suplementy – Radio Orthodoxia 102,7FM

Pytanie do specjalisty 2025. Suplement suplementowi nie równy

Paulina Bojarska — Fri, 27 Jun 2025 09:04:00 +0000

Suplement suplementowi nie równy

doc. Anna Puścion – Jakubik

Gościem prof. Jana Kochanowicza była doc. Anna Puścion-Jakubik z Zakładu Bromatologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Suplement suplementowi nie równy

00:00 / 00:36:11

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2025 roku.

Wszystkie media: telewizja, radio, gazety, ale jeszcze bardziej media internetowe, aż kipią od różnych reklam, które radzą, aby kupić sobie taki czy inny środek, dzięki któremu będziemy piękni i zdrowi. Jak mamy w tej sytuacji się odnaleźć, co nabyć, aby sobie nie zaszkodzić?

Co to są suplementy diety?

Zgodnie z definicją suplementy diety są produktami spożywczymi. Jeśli chodzi o ich skład, znajdziemy w nich m.in. witaminy, składniki mineralne, ale też szereg innych substancji, są to tzw. substancje inne, wykazujące efekt odżywczy lub tzw. inny fizjologiczny. To jest taka bardzo otwarta furtka, aby rejestrować mnóstwo preparatów o tej kategorii. Suplementy diety są w formie umożliwiającej dawkowanie, czyli przypominającej leki, jak tabletki, kapsułki, żelki, proszki. Suplementy diety są bardzo popularne, zwłaszcza w ostatnich latach. Co jakiś czas mamy boom na jakieś produkty, kiedyś był na witaminę C, potem popularne były probiotyki, teraz mamy ogromne zainteresowanie kolagenem czy różnego rodzaju adaptogenami.

Kolagen to chyba ma pomóc, gdy dokuczają stawy?

Są różne typy kolagenu: takie, które mają wspomóc funkcjonowanie stawów, ale też w formie nutrikosmetyków, które mają wpływ na wygląd włosów, skóry i paznokci. A kto z nas nie chciałby być piękny, młody i w dobrej kondycji przez wiele lat.

A czy suplementujemy inne środki, jak selen czy jod? Bo jesteśmy terenem ubogim w jod, sól jest wprawdzie jodowana, ale z drugiej strony zaleca się, aby jej mniej używać, bo szkodzi nerkom, powoduje choroby serca, nadciśnienie. Czy jod jest też w suplementach?

Tego typu pierwiastki jak selen czy jod są obecne są w suplementach diety, jedno i wieloskładnikowych preparatach. Najwłaściwszą zasadą przy wyborze suplementacji jest dobór takich preparatów, które zawierają to, czego nam brakuje. Dlatego powinno się najpierw wykonać badania laboratoryjne, które wykażą czy mamy niedobór jakiegoś składnika, i jeśli tak – wtedy odpowiednio dobrana suplementacja dobrymi jakościowo preparatami byłaby idealnym rozwiązaniem.

Ciężko rekomendować konkretne składniki mineralne całej populacji. W mojej praktyce w aptece chyba nigdy nie miałam pacjenta, któremu sama z siebie poleciłabym preparat z selenem, bo to pierwiastek o dwóch twarzach, można mieć objawy niedoboru, ale z drugiej, jak przyjmujemy selen długofalowo, wysokimi dawkami, możemy mieć skutki przedawkowania.

Z naszych poprzednich audycji wiemy zresztą, że wystarczą 2-3 orzechy brazylijskie dziennie, aby pokryć dobowe zapotrzebowanie na selen, także może nie ma potrzeby jego suplementowania w inny sposób. Ale wracając do suplementów – witaminy, minerały, co jeszcze w nich się znajduje?

Ustawodawca dał taką furtkę, przez którą na rynek mogą trafiać różne składniki, oprócz określonych w rozporządzeniu 13 witamin i 17 składników mineralnych, to np. surowce pszczele, jak ekstrakt z propolisu czy miód; ekstrakty roślinne, pochodzące z roślin rodzimych, ale i zagranicznych, jak żeń-szeń, rhodiola, skrzyp polny. Mogą w nich być też kwasy omega 3.

Mamy też preparaty probiotyczne, czyli dobra flora bakteryjna, podłoże do namnażania drobnoustrojów. Jeśli chodzi o składy tych preparatów, to jest bardzo rozwijająca się gałąź.

Suplementów pojawia się bardzo dużo na rynku. Przeprowadzono analizy w latach 2017-20 i okazało się że do GIS zgłoszono ponad 63 tys. powiadomień o chęci wprowadzenia nowych suplementów diety. Czyli to średnio ponad 60 różnych suplementów zgłaszanych każdego dnia. A ile my jesteśmy w stanie wymienić suplementów diety z pamięci – może kilka, kilkanaście, tymczasem producenci wprowadzają ich na rynek nawet kilkadziesiąt każdego dnia.

