszamy do wysłuchania archiwalnych materiałów dźwiękowych na których zarejestrowano słowa, kazania oraz wykłady Arcybiskupa Szymona.

 

Wykład Abp. Szymona na temat: Prawosławie w twórczości Dostojewskiego. Białystok 2003 r.

Abp. Szymon na św. Górze Grabarce 2006 r.

Kazanie Abp. Szymona w dniu pamięci św. męcz. Gabriela Zabłudowskiego 2006 r.

Kazanie Abp. Szymona w dniu pamięci Supraskiej Ikony Matki Bożej 2009 r.

Wykład inauguracyjny Wszechnicy Kultury Prawosławnej. Abp. Szymon: Znaczenie Pisma Świętego u rosyjskich pisarzy M. Gogola, F. Dostojewskiego, L. Tołstoja. Białystok 2013 r.

W tym tygodniu gościem naszej rozgłośni radiowej był ks. Andrzej Berezowiec- kapłan, poeta i przyjaciel śp. Arcybiskupa Szymona. Ojciec Andrzej wspominał Władykę Szymona jako  poetę, intelektualistę oraz studenta z którym miał przyjemność studiować w Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej.

Zapraszamy do wysłuchania materiału dźwiękowego

Święty Łazarz to jeden z najbardziej znanych i czczonych świętych w Serbii. To wybitna postać, która swoim życiem i postawą na wieki odcisnęła ślad w serbskiej duchowości i kulturze. Święty Łazarz jest określany również jako „święty car wielkomęczennik”, a jego pamięć przypada na dzień 15/28 czerwca.

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji nabożeństwa całonocnego czuwania ku czci św. Łazarza serbskiego, które było sprawowane w parafii św. Jana Teologa 27 czerwca 2017 roku. Śpiewa chór bizantyjski im. Moyseja Petrovicha z Belgradu, dyrygent Nikola Popmihajlov.

 

Łazarz Hrebelianović urodził się w 1329 roku w niewielkim mieście Prilepac, którym zarządzał jego ojciec. To miasto otrzymał ojciec Łazarza za wierną służbę na dworze serbskiego cara Duszana. Hrebelia­novicie nie byli zamożną ani książęcą rodziną, ale byli bogobojni. Łazarz urodził się w czasach największego rozkwitu serbskiego państwa. Za panowania Duszana Mocnego (1308-1355), który koronował się na cesarza i władał całą południową Europą, młody Łazarz uczył się i służył na car­skim dworze. Szybko pokazał się jako mądry i przewidujący dworzanin, toteż car Duszan uczynił go swym bliskim doradcą, nadając mu tytuł książęcy i obdarowując wielkimi majątkami w centralnej Serbii. W 1353 roku Łazarz ożenił się z księżną Milicą, która po­chodziła z rodziny Nemanjićów – rodu świętego Sawy i cara Duszana.

W roku 1355 umiera niespodziewa­nie największy w dziejach Bałkanów władca, Duszan. Jego cesarstwo ulega podziałowi. Łazarz próbuje scalać, słu­żąc na dworze syna Duszana, ostatnie­go serbskiego cesarza Urosza, który umiera bezpotomnie w 1371 roku. We­wnętrzne spory i brak następcy tronu doprowadziły po 1371 roku do upadku cesarstwa i powstania kilku księstw. Największym, z siedzibą w mieście Krusevac, władał książę Łazarz, który nieformalnie stał się najważniejszym serbskim władcą, a Cerkiew prawo­sławna uważa go za prawowitego następcę tronu cesarskiego.

Łazarz zasłynął jako mądry zarząd­ca, człowiek sprawiedliwy, skromny i pobożny. Już za życia miał wśród poddanych opinię „człowieka Boże­go”, a ówczesne elity widziały w nim nadzieję na ponowne zjednoczenia Serbii.

Łazarz pozostawił po sobie liczne fundacje. Budował nowe świątynie i monastery, z których najbardziej znane to Ravanica i Lazarica. W jego księ­stwie schronili się też ojcowie Synaici (uczniowie św. Grzegorza Synaity ze Świętej Góry Atos), których gościn­nie przyjął książę, budując im nowe monastery i pustelnie. Za jego życia odnowiono i rozbudowano serbski monaster Hilandar na Atosie. Łazarz był jednym z fundatorów rosyjskiego monasteru św. Pantelejmona na Świę­tej Górze.

