NFZ – Radio Orthodoxia 102,7FM

Pytanie do specjalisty 2025. Jeśli zachorujemy wieczorem…

Paulina Bojarska — Fri, 10 Oct 2025 13:36:00 +0000

Jeśli zachorujemy wieczorem…

Ewa Kulikowska, Aleksandra Żurek-Szymczak

Gośćmi prof. Jana Kochanowicza były Ewa Kulikowska, zastępca dyrektora ds. świadczeniobiorców i służb mundurowych Podlaskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ oraz Aleksandra Żurek-Szymczak, kierownik Sekcji Świadczeń Opieki Zdrowotnej Służb Mundurowych i Ratownictwa Medycznego POW NFZ

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Jeśli zachorujemy wieczorem…

00:00 / 00:34:27

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2025 roku.

Na co dzień każdy z nas ma swojego lekarza rodzinnego, który pracuje od poniedziałku do piątku w godzinach od 8 do 18. Ale może się zdarzyć, że zachorujemy poza godzinami jego pracy: wieczorem, w nocy, w weekend, dzień świąteczny. Co wtedy robić? Czy udać się na SOR albo izbę przyjęć szpitala czy raczej skorzystać z nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej?

EK: Nocna i świąteczna opieka zdrowotna (NiŚOZ) to taka trochę przyrodnia siostra podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Dużo osób nie ma jednak świadomości, że istnieje. Wiedzą, że jest POZ od godz. 8 do 18, a że w dni świąteczne jest tylko SOR albo izba przyjęć. Ta nocna i świąteczna opieka zdrowotna to dziedzina opieki zdrowotnej, o której bardzo mało się mówi. Tymczasem to nadal podstawowa opieka zdrowotna. Każdy ubezpieczony pacjent w dni powszednie po godz. 18, a całodobowo w weekendy i święta, czyli wtedy, gdy POZ nie pracuje, jeśli nie jest w stanie nagłego zagrożenia życia, np. ma ból brzucha czy głowy, który nie przechodzi po zażyciu leków, może udać się do nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, która świadczy usługi ambulatoryjnie, ale też telefonicznie, a również w niektórych sytuacjach w domu pacjenta. Warto o tym mówić, edukować społeczeństwo. Wykaz punktów nocnej i świątecznej opieki można znaleźć na naszej stronie internetowej, ale też w gabinecie naszego lekarza rodzinnego. Ta lista jest ogólnodostępna, nie ma też tu żadnej rejonizacji. Nie korzystajmy więc z SORu, izby przyjęć, gdy nie jest zagrożone nasze życie, warto wtedy udać się do NiŚOZ, gdzie pracuje nie tylko lekarz, ale i pielęgniarka.

Zwykle chyba punkt takiej nocnej i świątecznej opieki znajduje się przy szpitalu, który ma umowę z NFZ na świadczenie usług zdrowotnych.

EK: Tak, ale w naszym województwie jest też jeden wyjątek – w powiecie białostockim mamy dwa miejsca nocnej opieki – przy szpitalu w Łapach oraz punkt w Wasilkowie, dedykowany pięciu gminom z powiatu białostockiego, bo on jest dość terytorialny. Aczkolwiek w NiŚOZ nie ma rejonizacji, gdziekolwiek się udamy po pomoc, musimy być przyjęci.

W sumie mamy 20 punktów NiŚOZ w regionie. W Białymstoku są trzy – znajdują się przy Uniwersyteckim Dziecięcym Szpitalu Klinicznym, Wojewódzkim Szpitalu Zespolonym im. J. Śniadeckiego oraz przy Szpitalu Miejskim. Poza tym w województwie każdy powiat ma swój punkt przy szpitalu powiatowym.

Łatwo znaleźć adres takiego punktu?

EK: Zachęcam do zaglądania na naszą stronę internetową. Tam można znaleźć wiele informacji niezbędnych dla każdego pacjenta, jest też lista tych podmiotów NiŚOZ. Jest także numer bezpłatnej całodobowej informacji telefonicznej, gdzie dostaniemy informacje, który podmiot świadczy daną usługę zdrowotną.

A jak to wygląda w przypadku obcokrajowców, posiadaczy karty EKUZ? Czy mogą korzystać z nocnej opieki?

EK: Tak, warunkiem uzyskania porady jest posiadanie ubezpieczenia.

A czy potrzebne jest skierowanie?

AŻSz: Żadne skierowanie nie jest potrzebne. NiŚOZ to takie trochę przedłużenie pracy lekarza rodzinnego. Możemy zgłosić się po pomoc w każdym miejscu w Polsce, gdy np. jesteśmy gdzieś na wakacjach, u rodziny. Nie będziemy pytani o skierowanie, ani odsyłani, bo jesteśmy z innego województwa. Nie ma znaczenia, gdzie mieszkamy. To doraźna pomoc w sytuacjach nagłych.

EK: Nie potrzeba też składać żadnych deklaracji, jak posiadamy ubezpieczenie zdrowotne, każdy lekarz NiŚOZ udzieli nam pomocy.

Z jakimi schorzeniami udajemy się do nocnej opieki? Mówiła pani o bólach głowy, ale przed nami sezon grypowy, czyli różne dolegliwości związane z infekcją. To też powód, aby pójść do NiŚOZ ?

EK: Jeśli mamy pogorszenie typowych grypowych dolegliwości, warto nie obciążać SOR-u, który dedykowany jest osobom w nagłym zagrożeniu stanu zdrowia, np. z wypadku. Na SORze jest stosowany triaż, w pierwszej kolejności przyjmowane są osoby w zagrożeniu życia i zdrowia, i osoby z objawami grypy zwykle czekają kilka godzin w kolejce. Taki pacjent może natomiast skorzystać z nocnej opieki, która nie ma aż takiego obłożenia, często nie ma kolejki.

AŻSz: Najprostszą odpowiedzią na pytanie, z czym udać się na NiŚOZ jest ta, z czym byśmy zwrócili się do lekarza rodzinnego. Czyli np. zaostrzenie infekcji u dzieci, z którym nie chcemy czekać do otwarcia gabinetu POZ, albo np. bóle nie związane z urazami, nagłymi sytuacjami które np. sugerują zawał. Wszystkie dolegliwości, z którymi poszlibyśmy do lekarza rodzinnego, do tej pomocy się kwalifikują.

A też chyba jeśli lekarz NiŚOZ stwierdzi, że to poważny czy niepokojący stan, może w każdej chwili przekierować pacjenta na SOR lub do konkretnego oddziału szpitalnego.

AŻSz: Oczywiście, dlatego ta lokalizacja NiŚOZ jest na terenie szpitali, co przyspiesza udzielenie pomocy.

EK: Tak samo jak przy triażu na SORze lekarz może nas skierować do nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej, działa to też w drugą stronę. Jak coś wzbudzi niepokój lekarza NiŚOZ, jak najbardziej może przekierować pacjenta do SORu.

Czy w NiŚOZ otrzymamy receptę?

AŻSz: Tak, ale tylko na schorzenie, z którym przyszliśmy.

A czy lekarz NiŚOZ przedłuży nam receptę na leki, które stale przyjmujemy i zapomnieliśmy w czas pójść po receptę, a nie możemy przerwać przyjmowania leków, bo to będzie zagrożeniem.

AŻSz: Jak uzna za to konieczne, może wystawić receptę, chociaż mogą być problemy z uzyskaniem refundacji.

EK: Lepiej jednak nie zapominać o tym posiadaniu leków na zapas, bo lekarz NiŚOZ może wystawić receptę na lek związany ze schorzeniem, z którym przyszliśmy, np. antybiotyk przy infekcji. Z reguły nie wystawia się recepty na lek przyjmowany na stałe. Warto o tym pamiętać.

Tym bardziej, że samo przedłużenie leków możemy uzyskać nawet w ramach teleporady, bez konieczności wizyty w poradni. Otrzymamy kod do recepty i zostaje tylko pójść do apteki po leki.

EK: Warto też wspomnieć, że o ile w NiŚOZ nie dostaniemy recepty na lek specjalistyczny, to już zwolnienie lekarskie – tak. To ważny element nocnej i świątecznej opieki, jeśli lekarz uzna niezdolność do pracy danego pacjenta, jest zobowiązany takie zwolnienie wystawić. Musi mieć tylko zgodę z ZUS na wystawianie zwolnień.

A czy mamy rozróżnienie nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej dla dzieci i dorosłych?

AŻSz: Tak jak u lekarza rodzinnego, i dorośli, i dzieci mogą udać się do tego samego puntu NiŚOZ, co jest też wygodne. Natomiast za ok. pół roku UDSK z racji swojej specyfiki i dotychczasowej praktyki w tym zakresie, będzie zajmował się nocną opieką tylko nad dziećmi.

EK: Obecnie w NiŚOZ w UDSK są też przyjmowani dorośli, ale jest ich na tyle mało, że szpital zwrócił się do nas z wnioskiem, aby wyłączyć tę grupę dorosłych. I taką zgodę dostanie, bo w placówce jest jednak to skumulowanie na dzieciach. Nawet w skali kraju, szpital jest jedynym szpitalem dziecięcym, który dla dorosłych świadczy te usługi. Ale od marca dorośli nie będą mogli już uzyskać porady w NiŚOZ w UDSK.

Czy w nocnej opiece można skorzystać z teleporady?

AŻSz: Konsultacje telefoniczne są jak najbardziej możliwe, chyba że lekarz stwierdzi, że stan zdrowia pacjenta wymaga osobistego zgłoszenia się i zbadania.

To i wygodniej i bezpieczniej, zarówno dla nas, jak i innych, bo w sezonie jesienno-zimowym przez telefon ograniczamy ryzyko transmisji infekcji.

EK: To jest ważne, ale też ta świadomość pacjentów jest wyższa. Czasem dzwonią i pytają czy mogą użyć dany lek przy jakiejś infekcji. Ta teleporada jest jak najbardziej potrzebna, skraca drogę do uzyskania pomocy, bo nieraz w terenie trzeba przejechać wiele kilometrów do punktu NiŚOZ.

Co gdy zgłaszamy się po pomoc do NiŚOZ np. w piątek wieczorem, dostajemy leki, zalecenia i mimo tego stan się pogarsza. Czy możemy skorzystać z tej pomocy jeszcze raz?

AŻSz: Nie ma limitów wizyt. To częste, że stan zdrowia się zmienia, nie zawsze się poprawia. Możemy skorzystać wtedy z nocnej i świątecznej opieki. Jeśli ten lekarz uzna, że stan jest poważny, może wezwać zespół ratownictwa medycznego.

EK: Nawet jak to będzie wizyta domowa, daleko od SOR-u, lekarz NiŚOZ może wezwać karetkę do pacjenta.

AŻSz: Dlatego proszę się nie bać, że NiŚOZ to gorsza forma opieki. Wachlarz porad jest tu szeroki. Dodajmy, że i pielęgniarka NiŚOZ też może przyjść do domu pacjenta, np. wykonać zlecone wcześniej zastrzyki. Może też wykonać inne zabiegi, które zleci jej lekarz podczas wizyty w domu.

EK: Świadczeń ambulatoryjnych udzielonych przez pielęgniarki w I półroczu tego roku było 39 tysięcy, natomiast pielęgniarskich wizyt domowych w tym samym okresie odbyło się 1,5 tys.

A czego nie możemy oczekiwać od nocnej opieki?

AŻSz: Na pewno nie dostaniemy skierowania do specjalisty, zaświadczeń, czyli takich planowych spraw, które załatwiamy u lekarza rodzinnego, a nie są związane z nagłym pogorszeniem stanu zdrowia. Ten lekarz NiŚOZ nas nie zna, nie prowadzi na co dzień. Otrzymamy natomiast pomoc w sytuacjach nagłego zachorowania w te dni, kiedy nasz lekarz rodzinny odpoczywa.

A jeśli nie jesteśmy zadowoleni z porady w nocnej opiece? Czy możemy coś z tym zrobić?

EK: Każdy sygnał jest dla nas ważny, kontrolujemy świadczeniodawców i NiŚOZ jest także pod nadzorem. Wszelkie nieprawidłowości np. o niedostępności lekarza, niewystawieniu skierowania, warto do nas zgłaszać, my zawsze próbujemy wyjaśniać sytuację, nieraz ku zadowoleniu pacjenta.

a1fc1835-42b1-4a3e-b68a-7a166e935d07 Pobierz

Pytanie do specjalisty 2025. Wybieramy czy zmieniamy POZ?

Paulina Bojarska — Sun, 03 Aug 2025 15:59:00 +0000

Wybieramy czy zmieniamy POZ?

Agata Dyszkiewicz, Monika Stasiak

Gośćmi prof. Jana Kochanowicza były Agata Dyszkiewicz, naczelnik wydziału obsługi klientów i profilaktyki podlaskiego oddziału NFZ oraz Monika Stasiak, kierownik sekcji informacji, skarg i wniosków podlaskiego oddziału Narodowego Funduszu Zdrowia

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Wybieramy czy zmieniamy POZ? – Agata Dyszkiewicz, Monika Stasiak – NFZ

00:00 / 00:40:38

Czym jest podstawowa opieka zdrowotna?

AD: Podstawowa opieka zdrowotna (POZ), jak sama nazwa wskazuje, jest takim zakresem świadczenia, który jest najbliżej pacjenta. Nie jest to miejsce, gdzie będziemy mieli do czynienia tylko ze świadczeniami podstawowymi, bo już jakiś czas temu taka przychodnia POZ przestała być miejscem, do którego przychodzimy tylko po to, aby lekarz nas osłuchał, czy by zaszczepić siebie i swoje dziecko, ale z szerokim wachlarzem naszych problemów zdrowotnych. To są choroby, ale także profilaktyka i troska o nasze zdrowie. To miejsce, gdzie dostaniemy wytyczne jak dbać o siebie, swoje zdrowie i swoich najbliższych. Mamy tu świadczenia lekarza POZ, pielęgniarki, położnej, które mogą być udzielane zarówno na miejscu, w przychodni, jak i w domu pacjenta. Często spotykamy się z pytaniami, czy jak np. mam mamę niepełnosprawną, obłożnie chorą, to lekarz POZ może przyjść na wizytę domową. Może, pacjent ma takie prawo, ale taka wizyta musi odbyć się ze wskazać medycznych. To lekarz decyduje czy stan zdrowia uzasadnia wizytę domową.

Czyli najbliższy naszemu zdrowiu jest nasz lekarz rodzinny, ale też pielęgniarka i położna. Ja osobiście nie korzystam z pomocy położnych, ale moje wnuki z wizyt patronażowych po porodzie korzystały. Pani położna przyjechała z wagą, obejrzała, doradziła synowej.

AD: Bo taka wizyta patronażowa położnej, to nie jest tylko: dzień dobry, czy wszystko dobrze, krótki ogląd i to wszystko. Obecnie są to badanie fizykalne, ważenie, pomiar główki dziecka – czyli profesjonalna opieka poporodowa.

MS: Zresztą wykwalifikowana położna czy pielęgniarka, która przyjdzie na taką wizytę patronażową do małego dziecka, to jeśli ma takie uprawnienia, ma nawet możliwość wystawić receptę, gdyby okazało się że dziecko wymaga podania leku na receptę. Może zlecić też badania dodatkowe. Po takiej wizycie powinna wtedy skonsultować się z lekarzem rodzinnym dziecka, aby ten wiedział, że coś się dzieje i w razie potrzeby wybrał się na wizytę domową.

Jak zapisać się do lekarza rodzinnego? Czy to musi być ten najbliższy miejsca zamieszkania, czy to my decydujemy gdzie będziemy się leczyć? Ja wybrałem dla siebie lekarza rodzinnego w miejscu pracy, w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym, bo to najwygodniejsze miejsce.

AD: Lekarza rodzinnego, pielęgniarkę i położną POZ możemy wybrać dowolnie. Nie ma tu żadnej rejonizacji, to pacjent decyduje, gdzie chce z takich usług korzystać. Może to być przychodnia blisko pracy, gdy jest mi tam poręczniej, a dzieci mogę zapisać do zupełnie innej placówki, np. bliżej domu czy szkoły. Jest tu pełna swoboda wyboru przychodni. Aby się zapisać, składamy dokument, w którym oświadczamy do jakiego lekarza, pielęgniarki, położnej chcemy należeć. Taką deklarację składamy przychodząc do przychodni i wypełniając odpowiedni druk, który zostawiamy w przychodni, albo poprzez Internetowe Konto Pacjenta (IKP). Jest tam taka opcja: lekarz rodzinny – zmień/wybierz, składamy deklarację elektronicznie i podpisujemy profilem zaufanym. Chcę podkreślić, że każda forma złożenia deklaracji jest formą równorzędna. Czasem pacjenci się skarżą, że przychodnia nie przyjmuje deklaracji złożonych przez IKP, elektronicznie i każe wypełniać je papierowo, na miejscu. To niedopuszczalna praktyka, bo każda forma jest równorzędna. Nie ma tu wykluczeń.

Przypomnijmy może jeszcze co to jest IKP?

AD: IKP – to Internetowe Konto Pacjenta. Każdy ma swoje IKP, wystarczy je tylko aktywować, logując się przez bankowość elektroniczną. Znajdziemy tam zakładkę lekarz rodzinny. Jak składaliśmy deklarację, jest tam informacja do kogo należymy, jak chcemy zmienić lekarza, też możemy dokonać tego przez IKP.

Jak często możemy zmienić lekarza rodzinnego?

MS: Możemy bezpłatnie zmienić lekarza dwa razy w roku kalendarzowym. Wyjątek jest wtedy, jak się przeprowadziliśmy do innej dzielnicy czy miasta albo lekarz zaprzestał udzielania świadczeń, wtedy pacjent może też bezpłatnie wybrać innego lekarza. Poza tą sytuacją, jeśli chcemy częściej niż dwa razy w roku dokonać zmiany, trzeba ponieść opłatę 80 zł za każdą dodatkowa zmianę deklaracji.

Wybieramy konkretną lekarkę, z imienia i nazwiska, a pani doktor mówi, że nas nie przyjmie. Co wtedy?

MS: Według prawa taka sytuacja nie powinna mieć miejsca. Zdarza się, że lekarz odmawia kontynuacji opieki nad pacjentem. Pozostaje nam jako NFZ powołać się wtedy na ustawę o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, która określa, w jakich sytuacjach lekarz może odmówić albo zaprzestać kontynuowania świadczeń. Nie powinno to być podyktowane charakterem pacjenta, ale szczególną sytuacją np. pacjent notorycznie nie stosuje się do zaleceń lekarza, nie współpracuje, nie chce poddać się leczeniu. W takiej sytuacji lekarz ma pewne możliwości, aby odstąpić od leczenia. Natomiast według ustawy o świadczeniach zdrowotnych, to pacjent wybiera lekarza i lekarz jest zobowiązany udostępnić nam formularz i przyjąć deklarację.

