Jego Eminencja Wielce Błogosławiony Sawa Metropolita Warszawski i całej Polski

Zapraszamy do wysłuchania paschalnego orędzia Jego Eminencji Wielce Błogosławionego Sawy Metropolity Warszawskiego i całej Polski.

Jego Ekscelencja Arcybiskup Jakub

Zapraszamy do wysłuchania paschalnego orędzia Jego Ekscelencji Najprzewielebniejszego Jakuba Arcybiskupa Białostockiego i Gdańskiego.

ks. Adam Sawicki

Spowiedź to sakrament pojednania z Chrystusem i Cerkwią. O jednym z 7 Sakramentów w Cerkwi Prawosławnej z ks. Adamem Sawickim – wikariuszem Parafii św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku rozmawiała Anna Choruży. 

Katedra św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

Nagranie jutrzni Wielkiego Piątku z czytaniem dwunastu fragmentów ewangelii z białostockiej katedry św. Mikołaja Cudotwórcy. Nabożeństwu przewodniczył Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański. 

Julia Markowska, Julia Kiryluk, Zuzanna Baszun, Agata Pietruszkiewicz

Do wspólnych wakacyjnych wyjazdów zapraszają przedstawicielki Bractwa Młodzieży Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej, które gościliśmy w naszym studiu. Zachęcamy do wysłuchania rozmowy. 

ks. Marek Ławreszuk

Cel postu. Czyli jak przygotować się do święta Paschy? – wykład wygłoszony przez ks. Marka Ławreszuka 29 marca 2026 roku w parafii Zmartwychwstania Pańskiego w ramach spotkań Wielkiej Postnej Wszechnicy.

Ks. dr Ivan Nikulin

30 marca 2026 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku odbyło się kolejne spotkanie z cyklu Wszechnicy Kultury Prawosławnej. Wykład pt. „Post jako walka z namiętnościami. Gniew i sposób jego pokonywania w naszej codzienności” wygłosił ks. dr Ivan Nikulin z parafii prawosławnej św. Jerzego w Białymstoku.

ihumenia Katarzyna

Ukrzyżowany Król Chwały – Wielkopostny wyklad wygłoszony 29.03.2026 przez ihumenie Katarzynę z Monasteru w Zaleszanach w Parafii św. Jerzego Zwycięzcy w Bialymstoku.

Niepubliczne Przedszkole św. Cyryla i Metodego w Białymstoku

24.03.2026 w Niepublicznym Przedszkolu im. św. Cyryla i Metodego w Białymstoku pochodzą z warsztatów wielkanocnych dla dzieci i rodziców, które są dostępne do wspólnego połączenia, tworzącego się na powstawanie ozdób (pisanki, stroiki, kartki), z których dochód został dostarczony na Żeński Dom Zakonny św. wielki męczarnia. Katarzyna w Zaleszanach.

diakon Roman Sacharczuk

Pascha, Tydzień Paschalny, okres paschalny — treść i charakter na usługach. Wykład wygłoszony przez ks. diakona Romana Sacharczuka w dniu 22 marca 2026 roku w Parafii św. Jerzego Zwycięzcy w Białymstoku.

23 redakcję Radia Orthodoxia odwiedził Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub. Władyka zapoznał się z działalnością rozgłośni, rozmawiał z pracownikami oraz podzielił się swoimi spostrzeżeniami dotyczącymi funkcjonowania radia.Podczas wizyty arcybiskup udzielił także wywiadu w związku z przypadającą w tym roku rocznicą 25-lecia Radia Orthodoxia. Była to okazja do wspomnień, podsumowania dotychczasowej działalności oraz rozmowy o roli radia w życiu Cerkwi i wiernych.
Radio Orthodoxia to pierwsza w Polsce prawosławna rozgłośnia radiowa. Zostało erygowane 30 listopada 2001 roku przez Arcybiskupa Białostockiego i Gdańskiego Jakuba. Swój program nadaje codziennie od 16:00 do 21:00 w północno-wschodniej Polsce na częstotliwościach: Białystok — 102,7 FM, Bielsk Podlaski — 98,7 FM, Siemiatycze — 92,5 FM, Sokółka — 91,3 FM oraz Gródek — 97,2 FM oraz za pośrednictwem internetu www.orthodoxia.pl

ks. Marek Ławreszuk

Symbol Wiary – wykład wygłoszony przez ks. Marka Ławreszuka 22 marca 2026 roku w parafii Zmartwychwstania Pańskiego w ramach spotkań Wielkiej Postnej Wszechnicy.

ojciec Piotr Makal

Zanurzeni w Słowie: supraski Mateusz Dziesiąty i jego Antologia (ciekawostki) związane z tłumaczeniem hymnów liturgicznych) – wykład wygłoszony przez ojca Piotra Makala z parafii św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku w dniu 22.03.2026 w parafii św. męcz. Archimandryty Grzegorza Peradze w Białymstoku.

Radio Orthodoxia

Zanurzeni w Słowie: supraski Mateusz Dziesiąty i jego Antologia (ciekawostki) związane z tłumaczeniem hymnów liturgicznych).

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:43:16

RSS Feed

Share

Link

Embed

archimandryta Włodzimierz (Dejneko)

Modlitwa domowa a życie codzienne – wykład wygłoszony przez archimandrytę Włodzimierza (Dejneko) z monasteru św. Dymitra w Sakach w dniu 15.03.2026 w parafii św. Jerzego Zwycięzcy w Białymstoku.

Radio Orthodoxia

Modlitwa domowa a życie codzienne – archimandryta Włodzimierz (Dejneko)

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:33:06

RSS Feed

Share

Link

Embed

ks. Marek Ławreszuk

Postne podpowiedzi z triodionu – wykład wygłoszony przez ks. Marka Ławreszuka 8 marca 2026 roku w parafii Zmartwychwstania Pańskiego w ramach spotkań Wielkopostnej Wszechnicy.

Barbara Uścinowicz

O idei konkursu, jego znaczeniu dla młodego pokolenia oraz o tym, jak pomaga on młodzieży aktywnie uczestniczyć w życiu Cerkwi, porozmawiamy z naszym gościem, panią Barbarą Uścinowicz doradcą metodycznym ds. nauczania religii w Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku, katechetką oraz organizatorką konkursu.

Radio Orthodoxia

Rozmowa z panią Barbarą Uścinowicz o Turnieju Czytania Tekstów Cerkiewnosłowiańskich

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:10:52

RSS Feed

Share

Link

Embed

ks. Ivan Nikulin

Chrześcijanin i jego relacje z ludźmi – wykład wygłoszony przez ks. Ivana Nikulina w dniu 8 marca 2026 roku w Parafii św. Jerzego Zwycięzcy w Białymstoku.

ihumen Serafin (Telep)

Wykład “O pożytkach i niebezpieczeństwach przewodnictwa duchowego” wygłoszony przez o. ihumena Serafin (Telepa) 8 marca 2026 roku w parafii prawosławnej św. proroka Eliasza w Białymstoku

prof. Aleksander Naumow

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – prof. Aleksander Naumow

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:55:45

RSS Feed

Share

Link

Embed

Sobór św. Mikołaja w Białymstoku

22 lutego w ostatnią niedzielę przed Wielkim Postem, JE Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański przewodniczył wieczornemu nabożeństwu, w którym uczestniczył także JE Najprzewielebniejszy Andrzej Biskup Supraski. Wieczorne nabożeństwo zakończyło się obrzędem przebaczenia win i tym samym rozpoczęło liturgicznie Wielki Post, który przygotowuje wiernych do Święta Świąt, czyli Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa.

foto. Aleksander Perek

Radio Orthodoxia

Nagranie Wielkiej Wieczerni z obrzędem przebaczenia win

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:47:35

RSS Feed

Share

Link

Embed

matuszka Antonina Troc-Sosna

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – matuszka Antonina Troc-Sosna

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:45:35

RSS Feed

Share

Link

Embed

Jarosław Jagiełło, niezależny badacz, historyk, w pracach podejmujący problematykę wczesnej historii Polski.

19 lutego 2026 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku odbyło się spotkanie organizowane przez Stowarzyszenie Ruś. Wykład pt. “Nie tylko Bogurodzica. Religia i kultura średniowiecznej Grecji nad Wisłą i Wartą w X-XI wieku” wygłosił Jarosław Jagiełło. Spotkanie poprowadził prof. Antoni Mironowicz.

Radio Orthodoxia

Nie tylko Bogurodzica. Religia i kultura średniowiecznej Grecji nad Wisłą i Wartą w X-XI wieku

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:41:08

RSS Feed

Share

Link

Embed

Sobór św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

15 lutego w niedzielę o Strasznym Sądzie, która w tym roku wypadła w dniu święta Spotkania Pańskiego, JE Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański, odprawił Boską Liturgię w białostockiej Katedrze św. Mikołaja. Tuz przed rozpoczęciem nabożeństwa Arcybiskup poświecił przyniesione przez wiernych świece. Natomiast podczas Liturgii, Hierarcha udzielił święceń diakońskich Sławomirowi Kirylukowi.

Diakon Sławomir Kiryluk urodził 22 lipca 1976 r w Hajnówce. Ukończył Szkołę Główna Handlową z tytułem magistra. W 2000 roku wstąpił w związek małżeński z Aleksandra Romaniuk. W 2025 roku ukończył Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie broniąc prace licencjacką nt. „Pokój i jego osiąganie w apoftegmatach Ojców Pustyni”. Zawodowo zajmował się pracą w prywatnych przedsiębiorstwach jako marketingowiec. Współpracuje z wydawnictwem Bratczyk przy składzie i projektowaniu okładek do książek o tematyce religijnej. Od wielu lat tworzy i redaguje stronę www Monasteru w Supraślu.

za: orthodox.bialystok.pl

Radio Orthodoxia

Relacja ze święceń diakońskich Sławomira Kiryluka

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:15:43

RSS Feed

Share

Link

Embed

Diakon dr Andrzej Golimont

16 lutego w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku odbyło się spotkanie z cyklu wykładów Wszechnicy Kultury Prawosławnej 2025/2026. Wykład pt.”Autokefalia Prawosławnej Cerkwi w Polsce. Tragiczna Historia metropolity Jerzego Jaroszewskiego” wygłosił diakon dr Andrzej Golimont.

Radio Orthodoxia

Autokefalia Prawosławnej Cerkwi w Polsce. Tragiczna Historia metropolity Jerzego Jaroszewskiego

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 01:02:40

RSS Feed

Share

Link

Embed

prof. Aleksander Naumow

Wykład prof. Aleksandra Naumowa, wygłoszony 2 lutego 2026 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku.

Radio Orthodoxia

Złoty wiek kultury prawosławnej w Rzeczypospolitej XVI wieku

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 01:22:02

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Dawid Bartoszuk

Okres przygotowawczy do Wielkiego Postu to czas stopniowego zatrzymania się, refleksji i duchowego porządkowania serca. Kolejne niedziele Triodionu prowadzą wiernych przez biblijne obrazy nawrócenia, pokory, przebaczenia i odpowiedzialności za drugiego człowieka.

W rozmowie przybliżamy sens niedziel przygotowawczych oraz ich aktualne przesłanie, pokazując, jak świadomie przeżyć ten czas, aby Wielki Post nie był jedynie zmianą zewnętrznych praktyk, lecz prawdziwą drogą duchowej przemiany.

Gościem w naszym studiu był o. Dawid Bartoszuk wikariusz parafii Wszystkich Świętych na Wygodzie w Białymstoku.

Radio Orthodoxia

U progu Wielkiego Postu. Niedziele przygotowawcze – rozmowa z o. Dawidem Bartoszukiem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:35:18

RSS Feed

Share

Link

Embed

Dawid Szejbut

W naszym studiu gościliśmy Dawida Szejbuta członka Zarządu Centralnego Bractwa Młodzieży prawosławnej w Polsce. Rozmawiamy o znaczeniu i harmonogramie tegorocznych Obchodów Światowego Dnia Młodzieży Prawosławnej, które w tym roku odbędą się w Lublinie w dniach 14-16 lutego.

Radio Orthodoxia

Młodzież prawosławna we wspólnym świętowaniu – rozmowa z Dawidem Szejbutem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:15:12

RSS Feed

Share

Link

Embed

prof. Aleksander Kiryluk

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – prof. Aleksander Kiryluk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:44:53

RSS Feed

Share

Link

Embed

parafia Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku

19 stycznia w cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku Jego Ekscelencja Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub przewodniczył wielkiej wieczerni. Nabożeństwo sprawowane było w ramach Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan.

fot. Jan Ławreszuk

Radio Orthodoxia

Relacja z nabożeństwa w ramach Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:38:58

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Rafał Łaszczuk

W minionym 2025 roku środki zebrane podczas akcji Wspólne Dzieło zostały przeznaczone na cerkiew śww. app. Piotra i Pawła w Ełku. O podsumowaniu akcji, planach na przyszłość i nowościach rozmawiamy z proboszczem ełckiej parafii o. Rafałem Łaszczukiem, którego gościliśmy w naszym studiu. 

Radio Orthodoxia

Podsumowanie akcji Wspólne Dzieło 2025 – rozmowa z o. Rafałem Łaszczukiem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:28:38

RSS Feed

Share

Link

Embed

Przegląd Prawosławny

17 stycznia w murach Akademii Supraskiej odbyło się posiedzenie kapituły Nagrody im. Księcia Konstantego Ostrogskiego obradującej pod przewodnictwem Eugeniusza Czykwina redaktora naczelnego Przeglądu prawosławnego. Wśród nagrodzonych są malarz Leon Tarasewicz i rzeźbiarz Włodzimierz Naumiuk, muzyk Arvo Part oraz wydawnictwo krakowskie M, które wydało kilka tysięcy tomów książek i francuskie wydawnictwo Sources Chretiennes, założone przez Jezuitów, które proponuje literaturę duchową. Zapraszamy do wysłuchania relacji z tego wydarzenia.

Radio Orthodoxia

Znamy laureatów Nagrody im. Księcia Konstantego Ostrogskiego za 2025 rok

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:15:51

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Grzegorz Misijuk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z o. Grzegorzem Misijukiem – proboszczem parafii św. Jerzego Zwycięzcy w Białymstoku. Rozmawiamy o wizycie duchownego z wodą święconą w naszych domach oraz o wspomnieniach związanych ze świętem Chrztu Pańskiego.

Radio Orthodoxia

Odwiedziny duchownego z wodą jordańską – rozmowa z o. Grzegorzem Misijukiem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:22:30

RSS Feed

Share

Link

Embed

Prawosławna Diecezja Białostocko – Gdańska

11 stycznia w sali koncertowej Opery i Filharmonii Podlaskiej odbył się pierwszy koncert 44. Prawosławnych Wieczorów Kolęd organizowanych przez Prawosławną Diecezję Białostocko-Gdańską. Wydarzenie rozpoczął gospodarz spotkania Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański. Podczas koncertu zaprezentowały się następujące zespoły i chóry:  chór Wydziału Instrumentalno-Pedagogicznego, Edukacji Muzycznej i Wokalistyki – Chopin University Singers, Kameralny Chór Bielskich Dyrygentek, chór rodzinny parafii przymonasterskiej z Supraśla, Dawid Szymczuk BAND, chór Parafii Hagia Sophia w Białymstoku oraz chór duchowieństwa diecezji białostocko – gdańskiej.

Prawosławne Wieczory Kolęd organizowane są od 44. lat przez Prawosławna Diecezje Białostocko – Gdańską. Partnerem strategicznym wydarzenia jest Województwo Podlaskie. Zadanie zostało dofinansowane z budżetu miasta Białegostoku. 

za: orthodox.bialystok.pl

Radio Orthodoxia

Nagranie koncertu Prawosławnych Wieczorów Kolęd z OiFP 2026

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 01:59:54

RSS Feed

Share

Link

Embed

ks. Piotr Makal

Rozmowa z ks. Piotrem Makalem – wikariuszem parafii prawosławnej św. Mikołaja w Białymstoku. Rozmawiamy o funkcjonowaniu kalendarzy w Cerkwi prawosławnej i związanych z nimi dylematach wiernych w okresie świątecznym. Poruszamy także temat „prawosławnego sylwestra” oraz znaczenia duchowego Święta Obrzezania Pańskiego we współczesnym życiu religijnym.