Jednym z najważniejszych osiągnięć Łazarza było doprowadzenie do pojed­nania Cerkwi konstantynopolitańskiej i serbskiej. Kiedy bowiem Duszan dążył do uniezależnienia serbskiej Cerkwi i uczynienia z niej patriarchatu, Kon­stantynopol nie wyrażał na to zgody i stosunki między Cerkwiami zostały zerwane, a Serbowie obłożeni anate­mą. Do zdjęcia anatem i pojednania patriarchów Konstantynopola i Serbii doszło w 1375 roku. Uroczystości miały miejsce w Pećkim Patriarchacie, gdzie w roli świeckiego gospodarza i inicjatora procesu wystąpił książę Łazarz.

Jednak to nie życie, ale męczeńska śmierć stanowi o świętości Łazarza. Serbia była nękana przez rosnące w siłę muzułmańskie wojska. W 1389 roku sułtan Murad sprowadził na Bałkany ogromne siły, by podpo­rządkować sobie serbskie księstwa, następnie podbić Europę. Na drodze Turkom stanął książę Łazarz, który nie przyjął wysuniętej przez sułtana oferty rozejmu w zamian za utratę niepodległości i zebrał serbskie siły do rozstrzygającej bitwy. Ta miała miejsce 28 czerwca 1389 roku na Kosowym Polu. Książę przed bitwą miał powiedzieć: „Dziś wybieramy królestwo niebieskie, rezygnując z królestwa tego świata”. W dzień bitwy wszyscy rycerze ze swym dowódcą przystąpili do priczastija i udali się na Kosowe Pole, gdzie czekała na nich prawie dwukrotnie liczniejsza armia turecka. Książę ze swymi rycerzami, występując w obronie swojej wiary i wolności, wypełnił legendarne prze­słanie św. Sawy, które do dziś powta­rza każdy wierzący Serb: „Wszystko oddamy za Chrystusa, Chrystusa nie oddamy za nic”.

Bitwa zakończyła się niejedno­znacznym zwycięstwem Turków, któ­rzy rozbijając serbską armię ponieśli ogromne straty. Na polu bitwy zginął sułtan Murad. Łazarzowi po bitwie ścięto głowę. Na Kosowym Polu, we­dle różnych danych, zginęło od 25 do 40 tysięcy serbskich rycerzy. Podobne straty ponieśli Turcy. Dla porównania można przytoczyć fakt, iż w słynnej bitwie pod Grunwaldem w 1410 roku zginęło 2-3 tysiące żołnierzy wojsk polsko-litewskich i około 8 tysięcy krzyżackich.

Po śmierci ścięta głowa Łazarza świeciła tak jasnym światłem, że łatwo odnaleźli ją ludzie grzebiący ciała ko­sowskich męczenników. Jego relikwie, które w cudowny sposób zrosły się z głową, nie uległy rozkładowi. Złożo­ne są w monasterze Ravanica, który święty Łazarz ufundował jeszcze za swego ziemskiego życia.

Dla prawosławnego serbskiego narodu bitwa na Kosowym Polu ma wymiar Golgoty, przez którą trzeba przejść, aby ujrzeć Zmartwychwstanie. Jest też symbolem wyboru, jakiego dokonuje i człowiek, i cały naród. Kosowski testament to sztuka wyboru między tym co ludzkie i przemijające, a tym co wieczne i Boskie. Ten testa­ment każdy prawosławny Serb nosi w swoim sercu, a jego ucieleśnieniem i dobrym wykonawcą jest święty Car Wielkomęczennik Łazarz.

za: http://www.bacieczki.cerkiew.pl/lazar

Historia powstania monasteru w Jabłecznej sięga XV wieku i związana jest z cudownym pojawieniem się ikony św. Onufrego Wielkiego. Swoimi wspomnieniami o tym miejscu dzieli się z nami o. prot. Grzegorz Misijuk, który jeszcze jako seminarzysta odwiedzał jabłeczyński monaster.

Serbia to kraj w południowej Europie posiadający wielką historię, wspaniałą kulturę i bogatą tradycję.  Dziś niewiele wiemy o tym wyjątkowym miejscu. W dniu 28 czerwca, który Serbowie zwykli nazywać „Vidovdan”, namiastka bałkańskiej kultury i duchowości zagości w Białymstoku.

O tegorocznej VII edycji festiwalu “Vidovdan” opowiada proboszcz parafii św. Jana Teologa w Białymstoku o. Marek Wawreniuk.