Ale chyba muszą powstawać nowe preparaty. W przypadku probiotyków pamiętam, że kiedyś były zapakowane oddzielne, w szklane fiolki, które trzeba było łamać jak zastrzyk, aby naszą florę podnieść po infekcjach czy antybiotykoterapii. Teraz możemy je spożywać w formie tabletki, czyli jest dużo prościej.

Te preparaty, o których pan wspomina, nadal są w asortymencie aptek, ale oczywiście zmierza się do tego, aby forma podania była przyjemna dla pacjenta, są dodatki smakowe, zapachowe. Są preparaty probiotyczne, które można przechowywać w temperaturze pokojowej, ale i takie, które mogą być tylko w lodówce.

Suplementy diety możemy kupić zarówno w aptece jak i sklepie.

Rynek suplementów diety bardzo się rozwinął. W asortymencie aptek jest ich bardzo dużo. Kiedyś sprawdzałam i było to ponad 15 proc. preparatów sprzedawanych jednego dnia w aptece, a do apteki zwykle chodzimy po leki: te na receptę, czy na ból lub gorączkę. Suplementy diety nie mają działania leczniczego, tylko wspomagające, odżywcze.

Suplementy możemy kupić w drogeriach, kioskach, sklepach, rynek internetowej sprzedaży też bardzo się rozwija. Ale apteka jest najlepszym miejscem do takich zakupów, bo kontrolujemy w niej warunki przechowywania, czyli temperaturę i wilgotność powietrza.

Ale też farmaceuta zawsze może doradzić, co dobrać, żeby suplement zadziałał i nie było np. interakcji z przepisanymi lekami.

Zawsze można dopytać farmaceutę, ale i dietetyków czy lekarzy, aby nie było interakcji podczas suplementacji.

Kto najczęściej sięga po suplementy diety?

Tak naprawdę bardzo różne grupy pacjentów, zarówno osoby starsze, jak w wieku dojrzałym, niekiedy też rodzice sięgają po preparaty dla dzieci po ukończonym 3 roku życia. Statystyki wskazują, że najczęściej sięgamy po preparaty mineralne, najczęściej magnez, ze względu na to, że często sami stwierdzamy u siebie objawy jego niedoboru. Aczkolwiek, jak wspominałam, suplementacja powinna być prowadzona po potwierdzeniu tego niedoboru. Inne popularne preparaty to te wspomagające odporność: ekstrakty roślinne, kwasy omega 3, probiotyki. Często po suplementy sięgają osoby chcące zredukować masę ciała. Jest to dobre, jeśli są one traktowane jako preparaty wspomagające, dodatek do zmiany nawyków żywieniowych i aktywności fizycznej. Ale warto wspomnieć, że wiele suplementów znajduje się tu też na rynku pozaaptecznym i nie są odpowiednio kontrolowane.

Dodam, że w Polsce funkcjonuje zespół ds. suplementów diety, który opiniuje jakie witaminy, minerały, surowce roślinne i w jakich dawkach mogą być w suplementach diety,

Wspomniała pani, że magnez to taki hit sprzedażowy, zwłaszcza w połączeniu z witaminą B6. Dlaczego tak jest?

Magnez jest popularny, bo często jest rekomendowany przy zmęczeniu, znużeniu, nadmiernym stresie, a kto z nas tego nie doświadcza. Magnez powinien być stosowany w połączeniu z witaminą B6, bo wtedy wpływa to korzystnie na jego wchłanianie. Część pacjentów, np. onkologicznych, nie może zażywać witaminy B6, stąd na rynku są też preparaty zawierające sam magnez. On też występuje w różnych formach chemicznych, to bardzo istotne przy wyborze dobrego preparatu. Te organiczne, jak mleczany, cytryniany, chelaty są lepiej przyswajalne. Ale na rynku mamy też tlenki magnezu.

Zawsze lepiej też wybrać preparat w formie leku, a jeśli w takiej formie nie występuje, to taki, który jest dobrze przyswajalny, aby mieć korzyści z jego przyjmowania.

Nie lubię tabletek, czy wystarczy właściwe odżywianie, zbilansowana dieta, czy jednak muszę sięgać po suplementy?

W idealnym świecie nie powinniśmy sięgać po takie produkty, nasza dieta powinna być wystarczająca. I czasem mówimy pacjentowi, że nie musi stosować jakiegoś preparatu.

Są jednak grupy osób, które powinny sięgać po suplementacje. To np. panie w ciąży i karmiące, które mają w tym szczególnym okresie większe zapotrzebowanie na różne składniki. To także populacje osób starszych, u których często dieta jest monotonna, albo mają trudności z przyjmowaniem pokarmów.

Czy takie łykanie suplementów jest w ogóle bezpieczne?