Czasem słyszymy, że w przychodni jest już tylu pacjentów, że nowych nie przyjmiemy. Jest wprawdzie zapis w przepisach, że jeden lekarz rodzinny nie powinien mieć więcej niż 2500 pacjentów. Z naszych informacji jednak wynika, że niektórzy ten limit przekraczają, bo np. na danym terenie jest tylko jedna przychodnia. Wtedy zapytujemy czy większa ilość podopiecznych nie powoduje trudności z uzyskaniem świadczenia, np. w sezonie grypowym. Lekarz mający wielu pacjentów może przyjąć nową deklarację, ale powinien też udzielić temu nowemu pacjentowi informacji, że tych podopiecznych jest już bardzo dużo, a np. w przychodni obok jest mniej i tam jest możliwość zapisania się.

AD: Bywa też tak, że pacjenci składają dość często skargi na swoją placówką. Być może należałoby wtedy pomyśleć o zmianie przychodni. Bo jaki sens być pod opieką lekarza, na którego piszemy skargi, jesteśmy niezadowoleni, gdy parę metrów dalej jest do wyboru inna placówka.

Wypełniliśmy deklarację, jak długo ona jest ważna?

MS: Od czasu jej podpisania, do czasu wyboru nowego lekarza. Zdarza się, że wybrany przez nas lekarz POZ odejdzie na emeryturę czy zwolni się z danej przychodni. Jeśli nie wybierzemy wtedy innego lekarza w danej przychodni, świadczeniodawca powinien nas poinformować, że możemy być pod opieką tej poradni przez pół roku.

Czy zmiana lekarza, ale w obrębie tej samej poradni, to też zmiana, która się liczy w rozliczeniu z NFZ?

AD: Jak zmieniamy lekarza nie zmieniając przychodni, uznając, że z innym lepiej będzie nam się współpracowało, jest to zmiana lekarza rodzinnego. Bezpłatnie możemy to zrobić jak przyczyna jest po stronie przychodni i wybrany przez nas lekarz już nie będzie mógł nad nami sprawować opieki.

MS: Dodajmy, że mimo iż wybieramy lekarza z imienia i nazwiska, nie zawsze ten lekarz będzie nam udzielał świadczeń. Może zachorować, wyjechać na urlop. Wtedy świadczenia udzieli nam inny lekarz w tej samej placówce. To samo dotyczy pielęgniarki i położnej POZ.

Lubimy pisać skargi jako pacjenci?

AD: Od wielu lat liczba skarg utrzymuje się na zbliżonym poziomie. Zastanawiające jest to, że coraz więcej jest skarg zasadnych. Czyli takich, kiedy naprawdę prawa pacjentów są naruszone, także w przypadku lekarzy rodzinnych. To np. odmowa wizyty w domu, gdy pacjent jest obłożnie chory, nie jest w stanie do przychodni dojść i lekarz rodzinny ma taką wiedzę. Albo niewystawiona recepta pacjentowi, który ma prawo do refundacji leku, czy nieudostępniona dokumentacja medyczna, bo kierownictwo przychodni podjęło taką decyzję. Tych skarg zasadnych coraz więcej.

A jakie skargi nie mają uzasadnienia?

AD: My jako społeczeństwo lubimy być swoim lekarzem. I często trafiają do nas sprawy, w których pacjenci kwestionują sposób leczenia, diagnozowania przez lekarza. Traktujemy często przychodnię jak sklep samoobsługowy, gdzie wrzucamy do koszyka skierowanie na badania diagnostyczne czy receptę na dany lek. Jak spotykamy się z odmową, bo lekarz ma inny pomysł na prowadzenie leczenia, jest skarga do NFZ. Pacjenci skarżą się na niewydanie skierowania na badanie diagnostyczne, które jest w kompetencji lekarza. Tak, ale pamiętajmy, że to lekarz decyduje, czy jest do tego wskazanie, po zebraniu wywiadu i zbadaniu pacjenta.

A inne niezasadne skargi?

AD: Czasem dostajemy sygnały, od pacjentów, którzy są uprawnieni do przyjęcia poza kolejnością, że ta zasada ich zdaniem nie jest respektowana w POZ. W przychodniach specjalistycznych, jeżeli przychodzi pacjent, który ma uprawnienia do przyjęcia poza kolejnością, a nie może być przyjęty w dacie zgłoszenia, musi być przyjęty w terminie 7 dni roboczych od tej daty. Mamy tu 18 kategorii takich pacjentów, to zasłużeni honorowi dawcy krwi, osoby represjonowane, kombatanci, inwalidzi wojenni. Natomiast w POZ o pilności świadczenia decyduje personel medyczny. Przepisy mówią, że w przypadkach pilnych pacjent jest przyjmowany w dacie zgłoszenia, w innych przypadkach – w terminie uzgodnionym z pacjentem. Ta zasada 7 dni nie ma tu zastosowania.

Sama wizyta u lekarza wiąże się często z takim podenerwowaniem, wtedy siłą rzeczy jesteśmy też nastawieni roszczeniowo, piszemy skargi. Czy to przyjmowanie poza kolejnością jest w jakiś sposób unormowane?

MS: Pacjenci często powołują się na art. 47c ustawy o świadczeniach. Ale inaczej wygląda to w przypadku ambulatoryjnej opieki specjalistycznej, inaczej u lekarza rodzinnego, gdzie art. 47 c nie obowiązuje. W POZ o tym, kto będzie przyjęty w danym dniu, decyduje lekarz. Jak nasz stan zdrowia uzasadnia to, że powinniśmy być przyjęci w tym dniu, wyznacza konkretną godzinę albo prosi o przyjście do przychodni. Może to być pacjent, który posiada szczególne uprawnienia do przyjęcia poza kolejnością. Ale poza kolejnością, nie oznacza, że z pominięciem osób czekających przed gabinetem. Jeśli natomiast lekarz wyjdzie i powie, że jest tu osoba, która jest w stanie pilnym i powinna być od razu przyjęta, ma ona pierwszeństwo i to jest decyzja lekarza.

AD: Poza kolejnością nie znaczy, że pacjent, który ma takie uprawnienia, wchodzi przed wszystkimi innymi oczekującymi, np. otwiera drzwi do gabinetu i wskazuje na swoje uprawnienia. To prawo oznacza, przyjęcie przez lekarza poza kolejnością wynikającą z listy oczekujących. Czyli jak kolejka do danej poradni specjalistycznej jest półroczna, ja jako osoba uprawniona mam termin za tydzień, na godz. 16, to przychodzę tego dnia na godz. 16 i czekam na przyjęcie. Nie przychodzę na 10 rano i nie wchodzę przed innymi pacjentami.

MS: Czy innym jest lista oczekujących, czym innym harmonogram przyjęć w danym dniu. Godzinę przyjęcia w danym dniu wyznacza rejestracja. Jak zgłaszamy się na wizytę, ale coś się dzieje, źle się czujemy, możemy o tym poinformować w rejestracji, lekarz to zweryfikuje i może zdecydować o wcześniejszym przyjęciu.

Lekarz ma prawo pójść na urlop, wtedy zastępuje go kolega. Jeśli my pojedziemy na wakacje, i coś się zadzieje, mamy szansę na skorzystanie z opieki lekarza rodzinnego?

MS: Jak najbardziej. Jeśli mamy swojego lekarza rodzinnego, mamy też możliwość skorzystania z e-porady, wypisania e-recepty. Jak np. wyjeżdżając zapomnimy leków, wystarczy skontaktować się ze swoją przychodnią i poprosić lekarza o wystawienie recepty. Natomiast gdy teleporada nam nie wystarczy, konieczne jest np. wykonanie ekg, zmierzenie ciśnienia, można udać się do najbliższej placówki POZ, powiedzieć, że nie jesteśmy z tej samej gminy czy gminy sąsiadującej, że to nagła sytuacja. Lekarz może w ramach tzw. wizyty jednorazowej udzielić wtedy świadczenia, także zlecić badania czy zastrzyki.

Także jeśli pacjent ma stałe zlecenie od lekarza na podawanie leku, a wyjeżdża poza miejsce zamieszkania i tego zlecenia nie ma przy sobie, może iść do najbliższej przychodni POZ, gdzie w ramach tzw. krótkiej ścieżki lekarz może wystawić zlecenie na zastrzyki.

Poruszmy jeszcze temat badań profilaktycznych, finansowanych przez NFZ. Wielokrotnie o tym rozmawialiśmy w naszych audycjach, zachęcaliśmy. Ale my jako pacjenci nie bardzo chcemy z nich korzystać. Kolejny raz do tego zachęćmy.

AD: Mamy wakacje, trochę wolnego czasu by odpocząć. Warto pomyśleć też wtedy o sobie, swoim zdrowiu, zdrowiu najbliższych i zainteresować się, z jakich badań możemy skorzystać. Zachęcam do zalogowania się na IKP, tam są wskazane te badania, które ze względu na wiek i płeć są nam dedykowane. Zachęcam też do wypełnienia ankiety programu Moje Zdrowie, wystarczy odpowiedzieć na pytania. Te odpowiedzi będzie czytał nasz lekarz rodzinny, który wyda nam na tej podstawie skierowanie na badania, a potem oceni nasz stan zdrowia podczas wizyty podsumowującej badania.

Pytanie do specjalisty 2025. Programy profilaktyczne, warto wiedzieć, warto korzystać

Paulina Bojarska — Thu, 24 Jul 2025 09:45:00 +0000

Programy profilaktyczne, warto wiedzieć, warto korzystać

Izabela Przewłocka, Beata Leszczyńska

Gościem prof. Kochanowicza podczas ostatniej audycji były Izabela Przewłocka – rzeczniczka prasowa podlaskiego NFZ oraz Beata Leszczyńska z Zespołu Komunikacji Społecznej i Promocji podlaskiego NFZ.

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Programy profilaktyczne, warto wiedzieć, warto korzystać

00:00 / 00:51:10

Mam wrażenie, że my nie bardzo lubimy zadbać o siebie tak zawczasu, żeby nie dopuścić do powstania pewnych chorób i tutaj oprócz prozdrowotnego, aktywnego trybu życia, z właściwą dietą, jednym z najważniejszych elementów są badania profilaktyczne. Ostatnio mieliśmy do czynienia z Programem 40 Plus. Co teraz NFZ oferuje pacjentom?

IP: Zacznę od tego, że nawet sama nazwa naszej instytucji to Narodowy Fundusz Zdrowia, czyli zdrowia, a nie choroby. Wiem, że my się wszystkim kojarzymy właśnie z chorobami, z problemami, ale najważniejsze jest to, żeby uświadomić sobie, że jeżeli jesteśmy zdrowi i nic nam nie dolega, to powinniśmy korzystać ze świadczeń medycznych profilaktycznych. Ponieważ profilaktyka jest dla osób zdrowych i jest potrzebna. Tak samo jak robimy przeglądy coroczne samochodów czy regularnie przeglądy gwarancyjne klimatyzacji.

Z samochodem to jest prosta sprawa, bo jak nie zrobimy tego przeglądu, to jak pewne służby nas zatrzymają, zapłacimy za to.

IP: I może to byłby pomysł i w przypadku badań profilaktycznych, chociaż ja nie jestem zwolenniczką takich radykalnych rozwiązań i karania za brak profilaktyki. Bardziej jestem za tym, żeby edukować, przekonywać i promować profilaktykę. Badania profilaktyczne są dla osób zdrowych, gdy nic nam nie dolega i po prostu systematycznie, regularnie robimy przegląd swojego zdrowia. I właśnie taką najnowszą propozycją Ministerstwa Zdrowia i Narodowego Funduszu Zdrowia jest program profilaktyczny Moje Zdrowie – bilans zdrowia osoby dorosłej, który zastępuje Profilaktykę 40 plus. Jak sama nazwa wskazuje, Profilaktyka 40 plus były to badania, które były przeznaczone dla osób po czterdziestce. Natomiast Moje Zdrowie może wykonać już osoba dwudziestoletnia. Ostatni bilans zdrowia mają dziewiętnastolatkowie, więc żeby nie zgubić tego nawyku regularnych bilansów, taka ofertą dla osób dorosłych jest program profilaktyczny Moje Zdrowie. Program realizujemy u swoich lekarzy rodzinnych, ale nie musimy wcale iść do gabinetu lekarza rodzinnego po skierowanie. Skierowanie wygenerujemy sobie samodzielnie, w momencie kiedy wypełnimy ankietę dotyczącą naszego zdrowia, najwygodniej zrobić to na naszym Internetowym Koncie Pacjenta (IKP). Po zalogowaniu, zarówno przez przeglądarkę internetową, jak i aplikację moje IKP, w zakładce profilaktyka jest gotowa ankieta programu Moje Zdrowie. Odpowiadamy na kilkanaście pytań dotyczących stylu życia, obciążeń różnymi chorobami.

Program Moje Zdrowie rozpoczął się na początku maja br. i widzimy już, że cieszy się sporą popularnością, właśnie głównie wśród osób młodych, do trzydziestki. Statystyki pokazują, że jednak wśród młodych osób, a szczególnie kobiet, ta świadomość badań profilaktycznych naprawdę jest wysoka i widać też, jak Profilaktyka 40 plus jednak zrobiła taką lukę wśród tych osób 20 plus, które nie miały takiej oferty prostych, fajnych, szybkich badań profilaktycznych do wykonania.

Czy trzeba przygotowywać się jakoś do wypełnienia tej ankiety? Wymaga to jakichś szczególnych danych?

IP: Nie. Nie ma tam pytań o jakieś daty, ostatnie szczepienia. Do tej ankiety możemy zasiąść z kubkiem herbaty, kiedykolwiek, bez żadnego przygotowywania, bez szykowania numeru PESEL czy jakiś innych danych. Po prostu szczerze trzeba odpowiedzieć na pytania dotyczące naszego zdrowia i naszego stylu życia.

Jakie to pytania, tak żebyśmy przybliżyli to trochę naszym słuchaczom.

IP: Na początek są pytania o nasz wzrost, wagę, wiek, wykształcenie. Jest też grupa pytań o obciążenia rodzinne, czyli czy występowały w rodzinie choroby cywilizacyjne, takie jak udary, zawały, choroby nowotworowe. Jest też sporo pytań właśnie o styl życia, czyli o to, jak często się ruszamy, czy nasza aktywność fizyczna jest naszym sprzymierzeńcem i jesteśmy z nią zaprzyjaźnieni, czy jesteśmy z tym troszeczkę na bakier. Jest też kilka pytań o nasze nałogi, czy palimy papierosy, czy pijemy alkohol. Jeżeli tak, to jak często, ile dziennie, od ilu lat. Ale jeżeli nie palimy papierosów i tak odpowiemy, to potem nie będzie już tych dodatkowych pytań. Są też pytania też o to, czy zetknęliśmy się z czynnikami zakażenia, na przykład wirusem HPV. Dla osób po sześćdziesiątym roku życia są dodatkowe pytania w kierunku diagnostyki chorób otępiennych, tak, żeby można było wychwycić, czy tego typu problemy już się pojawiają. I to właściwie wszystko.

Wypełniamy tę ankietę, zatwierdzamy, i co dalej się dzieje?

IP: I nasze odpowiedzi wędrują w systemie do naszego lekarza rodzinnego – tego, do którego jesteśmy zapisani. Jeżeli wypełniamy ankietę w aplikacji moje IKP, to tam się nawet pojawi informacja czy potwierdzamy, że jesteśmy zapisani do danego lekarza rodzinnego. A jeżeli nie jesteśmy nigdzie zapisani, wtedy jest też możliwość, żeby taką deklarację uzupełnić. I w ciągu 30 dni nasz lekarz rodzinny jest zobowiązany do tego, żeby przeanalizować nasze odpowiedzi i na podstawie tych odpowiedzi i ewentualnie problemów zdrowotnych, jakie są w tej ankiecie zasygnalizowane, dobrać nam odpowiedni pakiet badań diagnostycznych.

W programie profilaktycznym Moje Zdrowie jest pakiet badań diagnostycznych, który jest przeznaczony każdemu, ale są też badania laboratoryjne tzw. z pakietu rozszerzonego, w zależności od tego, co wykażą nasze nasze odpowiedzi. W tym zakresie podstawowym na pewno każdy będzie miał wykonaną morfologię krwi, glukozę, kreatyninę, lipidogram, poziom hormonu TSH we krwi, ogólne badanie moczu, czyli taki pakiet, który pozwoli zdiagnozować wszystkie ryzyka chorób cywilizacyjnych.

Czyli proste badania laboratoryjne, które pozwolą na identyfikację, czy aby czasami nie mamy już jakichś predyspozycji, np. do cukrzycy.

IP: Dokładnie. A w tym pakiecie badań rozszerzonych jest też możliwy do wykonania pakiet wątrobowy, badanie PSA u mężczyzn po pięćdziesiątym roku życia. Jest też w ofercie lipoproteina(a), to jest takie badanie dla osób między dwudziestym a czterdziestym rokiem życia i to badanie można wykonać tylko raz. Pewnie pan profesor tu lepiej ode mnie powie, co to za badanie.

Nie wiem, musiałbym doczytać.

IP: Dzięki temu badaniu możemy określić, czy młoda osoba ma tendencje genetyczne do zawałów. Bo czasami tak się zdarza, że np. trzydziestolatek, szczupły, dobrze się odżywiający, chodzący na siłownię ma nagle zawał. Skąd ten zawał? Okazuje się, że po prostu takie są genetyczne obciążenia i właśnie ta lipoproteina(a) jest w stanie wychwycić te predyspozycje tych młodych dorosłych do ewentualnych zawałów w przyszłości.

W pakiecie rozszerzonym też jest, jeżeli oczywiście jest konieczność, test na krew utajoną w kale, taką bardzo nowoczesną metodą zaawansowaną FIT OC. To badanie tak naprawdę może spokojnie zastąpić kolonoskopię.

Ale też jeśli wyjdzie wynik dodatni przyśpieszyć naszą decyzję, żeby takiemu badaniu się poddać, czy w ramach kolejnego programu profilaktycznego, czy w ramach już pełnej diagnostyki.

IP: Tak. I już widzimy, że ten program chwycił i jest bardzo dobrze oceniany przez pacjentów i również przez środowisko medyczne. A to dlatego, że jeżeli już te wyniki diagnostyczne wykonamy, idziemy do lekarza rodzinnego na tak zwaną wizytę podsumowującą. I to jest bardzo ważne, bo w badaniach Profilaktyka 40 plus tak naprawdę opuszczaliśmy laboratorium i zostawaliśmy troszeczkę sami z tym wydrukiem. Korzystaliśmy często z doktora Google’a, ale wiadomo, że nie zawsze on podpowie odpowiednio. Tutaj trafiamy na wizytę podsumowującą, gdzie nasz lekarz rodzinny, czyli ten, który najlepiej nas zna, bo prowadzi nas od lat, interpretuje nam te wyniki, tłumaczy na jakim etapie jest nasze zdrowie, biorąc pod uwagę nasz wiek. Edukuje nas również i mówi, z jakich programów profilaktycznych, całkiem za darmo i od ręki, bez żadnych skierowań można skorzystać. Edukuje też pod kątem odżywiania się – jak powinna nasza dieta wyglądać. Jeżeli z ankiety wynika, że np. mamy problemy z uzależnieniami, to lekarz podczas wizyty może nam zaprogramować wizytę u psychologa, z którym współpracuje, bo to w programie Moje Zdrowie również jest dostępne. Może nam też zaoferować poradę dietetyczną, jeżeli widać, że mamy problemy z nadwagą, albo wkroczyliśmy już na etap otyłości. I wychodzimy od naszego lekarza rodzinnego z takim certyfikatem, ale też planem działania, co w najbliższym czasie powinniśmy zrobić, żeby o swoje zdrowie zadbać, żeby zmienić złe nawyki. A jeżeli podczas tego bilansu Moje Zdrowie okaże się, że wykryte są jakieś problemy zdrowotne, to po prostu wychodzimy z planem leczenia i z kolejnymi skierowaniami do specjalistów.