Radio Orthodoxia

O kalendarzu w Cerkwi, święcie Obrzezania Pańskiego i “prawosławnym” sylwestrze

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:27:13

RSS Feed

Share

Link

Embed

matuszka Halina Borowik

Święta Narodzenia Jezusa Chrystusa to czas, w którym tradycja spotyka się z codziennością, a to, co duchowe, przenika życie rodzinne. Wśród przygotowań, obowiązków i zmieniającej się rzeczywistości pojawiają się pytania o to, co naprawdę warto zachować i przekazać dalej, jak uczyć dzieci prawdziwego sensu Narodzenia Jezusa Chrystusa, które tradycje niosą w sobie najgłębsze wartości i zasługują na szczególną troskę, by nie zniknęły wraz z upływem czasu?

W rozmowie wracamy także do wspomnień świąt sprzed lat — prostych i często bardziej skupionych na byciu razem. Zastanawiamy się, co najbardziej różni dawne przeżywanie świąt od dzisiejszego i jak w świecie pośpiechu odnaleźć to, co najważniejsze. To opowieść o pamięci, rodzinie i wierze, które — mimo zmieniających się czasów — wciąż mogą pozostać sercem świąt.

O tym wszystkim podczas rozmowy z matuszką Haliną Borowik, którą gościliśmy w naszym studiu. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy. 

Radio Orthodoxia

Boże Narodzenie między pamięcią a teraźniejszością – matuszka Halina Borowik

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:30:00

RSS Feed

Share

Link

Embed

Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański

Zapraszamy do wysłuchania bożonarodzeniowego orędzia Jego Ekscelencji Najprzewielebniejszego Jakuba Arcybiskupa Białostockiego i Gdańskiego.

Radio Orthodoxia

Orędzie Bożonarodzeniowe Arcybiskupa Jakuba 2026

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:06:18

RSS Feed

Share

Link

Embed

Orędzie Jego Eminencji Metropolity Warszawskiego i całej Polski Sawy

Zapraszamy do wysłuchania orędzia z okazji święta Narodzenia Jezusa Chrystusa zwierzchnika Cerkwi prawosławnej w Polsce Jego Eminencji Najprzewielebniejszego Sawy Metropolity Warszawskiego i całej Polski.

Radio Orthodoxia

Orędzie Bożonarodzeniowe Jego Eminencji Metropolity Sawy 2026

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:08:44

RSS Feed

Share

Link

Embed

Tadeusz Truskolaski, Marek Masalski, Joanna Misiuk, Ewa Tokajuk, Anna Leonowicz

Prezydent Białegostoku Tadeusz Truskolaski, zastępca Marek Masalski wraz z radnymi miasta złożyli życzenia społeczności obchodzącej święto Narodzenia Jezusa Chrystusa według kalendarza juliańskiego.

Radio Orthodoxia

Świąteczna audycja z prezydentem Tadeuszem Truskolaskim, zastępcą Markiem Masalskim i radnymi miasta Białystok

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:39:59

RSS Feed

Share

Link

Embed

Łukasz Prokorym- Marszałek Województwa Podlaskiego

Marszałek Województwa Podlaskiego Łukasz Prokorym złożył życzenia prawosławnej społeczności obchodzącej święto Narodzenia Jezusa Chrystusa według kalendarza juliańskiego

Radio Orthodoxia

Świąteczne życzenia mieszkańcom Podlasia 2026

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:00:53

RSS Feed

Share

Link

Embed

Włodzimierz Naumiuk

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – Włodzimierz Naumiuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 01:03:57

RSS Feed

Share

Link

Embed

Halina Malesiak, pielęgniarka specjalista anestezjologii i intensywnej opieki

Wykład Haliny Malesiak, pielęgniarki specjalisty anestezjologii i intensywnej opieki z szpitala w Ełku, wygłoszony 29.12.2025 w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku podczas Wszechnicy Kultury Prawosławnej.

Radio Orthodoxia

Schorzenia osób starszych i udzielanie (pierwszej) pomocy

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:50:44

RSS Feed

Share

Link

Embed

Sławomir Nazaruk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy ze Sławomirem Nazarukiem – przewodniczącym Bractwa Trzech Świętych Hierarchów. Z naszym gościem rozmawialiśmy o bieżących inicjatywach, a także podsumowaniu działalności minionego roku. Zapraszamy do wysłuchania.

Radio Orthodoxia

Podsumowania i nowości w Bractwie Trzech św. Hierarchów – Sławomir Nazaruk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:29:01

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. protodiakon Wiaczesław Perek i Katarzyna Wyspiańska-Mirończuk

W naszym studiu gościliśmy protodiakona Wiaczesława Perka organizatora 44. Prawosławnych Wieczorów Kolęd a także panią Katarzynę Wyspiańską-Mirończuk reżyser koncertu. 

W okresie świątecznym kolędy nabierają szczególnego znaczenia. W tym roku w przestrzeni białostockiej opery odbędą się wyjątkowe prawosławne wieczóry kolęd, które połączą duchowość, tradycję i sztukę chóralną. W materiale mowa jest o idei wydarzenia, jego programie oraz znaczeniu dla publiczności. Zapraszamy do wysłuchania!

Radio Orthodoxia

Prawosławne kolędy na deskach opery – rozmowa z o. protodiakonem Wiaczesławem Perkiem oraz panią Katarzyną Wyspiańską-Mirończuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:21:54

RSS Feed

Share

Link

Embed

Aleksandra Rogoza i Natalia Pawluczuk

W naszym studiu gościliśmy Aleksandrę Rogozę Przewodniczącą Zarządu Centralnego BMP w Polsce, a także Natalię Pawluczuk – członka zarządu. Nasi goście opowiedzieli o działalności bractwa, bieżących inicjatywach, a także o wydarzeniach, które miały miejsce w mijającym roku. Zachęcamy do wysłuchania.

Radio Orthodoxia

Działalność Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce – Aleksandra Rogoza i Natalia Pawluczuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:30:25

RSS Feed

Share

Link

Embed

dr n. med. Robert Kozłowski

Gościem prof. Jana Kochanowicza był dr Robert Kozłowski z Kliniki Urologii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, kierujący oddziałem urologii Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego w Białymstoku, konsultant wojewódzki ds. urologii

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Chirurg czy robot? – prof. Robert Kozłowski

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:55:22

RSS Feed

Share

Link

Embed

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2025 roku.

Tematem naszego spotkania jest odpowiedź na pytanie: chirurg czy robot? Ja ze studiów pamiętam, że nauka rzemiosła chirurgicznego to jest trochę robotyka, nauczenie się czynności powtarzalnych i sprawne ich wykonywanie. To po co robot?

Na pytanie chirurg czy robot odpowiedź jest prosta: zdecydowanie chirurg. Chirurgia w dobrym wykonaniu jest sztuką. Sztuka musi być oparta na dobrym rzemiośle. Dobry rzemieślnik wykonuje prawidłowo swoją pracę, ale wiemy, że tych prawdziwych wirtuozów w każdej dziedzinie czynności manualnych nie jest tak wielu. Robot jest tak naprawdę narzędziem wspomagającym chirurga. To chirurg steruje ruchami robota. Obecna generacja robotów w medycynie to są bardziej manipulatory, zaawansowane, ale pozbawione ruchów autonomicznych. Każdy ruch jest zadawany, sterowany i kontrolowany przez chirurga. Dokładność tego typu chirurgii polega na tym, że te ruchy są przenoszone bardzo precyzyjnie, mamy wymiarowanie ruchów, czyli szeroki, zamaszysty ruch chirurga jest przenoszony na bardzo precyzyjny, dokładny, milimetrowy ruch narzędzi robotowych w polu operacyjnym. Operujemy w olbrzymim, nawet 40-krotnym powiększeniu, porównywalnym z mikroskopem optycznym. Pole operacyjne o średnicy 2-3 mm jest przedstawione na ekranie, w przestrzeni trójwymiarowej, a w zaawansowanych robotach ten obraz w konsoli chirurgicznej jest generowany cyfrowo. To pozwala na jeszcze większą precyzję ruchów. Czyli roboty to olbrzymi krok w chirurgii, ale nadal to chirurg odpowiada za przebieg operacji, bez niego nic się nie dzieje.

W rozwoju chirurgii była najpierw chirurgia klasyczna, gdzie chirurg robił nacięcie i to co zobaczył mógł zoperować. Kolejnym krokiem były zabiegi laparoskopowe, endoskopowe. Czy to nie wystarczyło?

Technologia idzie do przodu, im więcej nowości, tym szybciej są adoptowane przez medycynę. Moja specjalizacja – urologia – ma to szczęście, że jesteśmy cały czas na forpoczcie tych nowych technologii. Pierwsza laparoskopia była wykonana tak naprawdę cystoskopem, narzędziem, które postanowiono wykorzystać do wprowadzenia do jamy brzusznej i wykonania diagnostyki, a potem coraz bardziej zaawansowanych zabiegów chirurgicznych. Wydawało się, że trudno będzie dołożyć coś więcej. Wielu starszych chirurgów operowało nadal klasycznie i wśród pacjentów pokutowało nawet takie powiedzenie, że chirurg musi włożyć rękę i dotknąć palcami, a nie narzędziami, czy jak to mówiono „patykami”. Dzisiaj wszyscy już się do operacji małoinwazyjnych przyzwyczaili i pacjenci dopytują się właśnie o te zabiegi.

Ja byłem w grupie tych, którzy wykonywali pierwsze zabiegi robotowe w Polsce. Białostocki szpital wojewódzki był pierwszym publicznym szpitalem, w którym zaczęto wykonywać te operacje na oddziale urologii. Robot na początku budził trochę strach, brak przekonania pacjentów. Teraz, podobnie jak kiedyś z laparoskopią, pacjenci dopytują czy na pewno zabieg będzie wykonany robotem, mimo że nie we wszystkich typach zabiegów ma to sens.

Korzyści z wykonywania operacji robotycznych dla chirurga to możliwość zobaczenia w bardzo dużym powiększeniu, wykonywanie bardzo precyzyjnych ruchów. Lekarz czuje się przez to pewniej. A jakie są korzyści dla pacjenta?

Część z tych wymienionych korzyści to także korzyści dla pacjenta. Większa precyzja wpływa na mniejszą inwazyjność tych zabiegów i mniejszą ilość powikłań. Czucie bólu pooperacyjnego jest znikome, znacznie mniejsze nawet w porównaniu do zabiegów laparoskopowych. To czucie bólu jest tak małe m.in. dzięki temu, że nacięcia, które wykonuje chirurg wprowadzając i dokując system robotowy przy pacjencie, są nieruchome podczas całej operacji. One stanowią oś obrotu narzędzi, ale nie ma tu nacisku na skórę, na powłoki pacjenta, co daje mniejsze czucie bólu w przebiegu pooperacyjnym. Przy operacjach laparoskopowych chirurg używa powłok jako taką dźwignię, ten nacisk istnieje i czucie bólu jest większe niż w operacjach robotowych, chociaż mniejsze niż przy operacjach klasycznych.

W operacjach robotowych tym ogromnym, robiącym wrażenie urządzeniem, jego czterema ramionami steruje jeden chirurg. Wszystko ma pod kontrolą w konsoli chirurgicznej. Mamy dwie manetki, jest też sześć pedałów, co pozwala na sterowanie kamerą, przybliżanie i oddalanie obrazu, sterowanie diatermiami. I tak jak trzeba nauczyć się prowadzenia samochodu czy samolotu, trzeba się nauczyć sterowania konsolą chirurgiczną i systemem robotowym.

Jakie schorzenia kwalifikują się do operacji robotycznych?

Operacje robotowe wykonywane są od wielu lat, pierwsze odbyły się w USA, w 2000 i 2001 r. Pierwsze operacje były urologiczne. Taką dedykowaną operacją jest zabieg usunięcia gruczołu krokowego z powodu choroby nowotworowej. Ale teraz mamy tak dynamiczny rozwój robotyki, że wchodzi ona praktycznie we wszystkie dziedziny chirurgiczne, ale nie każda operacja, nie każde położenie anatomiczne daje możliwość wykorzystania plusów systemu robotowego. Lepsze wyniki pooperacyjne uzyskujemy tam, gdzie mamy do czynienia z miejscami anatomicznymi o trudnym dostępie chirurgicznym. I tak np. w urologii, gruczoł krokowy jest położony bardzo głęboko w miednicy mniejszej, jest schowany za kośćmi spojenia łonowego. Operując klasycznie operujemy trochę po omacku, wyczuwając niektóre struktury palpacyjnie. Laparoskopia jest z kolei  ograniczona dostępem, kątami widzenia, wprowadzenia optyki, trudno zajrzeć w najgłębiej położone miejsca w miednicy mniejszej. Robot eliminuje wszystkie te minusy i pozwala na bardzo dokładne wziernikowanie i oglądanie całego pola operacyjnego. Natomiast operacje robotowe w łatwo dostępnych miejscach nie mają już tak dużej przewagi nad operacjami laparoskopowymi. NFZ refunduje przede wszystkim te dedykowane operacje, gdzie te korzyści są największe. To zabieg droższy niż klasyczne czy laparoskopowe, same narzędzia kosztują. Dlatego korzyści muszą być widoczne.

Pacjent z nowotworem prostaty zostaje zakwalifikowany do zabiegu robotycznego. Czy to wymaga jakiegoś szczególnego przygotowania z jego strony?

Proces jest taki sam jak przy operacjach klasycznych czy laparoskopowych.

Mamy ustalony schemat profilaktyki, czyli nadzoru nad zdrowiem mężczyzny. W listopadzie mieliśmy akcję Movember i chyba większość panów miała okazję się przebadać, a przynajmniej została zmobilizowana, aby dbać o swoje zdrowie.

Ale jeszcze na pewno sporo panów o tym dopiero pomyśli.

Zachęcam. Przypomnę, że mamy dwa proste badania. Jedno to badanie krwi – oznaczenie PSA, to specyficzny antygen prostaty. To proste, niedrogie badanie, które można wykonać w każdym laboratorium. Raz do roku takie badanie powinien zalecić każdy lekarz rodzinny pacjentowi po 40., a już na pewno po 50. roku życia. To już połowa sukcesu. Drugie badanie to badanie przez dotyk, czyli wykonywane palpacyjnie, per rectum, przez specjalistę urologa. Częstość wykonywania tych badań jest ustalona na podstawie badań naukowych i rekomendacji towarzystw naukowych. I raz na 2 lata każdy mężczyzna po 50. roku życia powinien taki zestaw badań przejść. Panowie z wywiadem choroby nowotworowej w rodzinie powinni wykonywać te badania raz do roku, najlepiej od 40 roku życia. Do 40 r.ż. panowie powinni zwracać uwagę na mosznę, jądra, po 40-50. roku życia – na prostatę. Częstość zachorowań na raka prostaty rośnie z wiekiem, im starszy mężczyzna, tym większe ryzyko. Natomiast po 75-, 80- roku życia można zapomnieć o urologu, bo są to nowotwory bardzo wolno rosnące. Mężczyzna po 80-tce może przez kolejne 20 lat nie mieć żadnych objawów i powikłań wolno rozwijającej się choroby. W wielu krajach nie refunduje się wówczas nawet badań PSA.

Czy podwyższony wynik PSA zawsze świadczy o chorobie nowotworowej? Bo zanim dojdziemy do urologa może trochę czasu upłynąć i wywołać wiele stresu.

O podejrzeniu tak, ale to nie jest rozpoznanie choroby nowotworowej, bo szereg innych chorób może wpływać na podwyższenie stężenia PSA. To np. różne choroby zapalne gruczołu krokowego, przebyte infekcje układu moczowego. PSA nie jest badaniem idealnym do rozpoznawania, bo jest obarczone niską czułością i niską specyficznością w pewnym zakresie badań. Wynik do 4 ng/ml uznajemy za prawidłowe stężenie, ale jeżeli ktoś ma powyżej 4, to taki wynik może wywołać panikę, często niepotrzebnie. Potrzebna jest wtedy konsultacja, aby wykluczyć obecność stanów zapalnych, jeśli są to należy je przeleczyć, a pacjent powinien być obserwowany. Jeżeli nadal mamy wątpliwości, przechodzimy do kolejnych etapów diagnostyki. Wykonujemy rezonans magnetyczny gruczołu krokowego, przeprowadzony według protokołu PIRADS, a kolejnym krokiem jest biopsja podejrzanych w rezonansie miejsc. Dopiero wynik biopsji daje możliwość rozpoznania lub wykluczenia choroby nowotworowej.

