prof. Magdalena Sulewska

Gościem prof. Jana Kochanowicza była prof. Magdalena Sulewska z Zakładu Chorób Przyzębia i Błony Śluzowej Jamy Ustnej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku oraz PerioCliniki w Białymstoku.

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2026 roku.

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu stomatologia sprowadzała się głównie do tego, że jak coś dokuczało, to ząb wyrywano.

Niestety tak. Wynikało to z tego, że pacjenci zgłaszali się do dentysty głównie z bólem, czyli za późno. I jednym ratunkiem, aby usunąć stan zapalny było usunięcie, czyli ekstrakcja zęba.

A w porównaniu z tym co było 20-30 lat temu, coś się w stomatologii zmieniło? Na pewno upowszechniły się znieczulenia. Unity dentystyczne też przeszły zmianę – ja pamiętam, że to były takie urządzenia z paskiem.

To były kątnice z napędem sznurkowym. Mówiliśmy na to sznurki. Pamiętam, że ja miałam na takich sznurkach zajęcia. Sam dźwięk był okropny, one tworzyły takie bicie, wręcz takie nieprzyjazne doznania dla pacjenta. Obecnie unity stomatologiczne przeszły ogromną  transformację, są przepiękne, bardzo wygodne, można wybrać urządzenie pod swoje zabiegi. Technika poszła bardzo do przodu, one mają teraz już bardzo małe drgania, są przyjazne dla pacjenta. To sprawia , że wizyta u stomatologa jest bardziej przyjemna. I co ważne, nowe znieczulenia są znacznie lepsze, dłużej działają, lepiej penetrują w tkanki i dłużej utrzymuje się to znieczulenie. Dlatego nie każdy zabieg u stomatologa musi kojarzyć się z bólem, może być także przyjemnie.

Czyli zniknęła już ta główna przeszkoda do wizyty u stomatologa – strach przed bólem. Często dopiero gdy ten ból był większy niż lęk, decydowaliśmy się na wizytę.

Do dziś wiele osób starszych nie chce znieczuleń, wychodząc z przekonania, że jak nie boli to znaczy, że się nie żyje. Ale to błędne myślenie, nie ma potrzeby, by  cierpieć. Rzeczywiście, znieczulenia kiedyś bardziej bolały, bo samo podanie tego środka było nieprzyjemne, bo igły były grubsze, teraz są ultracienkie, technika się zmieniła, dzięki precyzji tych specjalnych karpul, można podawać je pod małym ciśnieniem, a nawet pod ciśnieniem komputerowo. Można też przed samym wkłuciem zastosować żel stomatologiczny znieczulający.

Temat naszej audycji to „Stomatologia wczoraj i dziś”. Czy to znaczy, że wcześniej było gorzej?

Wcześniej może nie było gorzej, tylko była inna świadomość samych pacjentów, jak i lekarzy. Dzięki postępowi technologii, rozwojowi, mamy znacznie precyzyjniejszą diagnostykę, kładziemy duży nacisk na profilaktykę, przekierowujemy też odpowiedzialność na pacjenta za swoje zdrowie. A także poszczególne dziedziny w stomatologii się wyspecjalizowały i każda może w obrębie swojej struktury działania mocno wgłębić się w przyczynowość i długoterminowość leczenia. Dzięki temu mamy  precyzyjne leczenie, precyzyjną diagnostykę i długotrwałe efekty.

W poszczególnych dziedzinach medycyny mówimy o super postępach, w neurologii w leczeniu udarów to tromboliza i trombektomia. A w stomatologii – co jest takim postępem na miarę naszych czasów?

Myślę, że największym postępem jest świadomość. Pacjenci tak naprawdę zdali sobie sprawę, że to bakterie, tzw. biofilm bakteryjny odpowiada za dwie najgorsze choroby w jamie ustnej, czyli  próchnicę i zapalenie przyzębia. I tylko przez usuwanie tego biofilmu jesteśmy w stanie zachować zęby zdrowe, czyli bez próchnicy i chorób przyzębia. A wczesna diagnostyka pozwala nam przez mało inwazyjną terapię zachować lub odtworzyć całkowicie zdrowe tkanki przyzębia i tkanki zęba.

Czy to jest rzeczywiście bezbolesne?

O ile samo ukłucie nie zawsze jest przyjemne, później na fotelu można wytrzymać długo. I na pewno warto.

Medycyna korzysta z dobrodziejstw nowoczesnej diagnostyki. W neurologii to tomografia, rezonans magnetyczny. A w stomatologii?