Trafiamy do grupy dyspanseryjnej i już nasz lekarz rodzinny ma na nas baczenie, wie że trzeba o takim pacjencie pamiętać, ponieważ ma predyspozycje, które mogą prowadzić do powstania chorób, które jeśli wcześnie zainterweniujemy, nie przejdą w proces nieodwracalny.

IP: Dodam tylko, że do pięćdziesiątki z bilansu moje zdrowie możemy korzystać raz na 5 lat, a po pięćdziesiątym roku życia co 3 lata.

Z naszych statystyk wynika, że najczęściej na ten moment wypełniają ankiety młode kobiety, przed trzydziestym rokiem życia. Apelujemy i uśmiechamy się też i do innych grup wiekowych, szczególnie do panów, żeby też skorzystali z programu profilaktycznego Moje Zdrowie, ponieważ zdrowie mamy tylko jedno.

Żeby nie „kozaczyli”, tylko jeśli czują się tacy zdrowi i silni, żeby sprawdzili czy badania to potwierdzą.

IP: I jeszcze też chciałabym zrobić taki ukłon w stronę naszych podlaskich lekarzy rodzinnych, ponieważ ze statystyk wynika, że najszybciej w kraju podejmują te ankiety, interpretują je i zapraszają swoich pacjentów na badania. Można powiedzieć, że w województwie podlaskim Moje Zdrowie rozkręca się najszybciej i bardzo szybko nasi lekarze rodzinni realizują te badania.

Myślę, że też ta świadomość zdrowotna wynika z naszej audycji „Pytanie do specjalisty”, że pacjenci, lekarze rodzinni z naszego regionu wiedzą, że trzeba o swoje zdrowie zadbać zawczasu. Ale Moje Zdrowie to nie jedyny program profilaktyczny. Jest też program, który jest dedykowany tylko i wyłącznie paniom – to program profilaktyki raka szyjki macicy. Tu panie nie są szczególnie zainteresowane korzystaniem z badań. Jak to wygląda w naszym regionie?

BL: Niestety muszę potwierdzić to, co powiedział pan profesor. Z naszych danych wynika, że do tej pory z programu profilaktyki raka szyjki macicy w naszym województwie korzystało tylko nieco ponad 15% uprawnionych pań. A przypominam, że z programu mogą korzystać panie od dwudziestego piątego do sześćdziesiątego czwartego roku życia. W skali kraju wcale nie wygląda to lepiej, bo jest to tylko 11%. Chciałabym też podkreślić, że tutaj mówimy tylko o cytologiach wykonywanych na fundusz.

IP: Dodam, że realizatorami tego programu profilaktycznego są wszystkie gabinety ginekologiczne, które mają umowę z NFZ.

Jest jednak nadzieja, że ta statystyka jest trochę lepsza, bo wiele pań do ginekologa chodzi prywatnie i tam te badania są też wykonywane.

BL: Tak, jest nadzieja. Do tej pory właśnie w tych prywatnych gabinetach była oferowana cytologia płynna. Ministerstwo zdrowia najwyraźniej zauważyło tę dysproporcję i niepokojące statystyki i teraz robimy wszystko, żeby ta cytologia w gabinetach na NFZ również zaczęła funkcjonować. My jako płatnik już jesteśmy gotowi do opłacania tych badań. Obecnie gabinety ginekologiczne zawierają umowy z laboratoriami na wprowadzenie cytologii płynnej. Po zmianach ten schemat klasycznej cytologii nadal będzie funkcjonował, czyli panie raz na 3 lata będą mogły wykonywać taką cytologię, jak wykonywały klasycznie, bądź właśnie pójść tym nowym schematem, nawet jeśli wcześniej korzystały już z z tradycyjnej metody. Wówczas takie badanie będzie polegało na wykonaniu testu HPV HR, który wykrywa wirusa brodawczaka ludzkiego w wymazie z szyjki macicy. I kiedy ten wynik wyjdzie dodatni, to z tego samego materiału będzie wykonywana dodatkowo cytologia na podłożu płynnym, a więc pacjentka nie będzie musiała drugi raz przechodzić do gabinetu, by tą cytologię płynną wykonać, tylko już przy tym pierwszym pobraniu to drugie badanie będzie w pakiecie. Cytologia płynna tak samo jest pobierana jak ta cytologia klasyczna, więc tutaj dla pacjentek nic się nie zmieni, natomiast częstotliwość się zmniejsza, ponieważ to badanie będzie wykonywane raz na 5 lat.

Czyli bardziej komfortowo, bo panie mają często stres z pójściem na wizytę kontrolną. Tymczasem badania profilaktyczne są bardzo ważne. Prof. Paweł Knapp, podlaski konsultant ds. ginekologii onkologicznej bardzo często podkreśla, że dramatem jest to, że czasem pacjentki, które trafiają na operację w zaawansowanym stanie choroby, dokładnie pamiętają kiedy miały ostatnią wizytę u ginekologa, mimo że ona była czasami kilkanaście-, kilkadziesiąt lat wcześniej, bo była to data ostatniego porodu. Dlatego z takim apelem zwracamy się do pań, żeby zadbać o siebie i systematycznie zgłaszać się na badania. A czy w jakiś sposób szczególny panie powinny się przygotować do takiej cytologii?

BL: Nie, jeśli chodzi o cytologię płynną, to tutaj obowiązują takie same zasady, jak w przypadku klasycznej cytologii. Czyli przez przez ostatnią dobę nie współżyjemy. Wykonywana jest 10 dni od wystąpienia miesiączki. Tutaj nic się nie zmienia, najważniejsze jest to, żeby zapamiętać, pilnować tych terminów, czy to 3 czy 5 lat, w zależności od tego, co pacjentka wybierze. Głównym czynnikiem wystąpienia raka szyjki macicy jest infekcja, właśnie tym onkogennym typem wirusa brodawczaka ludzkiego hpv. Często myśli się stereotypowo, że to jest genetyczne, że to mnie nie dotyczy, bo w mojej rodzinie nie było kobiecych chorób onkologicznych. Natomiast już wiemy, że to właśnie szczególnie dwa typy brodawczaka ludzkiego powodują raka szyjki macicy i najważniejsze jest to regularne badanie, ponieważ zakażenie wirusem brodawczaka nie jest odczuwalne przez kobietę. Możemy przez kilka miesięcy, nawet lat nie wiedzieć że do takiego zakażenia doszło. Przez kilka lat ten wirus nie daje o sobie znać i właśnie to jest ten czas na wykonywanie cytologii.

Czy jest jakaś możliwość przypominania o tym: lekarz rodzinny, jakieś powiadomienia, czy to raczej panie same muszą u siebie odnotować w kalendarzu prozdrowotnym, że trzeba na takie badanie się zgłosić?

BL: Ja może przypomnę coś o czym niewiele kobiet pamięta, że właśnie w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej każda z nas ma swoją położną. Nawet w momencie, kiedy, nie oczekuje już dziecka, albo jeszcze nie.

No właśnie, bo przecież panie oprócz deklaracji do lekarza rodzinnego składają też deklaracje do położnej, która powinna się nimi zająć w trakcie całego życia, nie tylko w momencie okołoporodowym.

BL: Co więcej, są położne, które taką cytologię mogą pobrać. Na naszej stronie internetowej w zakładce gdzie się leczyć, można sprawdzić, w których gabinetach podstawowej opieki zdrowotnej pracują położne, które mogą również pobierać cytologię.
My też jako podlaski oddział Narodowego Funduszu Zdrowia robimy wszystko, by przypominać do znudzenia o badaniach profilaktycznych, zwłaszcza właśnie tych badaniach kobiecych.

IP: Ale zachęcamy też bardzo do tego, żeby aktywować swoje internetowe konta pacjenta, ponieważ wtedy też możemy dostawać sporo takich praktycznych przypominajek od centrum e-zdrowie. Np. teraz właśnie trwa akcja smsowa, z informacją o tym, że jest program profilaktyczny Moje Zdrowie i żeby z niego skorzystać, że realizują go nasi lekarze rodzinni.

Ja mam wrażenie, że takie profilaktyczne akcje piknikowe, biegi, przy okazji różnych dni, to raczej tak przechodzą niezauważone. Nie jest rzeczą powszechną, że uczestniczymy w tego typu spotkaniach, które mają promować profilaktykę.

BL: Myślę że to w zależności od grupy docelowej, bo jest na pewno jakaś pula osób, która bardzo chętnie właśnie korzysta z takich spotkań bezpośrednich i do nich to trafia, bo też słyszymy, że takie spotkania są potrzebne. Ale są też osoby, zwłaszcza te młodsze, które preferują narzędzia online, elektroniczne i z myślą o nich mamy również kalendarz badań. Jest to narzędzie dostępne na stronie Akademia NFZ. Tam wprowadzamy swój wiek, płeć i wówczas ten kalendarz badań generuje nam wszystkie bezpłatne programy profilaktyczne, z których nasza grupa wiekowa może skorzystać. Czyli będąc kobietą, właśnie otrzymam przypomnienie o tej bezpłatnej cytologii.

Każdy, kto pracuje, musi wykonać okresowe badania w pracy, może więc dobrym pomysłem byłoby zaangażowanie w profilaktykę lekarzy medycyny pracy? Żeby jednym z punktów, aby dotrzymać tzw. pieczątkę, że możemy dalej pracować, było obowiązkowe skorzystanie np. z programu Moje Zdrowie czy badań związanych z profilaktyką raka szyjki macicy, raka piersi czy raka jelita grubego? Co prawda tutaj tylko się koncentrujemy na osobach pracujących, ale to jest też grupa ludzi zajętych, którzy nie mają czasu, są poświęceni pracy, a do specjalisty medycyny pracy muszą jednak pójść.

BL: Rola pracodawców jest bardzo ważna. Zgodzę się z panem profesorem i my też już tą rolę pracodawców dostrzegłyśmy, zwłaszcza przy okazji mammografii. Tutaj wielki ukłon w stronę pracodawców, którzy czy to dają dzień wolny, czy kilka godzin podczas pracy, właśnie na wyjście i zrobienie takiej bezpłatnej mammografii. To bardzo fajny gest pracodawcy, zadbanie o swoje pracownice, bo umożliwienie bez późniejszej konieczności odrabiania tych godzin wykonania tego jakże ważnego badania.

IP: Cały czas eksperci, konsultanci krajowi do spraw chorób onkologicznych przyglądają się temu, jakie jest wykonanie programów profilaktycznych w naszym kraju i zastanawiają się co zrobić, żeby było wyższe. W krajach skandynawskich: Szwecji czy Dani, z których myślę, powinniśmy brać przykład, 80% kobiet wykonuje profilaktyczną mammografię. W Słowenii, która nie jest od nas tak daleko, aż 70% pań. W Polsce są dyskusje i plany, żeby mammografię wprowadzić jednak do pakietu badań medycyny pracy. Także być może to się za jakiś czas właśnie zmieni, ale póki co mammografię możemy wykonywać w ramach programu profilaktycznego.

I w ten sposób przeszliśmy do kolejnego programu, który też jest dedykowany paniom: profilaktyka raka piersi. Co to za program i kogo dotyczy? Jak jest zorganizowany?

IP: To jest program badań przesiewowych mammograficznych, ponieważ jedynie mammografia jest w stanie wykryć guzek wielkości ziarenka ryżu, czyli zmianę nowotworową na naprawdę bardzo wczesnym etapie. I jeżeli takie zmiany zostaną wykryte, proces leczenia jest bardzo oszczędzający, jest krótki i z tego, co mówią eksperci, tak naprawdę mamy stuprocentowa pewność że pokonamy raka. Może to jest taki slogan, że rak to nie wyrok, ale naprawdę rak to nie wyrok, szczególnie wtedy, kiedy jest wykryty i diagnozowany na bardzo wczesnym etapie.

Mammografię profilaktyczną możemy wykonywać raz na dwa lata od momentu, kiedy ukończymy 45 lat. Także każda pani, która rocznikowo ma 45 lat, powinna zgłosić się czy to do pracowni stacjonarnej czy do mammobusu. W Białymstoku pracownie stacjonarne mammograficzne możemy odwiedzić w Białostockim Centrum Onkologii, w przychodni Esculap, szpitalu MSWiA, są one także w szpitalach w Siemiatyczach i Suwałkach.

W trasie po województwie podlaskim cały czas są mammobusy 3 firm, z którymi współpracujemy. Harmonogram postojów jest na bieżąco aktualizowany na stronie podlaskiego oddziału NFZ, gdzie w zakładce mammobusy zawsze już na początku miesiąca można zobaczyć harmonogram na cały kolejny miesiąc. Średnio to jest około 60 postojów miesięcznie w najróżniejszych, naprawdę nawet najmniejszych miejscowościach. Można zobaczyć, gdzie akurat mammobus będzie blisko, a może właśnie przy moim sklepie, bo bardzo często też jest tak, że mammobusy parkują przy dużych centrach handlowych, żeby być po prostu na wyciągnięcie ręki, aby nawet pani z torbą na zakupy zahaczyła jeszcze przy okazji o mammobus. To badanie nie trwa długo. Musimy poświęcić zaledwie kwadrans na to, żeby zapewnić sobie taką wspaniałą informację, że wszystko jest w porządku z moimi piersiami, nie mam żadnych zmian, a kolejne badanie zrobię za 2 lata.

W tym momencie pozdrawiamy i dziękujemy wszystkim pracodawcom, którzy zwalniają swoje pracownice na takie badania profilaktyczne, wiedząc, że zdrowie pracowników jest dużo ważniejsze, niż późniejsze kłopoty związane z absencją chorobową. To jest taka inwestycja nie tylko w zdrowie pracowników, ale też we własną firmę, bo zdrowi pracownicy pracują dużo bardziej efektywnie.

IP: I też przy okazji chciałam pozdrowić panie z Supraśla, które są prawdziwymi liderkami, jeżeli chodzi o wykonywanie mammografii w naszym województwie, bo tam właściwie połowa pań korzysta z programu profilaktyki raka piersi, gdy w całym województwie ta średnia jest jest znacznie niższa, powyżej 20%

Kolejny program profilaktyczny, o którym chcielibyśmy porozmawiać, jest dedykowany i paniom, i panom. To profilaktyka raka jelita grubego. Co to za program, kogo dotyczy i dlaczego jest tak ważny?

BL: Program badań przesiewowych raka jelita grubego skierowany jest do osób w wieku od 50 do 65 lat oraz do osób młodszych, już od czterdziestego roku życia, które posiadają krewnego pierwszego stopnia, u którego rozpoznano nowotwór jelita grubego. Do udziału w programie nie jest wymagane skierowanie, tak jak w przypadku pozostałych naszych programów profilaktycznych. Możemy tutaj wykonać badanie przesiewowe polegające na pełnej kolonoskopii, a więc również podczas tego badania będą pobrane wycinki ze zmian o charakterze nowotworowym, usuwane są polipy. Wszystkie wycinki i usunięte polipy poddawane są badaniu histopatologicznemu. Jeżeli jest taka potrzeba, badanie wykonane jest w znieczuleniu ogólnym. Dużo osób boi się wykonywać kolonoskopię. Natomiast jest to badanie, które ratuje życie, bo zmiany nowotworowe wykryte na wczesnym etapie łatwo jest wyleczyć, nawet podczas takiego badania możemy usunąć polipa, natomiast zmiany zaniedbane przez lata, później trudniej się leczy.

Miałem wykonywane takie badanie bez znieczulenia, nie jest to aż taki duży dyskomfort, a jest pewność na przyszłość. Do tego to nie tylko profilaktyka, ale też jeśli zachodzi taka potrzeba, pogłębiona diagnostyka. Jak często możemy poddać się takim badaniom i jakie jest zainteresowanie?

BL: Takie badania na fundusz możemy wykonać raz na 10 lat. Chyba, że lekarz stwierdzi, że częściej, to wówczas ze skierowaniem, także poza programem profilaktycznym możemy to badanie wykonać. W naszym regionie rocznie to badanie wykonuje około 2,5 tysiąca pacjentów. W programie profilaktycznym mamy 9 podmiotów w województwie, które wykonują kolonoskopię, 6 z nich mieści się w Białymstoku, pozostałe w Augustowie, Łapach i Łomży.

Tu trzeba jednak zgłosić się wcześniej, bo konieczne jest odpowiednie przygotowanie do badania. A czy NFZ dysponuje statystyką dotyczącą tego, ile podczas takich badań wykryto zmian, które należało poddać dalszemu leczeniu?

BL: Nie prowadzimy takich analiz. Natomiast wiem, że to badanie ratuje życie i i myślę, że tutaj nie trzeba chyba jakoś specjalnie zachęcać i udowadniać konieczności badań jelit. Teraz bardzo dużo się w ogóle mówi o mikrobiomie, o tym, że to jest nasz drugi mózg i o tym, że tak naprawdę w jelitach leży całe nasze zdrowie i odporność.

Wszystko sprowadza się do przełamania tego dyskomfortu. Tu też pan profesor bardzo ważną rzecz powiedział, bo wszyscy chcieliby robić te badania w znieczuleniu, ale czasem np. w starszym wieku nawet zdrowiej jest nie poddawać się znieczuleniu ogólnemu i po prostu wykonać to badanie dla siebie, dla swojego zdrowia, żeby zadbać o jelita.

IP: Wszyscy, którzy są już po kolonoskopii, czyli ja również, mówią, że to badanie jest demonizowane, a sam proces oczyszczania jelit przed badaniem, jest bardziej uciążliwy.
Ale z drugiej strony po takim oczyszczeniu jelit specjalnym środkiem medycznym, jest się na drugi dzień lżejszym o co najmniej 3 kg, więc drogie panie – szczególnie przed jakąś ważną imprezą, jak się sukienka nie dopina, to tydzień przed kolonoskopia i jesteśmy smukłe, szczupłe i mamy płaskie brzuchy.

Musimy też mieć tą świadomość, że ta diagnostyka wyprzedza na wiele lat ewentualną zmianę nowotworową, ponieważ nie ma zmian nowotworowych w jelicie grubym bez polipów. Czyli z dużym wyprzedzeniem możemy usunąć praprzyczynę tego procesu nowotworowego, nawet nie doświadczając zezłośliwienia tej zmiany.

BL: Mało jest takich badań, które w zasadzie już podczas badania mają ten charakter leczniczy. Bo zazwyczaj badanie wiąże się z diagnostyką, a dopiero później jest leczenie, a tutaj mamy takie dwa w jednym.