Czyli nie należy panikować po wykonaniu badania PSA, tylko skonsultować się z urologiem, a ten też nie powinien zbyt pochopnie wykonywać zbyt szybkiej diagnostyki. Biologię choroby nowotworowej gruczołu krokowego mamy naprawdę świetnie poznaną, schematy są opracowane naukowo i zalecenia są bardzo konkretne.

Często zachęcamy naszych słuchaczy do jazdy na rowerze. Czy długotrwałe przebywanie w pozycji siedzącej na siodełku może zafałszować wynik PSA?

Raczej nie. W pozycji siedzącej na siodełku rowerowym jadąc aktywnie możemy tylko sobie poprawić zdrowie. Wszelka aktywność ruchowa jest jak najbardziej wskazana. Ćwiczenia fizyczne wręcz zmniejszają ryzyko wielu chorób, także nowotworowych, a po leczeniu choroby nowotworowej zmniejszają ryzyko nawrotów. Pacjenci często pytają, kiedy będą mogli znowu jeździć rowerem. Odpowiadamy: kiedy przestanie boleć. Bo pacjenci są operowani w okolicy krocza, więc siodełko będzie uciskało to miejsce i pewien dyskomfort można czuć. Natomiast jeżeli potencjalnie zdrowy mężczyzna odczuwa dolegliwości bólowe podczas jazdy na rowerze, bardziej to świadczy o stanie zapalnym. Wtedy też warto zgłosić się do urologa, zobaczyć co się dzieje.

Jak wygląda leczenie pacjenta ze zdiagnozowanym nowotworem gruczołu krokowego?

Zaznaczę, że pacjent powinien mieć przedstawione różne metody leczenia już podczas pierwszej konsultacji z lekarzem. Trzeba wiedzieć, że przy wczesnym rozpoznaniu raka gruczołu krokowego niskiego ryzyka progresji, opcją nr 1 jest metoda leczenia polegająca na aktywnym nadzorze. Powinno to być bardzo dokładnie przedstawione pacjentowi, aby nie wyszedł z gabinetu z poczuciem, że lekarz powiedział, że ma raka i kazał przyjść za rok. Nie każdego pacjenta niskiego ryzyka musimy natychmiast operować. Mogą oni przez kilka, a nawet kilkanaście następnych lat unikać leczenia radykalnego. Mamy dobrze opracowany schemat obserwacji tych pacjentów. To okresowe wykonywanie konkretnych badań: PSA powinno być wykonywane raz na 3 miesiące, rezonans gruczołu krokowego po roku jako badanie kontrolne, aby ocenić czy są cechy progresji. Często jej nie ma i prawie 1/3 pacjentów unika w ciągu kilku lat konieczności leczenia radykalnego. Nawet tak doskonale metody jak leczenie chirurgiczne czy radioterapia są obarczone ryzykiem powikłań. One występują coraz rzadziej, są coraz mniej uciążliwe, ale przed wykonaniem operacji czy napromieniania nigdy nie wiemy czy do nich nie dojdzie.

I tą opcję nr 1 zawsze należy rozważyć, ale też wiele zależy od psychiki pacjenta, tego czy jego rodzina to akceptuje.

Druga opcja to leczenie radykalne – operacja chirurgiczna lub radioterapia, ich skuteczność jest podobna. To pacjent decyduje o wyborze metody. U pacjentów z wczesnym rozpoznaniem nowotworu gruczołu krokowego ilość powikłań po operacjach robotowych jest nieco mniejsza niż przy innych metodach chirurgicznych czy napromienianiu. Operacja może wystarczyć w 70-80 proc. przypadków pacjentów. Ok. 1/4 wymaga leczenia uzupełniającego. Napromienianie pooperacyjne części pacjentów ma na celu dokończenie planu leczenia, a tym planem jest całkowite wyleczenie pacjenta.

Jak wygląda przygotowanie do zabiegu robotycznego?

Jak do każdego innego zabiegu. Przeciwwskazaniem są liczne blizny w miednicy mniejszej, bo one mogą utrudniać każdy rodzaj procedury chirurgicznej. Także stan układu krążenia i oddychania, ponieważ przy operacjach małoinwazyjnych, robotowych i laparoskopowych, pacjent jest układany w pozycji Trendelenburga, czyli 30 stopni głową w dół, co może utrudniać pracę układu oddechowego czy układu krążenia, u pacjentów obciążonych chorobami tych narządów.

Jeżeli pacjent kwalifikuje się do zabiegu, znowu pośpiech nie jest wskazany. Zaleca się, aby po biopsji upłynął czas około 8-12 tygodni, aby tkanka zagoiła się. Operacja będzie wtedy bardziej precyzyjna, bo nie ma krwiaków. Pośpiech nie zmienia tu niczego w prognozowaniu przebiegu choroby. Należy też wykonać badania diagnostyczne ustalające stopień zaawansowania choroby. To z reguły tomografia komputerowa, klatki piersiowej, jamy brzusznej, miednicy mniejszej. Potrzebna jest też ocena potencjalnych przerzutów do układu kostnego. NFZ zaleca tu scyntygrafię układu kostnego u każdego pacjenta kwalifikowanego do operacji robotowej, co z medycznego punktu widzenia nie jest konieczne, to mnożenie kosztów. Jeżeli pacjent przejdzie etap diagnostyki, mamy ustalony stopień zaawansowania choroby, podejmujemy decyzję o zabiegu metodą robotową, ustalamy termin operacji. Pacjent konsultowany jest też przez anestezjologa.

Jak długo po operacji robotowej pacjent leży w szpitalu i jak długo odczuwa dolegliwości związane z zabiegiem?

Zabieg jest wykonywany w znieczuleniu ogólnym, jak każdy zabieg w obrębie jamy otrzewnej. Metoda robotowa powoduje, że znakomita większość pacjentów bardzo dobrze znosi okres pooperacyjny, poczucie bólu jest mniejsze niż po innych operacjach. Po operacji robotowej pacjent często jest najmniej wymagającym pacjentem w oddziale, bo po dużo mniejszych operacjach innymi metodami odczuwanie bólu bywa większe. Pobyt w szpitalu jest krótki, pacjenci są wypisywani rutynowo w trzeciej dobie po operacji, czasem może być konieczność przedłużenia pobytu o 1-2 dni. Ważne jest to, że cewnik, który jest wprowadzony do pęcherza, musi być utrzymywany przez 10 dni. Pielęgniarki szkolą pacjentów jak obchodzić się z cewnikiem, a po 10 dniach jest wizyta kontrolna, na której usuwamy cewnik. Czasem jest konieczne wykonywanie dodatkowych badań, wykonujemy zdjęcie radiologiczne.

Potem mamy okres rekonwalescencji. Zdarzenia niepożądane, które mogą wystąpić zarówno po operacji jak i napromienianiu, są spowodowane położeniem anatomicznym gruczołu krokowego. Pierwsze to zaburzenia trzymania moczu, pacjenci są na to bardzo uczuleni, o to dopytują. Całkowite nietrzymanie moczu po operacjach robotowych dotyczy poniżej 1 proc. pacjentów, czyli jest bardzo rzadkie. Natomiast przejściowe problemy z trzymaniem moczu mogą utrzymywać się przez kilka kolejnych tygodni, tu potrzebna jest rehabilitacja. W pierwszym etapie mogą być potrzebne wkładki higieniczne czy pieluchomajtki. Szybkość powrotu do zdrowia jest tu bardzo indywidualna, niektórzy pacjenci praktycznie od razu po usunięciu cewnika kontrolują trzymanie moczu, inni mają problemy i 3 miesiące po operacji. Ale jest to sytuacja przejściowa. Zalecamy zawsze 2 miesiące bez intensywnego wysiłku fizycznego, w sensie dźwigania ciężarów. Bo wysiłek fizyczny jak spacery, truchtanie jest jak najbardziej wskazany, ale podnoszenie ciężarów, czyli praca tłocznią brzuszną może powodować dyskomfort w postaci nasilenia nietrzymania moczu.

Drugim, częstszym powikłaniem, są pooperacyjne zaburzenia wzwodu. Trudniej jest bowiem zachować pęczki naczyniowo-nerwowe, czyli nerwy odpowiadające za funkcję wzwodu, wykonując rozległy zabieg onkologiczny. Operacja robotowa daje największe szanse na zachowanie funkcji wzwodu, ale nawet jeżeli zostanie to technicznie wykonane z intencją zachowania struktur nerwowych, pęczki naczyniowo-nerwowe nadal mogą być wciągnięte w proces gojenia, włóknienia tkanek i ta funkcja może pozostać upośledzona. Ok. 50 proc. pacjentów po operacjach, nawet robotowych będzie mieć w jakimś stopniu upośledzoną funkcję wzwodu. Opcje leczenia istnieją, możemy wspomagać farmakologicznie, mechanicznie, są wykonywane zabiegi operacyjne.

Nadrzędnym celem jest zawsze opanowanie choroby nowotworowej, wydłużenie życia. Ale pacjent zdrowy chciałby potem być jeszcze zdrowszy.

Jak wygląda kontrola, obserwacja pacjenta po operacji w następnych miesiącach i latach?

Kluczową jest wizyta ok. 2 miesiące po operacji. Sprawdzamy wtedy wynik badania histopatologicznego materiału tkankowego usuniętego podczas operacji. Tak samo ważnym badaniem jest badanie PSA, wykonane nie wcześniej niż 7-8 tygodni po zabiegu. Stężenie PSA powinno spaść do wartości bliskich 0. Świadczy to o tym, że nie mamy w organizmie tkanki produkującą to białko. Jeżeli wynik histopatologiczny też potwierdza korzystne rokowanie, na tym kończymy leczenie, uznajemy pacjenta za wyleczonego w danym momencie. Dalsza obserwacja jest prosta. Zaleca się, aby badanie PSA wykonywać raz na 3 miesiące. Dopóki wynik nie przekroczy 0,2 ng/ml, nie zaleca się wykonywania kolejnych badań obrazowych, jeśli sytuacja kliniczna tego nie wymaga. Zmiany mogą być tak drobne, że nie jesteśmy w stanie ich uchwycić. Raczej czekamy do wzrostu PSA, jak jednak ono narasta powyżej pewnych granic, następnym etapem jest wykonanie rezonansu magnetycznego, badania PET ze znacznikiem PSMA. Na podstawie tych badań możemy wyrokować o ewentualnej wznowie procesu nowotworowego i sposobach leczenia nawrotu choroby. Mamy szereg narzędzi do leczenia także na tym etapie.

Generalnie pacjentowi z wczesną diagnozą, prawidłowo leczonemu, ta choroba nie ma prawa skrócić życia, możemy ją w najgorszym wypadku zmienić w chorobę przewlekłą.

o. Jarosław Jóźwik

W naszym radiowym studiu gościliśmy o. Jarosława Jóźwika, kanclerza Akademii Supraskiej oraz proboszcza parafii św. Mikołaja Cudotwórcy w Topilcu. Z naszym gościem rozmawiamy o najbliższych inicjatywach i działalności Akademii Supraskiej oraz parafii w Topilcu. Zachęcamy do wysłuchania.

Radio Orthodoxia

Rozmowa z o. Jarosławem Jóźwikiem o działalności Akademii Supraskiej i wydarzeniach w parafii św. Mikołaja Cudotwórcy w Topilcu

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:28:24

RSS Feed

Share

Link

Embed

ks. Andrzej Nielipiński

Wykład ks. Andrzeja Nielipińskiego proboszcza parafii Przemienienia Pańskiego w Ploskach wygłoszony 11.12.2025 w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku podczas spotkania bractwa Trzech Świętych Hierarchów.

Radio Orthodoxia

Święty Sylwan, starzec z Góry Atos – ks. Andrzej Nielipiński

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:32:52

RSS Feed

Share

Link

Embed

prof. Bożena Mikołuć

Gościem prof. Jana Kochanowicza była prof. Bożena Mikołuć z Kliniki Pediatrii, Reumatologii, Immunologii i Chorób Metabolicznych Kości Uniwersyteckiego Dziecięcego Szpitala Klinicznego w Białymstoku

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Szczepienia – prof. Bożena Mikołuć

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:44:35

RSS Feed

Share

Link

Embed

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2025 roku.

Spotykamy się, aby porozmawiać o szczepieniach dzieci. Z jakimi najczęściej obawami, związanymi ze szczepieniami, zwracają się do Pani Profesor rodzice? 

Myślę, że za każdym razem rodzice stają przed tym szekspirowskim dylematem: szczepić albo nie szczepić. Tylko, że tak jak w monologu Hamleta Szekspir nie udziela odpowiedzi, tylko mobilizuje nas do mądrego wyboru i mamy albo sytuację, w której biernie poddajemy się temu, co przynosi nam życie, albo też staramy się być aktywni i poszukiwać bardziej twórczych i realnych odpowiedzi. I w oparciu o swoje własne doświadczenie lekarza, mogę powiedzieć, że te obawy co do szczepień są definiowane przez dwa pytania. Pierwsze pytanie dotyczy bezpieczeństwa szczepień. Pamiętam, że podczas naszego pierwszego spotkania mówiliśmy o  tym aspekcie i chcę podkreślić, że szczepienia, obok naprawdę niewielu leków i produktów farmaceutycznych są preparatami, które mają największą analizę bezpieczeństwa. Mamy monitorowanie tego bezpieczeństwa zarówno krótkoterminowe jak i długoterminowe. To bezpieczeństwo szczepień jest już od momentu tworzenia szczepionki, 4 fazy badań klinicznych. Mamy też badania, które dotyczą immunogenności szczepionki, to znaczy tego jak nasz organizm odpowie na tą szczepionkę i czy rzeczywiście na nią odpowie. I tutaj bierze się pod uwagę każdy aspekt – zarówno rodzaj antygenu, czyli to czy w tej szczepionce znajduje się na przykład cała bakteria, czy tylko fragment tej bakterii, a może toksyna, która jest wydzielana przez tą bakterię, czy znajduje się tam fragment danego wirusa. Dobiera się rodzaj tego antygenu, tego czynnika, który ma stymulować nasz układ odporności, ustala się dawkę, która powinna być zawarta w szczepionce. Ustala się również drogę podania takiej szczepionki. Drugi aspekt, który jest bardzo ważny w bezpieczeństwie, to jest skuteczność tych szczepień. Ona też może być rozpatrywana w skali mikro i w skali makro, ale taka skuteczność rzeczywista wiąże się z tym, żeby po prostu zahamować, czy przerwać transmisję danego patogenu, który może spowodować wystąpienie danej choroby.  Analizujemy bezpieczeństwo szczepionki nie tylko w etapie badań klinicznych, na małej i większej grupie ochotników. Ale wprowadzenie danej szczepionki populacyjnej też nie zwalnia z analizy bezpieczeństwa szczepień, ponieważ w każdym momencie mamy możliwość monitorowania niepożądanych odczynów poszczepiennych. Nawet kwalifikacja pacjenta do szczepienia, zbieranie wywiadu uwzględnia pytanie dotyczące tego, czy po pierwszej czy drugiej dawce szczepionki wystąpiły jakiekolwiek niepożądane odczyny poszczepienne. I jeżeli tak, to wtedy lekarz podejmuje stosowne decyzje.

A to drugie pytanie, które rodzice często mi zadają, to jest pytanie: dlaczego moje dziecko ma otrzymać taką ilość szczepionek. Pytanie jest bardzo ważne i zasadne. Często jest tak, że aby uodpornić dziecko przeciwko danemu patogenowi, danej bakterii czy danemu wirusowi, dziecko musi otrzymać kilka dawek tej samej szczepionki. I rodzice są zadziwieni dlaczego tak się dzieje. Warto tu powiedzieć, że szczepionka jest tak skonstruowana, ma zawartość takiej ilości antygenów, że przygotowuje dziecko do wyprodukowania docelowej ilości substancji odpornościowych i komórek układu odporności. Pierwsza dawka spowoduje pobudzenie układu odporności, produkcję pewnej ilości immunoglobulin, ale one jeszcze nie są wystarczające, nie są zabezpieczające, więc podajemy kolejne dawki. Czasami takich dawek musimy podać 2 albo 3, czasami więcej, ale to jest wszystko po to, żeby tak stopniowo, bardzo łagodnie przygotować układ odporności dziecka do kontaktu z naturalnie występującym patogenem.
Można tutaj takie porównanie wprowadzić – proszę sobie wyobrazić, jak się może zachować ktoś, kto nie uprawia boksu i jest wystawiany na ring.  