W stomatologii obrazowanie też się zmieniło. Powszechna jest tomografia komputerowa wiązki stożkowej, gdzie możemy zobaczyć struktury tkanek w obrazowaniu 3D, czyli trójwymiarowym, a to nam pozwala bardzo szybko dostrzec zmiany i im zapobiegać, nawet gdy pacjenta jeszcze nic nie boli. Możemy już wtedy zareagować. Korzystamy z cyfrowych technologii, moim powodem do dumy jest to, że używamy nawigacji dynamicznej czyli pogrążamy implanty w czasie rzeczywistym podczas nawigacji, gdzie wszystkie struktury są skanowane i obrazowane. Przełomem w stomatologii są też oczywiście  nowoczesne materiały do wypełnienia zębów, nie musimy już agresywnie tych tkanek opracowywać, robić dużych nacięć retencyjnych tylko dzięki ich wspaniałej adhezji, wytrzymałości i estetyce zachować funkcję tkanek twardych.

Pani profesor wspomniała o swojej specjalizacji – periodontologia. Co się za tym kryje?

Periodontologia zajmuje się tkankami wokół zęba, tymi, które utrzymują ząb w zębodole. Mam tu na myśli dziąsło, ozębną, cement korzeniowy i kość wyrostka zębodołowego szczęki, bądź części zębodołowej żuchwy, czyli wszystko to, co jest fundamentem zęba i co gwarantuje mu stabilność.

Najczęstszym problemem są krwawienia z dziąseł. Czy one są groźne? Czy powinniśmy wtedy  zmienić szczoteczkę czy też raczej zasięgnąć porady specjalisty?

To nigdy nie jest dobry objaw. Zdrowe dziąsła nie krwawią. Pacjenci mówią czasem, że dziąsła krwawią, bo „taka uroda”. To nieprawda. Jeśli krwawi to oznacza aktywny stan zapalny. A czy szczoteczkę wymienić? Dobrze jest wymienić szczoteczkę na nową, lepszą, bez bakterii. Ale przede wszystkim warto udać się do lekarza, aby zdiagnozować problem. Jak dotyczy tylko dziąseł, jest w pełni odwracalny, przez usunięcie biofilmu bakteryjnego i codzienną odpowiednią higienę jamy ustnej w domu. Natomiast jeśli problem dotyczy tkanek kostnych, w zależności od zaawansowania choroby, możemy odpowiednio reagować.

Czy to częsty problem?

Aż za częsty, jak na współczesną wiedzę i dzisiejszy świat.

Czym grozi zignorowanie tego problemu?

Grozi niestety utratą tkanek podporowych wokół zęba. Bakterie, które powodują stany zapalne dziąseł, wydzielają różne cytokiny zapalne, przez co kość jest niszczona. A jeżeli utracimy podparcie kostne, trudno jest potem przywrócić stan sprzed choroby. W zależności jaki jest stopień ubytku i zaawansowanie, może to powodować ruchomość zębów i niestety często ich utratę.

Czyli to nie próchnica jest podstawowym problemem dla naszych zębów – możemy mieć zdrowy ząb i go stracić.

Dokładnie, jeżeli tkanki utrzymujące zęby w zębodole są chore, możemy te zęby stracić. Najczęściej dorośli tracą zęby z powodu choroby przyzębia – nierozpoznanej i nieleczonej w odpowiednim momencie.

Co poza krwawieniem z dziąseł podczas mycia zębów powinno nas zaniepokoić?

Nieprzyjemny zapach z ust, ale nie taki poranny, jaki mamy po przebudzeniu, a także pojawienie się obrzęków w obrębie dziąseł, stanów ropnych, recesji dziąseł i w ostateczności  – ruchomość zębów.

Czy choroby zębów są powiązane  z innymi, ważnymi dla życia narządami, np. z sercem?

Wszelkie patologiczne zmiany w jamie ustnej związane z biofilmem, powodują to, że te bakterie krążą z krwią po całym organizmie,  do serca, mózgu, innych narządów. Problem jest w tym, że te bakterie mogą być mediatorem stanów zapalnych. Eksperci od chorób sercowo naczyniowych, a także neurolodzy stwierdzili, że każdy pacjent, który ma chorobę przyzębia, powinien być kontrolowany pod kątem chorób sercowo-naczyniowych i ryzyka ich wystąpienia, bo stan zapalny sprzyja powstawaniu blaszki miażdżycowej, co grozi powikłaniami, ze zgonem włącznie.  Pacjenci z cukrzycą powinni bardzo kontrolować swoje przyzębie, bo sama remisja choroby przyzębia, trzymanie  w ryzach tego biofilmu, poprawia poziom glikemii we krwi. Stwierdzono też, że dzieci matek z zaawansowaną nieleczoną chorobą przyzębia rodzą się z niską masą urodzeniową.