IP: Na sam koniec, dodam jeszcze, że badania profilaktyczne to jeden z trzech filarów zdrowia, bo dwa pozostałe to zdrowy styl odżywiania i aktywność fizyczna. One są w zasięgu każdego z nas. Podobnie jak badania profilaktyczne na NFZ i Ministerstwa Zdrowia, które są bezpłatne i dostępne bez żadnych skierowań i bez kolejek.

Pytanie do specjalisty 2025. Jak często mierzyć ciśnienie?

Paulina Bojarska — Thu, 19 Jun 2025 21:33:00 +0000

Jak często mierzyć ciśnienie?

prof. Edyta Zbroch

Gościem prof. Jana Kochanowicza była prof. Edyta Zbroch, kierownik Kliniki Hipertensjologii, Gastrologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Jak często mierzyć ciśnienie?

00:00 / 00:30:23

Porozmawiamy dziś o ciśnieniu tętniczym, co zrobić, aby było dobre i abyśmy nie spotykali się z nadciśnieniem. Ciśnienie tętnicze – co pod tym pojęcie rozumiemy?

Ciśnienie to przepływ krwi w całym naszym organizmie. To taka siła, która przetłacza całą krew przy pomocy pompy tłoczącej, jaką jej serce, przez wszystkie tętnice, w całym naszym organizmie. Ciśnienie musi być prawidłowe, czyli nie może być ani za wysokie, ani za niskie. Jak ktoś ma ciśnienie niskie, ale dobrze się przy tym czuje, to świetnie. Natomiast jak jest leczony i ma za niskie ciśnienie – to niedobrze.

Ostatnie wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego oraz Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego podzieliły ciśnienie tętnicze na prawidłowe: do 130/80 mm/Hg i na podwyższone – powyżej 130/80 mmHg. Wartość powyżej 140/90 mm/Hg to już na pewno jest nadciśnienie. Ale jeśli ktoś ma ciśnienie pomiędzy 130/80 mm/Hg a 140-90 mm/Hg to już jest alert i już leczymy takiego pacjenta, jeśli ma dodatkowe choroby.

Kiedyś panowała taka opinia, że to naturalne, że z wiekiem ciśnienie jest wyższe.

Tak naprawdę ta klasyfikacja jest dla wszystkich dorosłych taka sama. Odrębnie traktujemy tylko osoby po 80. roku życia, u nich za ciśnienie prawidłowe uznaje się wartości poniżej 140/90 mmHg. Osoby starsze mają po prostu sztywniejsze naczynia i ten pomiar wychodzi wyższy. Ale nie jest tak, że im ktoś starszy, tym powinien mieć ciśnienie wyższe i to dobrze.

Ciśnienie powinniśmy mierzyć dobrym aparatem naramiennym, automatycznym, nie kupionym w supermarkecie, ale sklepie medycznym albo aptece. Musi to być aparat zwalidowany. Ciśnienie należy mierzyć na ramieniu. W momencie pomiaru jest uciskana tętnica, aż do jej zamknięcia i aparat zlicza ciśnienie skurczowe i rozkurczowe. Jak osoba starsza ma sztywniejsze naczynia, w pomiarze wartości te wychodzą wyższe, i u nich do 140/90 mmHg to też norma. Ale do 80. roku życia, wszyscy, jeśli to możliwe, powinni mieć ciśnienie poniżej 130/80.

W jaki sposób prawidłowo mierzyć ciśnienie, aby to było wiarygodne?

Należy usiąść, odpocząć co najmniej 5 minut. Bo normy odnoszą się ciśnienia w pozycji siedzącej i po odpoczynku. Założyć mankiet mniej więcej na środkową część ramienia, zapiąć i ta rureczka powinna iść wzdłuż tętnicy ramieniowej, pośrodku dołu łokciowego. Należy się oprzeć, zmierzyć ciśnienie raz, odczekać minutkę i zmierzyć drugi raz, a jak są różne wartości to i trzeci. Ale żeby ocenić swoje ciśnienie, trzeba je pomierzyć przez co najmniej 5 dni, rano i wieczorem, dwa razy za jednym posiedzeniem Czyli dwa razy po dwa razy. Bo jeden pomiar o niczym nie świadczy, taka osoba może być np. zdenerwowana. Ale jak już sobie zmierzymy i wyjdzie ten wynik powyżej 130/90 mmHg, a już zwłaszcza powyżej 140, to na pewno trzeba włączyć alert i sprawdzać. Może nie od razu iść do lekarza, bo w gabinecie lekarskim obowiązują jeszcze trochę wyższe normy, bo tu zawsze dochodzi jeszcze ten stres. Zachęcam jednak do samopomiarów, do tego, aby był w domu aparat, to nie jest do duży koszt, szczególnie jak ktoś choruje dodatkowo, zwłaszcza na choroby układu sercowo-naczyniowego czy cukrzycę.

Mierzymy na prawym czy lewym ramieniu?

Musimy sprawdzić, na którym ramieniu ciśnienie jest wyższe; jak mamy powyżej 20 mm słupa rtęci różnicy, mierzymy zawsze na tym, na którym jest wyższe. Zwykle większość osób ma wyższe ciśnienie na lewej ręce. Dobrze jest jednak najpierw pomierzyć na jednej i drugiej, potem zacząć z drugiej, przejść na pierwszą, aby sprawdzić, czy jest jakaś prawidłowość.

A ciśnieniomierze nadgarstkowe? One są dla wielu osób wygodniejsze.

Ciśnieniomierze nadgarstkowe nie mają walidacji. Jest tam inna zasada mierzenia ciśnienia, to inna tętnica. To są tylko orientacyjne pomiary. Oczywiście, jak osoba starsza nie daje rady mierzyć naramiennie, to lepiej jak mierzy nadgarstkowo niż w ogóle. Ale nie są to aparaty rekomendowane.

Teraz są i zegarki, które mierzą ciśnienie, ale to tylko wartości orientacyjne. Są i takie, co mierzą ekg, i zdarza się, że wychodzą jakieś nieprawidłowości, ale potem się to nie potwierdza.

Dobrze ciśnienie mierzy aparat naramienny, z dobrą walidacją, kupiony w sklepie medycznym czy aptece. Wtedy mamy pewność wyników.

Co jaki czas należy kontrolować sobie ciśnienie?

Wytyczne mówią, aby mierzyć ciśnienie co najmniej raz w roku. Jeśli ktoś jest zdrowy, nie ma chorób dodatkowych, powinien raz-dwa razy do roku samemu w domu ciśnienie zmierzyć. Jeżeli ktoś choruje, zwłaszcza na choroby sercowo-naczyniowe, cukrzycę, ma problemy endokrynologiczne, warto mierzyć ciśnienie częściej.

Czy są jakieś objawy, które mogą sugerować, że mamy podwyższone ciśnienie? Np. bóle głowy?

To bardzo często popełniany błąd, że wiele osób mierzy ciśnienie w momencie, kiedy boli głowa. Dlatego warto mierzyć ciśnienie gdy dobrze się czujemy. Bo gdy mierzymy w momencie bólu głowy, nie wiemy wtedy, czy głowa boli, bo ciśnienie jest wysokie, czy jest ono wysokie, bo boli głowa. Bóle głowy mogą być objawem wysokiego ciśnienia, ale nie muszą. Wysokie ciśnienie czasem objawia się zaburzeniami widzenia, szumami w uszach, napięciem w okolicy potylicznej, rozdrażnieniem, problemami z koncentracją. Ale często nie daje żadnych objawów, i pierwszym objawem może być udar. Mamy takich pacjentów. Dlatego warto mierzyć ciśnienie, nawet jak ktoś się dobrze czuje. Bo nie ma takiego jednego objawu, który wskazuje, że to jest na pewno nadciśnienie.

Spotkałem się z takim poglądem, że osoby z podwyższonym ciśnieniem są bardziej aktywne, mają więcej energii do życia.

Na pewno nie przekłada się to na rzeczywistość. Pacjent może być pobudzony, rozdrażniony i z tego powodu mieć podwyższone ciśnienie, ale nie jest tak, że trzymajmy wysokie ciśnienie, to będziemy mieć więcej energii. Wysokie ciśnienie jest niebezpieczne, daje wiele różnych powikłań. Rzeczywiście, gdy pacjent z wysokim ciśnieniem zaczyna leczenie, może początkowo czuć się senny, mieć mniej energii. Ale to przejściowa sytuacja. Jak organizm się przyzwyczai do tych nowych wartości, normalnie funkcjonuje na niższym ciśnieniu.

Wykonujemy regularne pomiary, obserwujemy, że to ciśnienie jest jednak podwyższone. Jak wygląda wtedy diagnostyka, jakie badania są wykonywane? Czy od razu dostajemy leki, czy na początek wystarczy modyfikacja stylu życia?

Od razu, gdy widzimy, że coś się dzieje, zalecamy modyfikację stylu życia. Jest specjalna dieta DASH, która ma udowodnione działanie obniżające ciśnienie. Jest to dieta zbliżona do śródziemnomorskiej, bogata w warzywa, pełnoziarniste pieczywo, chude mięso, ryby, bez słodyczy. Czyli zdrowa dieta, którą należy wdrożyć, niezależnie od leczenia farmakologicznego. Ale też wdrażana jest diagnostyka w kierunku wtórnego nadciśnienia, czyli innej choroby, która mogłaby sprawić, że mamy podwyższone ciśnienie, mogą to być np. choroby tarczycy, nerek.

Trzeba też sprawdzić, czy to ciśnienie rzeczywiście jest podwyższone. Zakładamy pacjentowi tzw. holter, aby ocenić, jakie jest ono w ciągu dnia i w nocy, podczas snu. Jest np. nadciśnienie maskowane, które jest niższe w ciągu dnia, w gabinecie lekarskim, niż w domu i w nocy. Poszukujemy też ewentualnych powikłań, wykonując badania diagnostyczne jak echo serca, usg jamy brzusznej.

Zaleceniem jest dieta DASH. A co z taką codzienną przyprawą, jak sól? Można jej używać?

Na pewno sól może pogarszać sytuację i zalecenia mówią, by unikać soli, nie dosalać. Wystarczy że mamy jej sporo w produktach przetworzonych. Natomiast jeżeli ktoś ma wydolne nerki, w miarę dobrze się odżywia, ta sól nie jest aż tak groźna. Czasem pacjenci mają nawet za niskie sody. Bo np. piją wodę z kranu, czy przegotowaną, która nie jest mineralizowana, nie zawiera sodu. Dlatego czasem można trochę dosolić. Ale generalnie, jak ktoś ma podwyższone ciśnienie, nie powinien dosalać, ale stosować zamiast tego inne przyprawy.

Jak wygląda leczenie nadciśnienia?

Idziemy obecnie w kierunku preparatów wieloskładnikowych. Zaczynamy leczenie od dwóch leków, w mniejszych dawkach, unikamy powikłań dzięki temu. Staramy się, aby był to preparat wieloskładnikowy, tzw. SPC formula. Pacjent ma jedną tabletkę, składającą się z dwóch kierunków leczenia. Kiedyś dawaliśmy jeden lek, zwiększaliśmy dawkę i gdy nie działał, dołączaliśmy drugi. Teraz mamy zalecenia, że zaczynamy od dwóch składników, najlepiej w jednej tabletce, w małych dawkach. Jeśli po 2-3 miesiącach terapia nie jest zadowalająca, dołączamy trzeci preparat, ale też w jednej tabletce. Pacjenci, którzy się leczą z powodu nadciśnienia powinni domagać się od swoich lekarzy, aby mieć jak najmniej tabletek do łykania.

Bywa tak, że pacjenci mówią, że jak rano mierzą ciśnienie i jest dobre, to znaczy że nie muszą brać tabletki, wieczorem jest już wysokie i wtedy już biorą.

To jest ogromny problem w naszej pracy, że pacjenci zaczynają sami się leczyć. Ja zawsze tłumaczę, że to, że dziś ciśnienie jest dobre, to efekt wczorajszego i przedwczorajszego leczenia, tego, że tabletki były przyjmowane. Dlatego te leki tak samo i dziś powinny być przyjmowane. Nie można decydować o tym, czy mam przyjąć tabletkę czy nie, na podstawie jednego pomiaru ciśnienia. To, że jest ciśnienie prawidłowe, to znaczy że jest się dobrze leczonym. My do tego dążymy, aby pacjent nie musiał codziennie sprawdzać, jakie ma ciśnienie, ale wiedział, że jak raz dziennie rano połknie tabletkę, nie musi przejmować się tym, co będzie wieczorem, bo to ciśnienie powinno być prawidłowe. Taka sytuacja, o której pan profesor mówił, że rano nie wezmę tabletki, a wieczorem wezmę, bo ciśnienie jest wyższe, powoduje, że ciśnienie się rozreguluje i dopiero powstanie problem.

Co się dzieje, jeśli nie leczymy nadciśnienia?

Spustoszenie jest w całym organizmie. Dlatego, że jak powiedziałam, ciśnienie zapewnia przepływ krwi w całym organizmie i ukrwienie narządów i jeżeli jest nieprawidłowe, może uszkadzać cały organizm. Idąc od góry, może doprowadzać do udarów, czy krwiotocznych czy niedokrwiennych, do miażdżycy tętnic szyjnych czy kończyn dolnych. To zaburzenia widzenia. A także uszkodzenia serca, to liczne choroby: zawały, niewydolność serca, migotanie przedsionków. Może też uszkadzać nerki, co może wiązać się z koniecznością dializ. Miażdżyca tętnic kończyn dolnych może z kolei prowadzić nawet od amputacji. Mówi się, że nadciśnienie to cichy zabójca, bo może nie dawać żadnych objawów, ale nie znaczy, że nie robi spustoszenia i nie daje powikłań.

Była mowa o nadciśnieniu wtórnym. Przy których chorobach warto wzmóc czujność i bardziej kontrolować ciśnienie?

Przy schorzeniach tarczycy – zarówno w niedoczynności, jak i nadczynności, może być nadciśnienie. Także w chorobach nerek, nawet jak nie występuje przy rozpoznaniu, przy postępie choroby u 90 proc. pacjentów nadciśnienie tętnicze się rozwija. W chorobach serca, jak ktoś ma niewydolność, powinien częściej mierzyć ciśnienie. Ale też cukrzyca i choroba otyłościowa, w którą często wpisane jest nadciśnienie tętnicze.

Maj to miesiąc szczególny, w którym bardziej niż zwykle zwracamy uwagę na ciśnienie. Oczywiście nic nie stoi na przeszkodzie, aby je mierzyć też w innych miesiącach. A co się dzieje w maju?

W maju zawsze odbywa się ogólnoświatowa akcja ph. Maj miesiącem mierzenia ciśnienia. Także w Białymstoku 18 maja odbywała się, już po raz 4. akcja, podczas której można było zmierzyć ciśnienie, ale też poziom glukozy, wykonać ekg. I osoby, u których wykrywaliśmy dotąd podczas takich akcji podwyższone ciśnienie, trafiały potem do nas do poradni czy kliniki.

Pytanie do specjalisty 2025. Co to IKP?

Paulina Bojarska — Sun, 15 Jun 2025 10:48:00 +0000

IKP-Internetowe Konto Pacjenta

Agata Dyszkiewicz, Monika Stasiak

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Co to IKP?

00:00 / 00:37:07

Internetowe Konto Pacjenta – IKP. Co to takiego jest? Co my jako pacjenci w tym koncie znajdziemy?

AD: W IKP mamy cały szereg interesujących nas jako pacjentów, informacji. Począwszy od danych o wszystkich świadczeniach, które wykonano na naszą rzecz, o naszym statusie ubezpieczenia, bądź braku ubezpieczenia, w tym także naszych dzieci. Jest też kategoria danych o refundacji, z której można dowiedzieć się, ile za nasze leczenie zapłacił NFZ. I to jest, jak się okazuje, dla naszych pacjentów bardzo ważna informacja. Prace nad stworzeniem tego systemu rozpoczęły się w 2011 roku, kształt taki, jaki mamy w tej chwili IKP uzyskało w 2021 roku. IKP czerpie dane z wielu platform: z platformy P1, do której placówki medyczne przekazują informacje o zdarzeniach medycznych; z ZUS-u – stąd są nasze dane o systemie ubezpieczeniowym; w czasie pandemii korzystaliśmy z systemu EWP – mamy tutaj dane o szczepieniach przeciwko covidowi oraz z systemu e-Krew. Dostęp do IKP ma każdy, kto ma numer PESEL, wystarczy się zalogować i już widać swoje dane medyczne. Chcę uspokoić i podkreślić, że to są dane, które są w pełni bezpieczne. Jak wejdą państwo na swoje konto, to w lewym górnym rogu widać taką samą kłódeczkę, jak podczas dokonywania transakcji bankowych. To oznacza, że przeglądanie danych, każda sesja dokonywana w IKP, jest sesją całkowicie bezpieczną, jeżeli chodzi o nasze dane osobowe i zdrowotne.

Ale też możemy potwierdzić naszą tożsamość poprzez bankowość elektroniczną.

AD: Oczywiście, jest to jeden ze sposobów logowania się do IKP. Możemy też logować się przez aplikację mObywatel i profil zaufany. To są 3 najczęstsze metody logowania się do IKP.

Jak dużo osób jest zainteresowanych korzystaniem z Internetowego Konta Pacjenta? Czy to jest powszechne narzędzie?

AD: To ja powiem tak przekornie. O tym, czy i w jakim zakresie pacjenci śledzą swoje dane w IKP jako NFZ wiemy na podstawie zgłoszeń, które dotyczą kwestionowania świadczeń. Liczba takich sygnałów z roku na rok się zwiększa. Za cały ubiegły rok było ich ponad 130, w tym roku to już ponad 400 zgłoszeń. I to pokazuje, jak jesteśmy świadomi, jak coraz bardziej przyglądamy te dane, weryfikujemy, czy pieniądze wydawane z naszej składki zdrowotnej są faktycznie wykorzystywane w sposób rzetelny i prawdziwy.

Co pacjenci zgłaszają? To że np. mają wpisane w IKP wizytę, której nie odbyli?

MS: Niestety tak. Pacjent logując się na swoje IKP widzi udzielone mu świadczenia i jeżeli się zorientuje, że na takiej wizycie nie był, ma możliwość, wchodząc poniżej wyświetlonej tabelki z wszystkimi danymi dotyczącymi poszczególnego świadczenia, zgłosić nieprawidłowość. To automatycznie jest przekazywane do nas i my widzimy, że pacjent kwestionuje świadczenie w danym dniu, z daną odpłatnością, udzielone przez danego świadczeniodawcę. I to w wielu przypadkach się potwierdza. Chciałabym też zaapelować, żeby nie zgłaszać nam przez IKP wszystkiego – IKP służy przede wszystkim do tego, żeby zgłosić, że nie miałem udzielonej wizyty albo miałem udzieloną wizytę, ale za nią zapłaciłem, a koszt wizyty także poniósł ją NFZ, czy że wizyta została udzielona, ale nie ma potwierdzenia zapłaty. Pacjenci zgłaszają nam też jednak przez IKP inne sprawy, np. proszą o przeniesienie terminu leczenia, zgłaszają zastrzeżenia do zachowania lekarza, czy że coś jest pomylone w danych, albo recepta została źle zrealizowana.

A taka sytuacja, że byliśmy na wizycie, ale jej w systemie nie widzimy?

