dr Łukasz Lisowski

„Spojrzeć zaćmie w oczy” – to temat ostatniej audycji z cyklu Pytanie do specjalisty. Gościem prof. Jana Kochanowicza był dr Łukasz Lisowski z Kliniki Okulistyki Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku

Radio Orthodoxia

Pytanie do Specjalisty. Spojrzeć zaćmie w oczy

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:31:08

RSS Feed

Share

Link

Embed

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2023 roku.

doc. Joanna Konopińska

Zaćma była tematem audycji z cyklu „Pytanie do specjalisty”. Gościem prof. Jana Kochanowicza była doc. Joanna Konopińska, kierownik Kliniki Okulistyki Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty – zaćma

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:30:16

RSS Feed

Share

Link

Embed

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2021 roku.

Zaćma -co to takiego jest? I jak pacjent odczuwa dolegliwości z nią związane?

Zaćma jest chorobą polegająca na zmętnieniu soczewki w oku pacjenta. Jest to proces, który najczęściej przebiega bardzo powoli i pacjent na początku bardzo długo nie jest świadomy swojej choroby. Zaćma w 80 proc. przypadków jest związana z wiekiem i pojawia się u ludzi, którzy skończyli 60 rok życia. Natomiast może również występować u osób młodszych, po urazie oka, czy u osób chorujących na różne choroby ogólne, np. cukrzycę, choroby reumatyczne. Może być też spowodowana lekami, które pacjent przyjmuje. Wśród takich leków są sterydy, ale też leki obniżające ciśnienie w oku.

Czyli schorzenie dotyczy soczewki. Co takiego w niej się dzieje, że zaczynamy gorzej widzieć?

W naturalnych warunkach soczewka powinna być przezroczysta, tak jak szyba. Natomiast z wiekiem traci ona swoją przejrzystość, staje się bardziej zamglona i pacjent zaczyna odczuwać pierwsze objawy. Pacjenci widzą tak, jak przez brudną szybę. Przy czym na początku to może być bardzo dyskretne, w postaci pogorszenia widzenia barw, w słabym oświetleniu, czasem pacjenci są mniej wrażliwi na kontrast. W skrajnych przypadkach może dochodzić do dwojenia przed oczami. Natomiast w późniejszym etapie choroby pacjenci zaczynają widzieć za mgłą, zaczynają widzieć coraz mniej i coraz gorzej, z coraz krótszej odległości.

Co pacjentów niepokoi, z czym najczęściej zgłaszają się do specjalisty?

Bardzo często takim pierwszym objawem jest zmiana korekcji dotychczasowej wady wzroku, czyli np. pacjent wymaga silniejszych okularów, albo  – paradoksalnie – lepiej widzi bez okularów, w których do tej pory normalnie funkcjonował.

To powinien być zadowolony w takiej sytuacji? I raczej nie pójdzie wtedy do specjalisty.

Niestety, jest to tylko przejściowa poprawa wzroku, bo w kolejnym stadium choroby dochodzi już do zmniejszenia ilości tego, co pacjent widzi.

Czy możemy w jakiś sposób zapobiec temu  zmętnieniu soczewki i ochronić się przed zaćmą? 

Jeszcze nie wszystko wiadomo na temat tej choroby, natomiast to co wiemy, to, że ważna jest dieta bogata w antyoksydanty, gdyż zaćmę wywołuje stres oksydacyjny. Czyli powinno to być jedzenie dużej ilości warzyw, owoców, zaprzestanie nałogów, jak palenie papierosów, unikanie promieniowania UVA, a jak już chcemy się opalać – korzystanie z okularów słonecznych z filtrem. 

W tej profilaktyce, to musimy całe życie się tak odżywiać, czy wystarczy doraźnie?

Powinniśmy całe życie prowadzić zdrowy i zbilansowany tryb życia. Bo ta choroba rozwija się bardzo powoli, czasem przez dziesiątki lat, więc trzeba stale dbać o siebie.

A używki, palenie papierosów – jaki to ma związek ze wzrokiem?

Palenie hamuje procesy antyoksydacyjne, czyli związane ze starzeniem się organizmu. Taki sam wpływ ma na soczewkę. Dochodzi do polaryzacji błon komórkowych i  zmętnienia włókien, które przebiegają w soczewce.

Jakie badania są wykonywane, aby potwierdzić lub wykluczyć zaćmę?

Na początku zawsze jest to badanie ostrości wzroku. Bo nawet jak pacjent ma zaćmę, nie zawsze trzeba ją operować czy leczyć. Jak mówiłam, jest to integralny proces starzenia się człowieka. Sprawdzamy więc, czy zaćma upośledza ostrość widzenia i jakość życia pacjenta. Jeśli tak, robimy badanie w lampie szczelinowej, przy jego pomocy można określić czy i w jakim stopniu to zmętnienie soczewki postępuje. Potem wykonujemy badanie dna oka, które pomaga nam stwierdzić, czy poza zaćmą nie ma innych chorób, którymi powinniśmy się też zająć. Diagnostykę można też rozszerzyć o badanie pola widzenia, OCT. Już po tych pierwszych krokach wiemy, w jakim miejscu jesteśmy i co należy robić z pacjentem.   

Czy są leki, które zahamują proces zmętnienia soczewki i zaćma nie będzie postępować?

Nie ma złotego środka i środków farmakologicznych, które miałyby udowodnione działanie na zahamowanie postępu zaćmy. Natomiast są różne preparaty na rynku, które są bogate w witaminy, antyoksydanty. I pacjenci mówią często, że czują się po nich lepiej,  widzą lepiej. I nawet my to widzimy, że czytają lepiej. Natomiast ich działanie nie zostało udowodnione stricte naukowo. 

My przede wszystkim zaczynamy od dobrania dobrej korekcji wzroku pacjentowi, gdyż bardzo często dzięki zmianie okularów, pacjent może jeszcze przez kilka lat funkcjonować bez leczenia operacyjnego. 

Jako że leków nie ma, choroba postępuje. Kiedy zapada decyzja o zabiegu operacyjnym?