Zagrożenia mogą wynikać z tych składników, które są deklarowane w suplementach diety i tych, które nie są deklarowane na etykiecie, a się w nich znajdują. Zgodnie z wytycznymi, mamy takie widełki dotyczące tego, ile substancji może zawierać suplement diety. Np. w przypadku witamin jest to zakres od minus 20 do plus 50 proc. deklarowanej zawartości. Czyli np. witamina c1000 może mieć zawartość 810 mg i 1490 mg, i jest to zgodne z tymi dopuszczalnymi widełkami. A pacjenci przy długotrwałym stosowaniu czy niezgodnym z zaleceniami, mogą narażać się na nadmierne spożycie wybranych składników. Z badań, jakie wykonywaliśmy w Zakładzie Bromatologii UMB wynika, że w suplementach diety mamy dużo nieprawidłowości, jest albo za mało, albo za dużo danego składnika, mimo że widełki i tak są tu mało restrykcyjne.

W suplementach mogą też występować zanieczyszczenia pierwiastkami toksycznymi, np. rtęcią, chociażby w popularnych tranach, dostarczających nam kwasów omega 3. Są też normy na zawartość pierwiastków toksycznych w suplementach diety.

Czy ta zawartość pierwiastków toksycznych jest związana z zanieczyszczeniem środowiska i tym, że ryby wchłaniają te zanieczyszczenia, które my do tych wód wydalamy?

Niestety, tak to wygląda. Te zanieczyszczenia wynikają i z samego surowca, i z procesów technologicznych.

Warto tu jeszcze wspomnieć, że są wyraźne różnice między suplementami diety a lekami. Leki muszą spełniać odpowiednie wymagania jakościowe, muszą być zaplanowane i przeprowadzone badania dotyczące bezpieczeństwa i skuteczności, które trwają nieraz latami, a w przypadku suplementów – nie. Wystarczy dobry pomysł odpowiadający na potrzeby społeczeństwa, zlecenie produkcji, zgłoszenie do instytucji nadzorującej rynek suplementów i już można wprowadzić preparat do obrotu.

Jakich błędów nie popełniać podczas kupowania suplementów diety?

Często jesteśmy podatni na działania marketingowe, które próbują nam wskazać, jakich składników nam brakuje. Ale ta suplementacja powinna być celowana, dopasowana do pacjenta, odpowiadająca na jego potrzeby. Nie powinniśmy ulegać marketingowym działaniom. Często też przyjmujemy zbyt duże ilości suplementów, czyli przyjmujemy nie jedną zalecaną tabletkę, ale więcej, bo uważamy że np. mamy większą masę ciała czy niedobory i przyjmujemy wyższe dawki. Trzeba też pamiętać o interakcjach. W aptekach nowym trendem jest idea opieki farmaceutycznej, czyli takiego pogłębionego wywiadu z pacjentem, aby sprawdzić, jakie preparaty przyjmuje, też te sprzedawane bez recepty, suplementy diety czy zioła.

Zioła kiedyś były naturalnym środkiem leczniczym, one zawierają w swoim składzie szereg silnych substancji leczniczych, i przyjmując je bez wiedzy medycznej możemy narażać się na interakcje z lekami. Dlatego dobrym pomysłem jest skorzystanie z porady farmaceuty.

Zgadza się. Są pacjenci przyjmujący nawet po kilkanaście czy ponad 20 różnego rodzaju preparatów, z tego część jest leczniczych, stosowanych w poważnych jednostkach chorobowych, a dodatkowo takich zawierających ekstrakty roślinne, które mogą wchodzić w interakcje. Przykładowo pacjenci z niską krzepliwością krwi to grupa, która powinna ostrożnie włączać dodatkowe preparaty. Np. miłorząb japoński wpływa na krzepliwość i przy chęci poprawy pamięci czy koncentracji, musi być z dużą ostrożnością przez pacjentów stosowany.

Na co zwracać uwagę, aby wybrać ten suplement, który przyniesie nam korzyści, a jeśli nie pomoże, to też nie zaszkodzi.

Warto zwracać uwagę na skład dopasowany do naszych potrzeb. Czyli jak mamy potwierdzone laboratoryjnie np. niedobory witaminy D3, to jest moment, gdy można sięgać po konkretne preparaty. W kategorii witaminy D3 mamy akurat zarówno preparaty lecznicze jak i suplementy diety. Jak wspominałam, w takim przypadku lepiej sięgnąć po lek.

Warto też zwrócić uwagę, jaki procent referencyjnej wartości spożycia (RWS) dostarcza nam dany preparat. Są takie, które dostarczają to określone minimum czyli 15 proc. Warto też zwracać uwagę na dodatki technologiczne, jak np. laktozę, co jest ważne dla osób mających nietolerancję laktozy. Mamy na rynku preparaty, które zawierają po kilkanaście dodatków technologicznych, są i takiej które jeden, np. substancję przeciwzbrylającą.

Istnieje trend poszukiwania nowych surowców, które mogłyby korzystnie wpłynąć na funkcjonowanie organizmu. Zgodnie z definicją, suplementy diety mają uzupełniać naszą codzienną dietę w wartości odżywcze, tymczasem można w nich niekiedy znaleźć surowce, które nie występują w naszym rejonie geograficznym i nie zawsze wiemy, jak zareagujemy na obce składniki.