MS: Też jak najbardziej możemy to zgłosić. W historii leczenia mamy taką zakładkę jak zdarzenia medyczne i tam są odnotowane wszystkie udzielone nam świadczenia, nie tylko te, za które fundusz zapłacił, ale także te prywatne. I w tych zdarzeniach medycznych oprócz tego, że jest informacja, że byliśmy na takiej wizycie, mamy tzw. funkcjonalność e-dokumentacji. W tej e-dokumentacji oprócz tego, że mamy informacje na temat postawionej diagnozy, czyli rozpoznania, mamy też informacje co było wykonane na wizycie, jakie mieliśmy zlecone badania, jakie badania zostały zweryfikowane. Jeżeli chcemy mieć taką informację, bo jest na przykład ona nam potrzebna, żeby ją przedstawić np. lekarzowi rodzinnemu, możemy zgłosić do funduszu, że są braki w tej dokumentacji. Czasami zdarza nam się taką taką sytuację wyjaśnić, bo po prostu lekarz nie wprowadził tych danych. Czasami musimy pacjenta przekierować do administratora danych w IKP, czyli do Centrum e-Zdrowia.

AD: Natomiast jeszcze IKP niestety nie ma funkcjonalności blokady zgłoszenia nieprawidłowości. Jeżeli już zgłosili nam państwo nieprawidłowość, ten guziczek „zgłoś” będzie ciągle aktywny, każde kolejne naciśnięcie guzika powoduje, że dostajemy kolejne zgłoszenie. Zdarza się, że dostajemy 10 takich samych zgłoszeń. Oczywiście rozpatrujemy to jako jedno. Dlatego prosimy o pojedyncze zgłoszenia. Zawsze też informujemy zgłaszające osoby, że prowadzimy postępowanie, żeby byli spokojni, że myśmy się sprawą zajęli.

Myślę, że nasi słuchacze, jeśli nie mają jeszcze dostępu, zostali zachęceni do zalogowania się w IKP. Jak to zrobić?

AD: Wchodzimy na stronę pacjent.gov.pl. Po prawej stronie w górnym rogu mamy polecenie, zaloguj się do IKP. Klikamy zaloguj się i wyświetlają nam się różne sposoby logowania: przez bank, profil zaufany. Wybieramy sposób dowolny, logujemy się i to nasze konto jest już aktywne, nasze dane już tam są, bo tak jak mówiliśmy na początku – każdy, kto ma PESEL posiada IKP.

Mało tego. Pacjenci małoletni od szesnastego roku życia jak mają PESEL też mają dostęp do IKP, ale bez możliwości zarządzania swoimi danymi medycznymi. Ale rodzic, który ma dostęp do takiego konta, oczywiście może to zrobić. W momencie, kiedy dziecko kończy 18 lat, rodzic z automatu traci uprawnienia i możliwość podglądu danych zdrowotnych na koncie dziecka, bo jest to już osoba pełnoletnia.

W przypadku osób starszych, które obawiają się, że nie są biegłe w komunikacji cyfrowej i będą mieć z tym problem, warto poprosić osobę najbliższą, żeby zrobiła logowanie do IKP i skorzystała z funkcji: twój pełnomocnik konta. Możemy upoważnić dowolną osobę do zarządzania tym kontem, czyli do wchodzenia, podglądania, dokonywania operacji. Pełnomocnik ma dostęp do wszystkich danych skierowań, recept. Mało tego, możemy też upoważnić placówkę medyczną, żeby miała dostęp do naszych danych – wskazujemy wtedy zakres danych, do których nasz lekarz POZ miałby mieć wgląd, czyli recepty, skierowania, zdarzenia medyczne. Biorąc pod uwagę skłonność naszego społeczeństwa do do przyjmowania bardzo wielu leków, czasami wykluczających się, może może warto się zastanowić, czy by takiego dostępu swojemu lekarzowi rodzinnemu nie udzielić.

MS: Wiele osób przychodzi do nas i zgłasza, że nie chce nikomu udzielać żadnych informacji, nie chce, żeby lekarz wiedział, gdzie się leczy, jakie ma leki zlecane. Natomiast wiem z własnego doświadczenia, jakie to jest pomocne i bardzo zachęcam, żeby to sobie stworzyć. W tamtym roku wybierając się na długie wakacje w Polsce zapomniałam całego kuferka z lekami. Kiedy się zorientowałam, już w tym miejscu, gdzie wypoczywałam, że nie mam tych leków, wykonałam telefon do lekarza rodzinnego, który wypisał mi potrzebne leki, te zlecone przez specjalistę. Dostałam kod recepty na sms, poszłam do pobliskiej apteki, wykupiłam leki, które były mi potrzebne, żeby spokojnie móc wypoczywać.

AD: Na IKP mamy też naprawdę bardzo przydatne informacje o sposobie dawkowania leków. Widzimy to na naszym IKP w wersji stacjonarnej i mobilnej. Wersja stacjonarna jest wersją bardziej pełną, – możemy przez nią zgłaszać nieprawidłowości; w wersji mobilnej nie wszystkie funkcjonalności są dostosowane, także z tego względu, że ta wersja mobilna ma nam służyć do szybkiego pozyskania danych. I w IKP, jeżeli chodzi o recepty, mamy sposób dawkowania, a także możliwość korzystania z ulotki. Czyli nie musimy już tych ulotek pilnować. I do tego mamy datę ważności tego opakowania leku, które zakupiliśmy. W przypadku skierowań, jest możliwość pobrania ich w pliku PDF, zapisania sobie na komputerze, wydrukowania, przesłania mailem np. osobie z rodziny, lekarzowi. To jest takie narzędzie, które ułatwia nam poruszanie się po systemie opieki zdrowotnej. Trwają też prace nad centralną rejestracją i mamy nadzieję, że w końcu przez swoje konto IKP będziemy mogli się zarejestrować do specjalisty. W tej chwili jako pilotażowa jest tu włączona poradnia kardiologiczna i badania profilaktyczne.

Myślę, że w przypadku badań profilaktycznych to za dużych kolejek nie ma, bo my tak generalnie jako społeczeństwo, jeśli chodzi o profilaktykę i taki prozdrowotny tryb życia, to raczej nie jest to nasza najmocniejsza strona. Z tego co pamiętam statystyka korzystania z badań profilaktycznych nie rośnie.

AD: Jeżeli chodzi o badania profilaktyczne, to nie możemy się tłumaczyć tym, że nie ma do nich dostępu. Jeżeli chodzi o badania mammograficzne, mamy pracownie stacjonarne, mamy mammobusy, na naszej stronie internetowej jest wykaz mammobusów na dany miesiąc. Także na różnych wydarzeniach profilaktycznych, w których bierzemy udział, często się zdarza, że w pobliżu stoi mammobus. Nie ma naprawdę żadnych przeszkód dostępnościowych, jeśli gdzieś nie ma pracowni mammograficznej, dojedzie mammobus, on jeździ po całym województwie, jest wszędzie. Zachęcam panie do tego, żeby odłożyły na bok lęk, jakieś nieprawdziwe doniesienia, że jeśli mam guzek, nie należy go tykać. Zadbajmy o siebie drogie panie, bo jesteśmy tego warte.

Dodam, że IKP to też profilaktyka. W wersji mobilnej mamy np. krokomierz. Możemy sobie tą funkcję włączyć i telefon będzie nam zliczał kroki. Mamy też opcję kontrolowanie picia wody. A nie zawsze pamiętamy o tym, że jednak należy pić wodę. Starsze osoby zwłaszcza mają z tym problem, bo nie czują pragnienia i wydaje im się, że poranna kawa czy herbata do południa wystarczy. Nie wystarczy.

Są jeszcze jakieś inne ciekawe funkcje?

AD: Przez IKP możemy złożyć deklarację wyboru lekarza rodzinnego, pielęgniarki rodzinnej i położnej rodzinnej. Taka forma złożenia deklaracji przez pacjenta jest formą pełnoprawną. Niestety coraz częściej zdarzają nam się sygnały od pacjentów, że w danej przychodni w taki sposób składane deklaracje nie są przyjmowane, że wymagana jest osobista wizyta pacjenta. Ale na podstawie ustawy o POZ złożenie deklaracji wyboru przez IKP jest pełnoprawną formą i pacjent nie może spotkać się z odmową złożenia deklaracji właśnie w taki sposób. Mamy cyfryzację systemu ochrony zdrowia i takie udogodnienie jest także przewidziane.

Mówiliśmy o IKP i o dzieciach. Co my możemy zobaczyć na koncie dziecka?

MS: Jeżeli mamy prawidłowo zgłoszone dziecko do ubezpieczenia, mówię o dzieciach do osiemnastego roku życia, to z automatu rodzic powinien widzieć konto dzieci na zakładce uprawnienia. Możemy zerkać, jakie świadczenia były udzielone, zamawiać recepty. Ale powtarzam, że należy prawidłowo zgłosić dziecko i jeśli nie widzimy tego konta, należy to wyjaśnić ze swoim pracodawcą, czy w ZUSie.

Czy też możemy jako rodzice zgłosić jakieś reklamacje do NFZ?

MS: Jak najbardziej, widząc, że coś nie zostało udzielone, a widzimy to na koncie swojego dziecka, należy to zgłosić do NFZ. Jeszcze dodam, że rodzic, który zgłasza dziecko do ubezpieczenia, widzi jego konto, ale też jest taka możliwość, aby oboje rodzice widzieli profil swojego dziecka. Wtedy wystarczy, aby obydwoje rodzice zgłosili dziecko, albo rodzic, który zgłasza dziecko do ubezpieczenia dodał pełnomocnika do konta dziecka. Tylko ten drugi rodzic musi mieć aktywne IKP – wtedy wpisując dane: imię i nazwisko PESEL rodzica, też będzie mógł korzystać z konta swojego dziecka.

Czy jeśli mamy problem z zalogowaniem do IKP, możemy gdzieś interweniować? Bo to jest taka przestrzeń wirtualna, czy możemy jakoś dotrzeć do osoby, która nam pomoże?

AD: Jak wchodzimy na stronę pacjent.gov.pl i nie możemy się zalogować, to kółko ciągle się mieli, można zgłosić uwagę do funkcjonalności systemu. Takie zgłoszenie będzie trafiało do Centrum e-Zdrowia, i stamtąd uzyskamy informację o tym, co się z tym zgłoszeniem dzieje. Natomiast system IKP działa tak jak transakcja bankowa, elektroniczna. Jeżeli wchodzimy do systemu, ale niewiele w określonym czasie tam robimy, czyli nie przeglądamy, nie sprawdzamy danych, to sesja wygasa, tak jak sesja bankowa. Następuje wylogowanie z konta i żeby wejść ponownie, trzeba odczekać kilka minut, aby system wpuścił ponownie. Musi się zrestartować, tak jak nasze systemy bankowe.

Chciałbym, żebyśmy jeszcze raz powiedzieli o bezpieczeństwie tych danych, które są zgromadzone na IKP. Jeśli zaczynamy się logować, zaczynamy przeglądać, jakie jest ryzyko, że ktoś wejdzie w posiadanie tych naszych danych? Czy to po prostu jest bezpieczne?

AD: Jest to takie bezpieczeństwo, jak bezpieczeństwo naszych danych bankowych. Mamy połączenie szyfrowane, ja nie bez powodu mówiłam o tej kłódce, ponieważ też bardzo wielu fachowców od cyberbezpieczeństwa zwraca uwagę na to, żeby mimo tego, że logujemy się na stronę moje IKP, to żeby sprawdzać, czy na pewno wyświetliła nam się prawidłowa strona. Bo wiemy o oszustach, którzy podszywają się pod różne strony dosłownie dokonując przedstawienia jednej literki, a cała szata graficzna jest ok. Tu jest wskazany symbol gov jako platforma rządowa. To jest też oznaczenie bezpieczeństwa i pełne szyfrowane bezpieczeństwo naszych danych.

MS: Jeszcze dodam, że logując się do IKP każdorazowo dostajemy smsem kod autoryzacji, więc jeżeli wchodzimy na taką prawdziwą stronę, a nie jakąś fałszywą, to otrzymamy z systemu e-zdrowie taki kod szyfrujący.

AD: Albo jeżeli wchodzimy profilem bankowym, to też mamy ze strony banku powiadomienia odnośnie akceptacji. Nie wystarczy sam login, ale też dodatkowe zabezpieczenie tego naszego wejścia i korzystania ze swoich danych.

Podsumowując: z IKP jest łatwiej czy trudniej?

AD: Łatwiej. Już mówiliśmy o lekach o receptach. To jest genialna kopalnia wiedzy, jeżeli chodzi o przyjmowane przez nas i naszych najbliższych leki. Wiemy jak rodzice, czy też starsi podopieczni powinni dawkować te leki. Jesteśmy w stanie sprawdzić po opakowaniu i po liczbie leków czy gdzieś nie nastąpiło nieprawidłowe przyjmowanie przez przez pacjenta. Możemy składać deklarację do lekarza bez wychodzenia z domu. Możemy upoważnić osobę najbliższą do dostępu do swoich danych medycznych, czy też informacji. Jak upoważnimy dowolnego lekarza, do którego mamy zaufanie, do dostępu do naszych danych medycznych, to jeszcze zwiększa poziom naszego bezpieczeństwa, jeżeli chodzi o możliwe interakcje między między lekami.

Możemy uzyskać w sposób zdalny receptę, nawet będąc w odległym miejscu od naszego lekarza rodzinnego.

AD: I jeszcze a propos recepty w mobilnej wersji. Mamy taką funkcjonalność, że jak idziemy do apteki, to nie musimy przy wszystkich podawać kodu i numeru PESEL, tylko pokazujemy kod QR, farmaceuta skanuje i ma tam wszystkie dane, żeby nam te leki wydać. No i mamy taką funkcję edukacyjną IKP, czyli wiemy o wartości udzielonych nam świadczeń, czyli co my z tej składki zdrowotnej tak naprawdę mamy.

I to chyba najwięcej emocji wzbudza.

AD: To budzi emocje, ale też emocje takie, że ludzie przychodzą i mówią, że nie wiedzieli, że to jest takie drogie leczenie.

Pytanie do specjalisty 2025. Mózg w dobrej kondycji

Paulina Bojarska — Thu, 12 Jun 2025 21:14:00 +0000

Mózg w dobrej kondycji

dr hab. Sylwia Naliwajko, dr Marta Jakoniuk

Gośćmi prof. Jana Kochanowicza były dr hab. Sylwia Naliwajko z Zakładu Bromatologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku i dr Marta Jakoniuk z Zakładu Neurologii Inwazyjnej UMB

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Mózg w dobrej kondycji

00:00 / 00:37:23

Spotykamy się za sprawą inicjatywy, która brzmi: „Mózg w dobrej kondycji – nowoczesne strategie żywieniowe w opóźnianiu procesów neurodegeneracyjnych”. Konferencja pod takim hasłem odbyła się w maju w Białymstoku. Skąd taki pomysł?

SN: Pomysł wziął się z tego, że ja oprócz tego, że pracuję naukowo i dydaktycznie na UMB, założyłam firmę, w której ziściłam swoje marzenie – bardzo chciałam zrobić produkt o wysokim potencjale bioaktywnym, co ma szczególne znaczenie w kontekście neurodegeneracji. W ramach projektu dofinansowanego ze środków UE wprowadziliśmy na rynek innowacyjny produkt i do tego opracowaliśmy aplikację, która pozwala na ocenę stanu odżywienia, ze szczególnym uwzględnieniem pacjentów z ryzykiem niedożywienia.

Ta konferencja była podsumowaniem projektu, ale też wydarzeniem, gdzie mogli spotkać się zwykły człowiek, biznes, nauka i środowisko medyczne. Bo jednak zdrowie jest największą wartością, o która możemy zadbać.

Pracownicy Zakładu Bromatologii UMB często u nas w radiu goszczą, rozmawiamy o żywieniu, różnych preparatach, suplementach diety. Natomiast choroby neurozwyrodnieniowe to temat i ciekawy, i mocno niepokojący. Bo im dłużej żyjemy, tym mamy większą szansę na choroby neurozwyrodnieniowe. Jakie choroby najczęściej nasz mózg atakują?

MJ: Choroby neurodegeneracyjne polegają na tym, że pewne komórki nerwowe w naszym mózgu ulegają degeneracji, w związku z czym wypadają nam pewne funkcje życiowe, bardzo ważne, które możemy podzielić na ruchowe i pozaruchowe. Najczęstszymi chorobami neurodegeneracyjnymi jakie znamy są choroba Parkinsona i choroba Alzheimera, zaliczana do grupy chorób otępiennych. Ale to także choroby rzadsze, jak stwardnienie zanikowe boczne, otępienie czołowo-skroniowe, zanik wieloukładowy. Według przewidywań WHO, jeśli chodzi o otępienie lub chorobę Alzheimera, w 2050 roku może dochodzić nawet do 150 mln przypadków na świecie, gdy teraz mamy ok. 55 mln takich pacjentów. W przypadku choroby Parkinsona – do ok. 9 mln. Czyli to bardzo duża grupa. Co ważne, gdy pacjent choruje, razem z nim bardzo często choruje też cała rodzina, bardzo obciążony jest także system opieki zdrowotnej. Dlatego warto byłoby przyjrzeć się temu, co możemy zrobić, aby tych neurodegeneracji było jak najmniej.

Co się dzieje z organizmem w chorobie Parkinsona? Wiadomo, że zaczyna nam wtedy brakować dopaminy. Dlaczego tak się dzieje i kiedy pojawiają się objawy?

MJ: Przede wszystkim podstawą choroby Parkinsona jest zanik komórek substancji czarnej, które wytwarzają dopaminę, ale oprócz tego, że nie jest wytwarzana dopamina, jest szereg zaburzeń w innych neuroprzekaźnikach, jak acetylocholina, kwas gamma-aminomasłowy. Stąd pojawia się szereg objawów, które w znacznym stopniu obniżają jakość życia: drżenie, sztywność, spowolnienie, zaburzenia równowagi, zaburzenia postawy. Dodatkowo pojawiają się inne objawy, związane z serotoniną, jak zaburzenia lękowe, zaburzenia otępienne, orientacji w terenie. Dodatkowo pojawiają się objawy z układu autonomicznego, czyli to, o czym pacjenci często nie mówią: zaburzenia ze strony układu pokarmowego, jak zaparcia, ale też zaburzenia rytmu snu, pracy serca, zaburzenia węchu – które bardzo często są objawem poprzedzającym wystąpienie objawów ruchowych. One mogą mieć miejsce już nawet 5-10 lat wcześniej.

Objawy pojawiają się, gdy tej dopaminy zostanie już niewiele, ok. 20 procent. Czyli przez wiele lat dochodzi do spadku dopaminy, nasz układ nerwowy ulega w tym czasie degeneracji, a ta degeneracja jest jeszcze przyspieszona z powodu niedoborów substancji, które można by przyjmować w formie opracowanego przez panią docent preparatu. Jakie to są substancje?