Takie wytyczne zalecane przez NFZ mówią, że gdy ostrość wzroku spada poniżej 70 proc. normy, już możemy  kierować pacjenta na operację zaćmy w warunkach standardowych. Natomiast jeżeli mamy do czynienia z kierowcą, który dużo jeździ samochodem, a zaćma powoduje tzw. uczucie olśnienia, czyli podczas spojrzenia na światła mijanych samochodów pacjenci widzą halo, czyli taką obwódkę jaskrawą, która utrudnia jeżdżenie w nocy, wówczas u takich pacjentów nawet przy pełnej ostrości wzroku możemy wykonać operację. Poza tym może być sytuacja, w której zaćma powoduje narastanie wady wzroku w jednym oku i wówczas nie jest możliwe skorygowanie tej wady okularami, jeżeli ta wada jest bardzo różna. To też jest wskazanie do zabiegu. Także gdy pacjent ma choroby towarzyszące, np. cukrzycę, gdzie bardzo ważne jest monitorowanie dna oka, a mętniejąca soczewka utrudnia wgląd w to dno oka. Wówczas też można wcześniej skierować pacjenta na leczenie operacyjne.

70 proc. widzenia – co pacjent wtedy czuje, jak to można opisać? To postępuje w czasie, ale czy są jakieś objawy, które mówią, że to ten moment, aby na zabieg operacyjny się zdecydować?

Przede wszystkim bardzo ważna jest samokontrola, trzeba na zmianę sprawdzać i jedno i drugie oko, bo jak zaćma np. postępuje w jednym oku, to pacjenci przy widzeniu obuocznym mogą nie zdawać sobie sprawy, że jedno oko widzi gorzej. Powinno się regularnie kontrolować, np. patrzeć z tej samej odległości na telewizor czy wyglądanie przez okno i porównywać raz na jakiś czas, czy widzenie się nie pogarsza, czy widzę tyle samo, czy nie widzę jak przez mgłę. Takim objawem bardzo charakterystycznym jest widzenie za mgłą, które nie mija pomimo mrugania. Bo gdy mamy problemy z powierzchnią oka,  np. zespół suchego oka też mogą być objawy w postaci widzenia za mgłą, natomiast one będą przejściowe. Widzenie za mgłą, które się  utrzymuje rano, wieczorem, przy czytaniu, patrzeniu z bliska i z daleka, powinno nam nasunąć myśl o zaćmie. 

Skoro zwyrodnienie soczewki to proces ogólnoustrojowy, wydawałoby się, że powinien występować symetrycznie. Dlaczego więc czasem zaćma występuje tylko w jednym oku?

Czasem nie wiemy dlaczego w jednym oku zaćma postępuje, w innym nie. Natomiast czasem może być spowodowana np. urazem oka, np. w dzieciństwie, czy kroplami, które wpuszczane były tylko do jednego oka, zaburzeniami wokół aparatu ochronnego oka. Nie ma tu reguły, nie jesteśmy w stanie tego przewidzieć.

Wspomniała pani, o sterydach, a to standardowy lek w kroplach na oczy, które pacjenci stosują czasem w sposób niekontrolowany, szczególnie stanów zapalnych spojówek. Czy to może powodować zaćmę?

Tak, jak najbardziej. Sterydy to bardzo dobre leki, ale trzeba je stosować ostrożnie i przez ograniczony czas. Maksymalny czas, przez jaki możemy ich używać bez obawy o skutki uboczne, to są trzy tygodnie. Po trzech tygodniach regularnego stosowania sterydów możemy spodziewać wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego u części pacjentów, czyli wystąpienia jaskry posterydowej. Po drugie możemy wywołać również zaćmę, spowodowanej przez długotrwałe stosowanie tych kropli. Także te krople należy używać zdecydowanie pod kontrolą okulisty.

Zdecydowaliśmy się na zabieg operacyjny. Jak wygląda ta procedura w klinice, czego pacjent może się spodziewać?

Pacjent, który zgłasza się do kliniki ze skierowaniem na operację zaćmy, jest umawiany na wizytę kwalifikacyjną. W jej trakcie jeszcze raz wykonywane jest pełne badanie okulistyczne, oceniamy stopień zmętnienia soczewek, to czy zaćma utrudnia mu życie. Wykonujemy dodatkowe badania, by sprawdzić, jakie są czynniki ryzyka związane z operacją, dobieramy rodzaj znieczulenia do konkretnego pacjenta. I jeśli decydujemy się ostatecznie na zabieg, umawiamy termin. Obecnie kolejek na operację zaćmy nie ma, w ciągu tygodnia można dostać termin na operację zaćmy. 

Sama procedura odbywa się w trybie jednodniowym, bez hospitalizacji, nocowania na oddziale. Pacjent zgłasza się rano do kliniki, jest przygotowywany do zabiegu, następnie w ciągu 2-3 godzin ma wykonywaną operację, która sama w sobie trwa 10-15 minut. Następnie pacjent trafia na salę pooperacyjną, gdzie może odpocząć, zjeść posiłek, napić się herbaty i ochłonąć po emocjach związanych z zabiegiem. Około godz. 14-15 jest wolny, może wrócić do domu. Prosimy go o przyjście na drugi dzień do kliniki, na taką pierwszą wizytę po operacji. Jeżeli zabieg przeszedł standardowo, oko goi się prawidłowo, to kolejna wizyta jest po dwóch tygodniach. Potem pacjent już nie musi się zgłaszać do szpitala na żadne wizyty kontrolne.

Jakie są najczęstsze przeciwwskazania do wykonania zabiegu operacyjnego?

W niektórych wypadkach trzeba rozważyć ryzyko i korzyści, które z niego płyną. Czasem jest tak, że np. osoby starsze, z demencją, nie są w stanie wyleżeć spokojnie 15 minut w czasie operacji. Wówczas rozważamy wariant, że zabieg będzie przeprowadzony w znieczuleniu ogólnym, wtedy musimy ocenić dokładnie też stan ogólny pacjenta, jego choroby towarzyszące. Czasem np. stan rogówki pacjenta uniemożliwia wykonanie operacji zaćmy, gdyż bardzo ważna jest jakość komórek śródbłonka, aby sama operacja nie wywołała obrzęku rogówki i nie uniemożliwiła dobrego widzenia po zabiegu. Te wszystkie wątpliwości rozstrzygamy na tej wizycie kwalifikacyjnej, gdzie bierzemy pod uwagę korzyści, ewentualne ryzyko powikłań i razem wybieramy najlepsze wyjście dla pacjenta.

Sam zabieg na czym polega, co się robi w oku?