Generalnie te bakterie, które są w jamie ustnej, są niebezpieczne, one bytują w kieszonkach i z krwią sieją spustoszenie w całym organizmie. Dlatego też apeluję do kardiologów, aby każdego pacjenta  z chorobą sercowo- naczyniową kierować na wizyty kontrolne periodontologiczne, bo to może pomóc w leczeniu.

Jak wygląda leczenie w chorobach przyzębia?

Zależy od czasu, kiedy pacjent trafi na fotel stomatologiczny. Mamy tu dwie grupy chorób: zapalenie dziąseł i zapalenie przyzębia, które dotknęło już tkanki kostnej. Samo zapalenie dziąseł jest w pełni odwracalne poprzez odpowiednią higienę jamy ustnej i usunięcie biofilmu bakteryjnego, oczywiście profesjonalne w gabinecie stomatologicznym.  Natomiast jeśli proces jest bardziej zaawansowany i pacjent niestety trafia za późno, w zależności od zaawansowania choroby, po wstępnej terapii zamkniętej czyli oczyszczeniu, możemy stosować różne metody. Może to być tzw. odtwórcza periodontologia, gdzie stosujemy różne materiały, by odtworzyć te struktury lub możemy skupić się na tzw. terapii podtrzymującej, poprzez regularne usuwanie biofilmu zatrzymać postęp choroby, uzyskać remisję i pacjenta mieć pod kontrolą. Pacjent w domu musi też oczywiście pamiętać o codziennej higienie jamy ustnej.

Jesteśmy bombardowani w mediach informacjami na temat implantów, budzą one dużo emocji. Czy to jest rozwiązanie dla każdego?

Nie. Najważniejsze jest utrzymać własne zęby w zdrowiu. Ponieważ w ozębnej są prioreceptory i zawsze to odczuwanie żucia jest inne przy własnych zębach. Implanty są wspaniałym rozwiązaniem, który oprócz estetyki zapewni nam też funkcję, ale warunek jest taki, że musi najpierw być zdrowe przyzębie, czyli odpowiednia ilość kości, aby wszczepić implant. Musi też być zdrowe dziąsło, bo tkanka dziąsłowa tzw. nieruchoma, zapewnia stabilność implantów.

Co ważniejsze: zęby czy dziąsła?

Zdecydowanie dziąsła, bo jak nie ma zdrowych dziąseł, zęby też nie będą zdrowe, możemy je stracić.  Ale tak naprawdę wszystko jest bardzo ważne i najlepiej abyśmy holistycznie podchodzili do tematu.

Uczy się nas szczotkowania zębów dwa razy na dobę, wieczorem dla zdrowia, rano dla urody. Jak to wygląda z punktu widzenia specjalisty?

Dokładnie tak, bardzo ważna jest ta higiena domowa. Badania wskazują, że wystarczy nawet raz dziennie dobrze oczyścić zeby, ale pacjenci nawet dwa razy dziennie nie potrafią dobrze myć zębów. Bo wiele osób skupia się głównie na zębach przednich. Celem mycia nie jest wymiana oddechu, tylko mechaniczne usunięcie płytki bakteryjnej i resztek pokarmowych. Jak nie zrobimy tego dobrze, skrupulatnie, każdej powierzchni po kolei, z oczyszczeniem przestrzeni międzyzębowych włacznie, nigdy nie uzyskamy odpowiedniego zdrowia. Wiele osób zapomina, aby myć zęby dokładnie, a nie szybko i nie agresywnie. Myślą, że jak będzie się mocno dociskało szczoteczkę, doda wybielającą, mocno ścierną pastę, będą lepsze efekty. Tak nie jest. Mycie powinno być delikatne, precyzyjne,i każdej powierzchni po kolei.

Co nam najbardziej nie wychodzi przy myciu zębów?

Myślę, że najbardziej oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych. Dla wielu osób jest trudne operowanie nitką dentystyczną, ona powinna być stosowana tam, gdzie jest ciasno, gdzie zęby są w bliskim kontakcie, a tam gdzie już utracono przestrzenie międzyzębowe, gdzie jest  recesja brodawek dziąsłowych, powinno się stosować specjalne szczoteczki czy czyściki międzyzębowe. Mało osób też czyści powierzchnie języka, a tam bakterie także się znajdują. I zapominamy o powierzchniach podniebiennych i językowych zębów, głównie czyścimy front, a bakterie nie śpią, ale tam czyhają.

Wykałaczka?

Może być niebezpieczna, jak jest źle używana. Można ją stosować, ale bardzo umiejętnie i najlepiej z delikatnym naciskiem. Bo jak jej fragment zostanie, może wyrządzić szkodę.