SN: Jestem dietetykiem i chciałam, aby wszystko to było jak najbardziej naturalne, bo wcale nie jestem zdania, że powinniśmy wszystko suplementować i korzystać z różnych kapsułek i pigułek. W takim normalnym żywieniu jesteśmy w stanie bardzo dużo składników sobie dostarczyć. Z badań wynika, że nawet 30-40 proc. przypadkom demencji jesteśmy w stanie zapobiec, przez wpływ na czynniki modyfikowalne, takie jak aktywność fizyczna i prawidłowe żywienie. Ja od wielu lat badam, jak Polacy się żywią i widzę, że te błędy się powtarzają. W diecie wielu osób brakuje przede wszystkim błonnika pokarmowego, średnio spożywane jest ok. 17-18 g, a potrzeba min. 25 g dziennie. To wpływa na mikrobiotę jelitową, która jest niedożywiona lub dożywiona tym, czym nie powinna, np. białkiem czy cukrami prostymi. Co ciekawe, nasze bakterie jelitowe są bardzo podatne na to, co jemy i one są w stanie bardzo szybko zmienić się w korzystną mikrobiotę, jeśli dostarczymy odpowiednią ilość błonnika pokarmowego.

Dlatego też jednym ze składników mojego preparatu jest unikalna kompozycja błonnika pokarmowego, po to aby polepszyć mikrobiom jelitowy.

A pamiętajmy, że obecnie mówi się, iż jelita to nasz drugi mózg.

Czekałem, kiedy padnie to sformułowanie. Kiedyś jelita były mało atrakcyjne, raczej się o nich nie mówiło, a okazuje się, że to co dzieje się w przewodzie pokarmowym, ma wpływ nie tylko na ten przewód i dostarczenie organizmowi białka, tłuszczy, węglowodanów. A na co jeszcze?

SN: Mikrobiota jelitowa wytwarza też szereg neuroprzekaźników, bądź prekursorów tych neuroprzekaźników. Dodam, że mikrobiota jelitowa z jednej strony może być naszym sprzymierzeńcem, a z drugiej źródłem niekorzystnych zdarzeń w naszym organizmie. Dlatego musimy o nią zadbać, ją nakarmić. Bo jak nie dokarmimy jej odpowiednio, ona zaczyna uszkadzać naszą ochronę komórek, tą warstwę śluzową i zaczyna uszkadzać nasze komórki. Ponieważ my w jelicie nie mamy tylko dobrych mikroorganizmów, które nam służą, ale mamy tam bardzo różną mikrobiotę. Pozytywne jest to, że w badaniach wykazano, iż już po 7 dniach od zmiany diety, dostarczenia odpowiedniej ilości błonnika, ta mikrobiota zmienia się na pozytywną, która jest w stanie wesprzeć nasz mózg, przez taką oś: jelito-mikrobiota-mózg. Taka mikrobiota jest w stanie nawet zmienić czynniki prozapalne w przeciwzapalne. Co jest niesamowicie ważne, bo w procesach neurodegeneracji biorą udział czynniki zapalne.

Tak naprawdę my w swoim życiu odżywiając się, eksperymentujemy. Spożywamy często fastfoody, wysoko przetworzone jedzenie, niewiele mające wspólnego z naturalnym pokarmem. Do tego zażywamy wiele leków, zwłaszcza antybiotyki. I ta nasza mikrobiota musi być odporna na to wszystko.

SN: Okazuje się, że nie tylko nasza mikrobiota, ale nawet nasze komórki odpowiadają na to, co sobie fundujemy. Nawet w kontekście epigenetycznych zmian, czyli tego co nasza komórka potrafi wytworzyć pod wpływem nadmiaru albo niedoboru kalorii. Okazuje się, że nasz organizm bardzo dobrze potrafi dostosować się do niedoboru kalorycznego, takie komórki są wtedy zdrowsze, a trudniej radzi sobie z nadmiarem kalorii, bo jesteśmy genetycznie przygotowani do tego, aby kumulować.

W moim produkcie postawiłam nie tylko na błonnik pokarmowy, ale też na coś, czego zjadamy za mało, a ma udokumentowane właściwości, czyli polifenole. Wytworzyłam ekstrakt z jagód, w formie żelu, tak aby był to jak najbardziej naturalny produkt. Owoce jagodowe są tam przetworzone w niskich temperaturach, które pozwalają utrzymać antocyjany, czyli grupę polifenoli, która bardzo pozytywnie wpływa na nasze komórki. Okazuje się, że te polifenole nawet mikrobiota przetwarza na bioaktywne związki.

Same polifenole mają szerokie działanie, od przeciwzapalnego, zmieniającego mikrobiotę na tą pozytywną, do wsparcia naszych komórek, nawet w momencie gdy zachodzi w nich transformacja nowotworowa, ponieważ wykazano, że polifenole hamują wydzielanie czynników wzrostu dla naczyń krwionośnych. Ta bardzo szeroka aktywność związków polifenolowych sprawia, że powinniśmy zjadać porcję jagód dziennie. W badaniach naukowych wykazano, że osoby które częściej jedzą jagody, rzadziej zapadają na choroby neurozwyrodnieniowe.

Jest nawet takie powiedzenie: Jedz porcję jagód dziennie, a neurodegeneracja Cię nie dotknie.

W badaniach z udziałem osób z łagodną postacią Alzheimera wykazano, że te, które jadły porcję polifenoli z jagód, miały dużo lepsze wyniki w testach oceniających sprawność poznawczą, niż osoby, które takich owoców nie jadły.

Natomiast zdaję sobie sprawę, że trudno jest o porcję jagód dziennie, bo one są dostępne u nas tylko w sezonie. Ale na pewno warto z tej możliwości korzystać.

W moim preparacie jest jagoda kamczacka, borówka amerykańska, winogrono czerwone i granat. To bardzo wysokopolifenolowe związki, wszystko jest w formie zagęszczonej i w przyjaznej formie.

Tylko ta profilaktyka wymaga dużo samozaparcia, cierpliwości, bo jest nieuchwytna. W przypadku choroby Parkinsona, jak przebiega leczenie?

MJ: Niestety, w obecnych czasach nie mamy celowanego leczenia przyczynowego. Tylko objawowe, czyli możemy farmakologicznie wpływać na szereg objawów, czyli sztywność, drżenie czy zespół zmęczeniowy. Niestety, jak ktoś nie dba o siebie, o dietę, o ruch, choroba postępuje szybciej. Chory wymaga coraz większych dawek leków i niekiedy te możliwości farmakologiczne się wyczerpują i musimy skorzystać z neurochirurgii. Mamy tu możliwość implantowania stymulatorów do mózgu. Najlepiej by było jednak nie dopuszczać do takich sytuacji i starać się, by w ogóle nie zachorować. A jak zaczynają się pojawiać objawy, iść jak najszybciej do lekarza i starać się odpowiednio dobierając dietę, suplementacje, dbając o higienę snu i ruchu, wpłynąć na tę trudno leczącą się chorobę, uciążliwe objawy i zdecydowanie ją spowolnić.

A jak to jest w przypadku choroby Alzheimera – czym spowodowane są te zmiany otępienne, czego zaczyna nam brakować i jakie mamy szanse na wyleczenie?

MJ: Choroba Alzheimera jest jedną z chorób neurozwyrodnieniowych, w której też dochodzi do zaniku, degeneracji komórek nerwowych, ale w innych obszarach mózgu: w okolicy czołowej, skroniowej. Mniej mamy tu objawów ruchowych, a więcej zaburzeń o charakterze otępiennym i ze sfery emocjonalnej. Niestety, nie mamy tu także leczenia przyczynowego, możemy tylko uzupełniać tabletkami niektóre neuroprzekaźniki, ale nie jesteśmy w stanie powstrzymać nasilonego starzenia się mózgu. Stąd dobrze by było, aby podejmować wszystkie możliwe aktywności, w tym nasilony ruch. Badania pokazują, że zwiększony przepływ krwi przez mózg, który mamy podczas nasilonego ruchu, w znaczny sposób zmniejsza proces Alzheimera. Tak samo jest z dietą. Insulinooporność czy nadciśnienie tętnicze, które wynikają w dużym stopniu ze złej diety, charakteru życia, przewlekłego stresu, w znacznym stopniu nasilają proces starzenia i zanikania mózgu.

Na profilaktykę nigdy nie jest za późno, najlepiej stosować ją jeszcze przed wystąpieniem jakichkolwiek dolegliwości. Czyli prowadzić zdrowy tryb życia, ze zbilansowaną dietą. U nas w studiu mamy do dyspozycji marchewki, orzechy, jabłka. To chyba dobrze?

SN: Tak, jestem pod wrażeniem. Często sporym problemem i u dzieci i u dorosłych są słodycze. A najprostszym sposobem jest zastąpić je orzechami. One też zawierają składniki pokarmowe potrzebne dla układu nerwowego, m.in. witaminy z grupy B, magnez, cynk.

Wielu osobom brakuje w diecie folianów i kwasu foliowego i należałoby pochylić się nad porcją zielonych warzyw liściastych dziennie, co też jest dość trudne. Bo powinniśmy też zwracać uwagę na źródło pochodzenia warzyw i owoców. Najlepiej by było je samemu hodować, przynajmniej część, albo mieć zaufanego dostawcę, bo warzywa i owoce mogą być zanieczyszczone związkami chemicznymi, które mają za zadanie np. nie dopuścić do pleśnienia. Dlatego jak mamy robaka w jabłku, to znaczy że to dobrze, to zdrowe jabłko, owoc, który nie był pryskany. Ale niestety, okazuje się, że zjadamy bardzo dużo dodatków do żywności, to ok. 2 kg na osobę w ciągu roku. To dla porównania tyle samo, co nasion roślin strączkowych jak fasola, groch, soczewica. Jeśli zjadamy tych dodatków tyle co roślin strączkowych, to coś z tą dietą jest nie tak.

Dlatego też w moim preparacie mamy jagody bio. Proces produkcji i receptura zajęły bardzo dużo czasu, to kilka lat pracy, wdrożonych myśli technologicznych, uzyskałam coś wyjątkowego, z czego jestem dumna. Mam takie marzenie, że kiedyś będzie tak, że ktoś przy kasie zamiast słodyczy bierze właśnie saszetkę z ekstraktem jagodowym, tam są dwie garści jagód. I wtedy zamiast odejmować sobie zdrowia słodyczami, doda spożyciem tych dwóch garści jagód.

I jeszcze dodam, że nie tylko prawidłowa dieta i aktywność fizyczna, ale też aktywność społeczna, to czynniki, które sprawiają, że ludzie żyją dłużej i w pełnym zdrowiu.

Pytanie do specjalisty 2025. Gdzie do sanatorium?

Paulina Bojarska — Sun, 08 Jun 2025 21:07:00 +0000

Pytanie do specjalisty 2025. Gdzie do sanatorium?

Beata Ewa Dudek, Izabella Przewłocka

Gośćmi prof. Jana Kochanowicza były Beata Ewa Dudek, kierownik działu lecznictwa uzdrowiskowego w podlaskim oddziale Narodowego Funduszu Zdrowia i Izabella Przewłocka, rzeczniczka prasowa podlaskiego NFZ

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty 2025. Gdzie do sanatorium?

00:00 / 00:37:23

W medycynie tradycja leczenia uzdrowiskowego jest wielowiekowa. Zawsze jeździło się do wód, zmieniało się klimat w konkretnych jednostkach chorobowych. Balneologia ma zresztą duże zasługi w lecznictwie. Teraz też, mimo dużego rozwoju medycyny klasycznej, mimo że doskonale operujemy, leczymy zachowawczo, stosujemy terapie farmakologiczne, leczenie uzdrowiskowe dalej funkcjonuje. Chciałbym, abyśmy porozmawiali, jak to z punktu widzenia pacjenta wygląda? Na początek takie pytanie: gdzie można pojechać do sanatorium na NFZ i czy to my o tym decydujemy? Np. mamy chęć leczyć się w Kołobrzegu, to możemy wybrać sobie akurat ten kierunek?

BD: Zawsze o miejscu leczenia uzdrowiskowego decyduje lekarz zatrudniony w naszym oddziale NFZ, który kieruje się przede wszystkim względami zdrowotnymi pacjenta. Decyzja podejmowana jest na podstawie danych o stanie zdrowia pacjenta opisanych w skierowaniu na leczenie uzdrowiskowe oraz w dodatkowej dokumentacji medycznej.

Osoby z określonym profilem leczenia np.: laryngologia, pulmonologia (np.: POChP), endokrynologia mają wskazania medyczne do wyjazdu na leczenie uzdrowiskowe nad morzem i są w pierwszej kolejności kierowani tam na leczenie. Natomiast jeżeli zostają nam miejsca, możemy kierować tam też inne osoby.

Czyli lekarz po prostu dobiera takie miejsce, gdzie osiągniemy największe korzyści zdrowotne?

BD: Tak. Dodam też, że pacjenci w 90 proc. w swoich podaniach, które do nas wpływają, wskazują, że chcą jechać nad morze w okresie letnim. Oczywiście nie jest to możliwe, bo nie mamy tyle miejsc, aby móc wszystkich skierować nad morze w okresie letnim.

IP: A pamiętajmy, że poza wskazaniami, lekarze muszą też brać pod uwagę przeciwwskazania. Np. ktoś choruje na nadciśnienie, a uwielbia góry i nie rozumie, czemu dostaje skierowanie do Ciechocinka. A nadciśnienie w górach może być groźne dla zdrowia.

Oczywiście najbardziej popularnym profilem leczenia jest reumatologia i gros wskazań do leczenia uzdrowiskowego, które otrzymujemy od lekarzy, jest z tego powodu. Rzeczywiście, uzdrowiska z takim profilem leczenia są wszędzie, na terenie całej Polski, i w górach, i nad morzem, ale i w Gołdapi.

A jak wygląda cała procedura? Co zrobić, żeby wyjechać do sanatorium i jaki jest czas oczekiwania?

BD: Aby wyjechać do sanatorium w ramach leczenia uzdrowiskowego refundowanego przez NFZ, trzeba zacząć od wizyty u lekarza rodzinnego lub specjalisty (np. reumatologa, kardiologa), który oceni stan zdrowia i zdecyduje, czy pacjent kwalifikuje się do leczenia uzdrowiskowego. Jeżeli uzna, że leczenie sanatoryjne jest zasadne, wystawi e-skierowanie na leczenie uzdrowiskowe (wcześniej należy wykonać badania laboratoryjne tj. badanie ogólne moczu, morfologię krwi, OB, i EKG). Następnie skierowanie trafia (elektronicznie) do oddziału NFZ. Lekarz balneolog zatrudniony w naszym oddziale w ciągu 30 dni podejmuje decyzję o celowości leczenia uzdrowiskowego. Jeżeli decyzja jest pozytywna, pacjent wpisywany jest w kolejkę osób oczekujących i w odpowiednim czasie wyznaczany jest termin leczenia uzdrowiskowego.

Jeżeli lekarz nie zaaprobuje celowości leczenia (z uwagi na przeciwwskazanie do leczenia), pacjent otrzyma pismo wraz z podaniem przyczyny odmowy potwierdzenia skierowania.

W podlaskim oddziale NFZ obecnie okres oczekiwania na potwierdzenie skierowania wynosi do ok. 6 miesięcy od daty wpływu skierowania.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami, pacjent może być kierowany na leczenie w uzdrowisku nie częściej niż raz na 18 miesięcy.

Jeżeli pacjent nie korzystał z leczenia uzdrowiskowego, okres 18 miesięcy go nie obowiązuje, to wtedy zostaje mu przydzielony pierwszy wolny termin, jakim dysponujemy.

Natomiast w przypadku pacjenta, który już był na takim leczeniu, musi minąć przynajmniej 18 miesięcy od powrotu z sanatorium.

IP: Natomiast samo skierowanie można do nas złożyć w momencie, kiedy minie rok od powrotu z ostatniego turnusu. I mamy takich stałych pacjentów, którzy od razu po powrocie mają wystawione przez lekarza kolejne skierowanie.

BD: Okres karencji wynosi 12 miesięcy. Jest to czas pozwalający na ocenę przez lekarza kierującego do uzdrowiska efektów przebytego przez pacjenta leczenia bodźcowego.

Wniosek składany jest elektronicznie, czyli pacjent nie musi już przynosić skierowania do oddziału NFZ?

IP: Kiedyś trzeba było je dostarczyć w ciągu miesiąca od wystawienia. A teraz po wdrożeniu e-zdrowie, mamy e-recepty i e-skierowanie w IKP, także do uzdrowiska mamy e-skierowania w wersji elektronicznej. Pacjent nie musi już nic robić, tylko czekać od nas na korespondencję. Natomiast w IKP można podpatrzyć status skierowania. Ale mimo że skierowania są elektroniczne, wędrówki pacjentów do nas są. Bo, aby pojechać do sanatorium z mężem, koleżanką czy sąsiadką, przynoszą do nas podania z takimi prośbami.

A co to takiego – zwroty? Takie pojęcie też funkcjonuje w przypadku leczenia uzdrowiskowego.

IP: To nie jest nic gorszego, to miejsca, które do nas wróciły, bo pacjentów, którzy mieli wyjechać spotkało coś nagłego – jakaś sytuacja życiowa, rodzinna czy zdrowotna.

BD: Mamy zakontraktowane turnusy i chcemy wszystkie miejsca rozdysponować. Czasem pacjenci nie mogą jechać, z różnych przyczyn: zdrowotnych np. operacji, czy nagłego zachorowania, opieki nad członkiem rodziny, i te skierowania do nas wracają. I taki zwrot potwierdzonego skierowania w terminie krótszym niż 14 dni do rozpoczęcia turnusu nazywamy zwrotami.

IP: To takie uzdrowiskowe „last minute”. Jeśli ktoś np. ma wyjazd we wrześniu, a zależy mu na lipcu, to jeśli w lipcu minęło już te 18 miesięcy od ostatniego powrotu z sanatorium, powinien dopytywać u nas o możliwość wcześniejszego wyjazdu ze zwrotów. Tylko trzeba być zdecydowanym i przygotowanym, bo korzystamy tu z bazy ogólnopolskiej i wyjazd może być np. za dwa dni. Jeśli jest wolne miejsce zgodne z profilem leczenia danej osoby, przydzielamy je. Dotychczasowy przydział anulujemy w systemie i przydzielamy nowe miejsce, i taka osoba za dwa dni może już wyruszać na turnus.

A sytuacja odwrotna – kiedy z przyczyn losowych nie mogę jechać do sanatorium. Jak mam odwołać wyjazd? Jaka jest procedura?

BD: Do okoliczności uzasadniających rezygnację z leczenia przyjmujemy wyłącznie chorobę pacjenta (np. pobyt w szpitalu, nagłe zachorowanie) oraz wyjątkowe wydarzenie losowe, potwierdzone odpowiednim dokumentem. Tylko w przypadku uznania rezygnacji za zasadną, możemy wyznaczyć nowy termin i miejsce realizacji skierowania w ramach możliwości oddziału oraz zgodnie z pierwotną datą wpływu skierowania.

Każde inne powody są traktowane jako niezasadna rezygnacja z wyjazdu, i wówczas procedowanie skierowania jest zakończone.

A czy można do sanatorium pojechać z psem? On zmusza nas w końcu do codziennego ruchu, a taka aktywność jest przecież wskazana.