Przy wyborze preparatu roślinnego, warto natomiast zwrócić uwagę, czy zastosowany został sam surowiec np. sproszkowany czy surowiec standaryzowany, bo to wyższa jakość. Standaryzacja jest takim procesem, który pozwala oznaczyć zawartość danego składnika w danym surowcu i tak ujednolicić, aby ta zawartość była powtarzalna w różnych partiach.

Warto mieć swojego zaufanego farmaceutę, czy lekarza, który spojrzy całościowo na to co przyjmuje pacjent i dobrze nim się zaopiekuje.

To jeszcze takie pytanie: miód naturalny czy w formie tabletek?

Uwielbiam miód w każdej postaci i jak najbardziej, gdy mamy do wyboru, sięgamy po ten w formie naturalnej.

Pytanie do specjalisty. Suplementy

Paulina Bojarska — Thu, 06 Jul 2023 17:15:00 +0000

Pytanie do specjalisty. Suplementy

prof. dr hab. Maria H. Borawska

Suplementy były ostatnim tematem audycji z cyklu „Pytanie do specjalisty”. Gośćmi prof. Jana Kochanowicza była prof. Maria Borawska z zakładu bromatologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty. Suplementy

00:00 / 00:45:21

Suplementy diety były tematem audycji z cyklu „Pytanie do specjalisty”. Z prof. Marią Borawską z Zakładu Bromatologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku rozmawiał prof. Jan Kochanowicz

Dzisiejszy temat to temat budzący sporo emocji – suplementy diety. Wiele się o tym mówi. Każdy z nas jest specjalistą od suplementów, kupujemy jako społeczność mnogie ilości różnego rodzaju środków. A jak tak naprawdę jest, czy one są nam potrzebne, niezbędne, czy nam pomagają?A może jest wręcz odwrotnie?

Jest mi miło, że mogę powiedzieć na ten temat co nieco, bo suplementami diety zajmowałam się bezpośrednio w Głównym Inspektoracie Sanitarnym przez 13 lat, gdzie wydawałam opinie razem z zespołem. Na pewno są i minusy i plusy suplementów.

A jak możemy zdefiniować, co kryje się pod tą nazwą suplement, co to takiego jest? To jest skoncentrowane źródło witamin, minerałów i innych aktywnych substancji odżywczych albo fizjologicznych.Te fizjologiczne dają np. duże możliwości zastosowania w suplementach różnych ziół. Jest tu jedno zastrzeżenie – suplementy nie mogą być lekami, czyli jeżeli są wątpliwości, czy to jest lek czy suplement diety, przed wprowadzeniem do obrotu musi być ocena Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.

Ale też często mamy bardzo podobne nazwy produktu, a jedno jest lekiem, drugie- suplementem.

Natomiast jeżeli kupujemy suplementy, zwykle nie mamy żadnych informacji o efektach ubocznych składników, co jest zawsze wymienione przy lekach. Bywa, że ktoś przeczyta takie informacje przy leku i często już jest przestraszony i prawie nie chce brać tego leku. Przy suplementach takiej informacji nie ma. Musi być tylko na każdym opakowaniu takiego produktu, pod widoczną nazwą główną suplementu napis, że jest to suplement diety. W Polsce – co nie jest jeszcze w Europie całkowicie obowiązujące – jest też określone, ile witamin i mikroelementów może być w tych suplementach. Ale jeżeli mamy zioła, inne różne ekstrakty, to tutaj często nie mamy do końca określonej tej dawki. I nie wiemy, w którym momencie przekraczamy dawkę, a w którym jeszcze nie.

Poza tym przy suplementach oprócz braku tego opisu działań niepożądanych, nie mamy też wskazań do zastosowania, chyba że te wskazania obejmują już wcześniej przebadane względem żywności oświadczenia żywieniowe lub zdrowotne. I to często producenci suplementów wykorzystują, dają taki składnik, który ma przebadane oświadczenie zdrowotne,np. sam cynk i już można dopisać te oświadczenie do suplementu.

Jeśli chodzi o przyjmowanie suplementu i zauważenie ewentualnych efektów ubocznych – lekarz tego nie kontroluje.Zresztą z danych wynika, że suplementy diety zaleca tylko23% – 25% lekarzy. Często ludzie je przyjmują pod wpływem reklam czy informacji z Internetu.

Ale chcę powiedzieć jedno – nie jest też tak, że wszystkie suplementy są złe.

Co nas powinno skłonić do tego, aby sięgnąć po suplementy? Czy wtedy, gdy nasz organizm w jakiś sposób zaczyna się domagać jakiś składników? Czy są tu jakieś ogólne zalecenia?W ostatnim czasie dużo się mówi chociażby o suplementacji witaminy D3, że mamy niedobory. Niektórzy mówią, że może wystarczy więcej spacerować na słońcu, dać szansę organizmowi na taką naturalną suplementację i produkcję witaminy.Swego czasu bardzo dużo uwagi poświęcano też niedoborowi jodu w naszym społeczeństwie, szczególnie tu, na naszym terenie.Wprowadzono sól jodowaną. Czy aby na pewno w tej chwili nie mamy z tym problemu? Co powinno decydować o tym, że sięgamy po suplementy?