Kiedy powinno stosować się płukanie jamy ustnej różnymi płynami, przed czy po myciu zębów, a może pomiędzy?

Generalnie jest taka zasada, że po umyciu zębów, a nawet przed, żeby zmniejszyć bakteriemię, powinniśmy przepłukać usta. Ewentualnie po pierwszym umyciu. Kiedy czyścimy powierzchnie międzyzębowe, jeszcze raz można wypłukać, a na sam koniec powinno się pastę tylko wypluć, nie płukać, aby mogła mieć swoje działanie w jamie ustnej.

Co każdy powinien zrobić, po wysłuchaniu naszej audycji?

Myślę, że zrobić taki rachunek sumienia, na ile dba o zdrowie jamy ustnej. Zastanowić się, kiedy ostatnio był u stomatologa i jeśli było to dawno, umówić się na wizytę kontrolną do lekarza. To może zapobiec chorobom albo pomóc wykryć je na wczesnym etapie.

Jak często powinniśmy odwiedzać stomatologa?

Zdrowy pacjent, który nie ma problemów z chorobami przyzębia, powinien zgłaszać się na wizyty co pół roku, w wyjątkowych sytuacjach i przy perfekcyjnej higienie, raz na rok. Ale nie rzadziej. Pacjenci z chorobą przyzębia muszą zgłaszać się nawet co 3-4 miesiące, bo jak choroba jest mocno zaawansowana, albo jeszcze postępuje, nie można dopuścić, aby biofilm bakteryjny dojrzał, bo ta dojrzała płytka bakteryjna zachowuje się jak wilk w owczej skórze i podstępnie niszczy kość. Także częstość wizyt zależy od zaawansowania stanu klinicznego.

Wspomniała pani profesor, że powinniśmy też oczyszczać język, a co on ma wspólnego z zębami?

Bakterie są wszędzie, i na migdałkach, i na języku. A na języku mamy jeszcze brodawki smakowe, które tworzą cudowne miejsca retencyjne dla bakterii. Kiedy oczyścimy powierzchnię języka z bakterii, nie rozsiewamy bakterii w całej jamie ustnej. Bo co z tego, że oczyścimy powierzchnię zębów, gdy wystarczy że raz pomachamy nieoczyszczonym językiem i bakterie od razu pojawią się z powrotem na powierzchni zębów.

A czy częstsze mycie zębów niż dwa razy dziennie coś da nam więcej?

Nie. Szkliwo się nie odtwarza, a nadmierne mycie za bardzo je ściera, i wcale nie spowoduje, że tej płytki bakteryjnej będzie mniej. Bo my i tak w ciągu dnia jemy pokarmy. Dlatego ważne jest mycie dwa razy dziennie, ze szczególnym naciskiem na noc, gdy spada ilość wydzielanej śliny, która zawiera różne obronne mechanizmy przeciw bakteriom. Stąd przed snem należy bardzo dokładnie  myć zęby, przestrzenie międzyzębowe oraz język.

Czy guma do żucia jest dobra dla zębów?

Możemy ją żuć tylko wtedy, gdy chcemy, aby zmieniło się nasze pH w jamie ustnej bezpośrednio po jedzeniu, ale nie dłużej niż 10 minut. Przy nadmiernym żuciu gumy można mieć przerost żwaczy, a to nie pomaga, powoduje nadmiernie siły okluzyjne i spustoszenie.

Czy są posiłki które są szczególnie niebezpieczne dla zębów?

Wszelkie słodkie, klejące potrawy, typu karmelki, a także np. włókna mięsne, które utkną między zębami, bo to nie tylko gromadzi bakterie i wywołuje próchnicę, ale też powoduje problemy z przyzębiem.

A jabłka?

Jabłka są wspaniałe i wszystkie twarde owoce, bo ich gryzienie powoduje naturalne oczyszczenie powierzchni zębowych.

prof. Teresa Sierpińska

Jak przygotować rodzinę do wspólnego zdjęcia – to temat audycji z cyklu Pytanie do specjalisty. Gościem prof. Jana Kochanowicza była prof. Teresa Sierpińska, kierownik Zakładu Protetyki Stomatologicznej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku, prodziekan ds. stomatologii na Wydziale Lekarskim UMB

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2024. Jak przygotować rodzinę do wspólnego zdjęcia – stomatologia

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:40:13

RSS Feed

Share

Link

Embed

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2024 roku.

Spotykamy się, aby odpowiedzieć na pytanie: Jak przygotować rodzinę do wspólnego zdjęcia? No właśnie, czy my tylko przy okazji robienia zdjęcia powinniśmy pamiętać o stomatologu?