W trakcie operacji wykonujemy trzy małe nacięcia w oku, wielkości od 1 do 2 mm, i przez nie soczewka najpierw jest zmiękczana przy pomocy ultradźwięków i następnie odsysana z oka po upłynnieniu. Na jej miejsce, do torebki, która pozostała po usunięciu soczewki, jest wszczepiana nowa, sztuczna, przezroczysta soczewka. Taki zabieg nie wymaga zakładania szwów pooperacyjnych, nie wymaga specjalnego opatrunku. Bardzo często pacjenci mają założoną tylko przezroczystą plastikową osłonkę, przez którą tak naprawdę od razu już widzą od pierwszej minuty po zabiegu.

Czyli efekt już jest na sali operacyjnej widoczny?

Tak, już jest na sali operacyjnej , natomiast czasem bywa tak, że jeżeli zaćma jest bardzo zaawansowana, bardzo twarda i trzeba było użyć dużej ilości ultradźwięków, żeby usunąć soczewkę z oka, na drugi dzień po zabiegu może wystąpić obrzęk rogówki. Występuje on mniej więcej u jednej piątej pacjentów i cofa się stopniowo z każdym dniem, w miarę stosowania kropli pooperacyjnych. Zwykle po tygodniu już widzenie jest bardzo dobre.  

Co w sytuacji, gdy zaćma jest na obu oczach? Czy można ją usunąć podczas jednej operacji? 

Jak najbardziej. Tu pomogła nam trochę pandemia COVID, która wymusiła na nas skrócenie czasu przebywania w szpitalu i ilości koniecznych wizyt pooperacyjnych. Rozpoczęliśmy wykonywanie procedury obuocznej, która polega na tym, że pacjent podczas pobytu w szpitalu ma operowane oba oczy. Najpierw jedno, i jak przebiegnie bez powikłań, trudności, pacjent czuje się dobrze i nadal chce zoperować drugie, operator się przebiera, sprzęt jest wymieniany, pole operacyjne myte i przystępujemy do zabiegu na drugim oku. Wtedy cała ta procedura, razem z tą przerwą między zabiegami, trwa około pół godziny. I podczas jednego pobytu w szpitalu pacjent ma wymieniony komplet soczewek. 

Czy po pierwszej wizycie kontrolnej pacjent jeszcze zgłasza się do kliniki?

Tak, druga wizyta kontrolna jest po dwóch tygodniach, ponieważ opiekujemy się pacjentem do miesiąca do zabiegu, chyba że sytuacja tego wymaga lub pacjent chce pozostać pod naszą opieką. Natomiast po miesiącu uważamy, że pacjent jest wyleczony, może wrócić do aktywności zawodowej, normalnego funkcjonowania.

Czy pacjenci, chcący wykonać zabieg mogą zwrócić się do kliniki bezpośrednio czy raczej do poradni okulistycznej?

Mogą zwrócić się bezpośrednio do naszej kliniki, tylko dobrze, aby mieli skierowanie od lekarza rodzinnego czy okulisty. Natomiast nikt w potrzebie nie zostanie odesłany, jak pacjent źle widzi, podejrzewa u siebie wystąpienie zaćmy, może zgłosić się do nas na ostry dyżur i te formalności za pacjenta zostaną załatwione.

Każdy zabieg operacyjny budzi zawsze obawy o powikłania. Czy w przypadku operacji zaćmy też trzeba się z nimi liczyć?

Operacja zaćmy to jednak operacja, mimo że jest bardzo krótka i narzędzia są niewielkie. Zabieg może wiązać się z niewielkim ryzykiem powikłań, częstość wynosi ok. 6 proc. Może zdarzyć się pęknięcie torebki tylnej soczewki, czy to, że fragment soczewki przemieści się do komory ciała szklistego. Wówczas musimy zareagować i usunąć to powikłanie. Można rozszerzyć zabieg i odwrócić to, co się wydarzyło. Ale powikłania występują bardzo rzadko i związane są najczęściej z zaawansowanym stanem pacjenta. Czyli im w gorszym stanie pacjent się zgłasza do okulisty, soczewka jest bardziej twarda, tym większe ryzyko powikłań operacyjnych.

Czy są jakieś ograniczenia wiekowe w przypadku operacji zaćmy?

Nie ma żadnych ograniczeń wiekowych. Ostatnio w naszej klinice operowaliśmy pacjenta, który miał 101 lat i przeszedł pierwszą operację bardzo dobrze, jest bardzo zadowolony. Teraz zgłosił się na operację drugiego oka. Powszechnie operujemy pacjentów 90-letnich, powyżej 90-tki. Ważna jest  jakość życia pacjentów. Jeżeli czuje, że mu to przeszkadza, jak najbardziej możemy mu pomóc.

Czy wymiana takiej soczewki na sztuczną kończy problemy ze wzrokiem? Czy ta soczewka ma jakiś czas użytkowania?

Ta soczewka jest bezterminowa, czyli zostaje z pacjentem do końca życia. Natomiast jej wady są dwie. Po pierwsze, ze sztuczną soczewką potrzebujemy okularów do czytania, ponieważ soczewka sztuczna nie ma zdolności akomodacji, jak soczewka naturalna. Aczkolwiek sprawa dotyczy pacjentów po 60 roku życia, kiedy akomodacja i tak już nie jest bardzo wydolna i tak naprawdę większość osób w tym wieku potrzebuje drugich okularów do czytania. Tak samo po operacji zaćmy do czytania będą potrzebne okulary, chyba że pacjent świadomie zdecyduje się na to, że będzie miał do dali krótkowzroczność, wówczas wystarczy, że do czytania zdejmie okulary i będzie dobrze widział z bliska.

Drugą rzeczą, która może wystąpić, jest zaćma wtórna. Ona dotyczy ok. ¼ pacjentów, których operujemy i  polega na tym, że torebka, do której wszczepiamy sztuczną soczewkę, która jest zbudowana z takiego materiału co nasza własna, ludzka soczewka, z czasem po operacji może zmętnieć. Pacjent ma wtedy nawrót dolegliwości, czyli widzenie za mgłą, podwójne widzenie czy zjawisko halo wokół źródeł światła. Wówczas wystarczy wykonać kapsulotomię laserową. To krótki ambulatoryjny zabieg, trwający ok. 5 minut. Wykonywany jest w poradni okulistycznej. Podczas badania w lampie szczelinowej pacjent ma zakładaną soczewkę, która powoduje powiększenie obrazu i następnie za pomocą lasera lekarz wykonuje kilka dziurek w torebce tylnej soczewki, w której siedzi ta nowa soczewka wewnątrzgałkowa i te dziurki powodują, że widzenie w osi widzenia wraca do normy. Ta torebka, która jest zmętniała, zostaje odcięta i pacjent znowu widzi dobrze. 

dr n med. Małgorzata Wojnar, dr n. med. Diana Dmuchowska

Schorzenia wzroku związane z wiekiem były tematem ostatniej audycji z cyklu „Pytanie do specjalisty”. Gośćmi prof. Jana Kochanowicza były dr n med. Małgorzata Wojnar i dr n. med. Diana Dmuchowską z Kliniki Okulistyki Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty. Schorzenia wzroku-zaćma.