Bardzo często jest tak, że czujemy się zmęczeni, czasami niektórzy wpadająw takie stany melancholii, prawie na granicy depresji, tracą aktywność i to może już świadczyć o tym, że czegoś nam brakuje. A dlaczego? Ponieważ jeżeli nawet staramy się spożywać żywność bio, taką ogólnie dostępną, to jak wykazały badania, ta intensywna uprawa np. warzyw powoduje to, że składniki mineralne, jak również ilość witamin znacznie się obniżyła w tych produktach. Wobec tego możemy mieć niedobory, a już zwłaszcza, jak ktoś stosuje jakieś specjalne diety, które mogą je powodować.Uważam, że wtenczas uzupełnienie tych niedoborów właśnie w postaci suplementów czy leków jest jak najbardziej wskazane.Bo wspomniana witamina D jest jednocześnie i suplementem diety i lekiem, w zależności, co kupujemy.Jeśli chodzi o naturalną suplementację, to młodzi mogą wyjść, kiedy jest pełne słońce i rzeczywiście ich organizm wytworzy tą formę witaminy D i ją uzupełnieni. Ale osoby starsze, po 60 roku życia, już tej witaminy D nie wytwarzają i obecnie, przy takim też niedoborze światła, zaleca się suplementację przez cały rok. Dlaczego to jest ważne? Bo witamina D to nie tylko sprawa kości. To sprawa w ogóle odporności naszego organizmu, ale też działania przeciwnowotworowego. I to nie jest poziom 20-30 ng/ml jako metabolitu witaminy D we krwi, ale powinniśmy mieć zakres od 60 do 80ng/ml. Ten zakres jest takim opisanym zakresem, który ma działanie przeciwnowotworowe. A ile osób bada stężenie tego metabolitu we krwi? Bardzo mało. A warto to sobie oznaczyć. Bezpieczeństwo mamy do 100ng/ml, a Amerykanie uważają nawet do 150 ng/ml. W przypadku niedoboru, jeżeli my tej witaminy D sobie nie dostarczymy, to niestety efekt tego będzie też widoczny.To niebezpieczeństwo, chociażby związane z rozwojem nowotworów, rośnie z wiekiem i z niedoborem witaminy D. I np. większość osób z glejakami mózgu, z którymi mam do czynienia, po oznaczeniu poziomu witaminy D, jest zadowolona, bo ma 30ng/ml. Ale to za mało. Dlatego trzeba stosować suplementację. Można kupić chociażby w formie kropli i odpowiednio dawkować tę witaminę. Tylko co jest ważne – witaminy D nie popijamy wodą, bo witaminy A,D,E i K, to są witaminy rozpuszczalne w tłuszczach. Jeżeli my to popijamy wodą, to niewiele tej witaminy się wchłonie. Najlepiej dawkować ją sobie wtedy, kiedy jemy tłuste rzeczy.Nawet jeżeli mamy kanapkę z masłem, wystarczy wtedy witaminę nakroplić czy połknąć kapsułkę, żebyśmy mieli szansę ją wchłonąć i żeby rzeczywiście ona w naszym organizmie mogła zaistnieć.

Jeżeli chodzi o jod, to rzeczywiście kiedyś tego jodu brakowało. Zanim weszliśmy do Unii Europejskiej, w sprzedaży była tylko sól jodowana, po wejściu do UE mamy sól niejodowaną i jodowaną. Aczkolwiek ten stosowany jodan nie jest według mnie korzystny. Jeżeli tą sól dodamy do gotowania ziemniaków, to może nawet potem być szkodliwa dla naszej tarczycy. Także warto sprawdzać hormony tarczycy i patrzeć, czy mamy funkcję tarczycy utrzymaną na odpowiednim poziomie.

Drugi taki pierwiastek, którego w Polsce brakuje to selen. Teraz jest to już w mniejszym zakresie, ale kiedyś jak badaliśmy zawartość selenu we krwi, to była poniżej tej zalecanej normy. Obecnie mamy dostęp do żywności z całego świata, mamy już troszeczkę więcej tego selenu, ale mimo wszystko bardzo często jest na dolnej granicy. Dlatego przyjmowanie suplementów diety z selenem musi być pod nadzorem, bo np. po miesiącu przyjmowania porcji selenu dziennie, łatwo można przekroczyć normy i wejść w efekt toksyczny oddziaływania selenu. Dlatego ja osobiście polecam raczej produkty bogate w selen – to nie tylko ryby, ale np. orzechy brazylijskie. Z badań w naszym Zakładzie Bromatologii docent Katarzyny Sochy wynika, że mniej więcej 3-4 orzechy brazylijskie to jest taka dzienna dawka naszego selenu. I myślę, że jest to też w miarę bezpieczne. Tylko ważne, aby ten orzech, który kupujemy, był świeży, dobrej jakości. I żebyśmy trzymali go w lodówce, żeby nam nie jełczał. No i nie zjadamy całej paczki od razu.