Wtedy ten pobyt na ringu jest bardzo krótki. 

Tak, oczywiście. Dlatego musi wcześniej trenować, musi się przygotować do takiego kontaktu z przeciwnikiem, który jest groźny. I też tak jest w naszym układzie odporności. Podajemy jedną, czasami 2-3 dawki szczepionki po to, żeby w punkcie końcowym wyprodukować tę stosowną ilość substancji odpornościowych i jeżeli dojdzie do  kontaktu z takim groźnym przeciwnikiem, to żeby  nas nie zmiótł jednym pociągnięciem.

Najlepszym nauczycielem jest powtarzanie. Ja pamiętam jeszcze ze studiów sentencję: „repetitio mater studiorum es”.  

Tak, dlatego istnieje potrzeba wprowadzenia dawek przypominających, bo nawet jeżeli wyprodukujemy stosowną ilość substancji, które mają nas chronić, to te substancje struktury białkowe ulegają zanikowi, zmniejsza się ich ilość i co jakiś czas musimy podać dawkę przypominającą, żeby stężenie było na tyle skuteczne, aby zwalczyć naturalny kontakt z patogenem. 

Dlatego też większość szczepień wymaga później uzupełniających, przypominających szczepień w wieku dorosłym. Rodzice też często mają wątpliwości, że szczepimy się na choroby, z którymi na co dzień nie mamy do czynienia. A skoro udało się nam już pozbyć tych chorób, czy tak ważne jest to szczepienie np. na odrę czy krztusiec? 

To jest bardzo ważne i powinniśmy się szczepić. Wspomniałam już o tym, że odpowiedź naszego organizmu na szczepienie nie jest odpornością stałą, że ona się zmniejsza. Mamy komórki pamięci immunologicznej i musimy je trochę podstymulować, żeby przypomnieć im o tym, że potencjalnie mogą mieć kontakt z naturalnym patogenem. Szczepienie jest też ważne dlatego, że zapewnia tak zwaną odporność zbiorowiskową. Np. w przypadku odry, żeby zapobiec rozprzestrzenianiu się tego patogenu, to wyszczepialność powinna być powyżej 95%. Czyli powyżej 95% społeczeństwa powinno być zaszczepione od odry, ażeby nie doszło do wybuchu epidemii, żeby nie doszło do nawrotu tej choroby. Natomiast w sytuacji, gdy spadnie poniżej 92%, to już jest ryzyko. Podobnie jest z krztuścem. Około 94% społeczeństwa powinno być zaszczepione. Z kolei w przypadku ospy  wietrznej  około 80%.  Wszystko zależy od zjadliwości patogenu i dlatego też nie ma jednej wartości, która by zdefiniowała jaki procent społeczeństwa musi być uodporniony, ażeby nie doszło do rozwoju epidemii. Ale w przypadku tych najgroźniejszych chorób, stopień wyszczepialności powinien być powyżej 95%. Wtedy także te osoby, które nie mogą być zaszczepione z różnych powodów, będą dzięki temu chronione. To etyka i odpowiedzialność za to, co dotyczy nie tylko nas, ale też społeczeństwa.

Polska jest w kręgu krajów, gdzie te szczepienia były realizowane, teraz zaczynamy to kontestować. Natomiast jednocześnie nazywamy się obywatelami świata i chcemy podróżować. Czy podróże z niezaszczepionym dzieckiem po świecie są rozsądne? 

Stanowią duże ryzyko. Dotyczy to zarówno populacji wieku dziecięcego, jak też osób dorosłych. Lekarze nie naruszają autonomii rodziców, starają się pomóc im dokonywać prawidłowych wyborów, ale rodzice powinni być świadomi, że jeżeli się decydują na to, że wyjeżdżają z dzieckiem niezaszczepionym, muszą liczyć się z konsekwencjami tego. Dużo jest informacji, które mówią o tym, że jeżeli będziemy przyjmowali dużą ilość witaminy C, witaminy D, będziemy prawidłowo się odżywiali, to nie zachorujemy i nic nam nie grozi i nie musimy się szczepić. Absolutnie nie neguję wartości i znaczenia witaminy D i C, czy też roli prawidłowego żywienia, natomiast to nie jest wystarczające, żeby dziecko nie zachorowało. Mamy tak zwaną odporność naturalną wrodzoną, do której się bardzo często odwołują ruchy antyszczepionkowe, argumentujące że przecież dziecko, które się rodzi, ma swoją odporność naturalną i powinno się naturalnie bronić przed zachorowaniami. 

Ale ta odporność jest tylko przez 6 miesięcy. 

Odporność naturalna to są komórki układu odporności, to są też substancje odpornościowe, które dojrzewają w naszym organizmie. Natomiast ta druga strona to jest tak zwana odporność nabyta i ona tak naprawdę warunkuje to, czy będziemy chorowali, czy też nie i w jaki sposób będziemy chorowali. I jedna i druga odporność jest ważna. Potrzebujemy odporności nabytej i ułatwieniem dużym dla naszego układu odporności jest to, że dostajemy właśnie dawkę szczepionki czy kilka dawek szczepionek, bo przygotowujemy się do tego najważniejszego starcia na ringu, czyli do tego kontaktu z patogenem, który może mieć dramatyczne w skutkach  następstwa. 

Mamy kalendarz szczepień. Co przez to rozumiemy i o jakich szczepieniach mówimy? 

Mamy tak zwany program szczepień ochronnych, który jest dedykowany zarówno dla dzieci, dla osób dorosłych i jak również dla pacjentów z grupy ryzyka. On jest tak skonstruowany, żeby chronić dziecko w tym okresie jego życia, w którym kontakt z naturalnym patogenem może być dla niego trudny, w tym sensie, że może spowodować ciężkie, zagrażające życiu powikłania. Dzięki realizacji tego programu szczepień ochronnych dziecko jest zabezpieczone. Często rodzice boją się i odmawiają szczepień, bo mogą wystąpić niepożądane odczyny poszczepienne. Możemy zaproponować rodzicom dostęp do danych i zwrócić im uwagę na to, z jakich źródeł mogą korzystać, że to nie tylko informacje, które negują szczepienia, ale też są informacje podawane przez profesjonalistów, oparte na dowodach naukowych i faktach. I byłoby dobrze, żeby rodzice sami podjęli decyzję z jakich źródeł będą korzystać, czy będzie to wiedza, która jest oparta na faktach, czy też nie. Rzeczywiście to jest trudne. Ja się przychylam do stwierdzenia, że żyjemy w świecie braku autorytetów. Żyjąc w takim świecie braku autorytetów, czy powołując się na Karonia – w czasach antykultury, to podejmowanie takich decyzji jest naprawdę bardzo trudne. Nie neguję rodziców, którzy nie chcą szczepić, oni boją się wykonać szczepienia, bo nie mają wiedzy, boją się niepożądanych odczynów poszczepiennych. Transparentność polega na tym, że mówimy o tym, że mogą wystąpić takie objawy. Jeżeli po podaniu szczepionki obserwujemy niepożądane odczyny poszczepienne, to co by się mogło wydarzyć, gdyby organizm miał kontakt z naturalnym patogenem.

Zapomnieliśmy o epidemiach, które przetaczały się przez Europę i nie tylko, gdzie setki tysięcy ludzi, a nawet miliony umierało z tego powodu, że szczepień wtedy nie było. To chociażby epidemie ospy, a nawet ostatnia epidemia COVID-19, gdzie zanim nie pojawiło się szczepienie, wiele osób straciło życie i zdrowie. 

Tak panie profesorze, tak właśnie jest, że my żyjemy w tej ironii sukcesu, zapominamy o tym, jak wyglądają zachorowania na choroby zakaźne. Studenci medycyny też nie widzą w szpitalu typowych przypadków odry, świnki różyczki, wielu chorób, które kiedyś dziesiątkowały świat. 

Bo są szczepienia. 

Tak, dlatego że szczepienia powodują wygaszenie ogniska, zatrzymują transmisję patogenu i dzięki temu tego nie obserwujemy. Ale tak jak powiedziałam, z tyłu głowy, zawsze powinniśmy mieć tego świadomość, poczucie odpowiedzialności, że jeżeli będziemy rezygnować z tych szczepień, to niestety, ale ogniska starych chorób będą wracały. 

Czy szczepionki można łączyć? Czy możemy w trakcie jednej wizyty dokonać kilku szczepień? 

Tak właśnie jest w kalendarzu szczepień, że podczas jednej wizyty podawane są 2-3 szczepionki,  tak zwane szczepionki skojarzone, czyli kojarzymy w jednej ampułce, w jednej szczepionce, różnego typu patogeny. Zgodnie z dostępną wiedzą to są szczepionki, które nie nasilają niepożądanych odczynów poszczepiennych, więc nie powinniśmy się ich bać. A jest lęk rodziców, że jedna wizyta i 3-4 wkłucia. Można wtedy zaproponować, jeżeli istnieje taka możliwość, aby rozłożyć szczepienia na 2 wizyty. To nie powinno być praktyką dnia codziennego, ponieważ antygeny, które są zawarte w szczepionkach, to są małe dawki. Czasami niektóre z nich działają na zasadzie takiego adiuwanta, czyli czegoś takiego, co zwiększa nawet odpowiedź immunologiczną na dany patogen. Widzimy zalety  szczepienia szczepionkami skojarzonymi, ponieważ jest wtedy mniejsza ilość wkłuć, mniej wizyt u lekarza i rodzice bardzo często korzystają ze szczepionek skojarzonych. One są w Polsce płatne, tylko niektóre z nich dla pacjentów z określonych grup ryzyka są bezpłatne.

Jak jest zorganizowane szczepienie dla osób najbardziej narażonych na zachorowanie? 

Dla takich pacjentów przygotowujemy tak zwane indywidualne kalendarze szczepień. Indywidualny kalendarz szczepień możemy przygotować też w wyjątkowych sytuacjach dla pacjenta zdrowego, kiedy została pominięta dana dawka, czy też pacjent musiał wyjechać, czy też rodzice nie byli jeszcze gotowi na szczepienie. Indywidualne kalendarze szczepień przygotowujemy dla tych dzieci, które nie mogą mieć zrealizowanego obowiązującego programu szczepień ochronnych.
Jeżeli dany pacjent jest np. po przeszczepieniu szpiku, z niedoborem odporności, w sytuacjach kardiologicznych np. z wadą serca, z wyciekiem płynu mózgowo-rdzeniowego, czy też po splenektomii, wtedy lekarz, który zajmuje się tym pacjentem, może zaproponować konsultacje u specjalisty. I specjalista podejmie decyzję, czy dziecko może być szczepione czy też nie. Specjalista analizuje całą dokumentację pacjenta i podejmuje decyzję jakie szczepionki mogą być podane, w jakim odstępie czasowym. Profesjonaliści opracowują takie standardy realizacji szczepień w chorobach przewlekłych, czyli np. dla pacjentów po przeszczepieniu szpiku, bez śledziony czy pacjentów neurologicznych.  

Czyli jeśli rodzice mają wątpliwości i nie szczepią swoich pociech, a po wysłuchaniu naszej audycji podejmują decyzję o tym, że jednak chcą, aby dziecko było szczepione, to mimo że już jest opóźnienie w stosunku do naturalnego kalendarza szczepień, taki plan szczepienia zostanie dla danego dziecka indywidualnie przygotowany i będzie mogło ono przejść cały proces i uzyskać odporność, która uchroni je przed ewentualnymi infekcyjnymi zagrożeniami? 

Tak, tylko tutaj od razu chcę podkreślić, że pewne szczepionki mają limit wiekowy, dlatego między innymi, że zachorowanie w późniejszym wieku nie jest aż tak groźne, więc ilość tych dawek będzie inna. Jest też inny skład takich szczepionek. Natomiast jest to możliwe i jest to praktykowane. Przypomniało mi się teraz takie zdarzenie z mojego doświadczenia jako lekarza w Szpitalnym Oddziale Ratunkowym Dziecięcego Szpitala Klinicznego w Białymstoku, kiedy pani przedszkolanka jednego z przedszkoli zachorowała na meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych. Kiedy ta informacja dotarła do rodziców, to prawie cała grupa przedszkolna zgłosiła się do SOR z prośbą o pomoc. I pamiętam, że pierwszą osobą, która przyszła, była mama z synkiem, który do tej pory nie był szczepiony. Ale w sytuacji, kiedy dotknęła problemu, wyraziła chęć zrealizowania szczepienia. Miałam też takie doświadczenie podczas jednego z dyżurów, kiedy dziecko zostało pogryzione przez psa i była potrzeba podania szczepionki. I rodzice, którzy też wcześniej byli niechętni i nie realizowali szczepień, w kontakcie z realnym zagrożeniem podjęli decyzję, że będą szczepić i poprosili o przygotowanie takiego indywidualnego kalendarza szczepień. Często jest tak, że kiedy dotykamy problemu realnie, zmieniamy też swoje spojrzenie na dany problem.

To przykłady bardzo stresujące, traumatyczne, zarówno dla rodziców, jak i dla dziecka. Mniej traumatyczna będzie realizacja programu szczepień zgodnie z jego naturalnym przebiegiem. Pani profesor już mówiła, ale chciałbym żebyśmy jeszcze przypomnieli w takim podsumowaniu – co to jest ta odporność populacyjna? 

Odporność populacyjna mówi nam o tym, jaki procent osób w danym społeczeństwie powinna być zaszczepiona, czyli powinna otrzymać szczepionkę, żeby zahamować transmisję danego patogenu. Ta odporność zbiorowiskowa ma bardzo duże znaczenie, dlatego, że dzięki temu, że odpowiedni procent populacji, np. w przypadku odry 95% dostanie szczepionkę i będzie uodpornionych, istnieje duża szansa, duże prawdopodobieństwo, że ognisko odry nie ulegnie reaktywacji. Szczepienia populacyjne są bardzo ważne, bo dzięki nim chronione są osoby najsłabsze. Chronione są dzieci, które nie mogą być szczepione, osoby starsze, które z powodu chorób przewlekłych nie mogą otrzymać szczepionki. W trosce o tych najsłabszych, powinniśmy pamiętać o realizacji szczepienia. Czyli ta odporność zbiorowiskowa zabezpiecza osoby, które nie mogą być szczepione, ona wygasza ogniska, łamie transmisję patogenu i powoduje, że  mamy korzyści społeczne. Jest też kwestia służby zdrowia, bo dziecko trafia z chorobą zakaźną do szpitala, a jeżeli stan dziecka się pogorszy,  to z kliniki chorób zakaźnych może trafić na oddział intensywnej terapii. Ryzyko powikłań w przypadku braku szczepienia może być naprawdę dramatyczne i tutaj też mogłabym podać wiele przykładów dzieci, które ze względu na brak szczepienia zmarły. Dzieci chorują często z godziny na godzinę i w związku z tym przebieg tych zakażeń jest naprawdę dramatyczny, kończący się ciężkimi powikłaniami. Warto jest mieć tego świadomość. 

Jak wspierać rodziców w podejmowaniu świadomej decyzji, aby podjęli decyzję o szczepieniu dzieci? 

Z mojego doświadczenia wynika, że najkorzystniejszą formą takiego porozumiewania się z rodzicami to jest rozmowa. To jest indywidualny kontakt z rodzicami, kiedy mamy czas na to, żeby wysłuchać ich obiekcji, ich lęków, odpowiedzieć na ich pytania i to jest najlepsza forma. Często podczas wizyty nie ma na to czasu. Zgodnie z ustawą, w Polsce szczepienia leżą po stronie lekarza rodzinnego. Lekarz rodzinny ma wiedzę i doświadczenie, ale czasami jest też tak, że nie ma wystarczającej ilości czasu, żeby na każde pytanie odpowiedzieć. To jest kwestia też autorytetu, są lekarze, którzy potrafią przekonać do szczepienia i tacy, co do których  rodzice uważają, że nie poświęcił im wystarczającej ilości czasu, żeby ich przekonać. 

Dlatego też w radiu powtarzamy naszą audycję, zawsze możemy ją też odsłuchać, korzystając ze strony internetowej. A jeśli ktoś nie znajdzie odpowiedzi na swoje wątpliwości, zawsze może do nas napisać, będzie to temat na kolejną audycję. A jakim przesłaniem możemy zakończyć nasze dzisiejsze spotkanie?