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:55:40

RSS Feed

Share

Link

Embed

Dlaczego wraz z wiekiem zwykle, aby przeczytać jakiś tekst, musimy go odsunąć na jakąś odległość? Niektórzy nawet mówią, że zaczyna im „brakować rąk”.  Osoby, które są krótkowidzami mają wtedy poczucie, że im się wzrok poprawia. Ja sam z wiekiem z wady wzroku minus 6 przeszedłem na minus 5. Czy to znaczy, że wada wzroku się mi poprawia?

DD: To znaczy, że niestety dochodzi do procesów starzenia. To proces fizjologiczny, zupełnie normalny i czeka każdego z nas. Dla niektórych może być to korzystne, bo ktoś kto np. całe życie nosił okulary minus 3, dochodzi do momentu, że gdy znajomi będą potrzebować okularów do czytania, on może do czytania okulary zdejmować. 

Natomiast mniej korzystne może to być dla osób nie przyzwyczajonych do noszenia okularów, którym ręce robią się „zbyt krótkie”, bo te okulary będą musiały zacząć nosić. 

Tak jak powiedziałam, jest to normalny, naturalny proces starzenia, związany z tym, że z wiekiem zaczyna nam brakować akomodacji. Akomodacja jest procesem, który umożliwia  nam widzenie do bliży. Wiąże się to z tym, że w oku dochodzi do skurczu  mięśnia rzęskowego i dzięki temu naturalna soczewka, którą mamy, jest w stanie się odkształcać. Z wiekiem niestety ta tendencja się zmniejsza, soczewka robi się coraz bardziej sztywna i zaczyna nam tych dioptrii brakować. To nie jest coś, co się dzieje z dnia na dzień, ale proces który trwa. Osoba, która dotąd nie nosiła okularów, po 40-tce, powolutku najpierw musi zacząć używać plus 1, potem plus 2 i zwykle ok. 60-70 roku życia zbliża do plus 3 i to się w końcu stabilizuje. 

Co w takiej sytuacji powinniśmy zrobić, jak zaczynamy mieć problemy z czytaniem, zaczyna nam światła brakować, czy same okulary nam pomogą?

DD: Po pierwsze ważna jest ocena okulistyczna, żeby wykluczyć wszystkie inne przyczyny, które mogą powodować, że gorzej widzimy. Jeśli uznajemy, że to jest po prostu starzenie –  prezbiopia – wtedy optyk dobiera okulary.  

Czy okulary raz dobrane służą nam do końca życia? 

DD: One się zmieniają, bo zakres akomodacji zmniejsza się z wiekiem. Poza okularami, najczęściej stosowanymi, można też używać soczewki kontaktowe. 

Co polecamy, jeśli ktoś nie jest w stanie zaakceptować swojej twarzy w lusterku w okularach.

MW: Oraz w  momentach, gdy nie chcemy za każdym razem wyciągać tych okularów z kieszeni, gdy np. chcemy w sklepie przeczytać skład produktu. Soczewki są zdecydowanie wygodniejszą alternatywą dla leczenia prezbiopii, ale też wymagają trochę więcej od  pacjenta. Bo cała otoczka noszenia takich soczewek i adaptacja soczewek do korygowania prezbiopii jest troszeczkę inna niż do zwykłych soczewek kontaktowych. 

Czy w takiej sytuacji soczewki, które mają nam poprawić widzenie do bliży, nie stają się kłopotliwe do patrzenia w dal?

MW: Nie, te soczewki są tak skonstruowane, by do dali korekcja, którą nosimy lub nie potrzebujemy, była dobrana do naszego oka, natomiast to co potrzebujemy, by dobrze widzieć z bliska jest umieszczone w innej części tej soczewki, tak abyśmy nie dostawali zawrotów głowy, nie musieli kręcić głowa, aby dobrze widzieć z bliska. Ona jest tak skonstruowana, by  ta korekcja dotyczyła tylko widzenia do tej mniejszej odległości. 

To ciekawe rozwiązanie, bo czasem mam wrażenie, że osoby noszące okulary na łańcuszku czy rzemyku, to mają tam takie zbiorowisko kurzu i wszystkiego innego, co można nazbierać, że po ich założeniu to nawet nie wiadomo, czy jak je założymy, to cokolwiek zobaczymy.

MW: Już abstrahując od tego, że takie okulary są też najczęściej „wytycane” palcami, zanieczyszczone, przenosimy na nich mnóstwo zarazków, to jest to też mniej wygodne i dodatkowo coś, co trochę stygmatyzuje. Bo takie wiszące okulary to już jest coś, co daje informacje, że jesteśmy już 40- czy 50 plus. Soczewki pozwalają też zapomnieć o wieku.

Z wiekiem związana jest też choroba zwyrodnienie plamki żółtej – AMD. Brzmi to tajemniczo. Co to takiego jest i jakie są rokowania?

MW: Wiek, to naczelny warunek, by rozpoznać tę chorobę. To kryterium wiekowe zmieniało się przez ostatnie dziesięcioletnia. Gdy zaczynałam pracę, takie kryterium dotyczyło osób od 60 roku życia, potem tę poprzeczkę zmniejszono do 50 r.ż.  a obecnie do leczenia i postawienia rozpoznania kwalifikowani są chorzy, którzy ukończyli 45 r.ż, Zwyrodnienie plamki to jak sama nazwa wskazuje, choroba, która dotyczy plamki. Plamka to jest takie miejsce w siatkówce – siatkówka wyścieła wewnątrz gałkę oczną – gdzie znajdują się receptory. Jest to taki odbiornik. Jeśli mielibyśmy porównać nasze oko do aparatu fotograficznego, to soczewka, rogówka, jest jakby obiektywem, natomiast siatkówka może być porównania do kliszy fotograficznej. Na niej są zapisywane wszystkie obrazy odbierane przez pacjenta z zewnątrz. I plamka jest miejscem takiego najbardziej precyzyjnego, najlepszego pod względem jakości odbioru postrzeganego obrazu. Odpowiada też za centrum naszego pola widzenia. Dlatego też wszelkie choroby, niedyspozycje  tej plamki, będą się szybko objawiały spadkiem ostrości widzenia i spadkiem w widzeniu centralnym. 