Decydujemy się na przyjmowanie suplementów diety. Gdzie powinniśmy je kupić? Teraz są praktycznie wszędzie dostępne, nie tylko w aptekach, ale też i w sklepach drogeryjnych, na stacji benzynowej, w sklepach spożywczych.Na co powinniśmy zwrócić uwagę i czym powinniśmy się kierować podczas zakupów?

Według danych statystycznych mniej więcej 53% ludzi kupuje suplementy diety w aptece. I wydaje mi się, że jest to najlepsze miejsce, ponieważ farmaceuci, którzy tam pracują, mają odpowiednią wiedzę, są szkoleni. Tak samo dietetycy, jeżeli ktoś ustala sobie dietę z dietetykiem. Ale warto zawsze spytać o radę, poszukać informacji o danym suplemencie, np. w PubMed. Bo czasami jakiś suplement może kosztować 2-3 razy tyle co inny, który będzie podobny, a nawet będzie miał dwa razy więcej tej substancji czynnej.

Ważne jest też, żeby w suplementach, jeżeli są to kapsułki, było jak najmniej tych niepotrzebnych składników dodatkowych. Takim przykładem jest wycofany już dwutlenek tytanu, który nadaje białą barwę. On był w nanocząstkach i okazało się, że te nanocząstki mogą powodować zmiany nowotworowe. A był też używany np. do lukrowania pierników do ciast. Na szczęście go wycofano, ale tu państwa uczulam – sprawdzajcie leki, bo nie ma go w suplementach, ale nadal może być w lekach. Czyli pierwsza rzecz – czytajmy skład, starajmy się, aby ten skład był czysty, miał też jak najmniej barwników. Bo po co nam łykać kapsułkę czerwoną z barwnikiem, który w większych ilościach będzie dla nas toksyczny albo na granicy jest toksyczności, kiedy możemy połknąć preparat przeźroczysty,w żelatynowej kapsułce i nie będzie to niebezpieczne.

Szukajmy sprawdzonych producentów, firm, które już istnieją od dawna. To mogą być też polskie firmy, które sprzedają często wiele różnych suplementów taniej, niż te ze Stanów Zjednoczonych.

Część suplementów jest bardzo dobrych. Np. berberyna, którą badaliśmy w naszym zakładzie. Ale jest też tak, że jest ona produkowana przez różne firmy, nie wszystko jest z kłącza berberysu, może być jeszcze z innych roślin, np. z kłącza Coptis (ZŁote nici japońskie), gorzknika kanadyjskiego, czy mahonii pospolitej.

Był też bardzo dobry suplement – ekstrakt z czerwonego ryżu, który świetnie obniżał cholesterol.Mam znajomego, który brał statyny, okazało się, że dostał zniszczenia osłonek mielinowych nerwów, poleciłam mu suplementy właśnie z tym ekstraktem z czerwonego ryżu i rzeczywiście świetnie ten cholesterol musię obniżył.Niestety wycofano te produkty, wprowadzono w zamian takie ze znacznie mniejszą ilością tej monakoliny K i teraz trzeba zbyt dużo kupić, zbyt dużo wydać pieniędzy, żeby to brać.

Brałam ostatnio internetowo udział w obradach EFSA i tam szykują się już, żeby też berberynę sprawdzać. Owszem trzeba sprawdzić jej działanie u kobiet ciężarnych i u dzieci, ale żeby to nie było takie działanie, że się ją wycofa, bo w wielu wypadkach berberyna poprawia funkcjonowanie np. wątroby. My jak badaliśmy jej stosowanie w połączeniu z naszym PPE 1400, który jest certyfikowany przez Uniwersytet Medyczny w Białymstoku przy glejaku, były świetne efekty. Pacjenci z glejakiem mózgu, którzy mieli przeżyć góra 15 miesięcy, nadal żyją, a najstarsza pacjentka żyje już 9 lat. Inni przeżyli już 7; 6,5; 5,5 lat po operacji. To są też młodzi ludzie, którzy założyli rodziny, mają dzieci i normalnie funkcjonują. Byłoby źle, żeby czasami te dobre zioła, które też były w naszej tradycji, znikły.

Bo też co innego, jeżeli będziemy kupowali suplementy diety z ziołami gdzieś z Chin, ze Wschodu, które nie były w naszej tradycji.

Ale zwykle, gdy coś takiego widzimy,od razu już się czujemy zdrowsi, bo uważamy, że to co nasze, to nie musi być dobre. Natomiast jak egzotyką troszeczkę pachnie, to już jesteśmy od razu bardziej tym zainteresowani.