Chciałabym zakończyć czymś optymistycznym. W województwie podlaskim liczba odmów szczepień nie jest aż tak bardzo wysoka w porównaniu do całej Polski. Tylko 4% populacji od 0 do 17 roku życia nie ma w pełni zrealizowanych szczepień. A druga rzecz to jest to, o czym mówił niedawno pan doktor Paweł Grzesiowski, główny inspektor sanitarny w Polsce, że w pierwszym roku życia właściwie nie ma takiej szczepionki, która by była podana dla mniej niż 95 procent populacji. Miejmy nadzieję, że te audycje które prowadzi pan profesor też przyczyniają się do tego, że może zmienia się trochę optyka spojrzenia na szczepienia.

Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Andrzej Biskup Supraski

Wykład Jego Ekscelencji Najprzewielebniejszego Andrzeja Biskupa Supraskiego wygłoszony 10.12.2025 w monasterze Zwiastowania Najświętszej Bogurodzicy w Supraślu w ramach cyklu “Supraskie środy”.

Radio Orthodoxia

Kryzys i reforma synodalnej świadomości Cerkwi Prawosławnej w Rzeczpospolitej Obojga Narodów

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 01:08:49

RSS Feed

Share

Link

Embed

Leon Leszczuk

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – Leon Leszczuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:35:55

RSS Feed

Share

Link

Embed

Szkoła św. św. Cyryla i Metodego w Białymstoku

8 grudnia w Szkole Świętych Cyryla i Metodego w Białymstoku ogłoszono wyniki konkursu „Mały Architekt – Wielkie Dziedzictwo: Miniatury Prawosławnych Świątyń Podlasia”. Uczestnicy przygotowali modele podlaskich cerkwi, wykazując się dużą dokładnością, pomysłowością i świadomością regionalnego dziedzictwa. Prace oceniali wybitni specjaliści: prof. Jerzy Uścinowicz – architekt, badacz i twórca sakralnej architektury prawosławnej, dr inż. Adam Musiuk – Podlaski Wojewódzki Konserwator Zabytków oraz mgr Małgorzata Łuka, nauczycielka plastyki w Szkole Świętych Cyryla i Metodego.

Zapraszamy do wysłuchania relacji z tego wydarzenia

Radio Orthodoxia

Mały Architekt – Wielkie Dziedzictwo. Miniatury Prawosławnych Świątyń Podlasia

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:18:23

RSS Feed

Share

Link

Embed

Aleksander Wasyluk i Sławomir Nazaruk

Zachęcamy do wysłuchania zaproszenia na spotkanie skierowanego do przedstawicieli organizacji cerkiewnych, wspólnot, bractw i wszystkich, którzy na co dzień służą Kościołowi poprzez działalność społeczną, edukacyjną i duchową. Spotkanie to stanie się przestrzenią wymiany doświadczeń, omówienia wspólnych inicjatyw, a także umocnienia więzi między organizacjami działającymi przy naszej Cerkwi. Będzie to czas rozmowy o wyzwaniach, potrzebach i planach, które podejmujemy dla dobra wiernych oraz rozwoju cerkiewnej misji. Na ten temat rozmawiamy z  panem Aleksandrem Wasylukiem oraz panem Sławomirem Nazarukiem. 

Radio Orthodoxia

Zaproszenie na spotkanie dla przedstawicieli organizacji cerkiewnych – Sławomir Nazaruk i Aleksander Wasyluk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:12:51

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Marek Ławreszuk

Z radością rozpoczynamy nowy cykl audycji poświęconych duchowemu przeżywaniu nabożeństwa całonocnego czuwania. W każdym odcinku programu przybliżać będziemy słuchaczom duchową głębię i piękno tego wyjątkowego nabożeństwa, tak istotnego w życiu modlitewnym Cerkwi prawosławnej. W kolejnych odcinkach będziemy omawiać strukturę nabożeństwa, znaczenie pieśni, hymnów, a także bogactwo teologiczne zawarte w tekstach liturgicznych. Chcemy, aby te audycje pomagały nie tylko lepiej rozumieć nabożeństwo, ale także przeżywać je z większą świadomością.

Program prowadzi o. Marek Ławreszuk proboszcz parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.

Radio Orthodoxia

Odc. 1 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:13:09

RSS Feed

Share

Link

Embed

`Nabożeństwo całonocnego czuwania inicjuje naszą niedzielną modlitwę` – jak mówi prowadzący, o. Marek. Pierwszy odcinek stanowi wprowadzenie do cyklu, opowiada o strukturze i znaczeniu tego ważnego nabożeństwa.

Radio Orthodoxia

Odc. 2 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:11:31

RSS Feed

Share

Link

Embed

W kolejnym odcinku o. Marek opowiada o Ewangeliach czytanych podczas nabożeństwa całonocnego czuwania. Zapraszamy do wysłuchania.

Radio Orthodoxia

Odc. 3 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:11:57

RSS Feed

Share

Link

Embed

`W tradycji Cerkwi Prawosławnej teologia Bożego imienia jest bardzo ważna` – to słowa pochodzące z kolejnego odcinka, w którym mowa o znaczeniu wzywania Bożego imienia podczas trwania nabożeństwa całonocnego czuwania.

Radio Orthodoxia

Odc. 4 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:12:43

RSS Feed

Share

Link

Embed

Kolejny odcinek dotyczy wielowątkowości roli Cerkwi w duchowym kształceniu wiernych. Jednym z takich czynników są postaci świetych. O. Marek mówi o hymnografii i znaczeniu modlitwy do świętych – męczenników, ascetów, mnichów.  

Radio Orthodoxia

Odc. 5 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:09:08

RSS Feed

Share

Link

Embed

Hymn Swietie Tichij od wieków rozbrzmiewa podczas nabożeństwa całonocnego czuwania. W kolejnym odcinku o. Marek przybliża historię powstania tego hymnu, jego symbolikę oraz miejsce w tradycji liturgicznej, a także teologiczne przesłanie, w którym odnajdujemy wyznanie wiary w Chrystusa jako Tego, który rozświetla duchowe mroki, prowadzi człowieka ku modlitewnemu skupieniu i przypomina o nieustannej obecności Boga w naszym życiu.

Radio Orthodoxia

Odc. 6 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:12:09

RSS Feed

Share

Link

Embed

`Prawosławni Ojcowie nazywali życie chrześcijanina drogą do Boga` – to cytat pochodzący z 5 odcinka mówiącego o wezwaniu do poszukiwania światłości i aktywności nie tylko w modlitwie ale także w codziennym życiu. 

o. Anatol Fiedoruk

W naszym radiowym studiu gościliśmy o. Anatola Fiedoruka proboszcza parafii św. Grzegorza Peradze na białostockich Dojlidach, jednej z najmłodszych wspólnot parafialnych w Białymstoku. Z naszym gościem rozmawiamy o zbliżających się uroczystościach modlitewnych związanych ze wspomnieniem św. Grzegorza Peradze, który swoją niezłomną postawą i gotowością do poświęcenia, pozostaje jednym z najjaśniejszych przykładów chrześcijańskiej wierności i pokory. Zapraszamy do wysłuchania. 

Radio Orthodoxia

Zaproszenie na uroczystości ku czci św. Grzegorza Peradze na białostockich Dojlidach – o. Anatol Fiedoruk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:09:57

RSS Feed

Share

Link

Embed

Sławomir Nazaruk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy ze Sławomirem Nazarukiem – przewodniczącym Bractwa Trzech Świętych Hierarchów. Z naszym gościem rozmawialiśmy o działalności, a także najbliższych pielgrzymkach, planach i inicjatywach Bractwa. Zapraszamy do wysłuchania. 

Radio Orthodoxia

Działalność Bractwa Trzech Świętych Hierarchów – Sławomir Nazaruk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:21:20

RSS Feed

Share

Link

Embed

Monaster Zwiastowania Bogurodzicy w Supraślu

Zapraszamy Państwa do wysłuchania materiału przygotowanego podczas uroczystości jubileuszu 45-lecia Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce. Obchody odbyły się w minioną niedzielę w Supraślu i zgromadziły setki młodych ludzi, duchowieństwa oraz osób, które od lat współtworzą działalność Bractwa.

W programie jubileuszu znalazła się uroczysta Boska Liturgia, sprawowana przez hierarchów naszej Cerkwi, a także wspólna modlitwa dziękczynna za cztery i pół dekady pracy organizacyjnej Bractwa Młodzieży Prawosławnej. Uczestnicy wzięli również udział w panelach dyskusyjnych poświęconych historii Bractwa, roli młodzieży w życiu Cerkwi oraz wyzwaniom, jakie stoją przed współczesnymi wspólnotami parafialnymi.

Nie zabrakło prezentacji najważniejszych inicjatyw Bractwa — pielgrzymek, projektów charytatywnych, przeróżnych spotkań młodzieży oraz wspomnień osób, które tworzyły i tworzą struktury Bractwa. Jubileusz zakończył się uroczystym koncertem w wykonaniu symbolicznej liczby 45 Bratczyków. Zapraszamy do wysłuchania relacji z tego wydarzenia.

fot. orthodox.pl

Radio Orthodoxia

45 lat działania w służbie Bogu i ludziom – relacja z obchodów jubileuszu Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:20:25

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Jerzy Senejko

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – o. Jerzy Senejko

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:47:55

RSS Feed

Share

Link

Embed

prof. Anna Witkowska

Gościem prof. Kochanowicza była prof. Anna Witkowska, kierownik zakładu biotechnologii żywności Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku.

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Dieta

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:59:14

RSS Feed

Share

Link

Embed

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2025 roku.

Pani profesor jest kierownikiem Zakładu Biotechnologii Żywności UMB. Co to znaczy? Czym ten zakład się zajmuje? 

My uczymy przede wszystkim dietetyków, a część tego nauczania to jest właśnie biotechnologia, żeby studenci mogli wiedzieć, w jaki sposób ta żywność jest przetwarzana przy udziale np. mikroorganizmów. Ale mamy bardzo wiele różnych zakresów specjalności związanych z żywieniem człowieka, zajmujemy się między innymi technologią żywności, produkcją potraw, czyli uczymy studentów dietetyki jak robić to w sposób prawidłowy, żeby produkty nie traciły wartości odżywczej. 

Jest jeszcze takie określenie jak bromatologia – co pod tą nazwą się kryje? 

„Broma” oznacza pokarm, więc bromatologia zajmuje się żywnością w takim szerszym kontekście, na przykład analizą żywności, jej działaniem na różne układy w organizmie człowieka. 

Z naszą odpornością nie zawsze jest najlepiej, a mówi się, że odporność jest kształtowana przez to, co jemy, przez nasze zachowania. Co za tą odpornością się kryje? Jakie są sposoby na to, żeby uniknąć przeziębienia czy grypy w sezonie jesienno-zimowym? 

Tutaj ważne znaczenie ma układ immunologiczny, który chroni organizm przed różnymi patogenami, ale również wpływa na prawidłowy przebieg reakcji zapalnej, nadzoruje różne procesy regeneracyjne, które zachodzą w organizmie po różnego rodzaju zdarzeniach związanych  z problemami zdrowotnymi, infekcjami, utrzymuje równowagę pomiędzy obroną a tolerancją. To działanie układu immunologicznego nie zależy tylko i wyłącznie od genów. To również styl życia, na który się składa wiele czynników, między innymi żywienie, odpowiednia ilość snu, ekspozycja na toksyny, poziom stresu, aktywność fizyczna i mikrobiota jelitowa. Więc to, co robimy na co dzień wzmacnia lub osłabia odporność w sposób bardziej złożony niż jakikolwiek pojedynczy bodziec. 

Tymi bodźcami negatywnymi, które nas otaczają, są wszechobecne wirusy i bakterie, które  próbują się przedostać do naszego organizmu za wszelką cenę. Ale też czasem organizm sam produkuje komórki nowotworowe, jakby oszukując nasz układ odpornościowy. Powtórzmy może, jak wiele czynników jest od nas zależnych, na ile mamy mamy wpływ, żeby nasz organizm uchronić? Bo chyba nie liczą się tylko geny.  

To nie tylko geny, ale również styl życia, czyli żywienie, aktywność fizyczna, unikanie różnych toksyn, odpowiednia ilość snu, zapobieganie stresowi. To są wszystko różne różnorakie czynniki, które mogą mieć znaczenie w przypadku wzmacniania albo osłabiania tej odporności. 

Żywność, jej składniki, to co się pojawia na stole, zawsze wzbudza dużo emocji, bo rodzina zasiada do obiadu i zaczynają się ścierać różne poglądy: a to zdrowe, a to niezdrowe, a to nasza klasyczna dieta rodem z Podlasia nie do końca ma właściwości prozdrowotne. Jakie składniki tej żywności wpływają pozytywnie na nasz organizm? 

Przede wszystkim takim fundamentem odporności jest białko i ono jest niezbędne do prawidłowego działania układu immunologicznego. Ze względu na to, że białko jest niezbędne do syntezy przeciwciał i immunoglobulin A,G, M, do produkcji cytokin, czyli takich białek, które koordynują różne reakcje odpornościowe, do działania enzymów antyoksydacyjnych, budowy komórek układu odpornościowego czyli limfocytów, neutrofili, makrofagów i do regeneracji tkanek po infekcjach. A te źródła białka są różnorakie. Przede wszystkim pełnowartościowe białko to jest białko zwierzęce, ale nie jest powiedziane, że produkty roślinne nie są w stanie nam dostarczyć odpowiednich ilości białka w odpowiednich proporcjach. Najbardziej wartościowe i polecane źródła białka zwierzęcego to przede wszystkim ryby, drób, jaja i nabiał. Natomiast głównym źródłem białka roślinnego, choć jest to białko niepełnowartościowe, bo może zawierać niektóre aminokwasy w obniżonych ilościach, są nasiona roślin strączkowych, soczewica, fasola, tofu, tempeh.
Warto tutaj wspomnieć, że niedobór białka upośledza ogólnie odpowiedź odpornościową, spowalnia gojenie się ran, obniża  poziom immunoglobulin, ogranicza liczbę limfocytów. To jest jeden z takich najważniejszych składników żywności. 

Pani profesor mówi, że jednak białko zwierzęce jest nam najbliższe, mimo że produkty zwierzęce zawiera też trochę tych składników nie zawsze pożądanych, jak tłuszcze, cholesterol, trójglicerydy. W diecie wegetarian i wegan tego nie ma, jak w tej sytuacji te organizmy sobie radzą? 

Te białka mogą się nawzajem uzupełniać. O ile nasiona roślin strączkowych mogą mieć to białko niepełnowartościowe, czyli na przykład ograniczona jest liczba aminokwasów siarkowych, to można je uzupełniać z innych pokarmów. Prawdziwa dieta wegetariańska to taka dieta, która uwzględnia bardzo różne produkty pochodzenia roślinnego, jako źródła białka.  Powinny w niej być np. soja, produkty sojowe, nasiona roślin strączkowych, produkty zbożowe. Produkty zbożowe mają mniej innego aminokwasu – lizyny i tutaj następuje efekt uzupełniania się tych aminokwasów, bo rośliny strączkowe mają tej lizyny w odpowiednich ilościach. Więc tak naprawdę ta dieta roślinna może być taką dietą zrównoważoną i pełnowartościową, tylko trzeba wiedzieć jak to zrobić, żeby rzeczywiście dostarczać odpowiednich ilości tego białka i aminokwasów. Tutaj istotną rolę ma odpowiednia edukacja żywieniowa. A wegetarianie wiedzą w jaki sposób te diety komponować, żeby one były pełnowartościowe. 

A cukier – on budzi najwięcej emocji w naszej diecie. Potrzebny czy niepotrzebny? 