Zwyrodnienie plamki to w zasadzie grupa chorób, bo dotyczy bardzo dużej grupy pacjentów, zwłaszcza w wieku podeszłym. Gros tych pacjentów na szczęście rozwija tzw. suchą postać zwyrodnienia, która owszem daje pogorszenie widzenia, ale nigdy nie są to dramatyczne spadki ostrości wzroku, nigdy nie jest to utrata całkowita widzenia. Taki pacjent przez wiele lat –  w zasadzie do końca życia – pozostaje samodzielny, chociaż nie do końca w pełnym komforcie, ale jest w stanie samodzielnie funkcjonować.

15 procent pacjentów rozwija niestety tzw. postać mokrą czy też wysiękową. Tu rokowanie co do widzenia jest znacznie bardziej poważne. Ci chorzy w szybkim okresie tracą ostrość wzroku centralną i to jest utrata nieodwracalna. 

Sama choroba, wysiękowe AMD, polega na tym, że w naszej plamce zaczynają pojawiać się patologiczne naczynia krwionośne, które to niszczą strukturę siatkówki. Dzieje się to w sposób nieodwracalny, dlatego, że zniszczone komórki nerwowe nie odrastają, nie są w stanie się zregenerować. I raz zniszczona siatkówka już nie ulegnie regeneracji. Dlatego tak ważne w tej chorobie jest wczesne rozpoznanie, monitorowanie i wprowadzenie odpowiednio szybko leczenia.

Co nas powinno zaniepokoić? Jakie objawy powinny nas skierować do okulisty?

MW: Przede wszystkim zaburzenia widzenia centralnego. To jest bardzo szerokie pojęcie, bo te zaburzenia widzenia centralnego mogą się pojawiać choćby w zaćmie. Natomiast tutaj zawsze pacjentom polecam, aby wykonać taki bardzo prosty test. Jak oglądamy telewizję, jakiekolwiek wiadomości, gdzie na monitorze pojawia się pasek, zakrywamy wtedy najpierw jedno, potem drugie oko, i sprawdzamy, czy tak samo widzimy jednym i drugim okiem, czy ten pasek jest równy, czy nie ulega żadnemu zniekształceniu, nie pojawia się w polu widzenia żadna plama, która nam przesłania w jakiś sposób te litery.

Bardzo często pacjenci spostrzegają pierwsze oznaki AMD w widzeniu do bliży. Czyli gdy czytają, uciekają im literki, są przesłonięte przez plamkę, która raz jest, raz jej nie ma. Zawsze warto w takiej sytuacji pójść do okulisty, by zweryfikować, czy to nie AMD, bo wczesne rozpoznanie i leczenie jest w stanie nas uratować.

Co z leczeniem? Skoro giną komórki nerwowe, które nie dają szansy na regenerację, mamy szansę na zatrzymanie tego procesu?

MW: Mamy szansę tylko w momencie bardzo wczesnego rozpoznania. Gdy ten proces postępuje, naczynia patologiczne już wyrosły, to nie jesteśmy w stanie wrócić do punktu wyjścia, te naczynia nigdy nie znikną. Tylko możemy ich czynność zastopować: rozrastanie się, przepływ krwi przez te naczynia. Bardzo często świadomi pacjenci, albo tacy, którzy pracują wzrokiem do bliży, wcześnie zauważają pierwsze symptomy. Jeśli szybko trafią do okulisty, który szybko też postawi odpowiednią diagnozę. Bo tu nie wystarczy tylko zwykłe poradniane badanie dna oka – wykonuje się badanie OCT, które potwierdzi z jakiego rodzaju zwyrodnieniem mamy do czynienia. I gdy zmiana jest początkowa, jesteśmy w stanie zastopować chorobę nawet na takim etapie, że pacjent potem nie odczuwa żadnej różnicy w widzeniu. Mam takich pacjentów. 

Jak wygląda leczenie AMD? Wykonuje się zabiegi, daje zastrzyki, a może tabletki? 

MW: Bardzo bym chciała, żeby to były tabletki, byłoby to znaczne ułatwienie naszej pracy. Bo pacjenci ze zwyrodnieniem plamki są naszymi pacjentami do końca życia, nawet jak nie wymagają  trwałej terapii, wizyty kontrolne są wymagane w odpowiednich odstępach czasowych. 

W leczeniu suchej postaci AMD stosujemy suplementację luteiną i zeaksantyną. To dwa środki poprawiające funkcję i metabolizm okolicy plamkowej. Dodatkowo suplementujemy antyoksydantami, takimi jak witamina C, witamina D. Suplementujemy cynk, selen, mangan. Konkretnego sposobu leczenia, mimo wielu prób, dotąd nie zatwierdzono. Nie ma jednej terapii, która pozwoliłaby cofnąć bądź zatrzymać proces zwyrodnienia plamki w postaci suchej.  

Uważa się, że choroby ogólne, jak cukrzyca, nadciśnienie, mogą promować te zmiany, dlatego też ustabilizowanie i dobre prowadzenie chorób ogólnych wspiera ograniczanie tej choroby. Również prawidłowa dieta może mieć wpływ. Ale nie zapominajmy też o tym, że jest to choroba uwarunkowana genetycznie i tego nie jesteśmy jeszcze w stanie powstrzymać. 

Problemem największym jest leczenie pacjentów z wysiękową postacią AMD. Tu leczenie jest bardziej konkretne, mam na myśli zastrzyki podawane do wnętrza gałki ocznej, które mają na celu zahamować rozrost tych patologicznych naczyń, przy okazji zmniejszając w nich przepływ. My mówimy, że chcemy je osuszyć, czyli wstrzymujemy ich rośnięcie i osuszamy krew, która w nich płynie, doprowadzając do tego, że zmiana robi się nieaktywna. Czyli zatrzymujemy chorobę w takim momencie, w jakim rozpoczęliśmy leczenie i zatrzymujemy tym samym taką ostrość wzroku, z jaka pacjent nam się pokazał. Przynajmniej 30 procent szczęśliwców ma poprawę ostrości wzroku, która objawia się większą ilością liter, którą pacjenci czytają na naszych okulistycznych tablicach. A nawet jeśli nie jest to wyraźna poprawa w zakresie odczytywania kolejnych rzędów tych liter na tablicach, to pacjenci odczuwają poprawę komfortu widzenia w kwestii widzenia kolorów, lepszego kontrastu, który się pojawia po zastosowaniu tej terapii.