Oczywiście nie. Pytanie jest trochę  prześmiewcze, bo pacjenci od nas lekarzy stomatologów oczekują przede wszystkim estetyki uśmiechu. A estetyka jest ważna z punktu widzenia pacjenta, a trochę mniej ważna z punktu widzenia lekarza. Ponieważ za pięknym uśmiechem kryje się przede wszystkim zdrowie i funkcja. Jeśli chodzi o zdrowie, musimy pamiętać przede wszystkim o tym, że jama ustna może być źródłem infekcji, jeśli jest nieprawidłowo zaopiekowana bądź pozbawiona higieny. Przede wszystkim myślimy tu o próchnicy, która jest chorobą powszechną, zwłaszcza wśród coraz młodszych pacjentów. Niestety, dzieci z próchnicą przybywa i to jest bardzo zła prognoza na przyszłość. Natomiast u troszkę starszych osób mamy głównie do czynienia z zaniedbaniami higienicznymi, co się objawia zapaleniem dziąseł, czyli chorobami przyzębia i oczywiście bardzo często kamieniem. Warto zauważyć, że infekcja w jamie ustnej, to nie tylko infekcja w jamie ustnej, ale to infekcja w całym organizmie. Naukowe dowody świadczą o tym, że zwłaszcza choroby układu sercowo-naczyniowego mają związek z tym, co posiadamy w jamie ustnej. Dlatego też dbałość o higienę i przynajmniej raz w roku odwiedzenie lekarza stomatologa, by się pozbyć tej infekcji, jest jak najbardziej uzasadnione. 

Jak ważny to temat przekonaliśmy się w trakcie niedawnego wydarzenia w Białymstoku, gdzie specjaliści z całego świata się zebrali i dyskutowali. Co to było za wydarzenie i dlaczego było takie ważne?

Rzeczywiście, 21 września zakończyliśmy 47. Kongres Europejskiego Towarzystwa Protetycznego. Dla nas lekarzy stomatologów, zwłaszcza protetyków, było to niezwykle ważne wydarzenie, ponieważ ostatni raz konferencja ETP odbyła się w Polsce 20 lat temu. Ubiegając się o miejsce, było mi bardzo trudno przekonać wykładowców z całego świata – gościliśmy przedstawicieli z 42 krajów – do przyjazdu do Białegostoku. A podczas kongresu rozmawialiśmy o funkcji, czyli kolejnym aspekcie zdrowia jamy ustnej  i całego organizmu. Bo funkcja to przede wszystkim żucie, a żucie to jest to, co się potem dzieje w przewodzie pokarmowym. 

Z pierwszym ząbkiem u dziecka wiąże się zwykle wiele emocji. Kiedy zaczynać myć zęby u takiego malucha? Czy można je myć niemowlakowi, czy może lepiej poczekać? 

Higiena jamy ustnej dotyczy osób w każdym wieku, także tych najmłodszych. Tutaj zaczynamy od bardzo prostych zabiegów higienicznych, typu przemywanie chociażby zwykłą wodą i gazikiem zębów. Bardzo ważne jest też niepodawanie soków do picia w butelce, zwłaszcza w porze nocnej. To bardzo złe nawyki. Dzieci powinny być od najmłodszych lat odzwyczajane od cukru, dlatego że my sobie nie zdajemy sprawy, jak cukier jest wszechobecny. Wystarczy przeczytać etykietę soku dla dzieci, ile tam jest cukru. To nie łyżeczka, którą sypiemy do szklanki herbaty czy kawy, ale kilka, a czasem kilkanaście tych łyżeczek. Trudno oczekiwać, że dziecko pojone słodkim sokiem, nie będzie mieć próchnicy. A próchnica, zwłaszcza w bardzo młodym wieku, to szkody w układzie stomatognatycznym czyli układzie narządu żucia, które potem mają bardzo poważne konsekwencje w zasadzie dla całego życia.

A musy owocowe w ramach nagrody można podawać?

Trzeba najpierw sprawdzić, co jest w składzie takiego musu, a potem ewentualnie zaserwować dziecku.

Wspomniała pani profesor o tym niebezpieczeństwie, że infekcja w jamie ustnej ma wpływ na cały organizm. Dlaczego tak się dzieje?

Jama ustna to takie miejsce w organizmie człowieka, gdzie zaczynają się liczne narządy. To początek układu pokarmowego, chociaż gastroenterolodzy twierdzą, że zaczyna się od przełyku, ale to nieprawda. To też początek układu oddechowego. Natomiast ślina, która znajduje się w jamie ustnej, to płyn ustrojowy, który ma takie samo znaczenie jak chociażby krew. 