Z pewnością cukry proste mogą być odpowiedzialne za występowanie różnych chorób. One się bardzo szybko wchłaniają, powodują np. próchnicę. Natomiast węglowodany mogą być proste i złożone. I w diecie przede wszystkim polecane są te złożone, one wolniej są trawione w przewodzie pokarmowym, wchłaniają się stopniowo, także ten poziom glukozy we krwi, czyli glikemia, jest zrównoważony. Węglowodany złożone dostarczają odpowiednich ilości glukozy przez cały czas od spożycia jednego posiłku do spożycia kolejnego. Jest to takie paliwo dla komórek układu immunologicznego. Kolejna grupa węglowodanów złożonych to te tworzące błonnik pokarmowy. Błonnik pokarmowy nie jest trawiony, to jest tak zwane włókno pokarmowe, które nieprzetrawione ulega pasażowi do jelita grubego, tam z kolei jest taką pożywką dla bakterii, które zasiedlają przewód pokarmowy i są fermentowane, i są to na ogół bakterie pozytywne. Jeśli chcemy wspierać zdrowie ogólne to wspierajmy też mikrobiotę, która zasiedla ten dolny odcinek przewodu pokarmowego. Błonnik pokarmowy jest sfermentowany przez tą mikrobiotę i efektem jest produkcja krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które między innymi obniżają pH środowiska, powodują, że mikroorganizmy patogenne nie chcą zasiedlać przewodu pokarmowego. Błonnik pokarmowy to są węglowodany, które występują w świecie roślinnym, musimy dostarczać dużo składników, które będą miały go dużo. To przede wszystkim warzywa, owoce, nasiona roślin strączkowych, orzechy, różne pestki, produkty zbożowe, szczególnie z pełnego przemiału, np. chleb razowy, różne kasze, płatki owsiane. Mamy różne możliwości wprowadzania tego błonnika do diety. I to jest ważne nie tylko ze względu na odporność, ale też różne inne funkcje przewodu pokarmowego. 

Czyli ta dieta taka bogatoresztkowa ma kluczowe znaczenie dla naszej mikrobioty. Czy jeszcze jakieś składniki pokarmowe mają wpływ na naszą odporność?  

Takimi podstawowymi składnikami w diecie są białka, węglowodany i tłuszcze. I tłuszcze też wywierają istotny wpływ na naszą odporność. Przede wszystkim chodzi tutaj o tłuszcze  nienasycone. Tłuszcze wpływać mogą na odporność poprzez budowę błon komórkowych limfocytów, kontrole mediatorów zapalnych, czyli białek, które powstają i kontrolują proces zapalny, produkcję prostaglandyn, leukotrienów, regulacji komórek odporności nieswoistej, czyli komórek NK i makrofagów. Ważne znaczenie dla rozwijania odporności maja szczególnie kwasy omega 3. One przede wszystkim zmniejszają przewlekły stan zapalny, wzmacniają barierę jelitową, poprawiają funkcjonowanie limfocytów. I tu mamy możliwość wyboru różnych źródeł pokarmowych, zarówno zwierzęcych, jak i roślinnych. Ze zwierzęcych to przede wszystkim ryby, głównie morskie z zimnych akwenów, jak np. śledź, makrela, sardynki.  Z pokarmów roślinnych na uwagę przede wszystkim zasługuje siemię lniane, chia, orzechy włoskie. 

Ale z tłuszczami wiąże się też działanie niekorzystne. Chodzi tutaj o tłuszcze nasycone i tłuszcze trans. Te tłuszcze trans mamy w różnych produktach przetworzonych, szczególnie produkty takie jak utwardzane tłuszcze, ale nie wszystkie oczywiście, bo mamy również zdrowe metody przetwarzania tłuszczów roślinnych, kiedy kwasy tłuszczowe trans nie powstają. Natomiast niekorzystne jest na przykład długotrwałe smażenie. W trakcie obróbki termicznej w wysokich temperaturach również powstają kwasy tłuszczowe trans. Również sam nadmiar kwasów tłuszczowych nasyconych powoduje, że może dochodzić do nasilenia stresu oksydacyjnego, do rozwijania się w konsekwencji stanu zapalnego.  

Inne składniki, o których można wspomnieć, to są witaminy odpornościowe. I tu na pierwszy plan wysuwa się witamina D, ale też witaminy C, A i E. W jaki sposób one działają? Witamina D reguluje funkcje limfocytów, zwiększa produkcję przeciwciał, zmniejsza częstość infekcji. Trzeba starać się zapewnić odpowiednią podaż tej witaminy. Nie ma takich idealnych źródeł witaminy D, natomiast są dobre źródła. Do tych dobrych źródeł należy spożywanie ryb, ale wiemy sami, że w Polsce jednak rybę się je okazjonalnie, powiedzmy raz w tygodniu. I te porcje, które spożywamy nie dostarczają nam odpowiednich ilości tej witaminy. W związku z tym w przypadku 95 proc. populacji konieczna jest suplementacja witaminą D.
Natomiast witamina C przede wszystkim chroni przed stresem oksydacyjnym, a stres oksydacyjny może prowadzić do zapalenia, więc ma takie działanie zapobiegawcze, wspiera też neutrofile, skraca czas infekcji. Najlepiej oczywiście witaminę C dostarczać do organizmu z różnymi produktami spożywczymi, bo oczywiście można suplementować. szczególnie jest to polecane w okresie infekcji, ale tak naprawdę to odporności nie wyrabiamy sobie od tak w ciągu kilku minut czy godzin, na odpowiednią odporność trzeba pracować tygodniami, a nawet miesiącami. Dlatego szczególnie należałoby polecić taką dietę, która będzie nam dostarczać różnych pokarmów bogatych w witaminę C. Ona jest podatna na różne procesy przetwarzania, więc najlepiej jest ją spożywać w postaci surowych produktów żywnościowych. Dużo tej witaminy zawiera np. czerwona papryka, a także owoce, zwłaszcza jagodowe, a szczególnie czarna porzeczka.  

Czyli to, co jest popularne, bo Polska jest krajem, gdzie czarnej porzeczki bardzo dużo się uprawia i jest bardzo dostępna, więc wystarczy, że będziemy korzystać z tego, co sami sobie wyprodukujemy. 

Naturalnie, wiele osób na przykład na działkach uprawia czarną porzeczkę, która jest naprawdę bardzo dobrym źródłem witaminy C. Dobre są także przetwory z czarnej porzeczki, bo chociaż proces przetwarzania nieco redukuje ilość tej witaminy, to i tak warto z nich korzystać. Ja jeszcze pamiętam czasy, kiedy moja mama przygotowywała właśnie z czarnej porzeczki takie przetwory niegotowane – rozcierało się to z cukrem, umieszczało w słoiczku i pasteryzowało. I to było doskonałe źródło witaminy C. 

Jeśli mówimy o odporności, to ważne są też witamina A i witamina E. Witamina A jest przede wszystkim ważna z punktu widzenia uszczelniania błon śluzowych i wspierania różnicowania się komórek odpornościowych. Witamina A występuje dosyć powszechnie, np. w produktach pochodzenia zwierzęcego, w tłuszczach zwierzęcych. Ale też jest w produktach roślinnych prowitamina A, z której organizm wytworzy sobie tą działającą witaminę A. Najwięcej prowitaminy A znajduje się w marchewce. Kolejną witaminą jest witamina E, która chroni błony komórkowe komórek limfocytów. Ta witamina jest w wielu produktach, to na przykład pestki dyni, migdały, produkty zbożowe z owsa. 
Pamiętajmy o tym, że dieta to jest sposób żywienia, który powinien być różnorodny, a więc obejmować wiele różnych składników po to, żeby warunkować nasze zdrowie i prawidłowy przebieg różnych procesów w naszym ustroju. I witaminy mają tu istotne znaczenie, ale też składniki mineralne. Na uwagę zasługują tu przede wszystkim cynk, selen oraz żelazo.
Jeśli chodzi o cynk, to jest to pierwiastek, który umożliwia dojrzewanie limfocytów, wpływa na syntezę cytokin, hamuje namnażanie niektórych wirusów. Niektórzy suplementują cynk, ale nie jest to konieczne, dlatego, że wiele produktów naturalnie zawiera duże ilości tego cynku. To na przykład pestki dyni, jaja, mięso, nasiona roślin strączkowych. Z kolei selen jest wbudowywany do enzymów antyoksydacyjnych w ustroju i za pośrednictwem tych enzymów pełni swoją rolę, czyli działa antyoksydacyjnie, obniża możliwość wystąpienia stanu zapalnego. Są takie produkty żywnościowe, które tego selenu zawierają dużo, na przykład orzechy brazylijskie. Zawartość jest w nich na tyle wysoka, że wystarczą nam 2-3 orzechy do tego, żeby zapewnić sobie odpowiednią dzienną dawkę selenu. Nie możemy tutaj też przesadzać, dlatego, że możemy wejść w zakres dawek toksycznych. Źródłem selenu są również ryby, jaja. A także mięso drobiowe, kiedy drób dostaje paszę, która ten selen zawiera. Mówię o tym dlatego, że selen w glebach w Europie jest na ogół deficytowy, więc jeśli chodzi o karmienie zwierząt, to muszą być odpowiednie pasze, które zawierają wszystkie składniki. Należy jeszcze zwrócić uwagę na produkty zbożowe, szczególnie jeśli to są produkty importowane. Np. w Kanadzie czy w Stanach Zjednoczonych te gleby są dosyć bogate w selen i np. mąka importowana do produkcji makaronów zawiera właśnie odpowiednie ilości selenu. Żelazo niezbędne jest dla proliferacji limfocytów i tutaj przede wszystkim pełnowartościowym źródłem żelaza jest mięso, ale również jaja, soczewica, natka pietruszki. Tylko ze źródeł roślinnych żelazo jest trudniej przyswajalne, bo ono jest na plus trzecim stopniu utlenienia. Trzeba je zredukować do plus drugiego, tutaj witamina C odgrywa pewną rolę. Najlepiej przyswajalnym źródłem żelaza z pewnością jest mięso.
Ważnym składnikiem diety jest też magnez. 

Magnez jest takim pierwiastkiem, który jest bardzo popularny, polecany na wszystko: na zmęczenie, na skurcze. Czy jest to aby na pewno nie przereklamowane? 

Niektórzy rzeczywiście muszą suplementować magnez, szczególnie osoby starsze, ale różne inne grupy populacyjne niekoniecznie wymagają suplementacji. No chyba, że jest jakiś długotrwały stres.  W przypadku osób, które są narażone na ciągły stres, nie mogą spać, bo wydzielają się duże ilości kortyzolu, czyli takiego hormonu stresu, to rzeczywiście może magnez pomagać. Wtedy suplementacja tak, ale również warto powiedzieć, że są takie produkty żywnościowe, które ten magnez zawierają, więc niekoniecznie trzeba zaraz suplementować. Po prostu trzeba dostarczać różnych składników w diecie.
A jeśli mówimy o różnych składnikach, które mogą być ważne z punktu widzenia działania odporności, to są takie składniki jak polifenole. Te składniki zawarte są w pokarmach roślinnych. To jest cała gama, cała różnorodność tych składników, które mają właściwości antyoksydacyjne. Ten mechanizm działania antyoksydacyjnego jest wieloraki, przede wszystkim jest to redukcja zapalenia w organizmie. Te polifenole, takie jak na przykład kwercetyna, chociażby w jabłkach czy w cebuli, mają istotne znaczenie i w każdym produkcie pochodzenia roślinnego praktycznie mamy bardzo wiele różnorodnych tychże związków. Więc nie tylko ze względu na witaminy, nie tylko ze względu na pierwiastki, ale również ze względu na polifenole warto pokarmy roślinne spożywać. 

O mikrobiocie jelitowej mówi się nawet, że to drugi nasz mózg, który determinuje wiele zadań w naszym organizmie, czasami nawet przejmuje i zaczyna zarządzać. Jak to jest z tą mikrobiotą jelitową? 

Przede wszystkim należy mieć świadomość, że 70% komórek odporności znajduje się w jelitach, więc mikrobiota jelitowa ma istotne znaczenie. Bez niej nie moglibyśmy egzystować. Mikrobiota jelitowa odpowiada przede wszystkim za produkcję immunoglobulin, na przykład immunoglobuliny A. Chroni nas przed różnymi patogennymi czynnikami i bakteriami, moduluje zapalenie, pozwala na wykształcenie tolerancji immunologicznej, bo oczywiście to, co dostarczamy z pokarmami to są obce antygeny, więc jest to trenowanie takiej tolerancji immunologicznej.  Zdarza się, że ta bariera jelitowa jest nieszczelna, jest zespół cieknącego jelita, i efekt jest taki, że dochodzi do występowania przewlekłych stanów zapalnych i przeciążenia odporności. W związku z tym o tą mikrobiotę jelitową trzeba dbać. Różne produkty żywnościowe mogą tą mikrobiotę wspierać, między innymi  spożywanie takich produktów jak czosnek, cebula, por, karczochy, szparagi, topinambur. To są produkty, które niosą ze sobą różnorodne rodzaje błonnika. Także niedojrzałe banany są źródłem skrobi opornej, którą zaliczamy do błonnika pokarmowego i ta skrobia oporna jest wykorzystywana jako paliwo przez mikrobiotę jelitową. Warto wymienić też produkty owsiane, nasiona roślin strączkowych, orzechy, jabłka, warzywa liściaste, kiszonki, kefir oraz jogurt. Ta zdrowa mikrobiota przede wszystkim konkuruje z patogenami, zapewnia produkcję krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych, które obniżają pH środowiska, utrudniają zasiedlanie przewodu pokarmowego przez mikrobiotę patogenną, również wzmacniają śluzówkę i reguluje funkcje limfocytów T. Czyli mikrobiota pełni bardzo ważną funkcję w organizmie człowieka.  

Niemal zawsze gdy wykupujemy w aptece antybiotyk, słyszymy od farmaceuty, że potrzebny jest probiotyk. I co wtedy? 

Trzeba się suplementować, czyli wykupujemy probiotyk i stosujemy według odpowiednich wskazówek. Czyli odbudowujemy tą mikrobiotę jelitową, bo antybiotyki ją niszczą. Ważne jest odbudowywanie, ale nie zapominajmy o tym, że te probiotyki, które dostarczymy sobie, wymagają właśnie tego błonnika pokarmowego. Ważny jest odpowiedni sposób żywienia, czyli dostarczanie wraz z dietą prebiotyków, czyli tych substancji, które będą ważne dla mikrobioty jelitowej.  

A jak na naszą odporność wpływa alkohol i palenie tytoniu? 

Z punktu widzenia organizmu to są toksyny. Alkohol, palenie papierosów to są bardzo silne inhibitory odporności. Alkohol zaburza mikrobiotę, zwiększa przepuszczalność jelit. Oczywiście nie mówimy tu o niewielkich dawkach alkoholu, aczkolwiek teraz już mówi się o tym, że nawet najmniejsze dawki alkoholu mogą powodować powstawanie nowotworów i zaleca się, aby alkoholu całkowicie unikać. A i z punktu widzenia układu odpornościowego, jest cały szereg niekorzystnych działań. Między innymi alkohol obniża aktywność limfocytów, może pogarszać sen i rytm dobowy, a sen i rytm dobowy są bardzo ważne dla odporności. Jeśli nie śpimy odpowiednią liczbę godzin, to funkcje układu odpornościowego mogą ulegać zaburzeniu.  

Czyli takie ludowe podejście, że na rozgrzewkę coś tam sobie wypijemy, żeby nas wirusy czy bakterie nie dopadły, nie do końca ma potwierdzenie naukowe. 

Raczej nie, ale z drugiej strony, jeśli mówimy o takim szybkim podniesieniu odporności, takim ad hoc, to czynniki rozgrzewające mogą mieć tutaj znaczenie. Sam alkohol jest toksyną, ale można coś innego, np. gorącą herbatę, wypić. 

Generalnie powinniśmy o odporność naszą dbać przez cały rok,  ale czy są jakieś takie złote strzały, które pozwolą nam doraźnie tą odporność podnieść? 

Jeśli chodzi o komórki odpornościowe, to z pewnością od razu nie jesteśmy w stanie zadziałać, bo ta odporność rozwija się długo i powoli, ale można szybko poprawić środowisko ich działania, i to w kilka minut czy godzin. Takie działania natychmiastowe ma przede wszystkim nawodnienie – to warunkuje odpowiednią ilość osocza, czyli poprawia transport komórek odpornościowych. Ciepło z kolei poprawia ukrwienie błon śluzowych, aktywuje odporność miejscową, więc jak najbardziej warto spożywać wspomnianą ciepłą herbatę czy jakiś inny płyn rozgrzewający, np. napar z malin. Ważne jest też zapobieganie stresowi, obniża się wtedy poziom kortyzolu, czyli tego hormonu stresu, który hamuje odporność. Nawilżenie błon śluzowych poprawia funkcje immunoglobulin A, stabilizacja glikemii zapewnia paliwo dla limfocytów. Z kolei drzemka zwiększa aktywność komórek NK. Odstawienie alkoholu to jest eliminacja toksyn, unikanie dymu papierosowego również, bo on uszkadza nabłonek oddechowy. Lekki ruch to jest też jeden z ważniejszych elementów tej naszej odporności. Lekki ruch czyli na przykład spacery, marsze, jazda na rowerze. To jest wszystko ważne, poprawia migrację limfocytów i makrofagów do tkanek i pełnienie przez nie odpowiednich funkcji w różnych tkankach naszego ustroju.
Natomiast jeśli chodzi o długoterminowe wzmacnianie odporności, to praca nad tym zajmuje tygodnie, a nawet miesiące. Szacuje się, że taki proces trwa mniej więcej od 4 do 12 tygodni.  