Zastrzyki do oka – czy jest to bezpieczne? To chyba nie jest zabieg komfortowy, nawet dla lekarza. Czy pacjent powinien się tego obawiać?

MW: Obawiać może nie, choć jak każda ingerencja w organizm niesie za sobą pewne ryzyko możliwych powikłań. Te zastrzyki wykonywane są dosyć często. Zgodnie z reżimem, w pierwszym roku leczenia pacjent przyjmuje 7-8 iniekcji, w kolejnych 3-4 rocznie. By te bezpieczeństwo zachować, te zabiegi przeprowadzane są w warunkach sali operacyjnej, przygotowanie do takiego zastrzyku wygląda tak samo jak przygotowanie do operacji okulistycznej. Pacjent jest tak samo znieczulany, podawane jest znieczulenie kroplowe, mycie okołooperacyjne jest takie samo, jak byśmy mieli otwierać tę gałkę oczną. Także te zagrożenie, którego najbardziej się obawiamy, czyli wprowadzenie jakiegoś patogenu i zakażenia do gałki ocznej, jest niwelowane poniżej 1 procenta. Mając tak ogromną grupę pacjentów, mogę powiedzieć, że na szczęście jest to bezpieczne pod warunkiem zachowania zasad aseptyki.   

Kolejny temat naszego spotkania, to zaćma. Co to takiego, co kieruje pacjenta do gabinetu okulistycznego i co można z tym zrobić?

DD: Zaćma to są zmętnienia w obrębie soczewki. Mogą być różne przyczyny, ale znakomita większość to starzenie. Czyli jak odpowiednio długo pożyjemy, prawdopodobnie każdy z nas ją rozwinie. Przy czym są różne typy, zależy to od tego, która część soczewki jest zajęta i to też determinuje objawy, które zgłaszają pacjenci. Najczęściej pacjenci zgłaszają pogorszenie widzenia. Ponadto po operacji niektórzy pacjenci odkrywają, że były zmienione kolory (tylko to też zależy od typu zaćmy). Panie często zgłaszają, że nie widziały plam na bluzce, na dywanie, na firankach i po miesiącu rekonwalescencji po operacji zaczyna się ostre sprzątanie w domu. 

Jak dochodzi do zmian w tej soczewce? Co się tam zaczyna takiego dziać, że nagle przestaje nam przetwarzać obraz?

DD: Funkcją soczewki jest skupienie światła. Aby promienie skupiły się na plamce i widzenie było wyraźne, muszą do niej dojść promienie światła. Najpierw załamuje je rogówka, która daje 43 dioptrie, potem jest soczewka, która daje kolejne 20 dioptrii i dzięki temu wszystko się załamuje tam, gdzie powinno – a jeśli tak się nie dzieje, to stosujemy okulary czy soczewki korekcyjne. 

Soczewka jest zbudowana z różnych rodzajów białek, to są krystaliny. Soczewka z wiekiem cały czas rośnie, jak cebula, powstają  kolejne warstwy, ale to wszystko dzieje się bardzo powoli. Na soczewkę ma wpływ to, co dzieje się w organizmie, soczewka to przez całe życie zbiera. Główne znaczenie ma promieniowanie UV. W naszej szerokości geograficznej zaćma rozwinie się później, a np. u mieszkańców Egiptu, Indii  – wcześniej. Nasz styl życia też ma wpływ, np. palenie papierosów. 

 Przy mniej typowych rodzajach zaćmy, np.  przy zapaleniach, zaćmie pourazowej czy wrodzonej, inne czynniki wchodzą w grę. 

Zaćma też wcześniej powstaje i szybciej się rozwija u osób z cukrzycą, bo w białkach zachodzą nieprawidłowe procesy związane z podwyższonym poziomem cukru.

Skutkiem jest to, że soczewka staje się nieprzezroczysta, zaczynamy widzieć za mgłą, jakby w brudnych okularach. Co możemy zaoferować pacjentowi, który zaczyna coraz gorzej widzieć?

MW: Mamy tylko jeden sposób pozbycia się zaćmy – jest to operacja. Oczywiście istnieje wiele rodzajów preparatów kroplowych, które mają według producentów tę zaćmę spowolnić, ale nie ma innego skutecznego sposobu na pozbycie się zaćmy niż zabieg operacyjny. Pacjentów kwalifikujemy po dokładnym badaniu okulistycznym, które polega na rozszerzeniu źrenic i obejrzeniu  całej soczewki. Musimy ocenić, jak bardzo zawansowana jest zaćma i wtedy decydujemy się, bądź też odwlekamy w czasie, zabieg operacyjny. Ja tylko ze swojej strony – lekarza, który zajmuje się plamką,  dodam, że jest to bardzo ważne, aby tej zaćmy nie usuwać od razu, jak tylko pojawią się pierwsze objawy, dlatego że promieniowanie UV ma bardzo szkodliwy wpływ na plamkę i może przyspieszyć pojawianie się zmian zwyrodnieniowych związanych z wiekiem w plamce. 

Operacja zaćmy jest jednym z przyjemniejszych zabiegów, które mamy w medycynie. Oczywiście sam zabieg może nie jest przyjemny dla pacjenta, ale efekty po nim – bardzo. Bardzo często jest to efekt ”wow”,  bo pacjent, który dotąd nic nie widział, po zabiegu widzi znowu wszystko. To też zabieg prosty dla wytrawnego operatora, nie dochodzi do częstych powikłań. Tych zabiegów wykonujemy mnóstwo, grubo ponad połowa naszego społeczeństwa po 70 roku życia wymaga wymiany takiej soczewki. 

Wspomniała pani o promieniowaniu UV, które przyspiesza powstawanie zmian. W jaki sposób możemy przed nim się uchronić? Zamykać się w domu, nie wychodzić na słońce? Co możemy zrobić?