Szczegóły dotyczące festiwalu [KLIKNIJ]

W minioną niedzielę 17 czerwca 2018 r. w parafii św. Apostołów Piotra i Pawła w Wasilkowie odbywały się uroczystości ku czci Wasilkowskiej Ikony Matki Bożej. Zapraszamy do wysłuchania retransmisji Boskiej Liturgii, której przewodniczył o. mitrat. Grzegorz Misijuk.

Materiał przygotował Rafał Wasiluk

 

Wasilkowska Ikona Matki Bożej  swą historią sięga połowy XV w. W tym czasie okolice Wasilkowa, miejscowości znajdującej się obecnie niedaleko Białegostoku, pokryte były gęstymi lasami. Błądził tam ślepiec o imieniu Bazyli porzucony przez własną córkę na pastwę losu. Zmęczony długim marszem wędrowiec zasnął. We śnie ujrzał Matkę Bożą, która pocieszyła go mówiąc: “Wmiejscu, gdzie leżysz, rozgarnij rękoma liście, rozkop piasek i znajdziesz wodę. Woda ta uleczy ciebie. Przemyj ją chore oczy i wierz, że wyzdrowiejesz”. Obudził się i bez chwili namysłu zaczął kopać. Odnalazł wodę, przemył ją oczy i ujrzał przed sobą twarz, którą widział we śnie. Było to oblicze Matki Bożej na cudownej ikonie. W dowód wdzięczności wykopał studnię, wzniósł nad nią szałas i umieścił w nim ikonę, a swe życie poświęcił służbie Bogarodzicy.

Dokumenty cerkiewne mówią, że drewniana cerkiewka została zbudowana w Świętej Wodzie w 1719 r. Wzniósł ją w ciągu tygodnia pochodzący z Supraśla człowiek o imieniu Bazyli, po tym jak we śnie otrzymał obietnicę, że gdy pomodli się przed ikoną w Świętej Wodzie to odzyska wzrok, co też się stało. Zdarzenie to miało miejsce w dziesiąty piątek po Pasce. W 1876 r. na miejscu drewnianej wzniesiono murowaną świątynię, która w 1921 r. została przejęta przez rzymskich katolików.

Od 1866 r. w wasilkowskiej cerkwi św. św. Piotra i Pawła znajduje się ofiarowana przez nieznaną osobę kopia cudownej ikony ze Świętej Wody. Umieszczono jest w kiocie po lewej stronie ikonostasu. Oryginał ikony, o wymiarach 45 na 53 cm, został w 1914 r. wywieziony w głąb Rosji, gdzie ślad po nim zaginął. Wasilkowska ikona Matki Bożej przedstawia Bogarodzicę ze łzami w oczach i tkwiącym w piersiach, zgodnie z proroctwem św. Symeona Teofora, mieczem. W przeszłości święto Wasilkowskiej Ikony Matki Bożej obchodzono w 10 piątek po Pasce, w ostatnim okresie zostało przeniesione na 11 niedzielę po Pasce.

za: “Tobą raduje się całe stworzenie” J.Charkiewicz

Szeptuchy są znane na białostoczyźnie jako uzdrowicielki, do których zwracają się osoby chore z prośbą o uleczenie. Kim są popularne uzdrowicielki, jak wygląda ich modlitwa i jak Cerkiew odnosi się do tego typu praktyk religijnych pytamy ks. Sylwestra Klebusa – wikariusza parafii św. Ducha w Białymstoku, jednego z duszpasterzy akademickich diecezji białostocko-gdańskiej.

Rozmawia Karolina Ignatiuk

18 czerwca 2017 r we wrocławskiej katedrze Narodzenia Przenajświętszej Bogurodzicy odbył się ingres Abp. Jerzego (Pańkowskiego). Władyka objął diecezję wrocławsko – szczecińską w związku ze śmiercią dotychczasowego zwierzchnika śp. Arcybiskupa Jeremiasza. W uroczystej Świętej Liturgii uczestniczyli hierarchowie Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, goście z zagranicy, duchowieństwo, przedstawiciele wojska, władz państwowych i licznie zebrani wierni.

Zapraszamy do wysłuchania retransmisji z tego wydarzenia.

zdjęcie za: pap.pl

Materiał dźwiękowy przygotował Gabriel Masalski

W minioną środę 13 czerwca w Centrum Kultury Prawosławnej odbyło się spotkanie katechetów podsumowujące bieżący rok szkolny. Z przedstawicielami Wydziału Katechetycznego diecezji białostocko-gdańskiej rozmawialiśmy o pracy nauczycieli religii prawosławnej, problemach z którymi się spotykają i reformie szkolnictwa w naszym kraju.