To prawda, ale część tych suplementów niestety nie spełnia warunków, z badań różnych wynika, żeczęsto są to oszustwa, były w nich np. znajdowane resztki zwłok, czy dodawany lek, który działa bardzo silnie. A dlaczego może być to niebezpieczne? Ponieważ my genetycznie możemy być nieprzystosowani do metabolizmu tych aktywnych substancji, które te suplementy będą zawierały. Te genetyczne uwarunkowania też są ważne.Jeżeli nie ma badań przeprowadzonych chociażby w ramach badań naukowych, na pewnej grupie ludzi czy w Polsce, czy w Europie, to ja bym była bardzo ostrożna, dlatego, że jest niebezpieczeństwo, niestety, że ten suplement diety może być dla nas szkodliwy. Także uważajmy i raczej bierzmy to, co przez wieki u nas było, czy to w medycynie ludowej, czy potem wprowadzone w Polsce.

Ja z własnego przykładu wiem, kiedy miałam silną alergię na wszystko, mój układ immunologiczny nie był sprawny, byłam leczona sterydami. Wypisałam się z kliniki i zaczęłam zbierać kłącze berberysu i ziele uczepu, które potem było tematem pracy doktorskiej w Zakładzie Farmakognozji naszego Uniwersytetu Medycznego. I wykazano, że rzeczywiście stymuluje on ten układ odpornościowy i dzisiaj dzięki temu ja normalnie funkcjonuję.Kiedy osłabiam się, to wracam do tego postępowania.

Przy lekach wszyscy wiemy, że musimy pilnować konkretnych zaleceń lekarskich, ponieważ jeśli przedawkujemy, to będziemy mieli efekty toksyczne, a jeśli będziemy o przyjmować za mało, to nie będzie efektu terapeuty terapeutycznego. Jak jest w przypadku suplementów? Czy jest niebezpieczeństwo przedawkowania? Czy jednak my przyjmując suplementy też powinniśmy myśleć o tym, że może dojść do przedawkowania, co może się okazać dla naszego organizmu szkodliwe?

Oczywiście jest to prawda, bo są zioła, które możemy, jak ziele uczepu, cały czas pić i ono się nam nie gromadzi, ale są zioła, przy których jeżeli w nadmiernej dawce ekstrakt z tego ziela przyjmiemy, niestety mogą wystąpić efekty niekorzystne.Dlatego dobrze jest, jeżeli jest ustalane dawkowanie, żebyśmy tego dawkowania raczej nie przekraczali.

Tutaj jeszcze jest pewne inne niebezpieczeństwo. Jeżeli przyjmujemy suplement i leki, może zachodzić interakcja.Bardzo często ludzie przyjmują leki i suplementy i nie myślą o tych interakcjach.Dlatego warto spytać lekarza prowadzącego czy farmaceutę, czy to połączenie jest bezpieczne.Tak samo, jeżeli wybieramy się na jakiś zabieg czy operację do szpitala -odstawmy suplementy. Często ludzie nie wiedzą, że nawet taki ekstrakt z czosnku trzeba odstawić co najmniej tydzień przed zabiegiem operacyjnym, żeby potem nie było problemu z ciągłym krwawieniem. Może być tak, że leki i suplementy wchodzą w interakcje i potem lekarz się dziwi, że nie ma efektu leczenia, pacjent czuje się coraz gorzej, a to może wynikać z tego złego połączenia leku i całej gromady suplementów.

Jak jest z bezpieczeństwem suplementów? Leki są pod nadzorem farmaceutycznym, mamy stały monitoring kontroli jakości przy produkcji.Jak jest w przypadku suplementów, czy one też są poddane rygorom oceny jakości? Czy przyjmując dany preparat możemy być pewni, że nie ma tam jakichś dodatkowych niespodzianek, które całe szczęście, jeśli są obojętne dla naszego organizmu, ale czasami mogą tam się znaleźć substancje, które wręcz mogą nam szkodzić.

Niestety nie ma tej pewności. Leki są najpierw badane, jak również jeżeli są jakieś nowe metody produkcji, to muszą być automatycznie wprowadzane. Tego nie ma przy suplementach. Nie ma tu badania. Producent rejestruje w GIS suplement i wprowadza go do obrotu. Badania są sporadyczne, bo drogo kosztują. Główny Inspektorat Sanitarny czy PZH wykonują określone badania wyrywkowo.

W tej chwili jest też taki problem z produktami pszczelimi, pyłkiem pszczelim, ponieważ okazuje się, że występują w nich już przekroczenia tzw. alkaloidów pirolizydynowych. To nie jest wina pszczelarza czy pszczoły, one naturalnie są wytwarzane w roślinach, kiedy czują się zagrożone przez roślinożercę czy przez inne konkurencyjne chwasty, które obok rosną i roślina chce przetrwać. Ale te alkaloidy pirolizydynowe uszkadzają nam wątrobę, płuca. Ostatnio EFSA wprowadził obniżenie dopuszczalnej zawartości sumy tych alkaloidów i się okazało, że nawet całe serie pyłków kwiatowych musiały zostać wycofane ze względu na to, że stanowią zagrożenie dla naszego zdrowia.