BD: Pacjenci często o to pytają. Wyjazd z psem nie jest możliwy ze względów sanitarnych, epidemiologicznych i zasad współżycia społecznego. Zakłady lecznictwa uzdrowiskowego udzielają świadczeń zdrowotnych, tak jak szpitale czy poradnie. I tak jak do szpitala nie idzie się z pieskiem, nie można z nim też wyjechać do sanatorium.

Mówiliśmy o terminie, miejscu leczenia, na które nie zawsze mamy wpływ, ale czy możemy wybrać sobie w sanatorium pokój? Np. z widokiem na morze?

IK: Kwestie pokoju, czajnika, telewizora, parkingu, to są już kwestie między pacjentem a uzdrowiskiem. My nie ingerujemy w rezerwację pokoju. Pacjenci kierowani na leczenie uzdrowiskowe mają zapewnione przez NFZ miejsce w pokoju, a nie samodzielne pokoje.

Pacjent może dokonać wyboru standardu pokoju, biorąc pod uwagę możliwości sanatorium, a więc przy uwzględnieniu aktualnej dostępności pokoi przeznaczonych dla pacjentów w ramach obowiązujących umów z NFZ i przyjętego w danym zakładzie lecznictwa uzdrowiskowego sposobu przydzielania pokoi.

A jak pojechać do sanatorium z małżonkiem? Jest taka szansa?

BD: Obowiązujące przepisy nie regulują kwestii dotyczących wyjazdu małżeństw do sanatoriów.

Jednakże w przypadku odpowiednich wskazań medycznych (profili medycznych), wolnych miejsc i złożonego oświadczenia woli z podpisem obu stron z prośbą o wspólny wyjazd, kierujemy pacjentów na leczenie w tym samym miejscu i terminie.

Oczywiście mogą być takie sytuacje, że jedna osoba jest bardziej chora i nasz lekarz jednego małżonka zakwalifikuje na uzdrowiskowe leczenie szpitalne dorosłych, a drugiego na uzdrowiskowe leczenie sanatoryjne dorosłych, i wtedy nie ma możliwości połączenia małżonków. Wszystko zależy od względów medycznych.

A czym różni się uzdrowiskowe leczenie szpitalne od sanatoryjnego?

BD: Uzdrowiskowe leczenie sanatoryjne dorosłych trwa 21 dni, odbywa się w ramach urlopu wypoczynkowego, pacjent dopłaca do zakwaterowania i wyżywienia, ponosi koszty opłaty klimatycznej i koszty podróży.

Natomiast uzdrowiskowe leczenie szpitalne dorosłych trwa również 21 dni, ale odbywa się w ramach zwolnienia lekarskiego. Pacjent nie ponosi żadnych opłat, poza kosztami podróży.

Szpital uzdrowiskowy jest dla ciężej chorych pacjentów, którzy wymagają całodobowej opieki medycznej – np. po leczeniu szpitalnym, z poważnymi problemami zdrowotnymi (np. po leczeniu szpitalnym lub zaostrzeniu chorób przewlekłych).

A czy można towarzyszyć kuracjuszowi będącemu w sanatorium na NFZ, ale komercyjnie?

BD: Tak, jeżeli są miejsca w sanatorium. W tym przypadku trzeba bezpośrednio kontaktować się z danym sanatorium. W tym miejscu warto wspomnieć, że w niektórych bardziej popularnych uzdrowiskach jak Busko Zdrój, Solec Zdrój, Ciechocinek kolejki komercyjne są nawet roczne.

Musimy dojechać na własny koszt do uzdrowiska, jakie jeszcze opłaty trzeba ponieść?

BD: W przypadku leczenia sanatoryjnego to koszt podroży w obie strony, dopłata do zakwaterowania i wyżywienia, opłata uzdrowiskowa za każdy dzień pobytu, która nie może być wyższa niż 6,38 zł. I są jeszcze opłaty dodatkowe, poza NFZ, zależne od regulaminu sanatorium, np. za czajnik, telewizor, parking, dodatkową wymianę pościeli.

Dopłata do zakwaterowania i wyżywienia jest zróżnicowana, zależy od sezonu rozliczeniowego.

Sezon I obejmuje okres od dnia 1 października do dnia 30 kwietnia i II sezon jest od dnia 1 maja do 30 września, ten ostatni jest droższy.

W I sezonie opłata za pokój 2-osobowy z pełnym węzłem sanitarnym za cały pobyt wynosi 409,50 zł, w II sezonie 573,30 zł plus opłata klimatyczna. Różnica w odpłatności w tym przypadku wynosi 163,80 zł.

Czy możemy dokupić dodatkowe zabiegi?

BD: W ramach umowy z NFZ zapewniamy pacjentom co najmniej 3 zabiegi dziennie, w tym obowiązkowo jeden zabieg bodźcowy z wykorzystaniem właściwości naturalnych surowców leczniczych (np. siarka, borowina, radon). To jest to minimum. Czyli 54 zabiegi podczas całego pobytu. O przypisaniu dodatkowych zabiegów (np. komercyjnych) zawsze decyduje lekarz w sanatorium.

O której powinniśmy się stawić w sanatorium?

BD: Pierwszy dzień rozpoczyna się od godziny 14:00 pierwszego dnia pobytu, a ostatni kończy się do godziny 12: 00 ostatniego dnia pobytu. W pierwszym dniu przysługuje pacjentowi obiad, a w dniu wyjazdu pacjent może zjeść śniadanie.

A jak jest w przypadku dzieci? Jak wygląda leczenie uzdrowiskowe? Uczestniczą w nim same, czy z opiekunem?

BD: Mamy dwa zakresy leczenia uzdrowiskowego dzieci:

– uzdrowiskowe leczenie szpitalne dzieci w wieku od 3 do 18 lat (trwa 27 dni).

Leczenie uzdrowiskowe szpitalne dla dzieci jest bezpłatne, finansowane przez NFZ. Zarówno sam pobyt dziecka, jak i opieka medyczna oraz zabiegi są refundowane przez fundusz.

– uzdrowiskowe leczenie sanatoryjne dzieci w wieku od e do 6 lat pod opieką dorosłych (21 dni), dziecko jest na leczeniu bezpłatnie, a opiekun ponosi koszty za pobyt.

Z tego co obserwujemy, teraz najwięcej profili leczenia u młodych osób to otyłość. To bolączka naszych czasów. Ale są możliwości leczenia właśnie uzdrowiskowego.

A co, gdy jest sytuacja losowa i wyjeżdżamy wcześniej z sanatorium. np. po 2 tygodniach. Czy ponosimy wtedy jakieś koszty?

BD: Nie ma możliwości, aby po 2 tygodniach opuścić turnus. Turnus trwa 21 dni. Jak ktoś chce wyjechać wcześniej, musi dopłacić różnicę dla sanatorium. NFZ płaci bowiem za wykorzystany osobodzień i jak pacjent wyjedzie wcześniej, zakład nie dostanie opłaty z NFZ. W regulaminie każdego sanatorium są zawsze wyszczególnione kwoty dopłat, które pacjent musi uiścić w takim przypadku.

Przygotowały panie mapkę miejsc, gdzie podlascy pacjenci mogą wyjechać do sanatorium. Zamieścimy ją na naszej stronie internetowej.

IP: Tak, obrazuje ona jakie mamy propozycje ośrodków nad morzem i w górach i na terenach podgórskich, gdzie tych miejsc mamy najwięcej.

BD: Chciałabym zachęcić słuchaczy, aby wybierali też nasze uzdrowiska w województwie podlaskim. Mamy wspaniałe sanatoria w Augustowie i Supraślu. Mają dobrą bazę zabiegową i są chwalone przez pacjentów. Jak ktoś nie chce czy nie może daleko jechać, może skorzystać właśnie z naszych lokalnych uzdrowisk.

Pytanie do Specjalisty 2024. Czy nadciśnienie boli?

Paulina Bojarska — Thu, 16 May 2024 15:32:53 +0000

Czy nadciśnienie boli?

prof. dr hab. Edyta Zbroch

Nadciśnienie tętnicze było tematem ostatniej audycji z cyklu Pytanie do specjalisty. Gościem prof. Jana Kochanowicza była prof. Edyta Zbroch, kierownik Kliniki Hiepertensjologii, Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku

Radio Orthodoxia

Pytanie do Specjalisty 2024. Czy nadciśnienie boli?

00:00 / 00:33:15

Spotykamy się, aby porozmawiać o dosyć nietypowej specjalności Pani Profesor – hipertensjologii. Co to za dziedzina?

Hipertensjologia to dziedzina, która zajmuje się nadciśnieniem tętniczym. Jest w niej trochę endokrynologii, trochę nefrologii, trochę kardiologii, a także neurologii. A to dlatego, że nadciśnienie tętnicze jest to choroba, która obejmuje – mówiąc kolokwialnie – całego człowieka, która może powodować powikłania większości narządów. Od chorób mózgu, przez choroby serca, naczyń, miażdżycę, po choroby nerek. Z drugiej strony także choroba tych narządów, czyli np. nerek może wywołać nadciśnienie tętnicze. Czyli hipertensjologia to zlepek różnych dziedzin, które po trochu mają związek z nadciśnieniem tętniczym.

Kiedy mówimy o nadciśnieniu tętniczym, jak można je rozpoznać?

Nadciśnienie tętnicze to jest podwyższona wartość ciśnienia tętniczego, ale nie może to być jeden pomiar. Czyli jak ktoś zmierzy sobie ciśnienie i ma przekroczoną wartość 140/90 mmHg, to nie możemy powiedzieć, że ma nadciśnienie. Jest podejrzenie nadciśnienia, ale aby je rozpoznać, trzeba je jeszcze zdiagnozować. Musi być pomiar wartości ciśnienia kilkukrotny, np. na dwóch różnych wizytach lekarskich. Jeśli pacjent ma bardzo wysokie wartości, powyżej 180/100 mmHg w kilku pomiarach przy jednym spotkaniu, możemy powiedzieć z dużym prawdopodobieństwem, że ma nadciśnienie. Chodzi o stale podwyższone ciśnienie tętnicze, powyżej 140/90 mmHg, aczkolwiek najnowsze zalecenia są takie, że jeżeli ta wartość jest powyżej 130/85 mmHg, to już trzeba zwrócić uwagę, czy pacjent nie ma nadciśnienia tętniczego.

Kiedyś pokutowało określenie, że im więcej lat, tym wyższe ciśnienie. Czy te wartości 140/90 mmHg, 130/85 mmHg są dla każdego wieku?

Kryteria rozpoznania nadciśnienia tętniczego nie mają znaczenia jeśli chodzi o wiek. Zawsze są takie same. Natomiast u osób powyżej 80 roku życia łagodniej podchodzimy do leczenia nadciśnienia tętniczego, rozpoczynamy leczenie dopiero gdy przekracza 150, bo u osób starszych też często występuje tzw. nadciśnienie skurczowe, gdy to dolne ciśnienie, rozkurczowe, jest prawidłowe. Jest to związane trochę ze zmianami miażdżycowymi, które pojawiają się z wiekiem u każdego.

Jak często trzeba mierzyć sobie ciśnienie i co to znaczy: skurczowe, rozkurczowe?

Wszyscy powinni mierzyć sobie ciśnienie, każdy zdrowy dorosły przynajmniej raz w roku, a osoby z obciążeniem chorobami sercowymi odpowiednio częściej. Nawet przy okazji, np. podczas wizyty u kogoś z rodziny, kto ma aparat ciśnieniowy, warto wykonać taki pomiar u siebie. Coraz więcej osób ma aparaty do mierzenia ciśnienia w domu, są one zwykle w pełni zautomatyzowane.

Trzeba tylko pamiętać, aby mierzyć ciśnienie prawidłowo, czyli w warunkach spoczynku, nie w stanie nerwowości, czy np. po bieganiu. Zawsze trzeba najpierw usiąść, odpocząć kilka minut, dopiero potem założyć mankiet od aparatu automatycznego i zmierzyć ciśnienie. Ta pierwsza wartość to ciśnienie skurczowe, druga – rozkurczowe, a trzecia wartość to czynność serca. Po pierwszym mierzeniu należy chwilkę odpocząć i zmierzyć ciśnienie drugi raz. I zwykle ten drugi pomiar jest już niższy. Wtedy albo wyciągamy średnią albo zapisujemy sobie tylko ten drugi pomiar. To jest prawidłowo zmierzone ciśnienie.

Czy dużo osób ma te wartości powyżej 140/90 mmHg?

Szacuje się, że 30 proc. populacji Polski ma nadciśnienie tętnicze, a poza tym co 4. osoba nie wie, że je ma. Nadciśnienie nie boli, nie jest to choroba, która skłoni, by pójść do lekarza i się zbadać. Czasem może powodować bóle głowy, ale też nie wiadomo, co jest pierwsze, czy ból głowy powoduje nadciśnienie czy odwrotnie. Dlatego zalecamy, aby mierzyć ciśnienie nie tylko wtedy, gdy jest niedobre samopoczucie, ale także w stanie dobrego samopoczucia. Bo może się okazać że jest nadciśnienie, a nie daje objawów. Natomiast nadciśnienie, choroby sercowo-naczyniowe to pierwsza przyczyna zgonów w Polsce i na świecie. Nadciśnienie może powodować poważne powikłania, jak: udary niedokrwienny czy krwotoczny, choroby serca, począwszy od zawału, czyli miażdżycy tętnic wieńcowych, migotania przedsionków, niewydolność serca, miażdżycę tętnic kończyn dolnych, prowadzącą często nawet do amputacji, chorobę nerek, która może prowadzić nawet do konieczności dializoterapii. Nadciśnienie tętnicze jest chorobą powszechną i często nie rozpoznawalną. Trafiają do nas pacjenci, u których pierwszym objawem nadciśnienia było np. napad migotania przedsionków, a nawet udar.

Nadciśnienie nie boli, ale czy – oprócz pomiaru oczywiście – jakieś objawy mogą sugerować, że możemy mieć problem z ciśnieniem tętniczym?

Oprócz wspomnianych już bólów głowy, to może być np. uczucie zmęczenia, niemożności skoncentrowania się na czymś, skupienia się, kołatania serca, ogólne osłabienie, uczucie ciśnienia w głowie, szczególnie z tyłu. Drętwienia rąk też mogą być związane z nadciśnieniem. A także duszności, problemy z wysiłkiem, gdy np. nigdy nie było takiego problemu, a nagle po przejechaniu 5 km rowerem jest nam ciężko. Jak występują takie objawy, warto udać się do lekarza. Ale warto najpierw sobie pomierzyć w warunkach spokoju ciśnienie, bo u lekarza czasem występuje „objaw

białego fartucha”. Ten czynnik emocjonalny ma ogromne znaczenie, nawet u osób, które już leczą nadciśnienie.

Jak wygląda diagnostyka nadciśnienia tętniczego, jakich badań możemy się spodziewać i jak wygląda prowadzenie takiego pacjenta?

Pacjent powinien mieć przede wszystkim wykonaną diagnostykę przyczyn nadciśnienia tętniczego, nie wystarczy je rozpoznać i dać leki. Nadciśnienie może być wtórne do chorób (to ok. 5-10 proc. przypadków) i trzeba zawsze wykonać diagnostykę w kierunku tych przyczyn wtórnych. Nadciśnienie mogą powodować chociażby choroby tarczycy, choroby nerek, serca. Dlatego pacjent powinien mieć wykonane podstawowe badania laboratoryjne, później ewentualnie echo serca, ekg, potem ewentualnie całodobowy pomiar ciśnienia tętniczego. Czasem przyczyną nadciśnienia może być tzw. bezdech senny – warto o tym pomyśleć gdy ktoś chrapie. Dobrze zebrany wywiad czasem wskazuje na przyczynę. Zachęcam, aby w przypadku podwyższonych wartości ciśnienia zgłaszać się do lekarza pierwszego kontaktu i przynajmniej podstawowe badania zrobić. Zachęcam też do badania moczu, które może nam pokazać zanim pojawią się objawy we krwi, że coś dzieje np. z nerkami.

Pomiar ciśnienia powinien odbywać się w spokoju, w określonej pozycji. A które sytuacje fizjologiczne powodują, że ciśnienie jest wyższe niż normalnie i czego powinniśmy unikać przed pomiarem, aby nie zafałszować wyniku?

De facto większość sytuacji codziennych powoduje wzrost ciśnienia tętniczego, jedynie sen powoduje jego obniżenie. Dlatego jak wykonujemy całodobowy pomiar, to widzimy w którym momencie pacjent spał. Natomiast przed pomiarem na pewno warto powstrzymać się od wypicia kawy, która może podnieść ciśnienie, nie należy też palić papierosów. I nie mierzymy ciśnienia w sytuacji stresowej, ale także gdy coś nas boli, bo organizm reaguje wzrostem ciśnienia na ból. Nie należy też mierzyć ciśnienia zaraz po pionizacji, trzeba posiedzieć 5 minut, wyciszyć się, odpocząć i dopiero mierzyć.

Jak wygląda obecnie leczenie nadciśnienia tętniczego? Jakie leki otrzymuje pacjent?

Niezależnie od tego, ile leków zostanie przepisanych przez lekarza, zawsze obowiązuje modyfikacja stylu życia. Zdrowy styl życia zawsze obowiązuje. Jest dieta DASH, ułożona specjalnie przeciwko nadciśnieniu tętniczemu, którą warto zastosować. Jest oparta na warzywach, produktach pełnoziarnistych, mięso jest w niej obecne rzadko, i jeśli już to chude, drobiowe. Udowodniono, że już ta dieta sama w sobie może prowadzić do obniżenia ciśnienia, niezależnie od leków. Do tego oczywiście potrzebna jest odpowiednia aktywność fizyczna, zdrowy sen i oczywiście unikanie stresu. O to ostatnie chyba najtrudniej. Dobry wpływ na obniżenie ciśnienia ma np. psychoterapia. Jak ktoś jest otyły, to redukcja masy ciała ładnie obniża ciśnienie, niezależnie od leków. Mam pacjentów, którzy po schudnięciu przestali brać leki od nadciśnienia. W społeczeństwie panuje ciągle przekonanie, że leczenie nadciśnienia obowiązuje już do końca życia. Choroba nie mija, jest to leczenie do końca życia, jeśli status jest utrzymywany. Ale jak ktoś schudnie, jest możliwe jest odstawienie leków. Leczenie jest potrzebne, gdy ciśnienie jest wysokie i wymaga leczenia. Jeżeli pacjent zastosuje się do zaleceń, modyfikacji stylu życia, zmieni dietę, jest duże prawdopodobieństwo, że uda się przynajmniej zredukować liczbę leków.

Natomiast leczenie farmakologiczne nadciśnienia zaczynamy od preparatów dwuskładnikowych, czyli dwóch leków w jednej tabletce. Potem możemy dołożyć kolejny lek w tabletce trójskładnikowej. Podajemy je raz dziennie. Dobór leków jest indywidualny, zależy od wielu czynników dodatkowych.

Jak jest ze skutecznością terapii? Czy są szanse, aby nasze ciśnienie utrzymać w ryzach?