Źródełko to audycja Radia Orthodoxia dedykowana najmłodszym słuchaczom. W tym tygodniu na naszej antenie mogliśmy usłyszeć uczniów Szkoły Podstawowej nr. 1 im. Juliusza Słowackiego w Białymstoku. Tematem przewodnim programu jest Monaster Świętego Onufrego w Jabłecznej. Dziękujemy za całoroczną współprace!

Piatienka to niewielka miejscowość w województwie podlaskim i ważne miejsc kultu cerkwi prawosławnej na białostocczyźnie. Według historyków historia tego miejsca sięga początków XVIII wieku, kiedy dzieciom pasącym bydło pod lasem w czasie epidemii ukazała się kobieta z dzieciątkiem na ręku i oznajmiła, aby pozostali przy życiu mieszkańcy wybudowali na skraju lasu kaplicę. O historii Piatienki, cudach i zbliżających się uroczystościach rozmawiamy z Aleksandrem Aleksiejukiem proboszczem parafii w Topolanach.

W drugą niedzielę po święcie Pięćdziesiątnicy wspominamy pamięć Wszystkich Świętych Ziemi Ruskiej. Refleksjami dotyczącymi dzisiejszej niedzieli ze słuchaczami Radia Orthodoxia dzieli się o. Grzegorz Misijuk – proboszcz parafii św. Jerzego w Białymstoku.

Nagranie: Jan Makarewicz

We czwartek 31 maja z błogosławieństwa biskupa supraskiego Andrzeja w przyklasztornej parafii w Supraślu odbyły się kolejne warsztaty fotograficzne dla młodzieży z cyklu „Supraskie spotkania z fotografią”. O ile tematem pierwszych (październikowych) warsztatów był Monaster w jesiennej scenerii, o tyle tym razem były to zajęcia wyjazdowe. W ramach przygotowań do święta św. Łukasza Chirurga wybraliśmy się na fotografowanie cerkwi poświęconej temu świętemu w Łaźniach – malowniczo położonej wsi w Puszczy Knyszyńskiej. Opiekę nad warsztatami sprawowali ponownie pan Sławomir Kiryluk i o. Paweł Karczewski z pomocą fotografów z serwisu Cerkiew.pl. Udział w fotograficznej przygodzie wzięli młodzi ludzie z Supraśla i Białegostoku.

Warsztaty rozpoczęliśmy wspólną modlitwą w cerkwi św. Łukasza i zapoznania się. Następnie pan Sławek wygłosił ciekawy i dający do myślenia wykład na temat kompozycji na zdjęciu. Dostaliśmy także zadanie skomponowanie zdjęcia na papierze przez użycie zerwanych własnoręcznie roślin. Prowadzący warsztaty zaprezentował także interesujący film o obecności matematyki w naturze. Zajęcia teoretyczne przeplatane były fotografowaniem zarówno w środku cerkwi, jak i na zewnątrz – w wielu miejscach. Warsztaty potrwały do późnego wieczora.

Efektem warsztatów będzie wystawa zdjęć poświęcona cerkwi w Łaźniach, która zostanie zaprezentowana w korytarzu budynku parafialnego przy cerkwi św. Jana Teologa w Supraskim Monasterze. Wernisaż odbędzie się w najbliższą niedzielę, 10 czerwca po drugiej Św. Liturgii (ok. godz. 10.30). Wernisaż rozpocznie uroczystości ku czci św. Łukasza w supraskiej parafii.

Fot. S. Kiryluk, M. Surynowicz, T. Grześ, A. Jarosławska, J. Makarewicz

Piatienka to niewielka miejscowość niedaleko Zabłudowa, której historia sięga początków XVIII wieku. Co roku w każdy dziesiąty piątek po Wielkanocy do tego miejsca przybywają pielgrzymi, aby wspólnie się modlić. O zbliżającej się pieszej pielgrzymce, która z Białegostoku do Piatienki wyruszy już po raz osiemnasty rozmawiamy z organizatorem Sławomirem Nazarukiem.

Ukazał się kolejny numer Przeglądu Prawosławnego. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Anną Radziukiewicz, która prezentuje najciekawsze treści czerwcowego numeru.