Na co zwrócić uwagę podczas codziennego szczotkowania zębów, jak dobrze o nie zadbać? Czy ma znaczenie jakiej używamy szczoteczki lub pasty – ich wybór jest przecież ogromny. 

Prawda jest taka, że szczotki do zębów trzeba użyć, nie ma znaczenia jaka jest pasta. Najważniejsza jest szczoteczka i mechaniczne usunięcie płytki, która gromadzi się po każdym spożyciu posiłku. Mechaniczne oczyszczanie jamy ustnej, także języka, ma istotne znaczenie jeśli chodzi o eliminację potencjalnych czynników zakażenia. Pasta ma nam pomagać, bo walory posiada walory smakowe czy dodatek fluoru. Co prawda zdania dotyczące tego czy jest on potrzebny czy nie, są podzielone, ale póki co nie ma lepszej profilaktyki próchnicy niż profilaktyka fluorkowa.

Jesteśmy na rocznej kontroli u stomatologa, lekarz stwierdza tu dziura, tu pęknięcie. Czy to można na stale zabezpieczyć, czy jesteśmy skazani przez całe życie na korzystanie z usług dentysty?

Wyleczenie uzębienia i profilaktyka w zakresie chorób przyzębia nie jest raz na zawsze. Zabiegi higienizacyjne, czyli spotkanie z lekarzem i higienistką stomatologiczną, powinny być raz na pół roku przynajmniej, a raz na rok bezwzględnie. To uchroni nas przed infekcja, jeżeli chodzi o choroby przyzębia, które w tej chwili niestety, ale odgrywają bardzo duża rolę, jeśli chodzi o utratę uzębienia. O ile z próchnicą potrafimy sobie poradzić, o tyle gorzej jest z wyleczeniem choroby przyzębia. Dlatego profesjonalne zabiegi higienizacyjne są takie ważne. My nie zawsze dokładnie potrafimy oczyścić zęby. Dlatego korzystanie z profesjonalnej higienizacji łącznie z instruktarzem odnośnie dbałości o uzębienie ma niezwykle duże znaczenie. 

Natomiast w przypadku próchnicy, przy dobrze założonych wypełnieniach i dbałości o higienę jamy ustnej, rzadko się zdarza, aby te wypełnienia rok nie przetrwały. Wypełnienia, które zabezpieczają ząb po usunięciu próchnicy, są zwykle na tyle trwałe, że powinny przetrwać kilka lat. Prawidłowo przeprowadzone leczenie stomatologiczne i wypełnienie wszystkich ubytków powinno wystarczyć na znacznie dłużej.

A jak wygląda użycie nici stomatologicznych czy szczoteczek międzyzębowych – czy one mogą uszkadzać dziąsła? Czy jest wskazane korzystanie z takich akcesoriów?

Absolutnie jest wskazane, bo samą szczoteczką do zębów nie jesteśmy w stanie oczyścić dobrze przestrzeni międzyzębowych, zwłaszcza w odcinkach bocznych. Dlatego też nić dentystyczna jest bardzo wskazana. Ale musi być profesjonalna i właściwie użyta. Nie jest prawdą, że nić dentystyczna czy szczoteczka międzyzębowa uszkadzają przyzębie. Nić dentystyczna i szczoteczka międzyzębowa, a jeszcze lepiej irygator wodny, to są te narzędzia, które istotnie poprawiają higienę jamy ustnej. 

Tracimy ząb, z różnych przyczyn, co w takiej sytuacji?

Rozwiązań jest bardzo wiele. Współczesna stomatologia pozwoli zastąpić taki ząb przy użyciu chociażby implantu. Ale musimy pamiętać, że implanty nie są dla wszystkich, są obwarowane bardzo szczególnymi wskazaniami. Zastąpienie brakującego zęba implantem w przypadku osób młodych i w przypadku pojedynczych zębów jest jak najbardziej uzasadnione, niezależnie czy jest  to przedni czy tylni odcinek łuku zębowego. Oczywiście mamy nie tylko implanty. Mamy do dyspozycji też i mosty: pełnoceramiczne, złożone, adhezyjne czy tradycyjne. 

Ostatecznie zawsze można wykonać uzupełnienie ruchome. Ja akurat uważam, że one nie zawsze spełniają w dostateczny sposób swoją funkcję, zwłaszcza w rozległych brakach zębowych.  Bo jednak jest to niefizjologiczny sposób przenoszenia sił żucia. Jednak trudno jest się nauczyć na tyle sprawnie posługiwać protezą ruchomą, aby uzyskać odpowiednia wydolność żucia. 

Czasem jest zalecenie, żeby pozbyć się tych zębów, które podobno mamy w nadmiarze, czyli ósemek. Czy to rzeczywiście jest konieczność?