DD:  Stosować okulary przeciwsłoneczne z filtrem, ale tylko sprawdzone, z dobrego źródła. Ponieważ stosując okulary bez filtra możemy zrobić sobie krzywdę, gdyż nie będziemy się oszczędzać, będziemy patrzeć w stronę słońca. Ma to wpływ na powstawanie zaćmy, ale powiedzmy, że tu jeszcze można wykonać operację, ale przy wpływie promieniowania na plamkę, problem może być niekoniecznie odwracalny.

MW: Okulary przeciwsłoneczne po nałożeniu ich na nos w słoneczny dzień powodują, że  rozszerza nam się źrenica, a okulary bez filtra wpuszczają nam jeszcze więcej tego szkodliwego światła, pogarszając tę sytuację, zarówno plamki, jak i zwiększając ekspozycję niepożądanych promieni na soczewkę. 

Została rozpoznana zaćma. Jak wygląda cały proces przygotowania do zabiegu, czy długo się czeka? Kiedyś była mowa o wieloletnich kolejkach.

MW: Szczęśliwie od tych wieloletnich kolejek, które wynosiły nawet 3-4 lata,   zmniejszyliśmy czas oczekiwania do operowania w zasadzie na bieżąco. W tej chwili czas oczekiwania zależy tylko od tego, kiedy pacjent może się pokazać. I w zasadzie w ciągu tygodnia-dwóch po kwalifikacji jest taki chory zapraszany na operację. Nie ma zapisywania się już w kolejki na przyszłość. W tej chwili w większości ośrodków w Polsce operacje wykonywane są na bieżąco.

Pierwsza wizyta, gdy pacjent przychodzi do nas ze skierowaniem z poradni okulistycznej z rozpoznaniem zaćmy, odbywa się u nas w klinice mniej więcej tydzień-dwa przed planowaną operacją. W czasie takiego badania rozszerzamy źrenice i dokładnie badamy chorego kwalifikując go do odpowiedniego sposobu usuwania zaćmy. Ci pacjenci mają również wymierzane soczewki, które będą im potem wszczepiane, by mieć w dniu operacji już wszystko przygotowane. Badane są też inne parametry oka, musimy bowiem zabezpieczyć się w razie różnych niedomóg rogówki, musimy mieć odpowiednie preparaty, które pozwolą nam bezpiecznie przeprowadzić operację. W dniu przyjęcia pacjent jest przyjmowany do szpitala, wtedy wszystkie jego papiery są już gotowe i w zasadzie skupiamy się już tylko na  przygotowaniu, znieczulaniu chorego i na samym zabiegu wymiany soczewki. Czyli  usuwamy soczewkę, która jest zmętniała, a w to miejsce wszczepiamy soczewkę, która jest przezroczysta i da pacjentowi dobre widzenie do dali. 

Ile czasu trwa hospitalizacja w przypadku operacji zaćmy? Jak to wygląda teraz, w dobie koronawirusa?

DD: : Przed przyjęciem na zabieg u pacjentów Kliniki Okulistyki Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku pobierany jest wymaz w kierunku COVID-19. Jeśli wynik jest ujemny, zgłaszają się na zabieg w wyznaczonym dniu rano, a około godz. 13-14 już z wypisem idą do domu. Czyli jest to pobyt jednodniowy, trwa kilka godzin. Następnego dnia pacjenci powinni zgłosić się na kontrolę, a ostatnia kontrola ma miejsce po dwóch tygodniach. 

Czy coś się teraz zmieniło w państwa pracy  związku z tym, że część pacjentów z obawy przed koronawirusem nie zgłasza się na zabiegi? Może są mniejsze kolejki?

MW: Kolejek, jak wspomniałam, wcześniej także nie było. Natomiast jeśli mamy niepokój wewnętrzny, boimy się tego wirusa, to jest to operacja, z którą możemy poczekać pół roku.   W większości przypadków niewiele to zmieni, oprócz oczywiście funkcjonowania w dyskomforcie, który daje nam zaćma. W tej chwili pacjenci, których zapraszamy na operację, dwa dni przed zabiegiem mają wykonywany wymaz, my też jesteśmy zdrowi na oddziale, więc odbywa się to w sposób bezpieczny. Ale jak wiemy, wirusem można zakazić się w niespodziewanych warunkach, więc nigdy nie można być pewnym na sto procent. 

Pacjentów przed zabiegiem sprawdzamy, personel też jest badany, to chyba większą szansę na zakażenie wirusem mamy na zakupach, a jeszcze bardziej na spotkaniu towarzyskim niż w szpitalu. 

Ale chciałem jeszcze wrócić do soczewek. Miałem epizod, że chodziłem w szkłach kontaktowych, ale przeszkadzało mi to, że po całym dniu trzeba je było na noc zdjąć, trzymać w odpowiednich płynach, rano nakładać. To było uciążliwe, szczególnie podczas podróży, gdzie nie zawsze są dobre warunki z zachowaniem higieny. Jak w chwili obecnej wygląda ta pielęgnacja soczewek?

DD: Nadal obowiązuje pielęgnacja soczewek, bo niestety z powikłaniami też się spotykamy. Natomiast jest jeszcze rozwiązanie pośrednie. To co mają zapewniać soczewki „dwa w jednym”, czyli do bliży i dali, możemy też mieć w okularach. Mogą to być okulary dwuogniskowe, np. do dali i do bliży oraz okulary progresywne, w których widzimy do dali, odległości pośrednich i do bliży. Nie każdy jednak jest w stanie się do tego przyzwyczaić. Są też osoby, które bez takich okularów „żyć nie mogą”. Tak jak zawsze, wszystko ma swoje wady i zalety. Z soczewkami jest problem z pielęgnacją, z ostrożnością, a z drugiej strony z okularami wiemy jak jest, jak się wchodzi z zimna do ciepłego miejsca i parują.

MW: W kwestii soczewek należałoby wspomnieć o soczewkach wieloogniskowych, które może pacjent mieć wszczepione w czasie operacji zaćmy. Przy standardowym zabiegu  operacji zaćmy wszczepiana jest pacjentowi soczewka, która daje mu dobrą ostrość wzroku do dali i wymaga to potem skorygowania, czyli noszenia okularów do bliży. Natomiast takim rozwiązaniem dla tych, którzy nie znoszą noszenia przy sobie okularów i wkładania ich za każdym razem, gdy chcą spojrzeć na coś z bliska, są soczewki wieloogniskowe, multifokalne. Dają możliwość dobrego widzenia i do dali i do bliży i wtedy do końca życia pacjent jest uwolniony od noszenia okularów. Niestety, nie jest to zabieg refundowany przez NFZ, więc pacjent musi go wykonać we własnym zakresie. Niemniej taka alternatywa jest. 