W niedzielę 3 czerwca 2018 roku cerkiew Wszystkich Świętych w Białymstoku obchodziła swoje parafialne święto. Uroczystościom przewodniczył zwierzchnik diecezji białostocko-gdańskiej Jego Ekscelencja Arcybiskup Jakub, który przed Boską Liturgią poświęcił plac budowy nowego budynku parafialnego.Nabożeństwo odbywało się na ołtarzu polowym przy Cerkwi Wszystkich Świętych, a ze słowem pouczenia do wiernych zwrócił się o. prot. Adam Sawicki. W niedzielę w godzinach południowych z okazji święta odbył się również festyn pod hasłem „Śpiewajmy razem” , który parafia zorganizowała wraz z Bractwem św. św. Cyryla i Metodego.

Retransmisja nabożeństwa

Relację dźwiękową i fotogalerię przygotował Rafał Wasiluk

Zapraszamy do wysłuchania wykładu dotyczącego sakramentu spowiedzi wygłoszonego przez o. Melchisedeka z monasteru św. Jana Chrzciciela w Essex.

Hieromnich Melchisedek, w świecie – Mika Törönen, urodził się w 1970 r. w Finlandii i był ochrzczony w cerkwi w miejscowości Iisalmi. Studiował teologię w Grecji na Uniwersytecie Arystotelesa w Salonikach, gdzie w 1996 r. otrzymał stopień Ptycheion Theologias, oraz w Anglii na Uniwersytecie w Durham, gdzie w 1998 r. otrzymał stopień magistra badań teologicznych a w 2003 r. – doktora teologii. Promotorem jego rozprawy doktorskiej pod tytułem: ,,Jedność i rozróżnienie w myśli św. Maksyma Wyznawcy” był prof. Andrew Louth. W 2007 r. rozprawa ta została wydana przez Oxford University Press.

W Kałudze odbyła się niedawno międzynarodowa konferencja zatytułowana “Równość i wolność jako podstawa stabilności świata”. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele wielu Cerkwi lokalnych, którzy dzielili się refleksjami dotyczącymi kwestii równości i pokoju na świecie. Z ramienia Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego obecny był o. prof. Jerzy Tofiluk z Prawosławnego Seminarium Duchownego, a także redakcja Przeglądu Prawosławnego. Refleksjami dotyczącymi konferencji w Kałudze dzieli się Anna Radziukiewicz.

Źródełko to audycja Radia Orthodoxia dedykowana najmłodszym słuchaczom. W nowej odsłonie programu, który prowadzi Katarzyna Kiczko, uczestniczą dzieci z białostockich szkół. W tym tygodniu na naszej antenie mogliśmy usłyszeć bractwo dziecięce przy parafii Świętego Ducha w Białymstoku. Dzieci przygotował ks. Piotr Omelczuk oraz Paweł Iwaniuk a tematem przewodnim programu było Święto Zesłania Świętego Ducha na Apostołów. Dziękujemy za współprace!

Już po raz czwarty odbyły się Dni Kultury i Piśmiennictwa Słowiańskiego Prolog. W tym roku impreza swoim zasięgiem objęła wiele miejscowości w naszym regionie. Z dyktafonem Radia Orthodoxia byliśmy w Bielsku Podlaskim przy Cerkwi Opieki Matki Bożej gdzie odbył się kiermasz słowiańskiej literatury i koncerty zespołów z Polski i z Białorusi.

Wieczernia Pięćdziesiątnicy to wyjątkowe nabożeństwo, które sprawowane jest tylko raz w roku pięćdziesiąt dni po święcie Zmartwychwstania Chrystusa. O charakterze tego nabożeństwa, wygłaszanych ekteniach oraz modlitwach na skłonienie kolan opowiada ks. Marek Ławreszuk- proboszcz parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku oraz Kierownik Katedry Teologii Prawosławnej Uniwersytetu Białostockiego.

Zapraszamy do wysłuchania

Retransmisja nabożeństwa

22 maja w katedrze św. Mikołaja w Białymstoku odbyły się uroczystości związane z rocznicą przeniesienia relikwii św. Mikołaja Cudotwórcy. W tym dniu zwierzchnik diecezji białostocko gdańskiej Jego Ekscelencja Arcybiskup Jakub obchodził również 20-stą rocznicę święceń biskupich. Uroczystej Boskiej Liturgii w białostockim soborze przewodniczył metropolita Sawa oraz hierarchowie Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W nabożeństwie uczestniczyli również przedstawiciele władz lokalnych i samorządowych.

Fotogaleria: Rafał Wasiluk