Konieczność wynika ze wskazań. Jeżeli są wskazania do usunięcia zębów ósmych, to należy je usunąć. Natomiast ja osobiście nie zawsze jestem zwolennikiem tego rozwiązania. Jeśli ząb jest ustawiony nieprawidłowo i blokuje funkcję, należy go usunąć. Także wtedy, gdy wymaga leczenia kanałowego, a dostęp do niego jest bardzo trudny i nie można liczyć, że da się go prawidłowo wyleczyć, to bezpieczniej dla pacjenta, jest taki ząb po prostu usunąć. 

Natomiast bardzo często bywa tak, że ósemka stoi w łuku prawidłowo i trzeba się dobrze zastanowić, bo często jest tzw. filar strategiczny. Jak powiedziałam, nie każdemu pacjentowi można wykonać leczenie implantoprotetyczne. Większej grupie można wykonać tradycyjne uzupełnienie protetyczne, jakim jest most. I wtedy taki ząb ósmy, który ma prawidłową budowę, jest dobrze osadzony w kości, można wykorzystać jako taki filar. Ponieważ most w jamie ustnej, wygląda dokładnie tak, jak most przez rzekę. Czyli żeby można go było wykonać, muszą być dwa filary. Często nie mamy już zębów szóstych czy siódmych, a ząb ósmy pozostał. Jak on prawidłowo funkcjonuje, można go wtedy wykorzystać. Gdybyśmy go nie mieli, pozostaje nam wtedy do wykonania proteza lub leczenie z użyciem implantów.

Pierwszy garnitur zębów – zęby mleczne, tracimy, ale dostajemy wtedy ten drugi garnitur. Czy jest szansa na trzeci?

Na razie nie mogę powiedzieć ani tak, ani nie. Trwają badania nad hodowlą zawiązków zębowych, tak jak hoduje się narządy czy też kości, czy skórę. W przypadku zębów jest to o tyle trudne, że ząb rozwija się dość wcześnie i najpierw rozwija się w kości, a potem zaczyna się wzrost zęba, następnie wierzchołek korzenia się zamyka i ząb w takich warunkach funkcjonuje potem w jamie ustnej. Problemem nie jest samo wyhodowanie zawiązka, co pobudzenie go do wzrostu. Bo my nie wyhodujemy tego zęba w laboratorium i nie włożymy do kości. To musi być zawiązek, który zostanie zaimplantowany do kości i który potem sam, pod wpływem różnych czynników, rozpocznie wzrost. To spora trudność, która wynika z naszej genetyki, naszego rozwoju. Dlatego pokonanie tych barier wydaje się być jeszcze trochę odległe, chociaż doniesienia literaturowe mówią, że szansa na to jest. Ale kiedy, trudno powiedzieć.

Wspomniała pani o oddziaływaniach infekcyjnych na organizm. Rzeczywiście specjaliści różnych dziedzin, jak kardiochirurdzy, ortopedzi, korzystają z konsultacji stomatologicznych przy zabiegach wymagających dużej ingerencji. Czy taki przegląd i usunięcie ognisk zapalnych ratuje pacjenta?

Nieprawidłowo wyleczone zęby, zwłaszcza endodontycznie, czyli kanałowo, mogą stanowić źródło infekcji. Ponieważ te bakterie w okolicy okołowierzchołkowej stale rezydują, nawet jak nie dają objawów, to w momencie obniżenia odporności organizmu, a tak się dzieje przy różnego rodzaju zabiegach, nie tylko tych rozległych, bo każdy zabieg chirurgiczny to ingerencja w odporność,   zęby mogą stać się przyczyną licznych powikłań i niepowodzenia w leczeniu chirurgicznym.

Pani profesor wspomniała też o żuciu. Chcemy przekonać słuchaczy, że warto zadbać o zęby, odwiedzić stomatologa, uzupełnić braki w uzębieniu. Dlaczego to żucie jest takie ważne?  

Moją drogę naukową rozpoczynałam we współpracy z Kliniką Gastroenterologii. Zrobiliśmy takie badania, cytowane wielokrotnie, na temat tego, jak braki zębowe nieuzupełnione wpływają na stan śluzówki żołądka. Okazuje się, że nieprawidłowo przeżuty pokarm sprzyja zapaleniu błony śluzowej żołądka. Te duże cząstki pokarmowe, które w przypadku niedokładnego żucia zalegają znacznie dłużej w przewodzie pokarmowym i żołądku, powodują bardzo nieprzyjemne dolegliwości. Okazało się również w tych badaniach, prowadzonych blisko 25 lat temu, gdy o bakterii helicobacter pylori w żołądku mówiło się dużo mniej, że infekcja h.pylori ma też powiązanie z nieprawidłowym żuciem. Czyli te zalegające duże cząstki pokarmowe sprzyjają nie tylko zapaleniu, ale i rozwojowi tej bakterii. 