Z wiekiem związana jest też jeszcze jedna choroba – jaskra. Co to za choroba?

MW: Jaskra też związana jest wiekiem, dotyczy najczęściej osób po 40 roku życia – mówimy tu o jaskrze prostej, która jest też najczęstszą jaskrą. Niestety też najczęściej dotyczy kobiet. Jest to zespół różnych chorób, które powodują, że w naszym oku podwyższone zostaje ciśnienie wewnątrzgałkowe. Takie podwyższone ciśnienie w oku powoduje ucisk na nerw wzrokowy. Jeżeli porównany siatkówkę z odbiornikiem, a nerw wzrokowy z takim kabelkiem, który łączy ten odbiornik z mózgiem, który przetwarza cały widziany przez nas obraz, to w czasie trwania podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego, czyli w procesie jaskry, dochodzi do uciskania na włókna  nerwu wzrokowego i zanikania tych kabelków, które doprowadzają obraz do naszej kory potylicznej, czyli do mózgu. Ten wzrost ciśnienia może być powodowany przez różne czynniki, najczęstszym powodem  jest zaburzenie między ilością produkcji cieczy wodnistej, która wypełnia wnętrze gałki ocznej, a jej odpływem. Ilość wyprodukowanego płynu musi być równa temu, co odpływa z gałki ocznej, w przypadku zaburzeń tego odpływu  dochodzi do zwyżek ciśnienia i tym samym ucisku na nerw wzrokowy i zaniku włókien nerwu wzrokowego co objawia się bardzo charakterystycznymi ubytkami w polu widzenia.

Co powinno nas zaniepokoić? Kiedy trzeba zwrócić się do lekarza?

DD: Właśnie w tym jest problem, że pacjent w tym typie jaskry zwykle nic nie zauważa, dlatego jest to niebezpieczna choroba. Bo z jednej strony nieodwracalna, bo tych kabelków już się nie da odtworzyć, z drugiej strony nie boli, pacjent widzi wszystkie literki na tablicy. Ubytki w polu widzenia, to są takie ciemne plamy, których pacjent może nie być świadomy. Dopiero jak się pojawią w centrum i je zauważy, to jest już bardzo zaawansowany etap. W związku z tym wskazane jest, aby każdy człowiek po 40-tce pokazał się w poradni okulistycznej, bo sam może tego nie wychwycić. Poza tym ubytek w polu widzenia jednego oka może być rekompensowany przez drugie oko. 

Są też inne rodzaje jaskry. Jest coś takiego, jak jaskra zamykającego się kąta. Pierwszym jej objawem może być bardzo silny  ból głowy, z wymiotami, z pogorszeniem widzenia. Wtedy jest oczywiste, że taki  pacjent się gdzieś zgłosi po pomoc i będzie to zdiagnozowane. 

Jak często powinniśmy chodzić do okulisty po 40 roku życia?

MW: Uważa się, że raz na dwa lata to bezwzględne minimum, kiedy pacjent powinien się pokazać do okulisty i mieć wtedy zbadane dno oka, zmierzone ciśnienie wewnątrzgałkowe, obejrzany nerw wzrokowy – takie podstawowe badania okulistyczne, skupiające się na tych zmianach, które mogą być obserwowane w przebiegu jaskry. Nie ma tu jednak konkretnego algorytmu w przypadku żadnych z tych chorób.  Tu czujność pacjenta jest kluczową sprawą. 

Czyli jak po 40 roku życia zaczynamy mieć problemy z czytaniem, nie idziemy na ryneczek i nie kupujemy okularów?

MW: To bardzo dobra okazja, by odwiedzić okulistę. Te okulary do bliży zmieniają się nam co 2-3 lata, warto przy okazji wizyty u lekarza upomnieć się o pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego. To już nam bardzo dużo da w kwestii podejrzenia jaskry, bo to nie jest choroba, którą rozpoznajemy na jednej wizycie. To nie jest taki prosty algorytm, że pacjent przychodzi i rozpoznajemy jaskrę. To się dzieje tylko w momencie, gdy jest już zaawansowany proces jaskrowy. Natomiast te wczesne etapy wymagają monitorowania pacjenta. Wykonania mu badania pola widzenia, badania nerwów wzrokowych  i oceny progresji tych zmian, w przeciągu pół roku czy roku, gdy coś stanowi dla nas niepokojący objaw.  

Co mamy do zaoferowania pacjentom w leczeniu jaskry?

DD: Mamy cały wachlarz środków, które możemy zaproponować. Zaczyna się zwykle od kropli, też mamy ich całą gamę.  Na zachętę, zwłaszcza dla pań wspomnę, że jest jedna z grup  kropli – prostaglandyny, często stosowana jako lek pierwszego rzutu, które powodują, że rosną długie, ciemne rzęsy. Taki efekt uboczny, bardzo paniom pasujący. Ale oczywiście podstawowy efekt, jaki chcemy osiągnąć to obniżyć ciśnienie, bo to jedyne, co możemy robić aby ochronić nerw wzrokowy.  Do rozważenia są tabletki, ale pomocniczo. W szczególnych przypadkach, jak się okaże, że krople są niewystarczające, może być wskazane wykonanie lasera bądź leczenie operacyjne. Natomiast jest bardzo istotne, by mieć świadomość, że jeśli leczenie będzie zaniedbane, bo „to przecież tylko kropelki”,  to grozi nam utrata wzroku. I to niestety będzie nieodwracalne. Zaćmę można zoperować. Jaskrę też można zoperować, ale tu celem jest uchronienie tego, co pozostało, a nie powrót do tego, co było kiedyś. Nie odwrócimy zmian, które w nerwie wzrokowym powstały. Dlatego tak istotne jest, by pacjenci byli wyczuleni, szczególnie osoby, które w rodzinie mają te problemy, a potem odbywali regularne kontrole i regularnie stosowali leczenie, nie tylko przed wizytą.

Osobom, które wiedzą, że nie będą się stosowały do leczenia, nie będą stosować kropli, są alternatywy – zabiegi mniej lub bardziej inwazyjne. Mówimy o leczeniu operacyjnym. 

MW: To nie zawsze kwestia chęci. Często np. starsi ludzie mają kłopot z podaniem sobie precyzyjnym kropli do oczu, to taki plan B, dla tych, co z kropelkami nie są w sobie stanie poradzić.