Czyli jeśli teraz zaczniemy, to będzie na przednówek. 

No właśnie, a powinniśmy już zadbać o to wcześniej, bo mamy właśnie sezon grypy czy różnych infekcji, więc o odporność warto było zadbać już w lecie. Takie odpowiednie żywienie w okresie letnim,  kiedy mamy dostęp do różnych produktów żywnościowych, cennych z punktu widzenia pierwiastków, witamin, jest bardzo ważne. Natomiast jeśli mówimy o takim długoterminowym wzmacnianiu odporności, to przede wszystkim prowadzi ona do zwiększenia liczby limfocytów, bo tak ad hoc nie jesteśmy w stanie liczby tych komórek zwiększyć, ale właśnie poprzez takie planowe działania długoterminowe. Takie długoterminowe działanie polega też na odbudowywaniu mikrobioty, uszczelnianiu jelit poprzez odpowiednią funkcję tej mikrobioty, obniżenie stanu zapalnego, stabilizacja stężenia kortyzolu we krwi. Dzięki tym bardzo złożonym procesom jesteśmy w stanie uzyskać tą odporność.
Można powiedzieć, że styl życia, jaki prowadzimy, ma istotne znaczenie. Odporność zaczyna się na talerzu, zależy od jelit. Do produktów żywnościowych, które polecane są w takim długoterminowym wzmacnianiu odporności należą produkty, które służą odbudowie mikrobioty, czyli produkty roślinne, takie jak czosnek, cebula, por. Mówi się o tym, że na przykład przy przeziębieniu warto pić mleko z miodem i z czosnkiem. No ja nie powiem, żeby ten czosnek tak od razu zaczął działać. On działa w trochę inny sposób niż myślimy – allicyna, która zawarta jest w czosnku, ma działanie przeciwdrobnoustrojowe, ale to działanie zostało raczej udowodnione w badaniach laboratoryjnych, natomiast nie ma takich badań na ludziach. Czyli ten czosnek od razu nie zadziała, ale jest takim składnikiem, który służy do odbudowywania mikrobioty. 
Produkty, które warto uwzględnić z punktu widzenia uszczelniania jelit, żeby zapobiegać przenikaniu patogenów do ustroju to owoce jagodowe: jagody, borówki, maliny. Ale również inne produkty – np. jabłka, które mają szczególnie dużo pektyn. Poza tym zielona herbata, kakao, oliwa, awokado, orzechy, siemię lniane, warzywa korzeniowe, szczególnie marchewka. Z kolei produkty żywnościowe, które mogą dostarczać cennych witamin i składników mineralnych to np. tłuste ryby i jaja, które są źródłem witaminy A i żelaza. Papryka, natka pietruszki, czarna porzeczka – to są te podstawowe źródła witaminy C. Aczkolwiek w polskiej diecie tak naprawdę ta witamina C dostarczana jest z ziemniakami, bo tych produktów jemy najwięcej, ale należy też zwracać uwagę na takie źródła witaminy C, które ilościowo tej witaminy dużo zawierają. Marchewka, dynia, bataty to są źródła prowitaminy A czyli beta karoten. Migdały, pestki dyni, pestki słonecznika zawierają witaminę E. Orzechy brazylijskie to selen. Przeciwzapalne są kwasy omega 3, czyli np. ryby. Przeciwzapalnie mogą działać też niektóre przyprawy, takie jak kurkuma, imbir, czosnek, warzywa zielone. A także źródła białka pochodzenia zwierzęcego i dobrze skomponowane źródła pochodzenia roślinnego. Ważna jest też stabilizacja glikemii czyli taki równomierny dowóz tego paliwa dla limfocytów, czyli pełne ziarna, kasze, orzechy. 

W przypadku osób, które mają problemy ze snem wsparcie może stanowić spożywanie owoców albo migdałów. Np. owoce kiwi same w sobie są źródłem witaminy C, ale też są źródłem serotoniny, antyoksydantów, kwasu foliowego. Wszystkie te składniki wspierają sen. Banany z kolei są źródłem tryptofanu, a tryptofan jest takim aminokwasem, który jest przekształcany do melatoniny, a melatonina ułatwia zasypianie. 

Czyli jemy banana a nie łykamy tabletki. 

Może to pomóc, bo co ciekawe, te suplementy nie zawsze są skuteczne. I może warto by było popróbować trochę z odpowiednią dietą. Wspomniałam też o migdałach, które są źródłem magnezu, ale też są źródłem wapnia, i ten wapń jest potrzebny do konwersji tego tryptofanu do melatoniny. Dobre tłuszcze też są potrzebne, wspierają sen, bo stabilizują też glikemię. Oczywiście glikemia zależy od węglowodanów, ale tutaj tłuszcze też mają istotne znaczenie. Także wiśnie są źródłem antyoksydantów, są też źródłem melatoniny, tryptofanu, różnych substancji, które mają korzystne działanie w organizmie człowieka przeciwzapalne. 

Podsumowując, trzeba zachować taką codzienną konsekwencję w doborze diety, w naszych  zachowaniach, które mogłyby wspierać naszą odporność. Czyli na pewno błonnik i prebiotyki, zdrowe tłuszcze omega 3, witaminy, składniki mineralne, stabilna glikemia (powinniśmy regularnie spożywać posiłki, co 3-4 godziny). Sen i regeneracja także mają istotne znaczenie, trzeba o to zabiegać, żeby móc odpocząć. Nawet jakaś drzemka popołudniowa ma istotne znaczenie. Redukcja stresu, sytuacji konfliktowych – nie zawsze jesteśmy w stanie tego uniknąć, ale starajmy się może jakieś techniki relaksacyjne zastosować. I jeszcze eliminacja toksyn: alkoholu, palenia – to są istotne czynniki, które mogą niestety zaburzyć działanie tego naszego systemu odpornościowego. To co jemy, jak żyjemy przez tygodnie buduje właśnie naszą odporność na kolejne miesiące. 

Pewnie wiele osób by jeszcze tutaj zapytało, czy możemy stosować jakieś suplementy. Możemy czasami skorzystać z niektórych suplementów. Np. probiotyki są takimi suplementami, które są ważne w antybiotykoterapii.. To też melatonina, suplement wpływający na rytm dobowy, na sen, co wpływa też na odporność. Laktoferyna wiąże żelazo, ogranicza namnażanie bakterii, ma też działanie przeciwwirusowe. Z kolei kurkumina w suplementach ma działanie przeciwzapalne tylko trzeba pamiętać, że musi być w suplementach również piperyna, która ułatwia przyswajanie składników zawartych w kurkuminie lub też wybierać formy micelizowane tej kurkuminy. Natomiast suplementy nie działają gdy odporność osłabiają na przykład brak snu, przewlekły stres, nikotyna, alkohol, dieta o niskiej jakości. Suplement może być tylko dodatkiem, ale nie może być fundamentem. Fundamentem muszą być składniki odżywcze, odpowiednia porcja ruchu, zdrowy sen z obniżeniem czynników, które mogą powodować stres. To jest wszystko ważne z punktu widzenia odporności. I tylko długofalowe działanie może nam tę odporność podnosić. 

dr Aleksander Tarasik

Gościem prof. Jana Kochanowicza był dr Aleksander Tarasik, zastępca kierującego I Kliniką Chirurgii i Endokrynologii Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku oraz koordynujący Poradnią Nowotworów Wątroby, Trzustki i Układu Pokarmowego przy USK w Białymstoku

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Chirurgia onkologiczna

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:41:19

RSS Feed

Share

Link

Embed

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2025 roku.

Co to jest chirurgia onkologiczna?

Chirurgia onkologiczna to jest oddzielny dział chirurgii, zajmujący się leczeniem chorób nowotworowych przewodu pokarmowego, wątroby, trzustki, jelita grubego, żołądka, lub innych narządów: piersi, skóry, płuc. To odrębna działka chirurgii, bo reguły podchodzenia do operacji są tu nieco inne niż przy chirurgii ogólnej. 

Jak wygląda wizyta u chirurga onkologa? Co pacjent powinien ze sobą zabrać?

Wizyta wygląda tak jak każda inna wizyta lekarska. Ważne jest, aby pacjent chcąc przyjść do naszej  poradni, nie napotkał żadnych przeszkód. Dlatego może do nas przyjść każdy, kto ma podejrzenie choroby nowotworowej, bez skierowania, wystarczy że zadzwoni do rejestracji i się umówi. 

A na samą wizytę trzeba oczywiście wziąć ze sobą wszystkie wyniki badań, oprócz wersji papierowych, zabrać także płytę CD czy pendrive z badaniami. Dokumentacja medyczna jest kluczowa. I oczywiście najlepiej, aby pacjent stawił się osobiście, a nie ktoś z rodziny z jego dokumentacją. Uważam, że nie warto bać się takiej wizyty, to trzeba podkreślić, ponieważ na szczęście u większości pacjentów po takiej wizycie i wykonaniu kolejnych badań, okazuje się, że choroba się nie potwierdza. I często pacjenci wychodzą od nas z dobrymi wiadomościami.

Jak wygląda badanie chirurga onkologa? Neurolog opukuje pacjenta, kardiolog osłuchuje, a co na takiej wizycie robi chirurg onkolog?

Moim zdaniem kluczowa jest rozmowa z pacjentem, wsparcie psychologiczne. Pacjent gubi się w naszych rozpoznaniach, kodach choroby, patrząc na nazwy często jest pogubiony, przeżywa stres. Rolą chirurga onkologa jest porozmawiać, wytłumaczyć wszystko. Samo badanie palpacyjne, obserwacja chorego jest bardzo ważne, ale trochę drugorzędne. Na pierwszy plan teraz wychodzą wyniki tomografii komputerowej, rezonansu, usg. Chirurg onkolog, szczególnie w działce nowotworów wątroby i trzustki jest zobligowany do umiejętności interpretacji obrazów, posługiwania się biegle badaniem usg, by samodzielnie móc sprawdzić szczegóły związane z chorobą. Natomiast w innych nowotworach: skóry, piersi, to badanie ręczne pełni ważniejszą rolę.

Jeśli rozpoznanie wymaga zabiegu operacyjnego, pacjent kierowany jest do szpitala. Jak wygląda ta procedura w I Klinice Chirurgii USK?  

Już na etapie od wizyty w poradni do zabiegu robimy szereg badań diagnostycznych: tomografię komputerową, rezonans magnetyczny lub  inne obrazowe. Pacjent, który jest zakwalifikowany do zabiegu w naszej poradni, jest po rozmowie, wytłumaczeniu co go czeka. Na pierwszej wizycie mówimy o koniecznych zmianach w nawykach żywieniowych, włączeniu specjalnych odżywek do codziennej diety, które – tak jak sportowiec przygotowuje się do wysiłku – przygotowują pacjenta do takiego wysiłku jakim zabieg operacyjny. Przed hospitalizacją pacjent musi też odbyć konsultację anestezjologiczną. Jest to potrzebne, aby zminimalizować ryzyko niepotrzebnych powikłań. W wyznaczonym dniu hospitalizacji pacjent udaje się ze skierowaniem do kliniki, do sekretariatu. Ze sobą powinien mieć ubranie, środki higieny. Chirurg bada pacjenta jeszcze raz, tłumaczy, odpowiada na pytania, aby pacjent odczuwał mniej strachu, bo im mniej wątpliwości, tym mniejszy stres. Staramy się zapewnić pacjentowi maksymalnie komfortową atmosferę. 

Jak wygląda sam moment operacji? 

Zwykle pacjent pamięta tylko moment wjazdu na blok operacyjny, potem po podaniu leków znieczulających większości tak naprawdę nie pamięta i budzi się już na swojej sali po zabiegu. Na pewno pacjent nie czuje bólu, dyskomfortu, bo każdy z pracowników stara się być maksymalnie po stronie pacjenta.

Co jest najważniejsze w tym okresie pooperacyjnym, aby uniknąć ryzyka powikłań?

Przede wszystkim musimy zdawać sobie sprawę, że jesteśmy w miejscu, w którym każdy jest zainteresowany tym, abyśmy jak najszybciej wrócili do zdrowia. Wszystkie rurki, kable, które pacjent ma na sobie, mogą być usuwane tylko przez personel medyczny, zgodnie ze wskazaniami medycznymi. My musimy spokojnie leżeć, odpoczywać, nie dotykać nic. Wszystkie swoje potrzeby czy wątpliwości zgłaszać dla personelu medycznego. Każdy zapewni odpowiednią pomoc. Nie musimy niczego, co wystaje z ciała, dotykać, wszystko będzie z czasem usunięte. I muszę powiedzieć, że zwykle nie ma tu problemów, każdy pacjent to wie przed operację i to akceptuje, rzadko zdarzają się tu problemy.

Rodzina lubi donosić pacjentowi jedzenie. Czy to dobre?

Na pewno nie w pierwszych kilku dobach po operacji. Staramy się, aby dietę doustną pacjentowi wprowadzać jak najszybciej, ale ona różni się od tej, do której przyzwyczailiśmy się. Jak rana goi się prawidłowo, nie ma powikłań, stopniowo rozszerzamy dietę do diety normalnej, ale nadal lekkostrawnej. Jak rodzina chce coś donieść, na pewno trzeba wcześniej omówić to z personelem medycznym. Nierzadko okazuje się, że można dać pacjentowi coś dodatkowego do jedzenia, ale przewód pokarmowy musi po operacji odpoczywać, a zachcianki mogą spowodować, że nie odpocznie.

Czy musimy jakoś szczególnie uważać na ranę pooperacyjną?

Opieka nad raną zaczyna się tuż po operacji. Podczas codziennej zmiany opatrunku, staramy się zobaczyć, jak rana się goi. Gdy gojenie jest prawidłowe, pacjent wychodzi do domu, dostaje od naszej pielęgniarki zabiegowej zalecenia jeśli chodzi o pielęgnację rany. One są szczegółowe, jasne dla pacjenta, jak będzie ich przestrzegał, wszystko będzie dobrze. 

Jeśli chodzi o zapobieganie rozejściu się ran, szczególnie po dużych, otwartych zabiegach, zalecamy noszenie przez 1-2 miesiące tzw. pasa brzusznego, który zapobiega powstaniu przepuklin pooperacyjnych oraz unikanie wysiłku fizycznego. Na szczęście teraz coraz częściej operacje są wykonywane technikami małoinwazyjnymi, czyli laparoskopia, zabiegi robotyczne i wskutek takiego zabiegu powstaje tylko kilka małych cięć na jamie brzusznej, a powrót do zdrowia następuje szybciej niż po zabiegach otwartych i ograniczenia są mniej restrykcyjne.

Czasem pacjent wymaga leczenia uzupełniającego. Co to takiego jest?

Onkologia to nie jest działka tylko chirurgiczna, ale wielospecjalistyczna. Stosuje się też chemioterapię i radioterapię i te kierunki są ze sobą dość mocno połączone. Uzupełniające leczenie to zwykle chemioterapia pooperacyjna, gdy po zbadaniu wyciętego preparatu widzimy, że szansę na zwycięstwo z chorobą są większe jak będzie dołączona chemioterapia. Nie każdy tego potrzebuje, ale jak jest taka propozycja, warto się na nią zgodzić, bo to jest w celu poprawy rokowania pacjenta. Każdy taki przypadek szczegółowo omówiony na konsyliach lekarskich, więc to podejście jest personalne.

Kiedy możemy powiedzieć, że okres pooperacyjny jest już za nami? 

To zależy od choroby. Zwykle pacjent tydzień po operacji idzie już do domu, oczywiście przy większych operacjach może być inaczej. Okres gojenia całościowego, trwa mniej więcej miesiąc po zabiegu. W domu pacjent dojdzie do siebie szybciej niż w szpitalu, dlatego staramy się najszybciej jak to możliwe wypisać pacjenta. Przy leczeniu uzupełniającym mamy okienko terapeutyczne – to 3 miesiące aby rozpocząć chemioterapię, jeśli pacjent tego potrzebuje. Jak nie jesteśmy w stanie tego zrobić, bo goi się dłużej, sens chemioterapii jest wątpliwy. Wtedy pacjent pozostaje w obserwacji. Ale trzy miesiące to długi czas. Oczywiście im szybciej zaczniemy to leczenie, tym dla pacjenta lepiej. Jak rozpoczniemy chemioterapię w miesiąc po zabiegu będzie idealnie.