Opowiem też taką ciekawostkę. Kiedy przyszłam jako młody lekarz dentysta do śp. prof. Gabryelewicza, z pomysłem na moje badania, pan profesor odparł: „o czym ty dziecko mówisz, przecież to nieprawda, jakaś wydumka”. My zrobiliśmy te badania, minęło dziesięć lat, pan profesor trafił do mnie jako pacjent, ponieważ stracił zęby. Pamiętał, że robiłam takie badania, usiadł na fotel i mówi: „teraz wiem o czym były badania, bo mam te dolegliwości, jakie pani opisała”. To było dla mnie największą pochwałą, że przekonałam tzw. niedowiarków, że jednak prawidłowa funkcja żucia ma znaczenie, nie tylko dla naszego komfortu, ale przede wszystkim dla naszego zdrowia.

Jak często trzeba myć zęby – dwa razy dziennie czy jak zalecają niektórzy – po każdym posiłku? I czy można takie mycie zastąpić żuciem gumy?

Co do gumy do żucia – ja jestem przeciwniczką jej używania, a na pewno trwałego żucia gumy. Pobudza ona aktywność mięśniową, szczególnie mięśni żucia, a taka nadaktywność może prowadzić do różnych nieprzyjemnych rzeczy z grupy zaburzeń czynnościowych narządu żucia. Guma nie jest najlepszym rozwiązaniem. A jeśli chodzi o higienę jamy ustnej, rzeczywiście, zęby najlepiej myć po każdym posiłku, ale trzeba pamiętać, że nie bezpośrednio po nim, ale w pewnym odstępie czasowym, żeby ślina mogła zadziałać remineralizująco na szkliwo zębów. Dlatego dwukrotnie mycie w ciągu doby jest bardzo uzasadnione. A jak ktoś zapomni, nie ma czasu czy ochoty, to należy umyć zęby chociaż ten jeden raz, po ostatnim posiłku, przed snem. 

Kiedyś się mówiło, że wieczorem myje się zęby dla zdrowia, rano dla urody.

To prawda.

A jak długo szczotkować zęby? Mają to być 3 minuty?

Tak długo, aż będą czyste. Te 3 minuty to czas najbardziej optymalny. Ale jak używamy szczoteczki międzyzębowej, nitki, wiadomo, że ten czas się wydłuży. Jeśli ktoś używa szczoteczki elektrycznej to wie, że jest tam timer i po tym optymalnym czasie szczotkowania szczoteczka się po prostu wyłączy. Wtedy mamy względną pewność, że  zęby są dokładnie umyte.

Szczoteczka miękka, twarda, średnia?

W zależności od wskazań. Periodontolodzy twierdzą, że w celu dbałości i  nie uszkadzania delikatnej struktury przyzębia, powinna to być szczoteczka średnia, a po zabiegach higienizacyjnych profesjonalnych czy z grupy periodontologicznych nawet miękka. Ja osobiście uważam, że miękka szczoteczka nie zawsze nam dokładnie oczyści zęby, dlatego średniej twardości wydaje się znacznie lepsza. Ale należy pamiętać o tym, że szczoteczkę należy regularnie wymieniać, najlepiej co 3 miesiące.  

Czy sposób mycia zębów ma znaczenie? 

Jest bardzo wiele metod, które pozwalają prawidłowo oczyścić zęby. Na pewno metoda szorowania nie jest najlepszą. Warto pamiętać, że raczej od dziąsła w kierunku powierzchni żującej, a nie odwrotnie, bo wtedy z pewnością będziemy odrywać przyczep dziąsła, który jest delikatny i trudny do odtworzenia. Delikatna struktura dziąsła musi być pod szczególną opieką. Bez szczoteczki, przy użyciu samych płynów do płukania jamy ustnej czy innych teoretycznie użytecznych narzędzi, nie zrobi się tego prawidłowo. Szczotka do zębów, nitka do zębów, szczoteczki międzyzębowe to są te narzędzia, które powinniśmy mieć na stałe blisko siebie. 

Krwawienie z dziąseł to powód do niepokoju?

Tak, wskazana jest wtedy szybka wizyta u dentysty. Często przyczyną może być kamień i to taki, którego nie widać, czyli poddziąsłowy. On  jest niebezpieczny, bo trwale uszkadza przyzębie. Dlatego krwawienie podczas szczotkowania jest sygnałem o konieczności szybkiej wizyty w gabinecie stomatologicznym.