Powiem tu jeszcze o innym rodzaju suplementów diety. Ostatnio szczególne modne są badania probiotyków czyli suplementy, które poprawiają nam mikrobiom jelitowy. Okazało się, że jest to bardzo ważne, że to nie jest tylko funkcjonowanie naszych jelit, ale też funkcjonowanie całego organizmu. Ta popularność tych badań spowodowała to, że na rynku pojawiło się bardzo dużo dobrych suplementów diety, które nie tylko wtedy kiedy mamy zaburzenia jelitowe, ale zaburzenia funkcjonowania naszego organizmu, warto by było, nie tylko poprzez jogurty czy mleko zsiadłe, uzupełniać.

Czy musimy sięgać tutaj po kapsułki? Czy nie wystarczy jogurt czy np. własnoręcznie wyprodukowane zsiadłe mleko, albo kiszona kapusta?

Myślę, że jest to dobra droga, ale oczywiście zależy z jakiego mleka to robimy, jaki jest skład tego mleka, chociażby tych kwasów korzystnych tłuszczowych.Inaczej jest kiedy krowa chodzi po polu i żywi się trawą, roślinami, które rosną, a inaczej, kiedy jest zamknięta. A większość takiego mleka niestety mamy z takich hodowli zamkniętych.

Oczywiście jak najbardziej i kiszone ogórki i kiszona kapusta pomagają nam poprawić ten mikrobiom jelitowy, ale musimy zwracać też uwagę na to, jak sobie sami ukisimy, żeby tam się nie wdała pleśń albo jak kupujemy kapustę, żeby była kiszona, nie kwaszona, bo to są różne produkty i tych bakterii wtedy nie będzie. One też i giną w trakcie przetwarzania i kiedy chcemy szybko uzupełnić albo mamy ukierunkowanie w określonym działaniu, np. na ośrodkowy układ nerwowy tych naszych drobnoustrojów i chcemy szybko zmienić ten nasz mikrobiom jelitowy, to uważam, że dobrą formą jest przez jakiś czas pobrać probiotyki. Tak, żebyśmy ten mikrobiom swój własny ukierunkowali w innym kierunku. Ja jak sobie kupuję taki probiotyk, to kupuję taki, że tam są co najmniej 4 formy lactobacillus i 4 formy bifidobakterii.

O suplementach moglibyśmy pewnie długo rozmawiać, ale nie mogę się oprzeć jeszcze pytaniu, wiedząc, że pani jest uznanym ekspertem w dziedzinie miodów, co z naszymi miodami – czy są bezpieczne, w jaki sposób poznać dobry miód i ile tego miodu powinniśmy spożywać?

Miody mamy w Polsce naprawdę często dobre, szczególnie na Podlasiu.Tak samo jak i produkty pszczele, np. propolis. Ale jest też niebezpieczeństwo, że te miody mogą być skażone kadmem i ołowiem.I jeżeli ktoś przyjmuje taki suplement, który na przykład przy glejaku trzeba przyjmować codziennie, to jest kumulacja tych metali w organizmie.Dlatego dobrze by było, żebyśmy kupowali miody od pszczelarzy, którzy mają swoje pożytki pszczele w terenach czystych, otoczonych lasami.

Generalnie trochę bardziej bogatsze we właściwości odżywcze są te późniejsze miody, bo przy tych wcześniejszych miodach to jeszcze pszczoły były dokarmiane, cukrem, syropem cukrowym.

Ale miód jak najbardziej bym polecała. Tylko nie w nadmiarze, bo tam trochę tej fruktozy jednak jest. Ale ma też flawonoidy, ma te biopierwiastki, które są korzystne i powinniśmy z tego korzystać. Tak samo inne produkty pszczele, jak chociażby pyłek kwiatowy czy mleczko pszczele. Np. jeżeli ktoś ma kłopoty z funkcjonowaniem mózgu w wieku starszym, to się okazuje, że te neurony bardzo dobrze odbudowuje mleczko pszczele, np. jako ekstrakt z pyłkiem kwiatowym.

A jak możemy rozpoznać dobry miód? Trudno jest to sprawdzić samemu. Ale można to już zbadać, bo już są metody, by sprawdzić zawartość miodu np. u nas w Zakładzie Bromatologii. Aczkolwiek jeżeli kupujemy płynny miód, jedyne co możemy sprawdzić to czy nie ma za dużo wody. Lejemy go wtedy z góry łyżeczką i patrzymy czy tworzy się stożek, jeżeli tak, to znaczy, że ilość wody nie jest przekroczona i wtedy nam nie fermentują takie miody w domu. A jeżeli nam się to rozpływa, to znaczy tej wody jest już za dużo. I to jest właściwie jedyna rzecz, którą możemy sprawdzić.