Mówił pan o odżywkach w celu wzmocnienia organizmu przed zabiegiem, aby wszystko szybciej się pogoiło. Oprócz nich, na co jeszcze powinniśmy zwrócić uwagę?

Przede wszystkim dieta musi być zbilansowana pod względem węglowodanów, tłuszczy i białka. Niestety, nadal w onkologii jest bardzo dużo mitów, jeśli chodzi o odżywianie, np. mit „zagłodzić raka”. Nie ma to nic z rzeczywistością. Pacjent „głodząc raka” głodzi siebie i traci siły na walkę z chorobą. Dlatego bardzo ważne jest, aby dieta była pełnowartościowa. Pomagają w tym odżywki, bo pacjentowi walczącemu z chorobą nowotworową zmienia się apetyt. On potrzebuje więcej substancji odżywczych, ale mniej je, przez co wpada w katabolizm. Czyli organizm musi używać swoich zapasów, aby funkcjonować. Jeśli podejdziemy do zabiegu operacyjnego, gdy organizm musi mieć dużo zapasów, aby zagoić tę ranę, na szczycie katabolizmu, to nie unikniemy dużych powikłań. Dlatego tak ważne jest dobre przygotowanie żywieniowe. To przygotowanie nie trwa 1-2 dni, ale kilka tygodni. Oprócz właściwego żywienia, ważny jest także wysiłek fizyczny – wystarczy codzienny 45-minutowy spacer, najważniejsze żeby był regularny. Trzecia rzecz to palenie. Wiemy, że to nierealne, aby pacjent z chorobą nowotworową, w tym olbrzymim stresie, potrafił je całkowicie rzucić. Ale naukowo udowodniono, że już zmniejszenie ilości wypalanych papierosów przed zabiegiem, poprawia wyniki, zmniejsza ilość powikłań po zabiegu. 

To takie proste rzeczy, ale ich przestrzeganie jest nieraz trudne.

To prawda, że osoby chore mają awersję do potraw mięsnych?

Badania pokazują, że zmienia się odbieranie smaku przez pacjentów z nowotworem. Czyli coś co wcześniej normalnie smakowało, po rozpoznaniu nowotworu może już nie smakować. Ale oczywiście jeśli komuś mięso czy coś innego zmieniło się w preferencjach żywieniowych, nie znaczy że ma nowotwór. Tu mowa tylko o osobach z rozpoznaniem choroby nowotworowej. Bywa, że taki pacjent nie chce nic jeść, chce pić tylko bulion, ale aby zbilansować zapotrzebowanie w kaloriach, codziennie musiałby wypić około 5 litrów bulionu, to nierealne. Dlatego, to trudne, ale pacjent ode mnie zawsze otrzymuje zadanie, że musi zacząć jeść, zmuszać się. Jak już totalnie mu nie idzie, zamiast tego posiłku musi spożyć odżywkę. To bardzo trudna praca nad sobą, rodzina musi przekonywać chorego aby zjadł, walczył. I często mamy przykłady, jak pacjent, który nic nie jadł, a po tym jak go się do tego zmusi, zmobilizuje, już za 2-3 tygodnie jest w innej formie, z innym spojrzeniem na rzeczywistość. Jak pacjent bierze się za siebie, jest dobrze odżywiony,  zmienia się też postrzeganie choroby.

A jakie objawy powinny nas zaniepokoić, że coś w naszym organizmie się dzieje i warto poddać się badaniom profilaktycznym?

Ja zajmuje się głównie nowotworami trzustki i wątroby. W przypadku raka trzustki taka czerwona lampka, która powinna zapalić się i u lekarza rodzinnego i pacjenta, to gdy nagle u osoby w wieku 40-50-60 lat pojawia się cukrzyca. To może być pierwszy objaw raka trzustki, może wyprzedzić rozpoznanie choroby w innych badaniach o wiele miesięcy. Bóle kręgosłupa w 95 proc. są związane z dyskopatią, chorobami kręgosłupa, ale jak w badaniach obrazowych wszystko jest tu dobrze, i mimo leczenia bóle nie ustępują, warto udać się do onkologa, aby zbadać narządy wewnętrzne. 

W raku trzustki już możemy zapobiegać chorobie. Dzięki temu, że diagnostyka obrazowa się rozwija, pacjent ma szansę mieć wcześnie rozpoznane nowotwory torbielowate trzustki. Warto się tu zawsze skonsultować, co to za torbiel. Sama torbiel trzustki nie jest rakiem, ale z części torbieli w ciągu kilku-kilkunastu lat może powstać nowotwór złośliwy. Usuwając ją, możemy zapobiec rakowi.

W przypadku nowotworów wątroby, szczególną grupą, która musi uważać na siebie i badać się, są pacjenci z WZW typu B i WZW typu C. Powinni przynajmniej raz na rok wykonywać badanie usg, aby monitorować czy nie ma zmian w wątrobie, bo tacy pacjenci mają większe ryzyko pierwotnego raka wątroby. A wykrycie guzka nowotworowego o średnicy 1-2 cm daje szansę, by dzięki operacji, całkowicie wyleczyć chorobę. To dotyczy też pacjentów z marskością wątroby poalkoholową, bo sama marskość predysponuje do powstania raka.  

Jeśli chodzi o raka jelita grubego, to bardzo ważne jest, aby jak widać żywą krew w stolcu, zgłosić się do lekarza i wykonać kolonoskopię. To badanie odbywa się najczęściej w znieczuleniu, nie ma czego się obawiać. Jeśli ktoś boi się mocno, może najpierw wykonać badanie na obecność krwi utajonej w stolcu. Jak wynik będzie dodatni, trzeba wykonać koniecznie kolonoskopię. Także jak w rodzinie mamy bliskich krewnych, rodziców, siostry, brata, którzy przed 50 rokiem życia zachorowali na raka jelita grubego, to przed tym 50 rokiem życia trzeba wykonać sobie kolonoskopię. Podobnie jeśli chodzi o raka żołądka – w tym przypadku trzeba wykonywać profilaktyczną gastroskopię. W Japonii to choroba z 5-letnim przeżyciem na poziomie 70 proc., bo większość raków wykrywana jest w I stadium, gdy można usunąć zmianę nawet endoskopowo. W Polsce ta przeżywalność jest na poziomie 10 proc. 

W przypadku nowotworów urologicznych, jak rak prostaty u mężczyzn, ważne są regularne badania, wizyta u urologa po 40 roku życia, badanie PSA.

W nowotworach piersi samobadanie jest bardzo ważne, ale też mammografia oraz usg piersi mogą pomóc rozpoznać guza na wczesnym etapie.

U kobiet także badanie ginekologiczne z cytologią może zapobiec chorobie nowotworowej.

Czy nasz styl życia, nałogi, może wpływać na wystąpienie choroby nowotworowej?

Owszem. Mówiąc o stylu życia, pacjenci mówią głównie o stresie, o tym jak to wpływa na zdrowie, że coraz więcej jest chorób nowotworowych. Natomiast zapominają o nałogach: paleniu i nadużywaniu alkoholu. Nadal na pierwszym miejscu wśród przyczyn chorób nowotworowych jest palenie, czynne lub bierne. Jak ktoś w rodzinie pali i naraża bliskich, musi się zastanowić. Im dłuższy staż palenia, tym większe narażenie na wiele chorób: raka płuca, trzustki, jelita grubego. Również nadużywanie alkoholu prowadzi nie tylko do raka wątroby, ale też jelita grubego, trzustki.  Gdy uda się pozbyć nałogu palenia i poważnie ograniczyć alkohol, już można w dużym stopniu zabezpieczyć się przed zachorowaniem.

Bardzo dużo ludzi przez narzekanie na zanieczyszczenie środowiska, zdejmuje z siebie winę, uważa że nie ma znaczenia, co będzie robić. Ale tak naprawdę ludzie żyją coraz dłużej i przez to jest wykrywanych coraz więcej chorób nowotworowych. Jeszcze 20-30 lat temu po prostu umierało się na jakąś chorobę, nikt nie mógł zdiagnozować dokładnie na jaką, a często to był nowotwór. Teraz mamy różne badania, które precyzyjnie pokazują przyczynę problemów zdrowotnych. Stąd wzrost zachorowalności na nowotwory. Nie jest to związane tylko ze złą ekologią. Oczywiście przestrzeganie odpowiedniej diety, czyli umiarkowana ilość mięsa, więcej warzyw, owoców, zdrowych produktów,  pomoże nam być bardziej zdrowymi osobami. 

Dużo osób mówi też o genetyce – to też dość duży mit, bo statystycznie czynniki genetyczne odpowiadają za 10-15 proc. chorób nowotworowych, czyli 85 proc. zależy od czegoś innego.

Kiedy możemy mówić o tym, że zostaliśmy wyleczeni, pokonaliśmy chorobę nowotworową?

Zwykle mówi się, że taki okres, po którym uznaje się, że pacjent został wyleczony, wynosi około 5 lat po usunięciu choroby. To duży odcinek czasu. Natomiast pacjent po leczeniu cały czas zgłasza się na wizyty, robi badania kontrolne. I z każdą wizytą, gdy słyszy, że wszystko jest w porządku,  zwiększa się szansa na całkowite wyleczenie. Ale już rok, dwa, trzy, po zabiegu operacyjnym, jak jest wszystko dobrze, zwiększa szanse, że wyleczyliśmy pacjenta.

Czy jak wyleczyliśmy, możemy być spokojni, że nowotwór nie wróci?

Nie, to że ktoś zachorował za nowotwór jakiegokolwiek narządu nie gwarantuje, że nie może on powstać w innym miejscu. Nie możemy zapominać, że są inne narządy, które też trzeba badać. Jeśli ktoś miał nowotwór, jest wyleczony, to teraz powinien jeszcze bardziej dbać o siebie, o swoją rodzinę, aby wykryć ewentualna chorobę na bardzo wczesnym etapie i ją wyleczyć.

ks. Marek Ławreszuk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z ks. Markiem Ławreszukiem, proboszczem parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku, gdzie znajdują się ikona oraz cząstka relikwii św. Nektariusza. Mówimy o zbliżających się uroczystościach ku czci świętego oraz o tym, kim był św. Nektariusz i dlaczego jego postać jest ważna dla wielu wiernych.

fot. Jan Ławreszuk

Radio Orthodoxia

Zaproszenie na uroczystości ku czci św. Nektariusza w Białymstoku

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:22:55

RSS Feed

Share

Link

Embed

rozmowa z Marszałkiem Łukaszem Prokorymem

Rozmawiamy o najważniejszych inicjatywach i wydarzeniach w regionie. Marszałek Województwa Podlaskiego opowiada o działaniach na rzecz rozwoju Podlaskiego, współpracy z Komisją Europejską, nowych programach społecznych oraz wsparciu dla lokalnych zabytków. Pojawia się też temat ponownego otwarcia przejść granicznych i jego wpływu na mieszkańców.

Radio Orthodoxia

Podlaskie – rozmowa z Marszałkiem Łukaszem Prokorymem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:13:40

RSS Feed

Share

Link

Embed

Katedra św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

11 listopada JE Najprzewielebniejszy Andrzej Biskup Supraski przewodniczył uroczystej Boskiej Liturgii z okazji Narodowego Święta Niepodległości. W białostockiej katedrze Biskupowi podczas Liturgii asystowali kapelani służb mundurowych. W świątyni obecne były poczty sztandarowe różnych formacji mundurowych, prawosławni harcerze oraz przedstawiciele władz rządowych i samorządowych. W bieżącym roku obchodzimy już 107 rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę. Zapraszamy do wysłuchania.

za: Prawosławna Diecezja Białostocko-Gdańska

Radio Orthodoxia

Relacja z obchodów Narodowego Święta Niepodległości z białostockiej katedry św. Mikołaja Cudotwórcy

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:23:17

RSS Feed

Share

Link

Embed

Patryk Misiejuk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Patrykiem Misiejukiem – współzałożycielem Fundacji Svojaki. W rozmowie poruszamy tematy związane z działalnością fundacji, trudnościami w organizacji, a także planach na przyszłość.

Fundacja Svojaki powstała z potrzeby tworzenia przestrzeni, w której różnorodność staje się siłą, a nie barierą. Dąży do budowania neutralnego i otwartego miejsca działania, w którym spotykają się przedstawiciele różnych narodów, religii i kultur.

Radio Orthodoxia

Fundacja Svojaki – od pomysłu do działania – rozmowa z Patrykiem Misiejukiem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:11:33

RSS Feed

Share

Link

Embed

protodiakon Mirosław Demczuk

Rozmowa z protodiakonem Mirosławem Demczukiem o tegorocznej edycji Międzynarodowego Przeglądu Pieśni Religijnej i Paraliturgicznej w Siemiatyczach. Ojciec Mirosław opowiada o idei wydarzenia, jego znaczeniu dla lokalnej społeczności oraz o tym, jak muzyka religijna łączy uczestników z różnych środowisk i krajów.

Radio Orthodoxia

Nie tylko nuty – rozmowa o Międzynarodowym Przeglądzie Pieśni Religijnej i Paraliturgicznej w Siemiatyczach

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:16:11

RSS Feed

Share

Link

Embed

ks. Marek Wawreniuk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z o. Markiem Wawreniukiem, proboszczem parafii św. Jana Teologa na białostockich Bacieczkach. Z naszym gościem rozmawiamy o zbliżającym się wspomnieniu św. Kosmy i Damiana, a także o postępach prac przy budowie Cerkwi.

Radio Orthodoxia

Zaproszenie na święto św. Kosmy i Damiana – rozmowa z o. Markiem Wawreniukiem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:18:30

RSS Feed

Share

Link

Embed

Maria Sawicka

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Marią Sawicką, młodą i uzdolnioną wokalistą, chórzystką supraskiego monasteru, a także uczestniczką 16 edycji telewizyjnego programu The Voice of Poland. W rozmowie poruszamy między innymi wątki muzycznej pasji, udziału w programie oraz tym jak muzyka może stać się częścią codzienności. Niech ta rozmowa będzie inspiracją dla wszystkich, którzy boją się zrobić ten pierwszy krok w kierunku swoich marzeń, nie tylko tych muzycznych! 

Radio Orthodoxia

Muzyczny głos młodego pokolenia – rozmowa z Marią Sawicką

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:14:20

RSS Feed

Share

Link

Embed

ks. Łukasz Lewczuk

Rozmowa z ks. Łukaszem Lewczukiem, proboszczem parafii prawosławnej w Czarnej Białostockiej. Z naszym gościem rozmawialiśmy o zbliżającym się święcie ikony Matki Bożej „Wszystkich Strapionych Radość”, jubileuszu 40-lecia parafii oraz o planach wspólnoty na najbliższą przyszłość.

Radio Orthodoxia

40 lat parafii w Czarnej Białostockiej i święto ikony Matki Bożej Wszystkich Strapionych Radość

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:10:57

RSS Feed

Share

Link

Embed

Tatiana Wawulska – Ławreszuk

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – matuszka Tatiana Wawulska-Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:34:19

RSS Feed

Share

Link

Embed

Akademia Supraska

Zapraszamy do wysłuchania relacji z obchodów 20-lecia Akademii Supraskiej. Spotkanie w Supraślu było okazją do wspomnień, rozmów i podsumowań dwóch dekad działalności Akademii – miejsca, które łączy edukację, kulturę i dialog między ludźmi z różnych środowisk.

Radio Orthodoxia

Jubileusz 20-lecia akademii Supraskiej

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:51:37

RSS Feed

Share

Link

Embed

ks. Paweł Szwed

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z ks. Pawłem Szwedem wikariuszem parafii Wszystkich Świętych w Białymstoku o tym, jak w prawosławiu rozumie się modlitwę za zmarłych. Mówimy o jej sensie, o tym, skąd się wzięła, jakie ma formy i dlaczego jest ważna dla wiernych.

Radio Orthodoxia

Za tych, którzy odeszli – rozmowa z ks. Pawłem Szwedem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:12:54

RSS Feed

Share

Link

Embed