Szanse są całkiem spore, jak stosujemy się do zaleceń i utrzymujemy ten stan. Niestety, jak pokazują badania, po roku stosuje zalecenia tylko 50 proc. pacjentów albo i mniej. Gdybyśmy stosowali się do zaleceń dietetycznych i przyjmowania leków, jest spora szansa, że to nadciśnienie, kontrolowane przez lekarza, by spadło. Ale natura ludzka jest taka, że jak poprawi się, pacjent już sobie pozwala na więcej, redukuje sam sobie dawki, albo przyjmuje leki co drugi dzień. A leczenie nadciśnienia jest stałymi dawkami i codziennie tym samym. Do tego dążymy.

A jeśli mamy nadciśnienie tętnicze, ale nie stosujemy się do zaleceń, nie udało się nam zmodyfikować stylu życia, nie przyjmujemy leków. Co nam wtedy grozi?

Powikłania mogą być bardzo groźne: udar krwotoczny czy niedokrwienny i wszystkie jego konsekwencje, zawał, niewydolność serca, miażdżyca tętnic, migotanie przedsionków, które nierozpoznane może prowadzić do udaru; przewlekła choroba nerek, która nieleczona może prowadzić do schyłkowej niewydolności nerek i konieczności leczenia nerkozastępczego. Długoterminowe nadciśnienie może też powodować mikroudary, zmiany naczyniopochodne mogą dawać problemy z myśleniem. Także jest to spustoszenie w całym organizmie. Dlatego bardzo ważne jest odpowiednie leczenie nadciśnienia.

W różnych zaleceniach mówi się, że jedną z przyczyn nadciśnienia jest sól. Czy rzeczywiście powinniśmy jej unikać?

Sód obecny w soli jest niekorzystny dla organizmu, zatrzymuje wodę, doprowadza do nadciśnienia tętniczego. Normy pozwalają na spożywanie ok. 5 gram soli dziennie, to jedna mała łyżeczka. Ale Polacy zażywają mniej więcej 15 g soli na dobę. To zdecydowanie za dużo. Niestety, sól jest obecna w wielu produktach gotowych, głównie konserwowanych, przetworzonych, w zupkach chińskich, wędlinach. Dlatego najlepiej stosować dietę opartą na własnych produktach, gdzie mamy kontrolę nad ilością soli i np. upiec mięso zamiast kupować przetworzone. Zamiast soli można używać więcej przypraw ziołowych. Ale diety całkowicie bezsolnej też nie zalecam, bo także nie jest korzystna, choć na pewno jest mniejszym zagrożeniem.

Pytanie do Specjalisty 2024. Centra Zdrowia Psychicznego

Paulina Bojarska — Thu, 09 May 2024 19:08:42 +0000

Centra Zdrowia Psychicznego

Agata Dyszkiewicz, Sebastian Łopatecki

Zmiany w opiece psychiatrycznej dorosłych oraz dzieci i młodzieży były tematem ostatniej audycji z cyklu Pytanie do specjalisty. Gośćmi prof. Jana Kochanowicza byli Agata Dyszkiewicz, Zastępca Dyrektora ds. Świadczeniobiorców i Służb Mundurowych Podlaskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ i Sebastian Łopatecki, kierownik działu kontraktowania świadczeń POW NFZ.

Radio Orthodoxia

Pytanie do Specjalisty 2024. Centra Zdrowia Psychicznego

00:00 / 00:42:29

Chcemy porozmawiać dziś o reorganizacji, reformie leczenia psychiatrycznego. Budzi to dużo emocji, bo też mieliśmy sporo medialnych doniesień, które mogły powodować niepokój, że nasze zdrowie psychiczne nie będzie należycie zadbane. Co to takiego są te Centra Zdrowia Psychicznego i jaka jest idea tej reformy, która jest wprowadzana?

AD: To trzeba sięgnąć do 2017 roku, wtedy pojawił się czołowy dokument w tym zakresie, czyli rozporządzenie rady ministrów o Narodowym Programie Zdrowia Psychicznego. Po wielu badaniach specjaliści stwierdzili, że należy powoli odejść od modelu opieki rozproszonej, czyli takiej jaką mieliśmy do tej pory, gdzie każda poradnia ma swoją umowę z funduszem, swój zakres, swoich stałych pacjentów przyjmowanych od dawna. Tylko tak naprawdę jak z pacjentem coś się dzieje, to nie bardzo wiadomo, gdzie, komu tego pacjenta przekazać i nikt tak naprawdę nie koordynuje dalszego leczenia pacjenta. Po wypisaniu ze szpitala pacjent jest sam i albo się zgłosi, żeby kontynuować leczenie do poradni, albo się nie zgłosi. I takim modelem, który jest skierowany na potrzeby pacjenta, na współpracę wszystkich jednostek, są właśnie te centra zdrowia psychicznego (CZP). W ubiegłym roku mieliśmy rzeczywiście szumy medialne. Miało to miejsce na przełomie listopada ubiegłego roku i stycznia tego roku. Związane było to ze zmianą modelu organizacji świadczeń, zwłaszcza na terenie miasta Białystok.

Czyli podwaliny pod tą reformę były w 2017 roku.

AD: Tak, i od 2018 roku na terenie naszego województwa już powstawały CZP. A CZP są takim tworem, którego nie wybiera NFZ w wyniku postępowania konkursowego, tak jak w każdym innym rodzaju świadczenia. Konkretne podmiot leczniczy, który ma pełnić taką rolę, jest wskazany w rozporządzeniu ministra zdrowia i od 2018 roku, w tymże rozporządzenie minister zdrowia włączał konkretne podmioty jako CZP, przyporządkowując im ich obszar działania, czyli najczęściej powiat. Prawie na końcu zostało włączone miasto Białystok ze wskazaniem jakie trzy podmioty na tym terenie pełnią taką funkcję.

W mieście Białystok centra powstały na początku 2023 roku i wszyscy świadczeniodawcy, którzy do tej pory wykonywali umowę na podstawie zawartych z nami umów, powinni byli liczyć się z tym, że współpraca w takim kształcie z NFZ kiedyś dobiegnie końca. Pierwsze podejście do sieci CZP to był już pierwszy kwartał 2023, tylko na tym etapie początkowym jeszcze podmioty się nie dogadały między sobą, z poszczególnymi poradniami zdrowia psychicznego, a zależało nam na tym, żeby jak najwięcej jednostek się skonsolidowało, bo tylko wtedy ta opieka psychiatryczna, taki bardzo szeroki model finansowania i kontraktowania i realizacji świadczeń dla pacjenta ma sens. Stąd myśmy nie wypowiedzieli od razu w pierwszym kwartale ubiegłego roku obowiązujących umów. Patrzyliśmy jak wygląda realizacja świadczeń i w listopadzie wystosowaliśmy do podmiotów informacje, że umowy obowiązują do 31 grudnia 2023 i nie będą przedłużane. I wtedy powstał właśnie medialny szum. Część podmiotów jakby się obudziła i dopiero zauważyła, że od kilku lat reforma zdrowia psychicznego ma miejsce. Niestety zaczęło się włączanie w tą sprawę medialną także pacjentów. Co uważam za niedopuszczalne, bo pacjent w kryzysie psychicznym musi czuć bezpieczeństwo, musi mieć stabilizację. On nie może otrzymywać od swojej poradni informacji, że „ja nie wiem, gdzie ja będę pana leczył za 2 tygodnie”. Generalnie finalnie wszystko skończyło się dobrze. Prawie wszystkie podmioty poza dwiema poradniami przystąpiły jako podwykonawcy do CZP. Dla pacjenta oznacza to tyle, że jego poradnia nie zmieniła adresu. Jest to to samo miejsce, ci sami lekarze i jest zapewniona opieka.

Może doprecyzujmy, co to takiego te Centra Zdrowia Psychicznego? Na co może pacjent tam liczyć?

AD: Jest to pomoc przeznaczona dla pacjentów pełnoletnich, którzy zamieszkują dany obszar CZP, czyli konkretne powiaty i na przykład miasto Białystok. Mamy 3 podmioty współpracujące z 9 podwykonawcami i generalnie mapa świadczeniodawców psychiatrycznych na terenie miasta się nie zmieniła. Nie mamy tylko CZP w 2 powiatach w regionie: wysokomazowieckim i sokólskim. Tam jeszcze jesteśmy na etapie tworzenia centrów, a to oznacza, że pacjenci korzystają z zakresu świadczeń psychiatrycznych na warunkach dotychczasowych. Ale nie ma nigdzie białej plamy, jeżeli chodzi o dostęp do świadczeń. Co jest istotne, CZP jest opłacane ryczałtem, który wynika z populacji danego obszaru i wszystkie świadczenia, które do tej pory były realizowane na podstawie umów standardowych z nami zawartych, przechodzą do kompetencji centrów.

W CZP pacjent ma zapewnioną kompleksową, interdyscyplinarną opiekę, ma tę opiekę zapewnioną bardzo szybko, dostosowaną do stanu swego zdrowia i zaplanowaną w indywidualny sposób. Jeżeli czuje, że jest mu niezbędna pomoc psychiatryczna, psychologiczna, że coś z nim się dzieje niepokojącego, może się udać sam, czy z bliską osobą, na konsultacje do punktu zgłoszeniowo-koordynacyjnego (PZK) w CZP. Nie jest potrzebne żadne skierowanie. Część punktów działa od poniedziałku do piątku od godziny 8:00 do godziny 18:00. Część punktów przez całą dobę przyjmuje pacjentów. W takim punkcie pacjent trafia na konsultacje bądź do psychologa, bądź do lekarza psychiatry i albo trafia na ścieżkę pomocy psychologiczną, albo lekarza psychiatry. Nie ma tu kolejki. Maksymalny czas na konsultacje z lekarzem psychiatrą w przypadku pilnym to jest 3 dni i my już wiemy po rocznych analizach, że średni czas oczekiwania na taką konsultację nie przekracza tych 3 dni.

Czyli założenia reformy się sprawdzają?

AD: Założenia reformy się sprawdzają, jak najbardziej. Dodam, że mamy w CZP dwa rodzaje personelu wspomagającego – to są asystenci zdrowienia i koordynator tej opieki. Jeżeli chodzi o takiego asystenta zdrowienia, jest to w ogóle kompletne novum w naszej dziedzinie. To jest osoba, która sama przeżyła głęboki kryzys psychiatryczny. Jest to oczywiście osoba po właściwych przeszkoleniach, która ma wymagane certyfikacje i która doskonale wie, jak należy rozmawiać z pacjentem, który potrzebuje pomocy. Jest to osoba, która uczestniczy we wszelakich pracach zespołu interdyscyplinarnego, bo tak jak już mówiłam, pacjent w centrum nie jest prowadzony tylko i wyłącznie przez psychologa, albo przez lekarza psychiatrę. Nad terapią czuwa cały sztab ludzi, jest lekarz, jest psycholog, jest asystent zdrowienia, jest koordynator, który dba o to, żeby pacjent pojawiał się na wizycie, żeby pacjentowi pomóc w zachowaniu relacji z jego środowiskiem, z jego rodziną.

Także pacjent, który kończy leczenie stacjonarne w szpitalu psychiatrycznym, przed wypisem musi mieć kontakt ze swoim Centrum Zdrowia Psychicznego. Czyli jego CZP musi mieć informację, że pacjent jest hospitalizowany i musi mieć informację, kiedy wychodzi ze szpitala, właśnie po to, żeby z nim się skontaktować. Standardy organizacyjne dają tu niespełna tydzień na podjęcie kontaktu z pacjentem, który opuszcza mury szpitala psychiatrycznego i włączenie go do szeregu różnych form opieki i pomocy, jakie to centrum sprawuje.

Obowiązuje tu rejonizacja? Np. jestem mieszkańcem Sokółki, natomiast całe moje życie, aktywność, jest związana z Białymstokiem. Czy mogę skorzystać z CZP w Białymstoku?

AD: Oczywiście, natomiast później jest to ewentualna kwestia rozliczenia między podmiotami. Ale to pacjenta absolutnie nie obchodzi. Pacjent ma zagwarantowaną opiekę tam, gdzie się zgłosi. Nie ma tutaj żadnej rejonizacji. Pacjent jest najważniejszy.

W ramach tej opieki w CZP mamy kontakt z psychologiem, z psychiatrą, asystentem zdrowienia, koordynatorem. A na co jeszcze można liczyć?

AD: Mamy różne terapie, sesje wsparcia rodzinnego, rozmowy konsultacyjne z bliskimi pacjenta, asystowanie pacjentowi w kontaktach z podmiotami zewnętrznymi. Możemy też liczyć na pomoc w tym, jak uzyskać świadczenie socjalne, bo czasami pacjenci zgłaszają się w takim stanie, że nie bardzo wiedzą jak sobie w tej pomocy instytucjonalnej poradzić.

A jeśli pacjent wymaga leczenia szpitalnego, na jakiej zasadzie to się odbywa?

AD: Przede wszystkim musimy zwrócić uwagę, że reforma zakłada odejście od leczenia stacjonarnego. Ale oczywiście wtedy, kiedy jest to wymagane to leczenie stacjonarne się odbywa.

Bo kiedyś to było tak, że gdy psychiatra stwierdzał, że nie poradzi sobie z leczeniem ambulatoryjnym wystawiał pacjentowi skierowanie do szpitala. I pacjent tam albo trafił, albo nie trafił. Albo jeśli był w stanie zagrażającym sobie czy otoczeniu, to trafiał pod przymusem na leczenie szpitalne. Jak to w tej chwili wygląda?

AD: W tej chwili mamy dwa reżimy prawne. Jeżeli pacjent, który jest pod opieką CZP i zespół terapeutyczny uznaje, że faktyczny stan zdrowia pacjenta jest taki, że wymaga leczenia w szpitalu stacjonarnym, przekazuje pacjenta do szpitala psychiatrycznego. Potem przed wypisem CZP musi mieć informacje o tym, kiedy ten pacjent wychodzi, w jakim jest stanie, żeby zabezpieczyć jego dalsze funkcjonowanie w jego środowisku. Natomiast jeżeli zespół terapeutyczny podczas kontaktu z pacjentem (który odbywa się przynajmniej raz w tygodniu), zauważa, że pacjent jest w stanie, który zagraża jego bezpieczeństwu, bezpieczeństwu jego bliskich i innych osób, to wtedy w grę wchodzi ustawa o przymusowym leczeniu psychiatrycznym. I wtedy pacjenta przyjmujemy do szpitala psychiatrycznego wbrew jego zgodzie.

Powiedzmy więcej o asystencie zdrowienia, bo to duża zmiana jakościowa. To osoba doświadczona, która sama już przeszła wszystkie etapy zdrowienia, wie jak to w praktyce wygląda. Kto może takim asystentem zdrowienia oprócz tego, że jest to były pacjent, zostać? Czy są potrzebne konkretne predyspozycje, szkolenia, wykształcenie?

AD: Przede wszystkim to są konkretne szkolenia, konkretne certyfikaty. Od strony pacjenta ważne jest to, że pacjent ma z kim porozmawiać, nie wysilając się – ja celowo używam takiej formy – na szczerość w stosunku do personelu medycznego. Nie zawsze i nie o wszystkim chcemy od razu powiedzieć lekarzowi, psychologowi. To też wymaga pewnego otwarcia od strony pacjenta, a pacjent w kryzysie może niekoniecznie też chcieć mówić o wszystkim otwarcie. Po to ma koordynatora i asystenta zdrowienia, który tak naprawdę jest jego przyjacielem, przyjaciółką, który go popilotuje, któremu powie: „Masz w tej chwili taką fazę, ja też to przeżywałem, zrobiłem to i to, uważaj na to czy na tamto, a tutaj masz pomoc”.

A jaka jest rola koordynatora w Centrum Zdrowia Psychicznego?

AD: O ile asystent jest przyjacielem, to koordynator jest przewodnikiem pacjenta i dba o to, żeby pacjent pojawiał się na wizytach, dba o kontakt z pacjentem, o przekazywanie informacji wszystkim instytucjom pomocowym, z jakich ten pacjent korzysta, jest w kontakcie z lekarzem POZ pacjenta. Bierze też udział, tak jak i asystent zdrowienia, w spotkaniach całego zespołu terapeutycznego.

Pierwsze Centrum Zdrowia Psychicznego w naszym województwie powstało 2018 roku, czyli mamy doświadczenia już kilkuletnie. Który region województwa jako pierwszy przystąpił do tej nowej formy opieki psychiatrycznej i jak to w tej chwili tam wygląda, z perspektywy tych kilku lat?

AD: Pierwsze były Suwałki, i to bardzo szybko się rozprzestrzeniało na konkretne obszary i sąsiadujące powiaty. Mieliśmy tam do czynienia z takim modelem, który chcieliśmy wprowadzić w Białymstoku, czyli szpital w Suwałkach funkcjonował na zasadzie podwykonawstwa z dotychczasowymi świadczeniodawcami i tam nie było żadnych niepokojów społecznych, pacjenci przychodzili do swoich dotychczasowych poradni. Bo pacjent nie musi wiedzieć, że nastąpiła zmiana instytucyjna. On przychodzi do swojej poradni, ma tam spotkanie z zespołem terapeutycznym, z koordynatorem, lekarzem, psychologiem. Być może dostrzega to, że jest to trochę w inny sposób zorganizowane, że jest bardziej zaopiekowany, bezpieczny.

Natomiast po całym roku funkcjonowania CZP w Białymstoku i w innych powiatach, które dołączały w ciągu roku, mamy dane świadczące o tym, że chyba jednak o taką opiekę właśnie pacjentom chodzi. Bo w ubiegłym roku skorzystało z opieki CZP ponad 30000 osób, z czego około 70% pacjentów było w pomocy czynnej, czyli to są pacjenci z przewlekłymi zaburzeniami psychicznymi, którzy korzystają z opieki asystenta zdrowienia i z opieki koordynatora.

Celem wprowadzenia CZP było zmniejszenie poziomu hospitalizacji psychiatrycznych. Jak przyłożymy liczbę pacjentów centrum do liczby hospitalizacji psychiatrycznych, to mniej więcej około 5% hospitalizacji psychiatrycznych jest jeszcze ciągle troszeczkę za dużo, ale już zauważamy tendencję spadkową.

Bo też pacjent zaopiekowany w sposób ambulatoryjny rzadziej wymaga hospitalizacji. Pobyt w szpitalu psychiatrycznym to też jest swego rodzaju stygmatyzacja dla tych pacjentów.

AD: Jest stygmatyzacja, jest to też dla pacjenta stres. Potem należy odbudować ten jego poziom bezpieczeństwa, który był do momentu hospitalizacji.

Wiemy już, jak wygląda reforma w przypadku dorosłych, a jak to jest w przypadku dzieci i młodzieży? Przez wiele lat w województwie nie mieliśmy leczenia szpitalnego, były jedynie poradnie zdrowia psychicznego. W tej chwili od kilku lat już funkcjonuje oddział psychiatryczny przy Dziecięcym Szpitalu Klinicznym w Białymstoku. Jak ta opieka wygląda, gdzie rodzice czy opiekunowie mogą o taką pomoc dla swoich dzieci się ubiegać?

SŁ: Równocześnie z reformą psychiatrii dla dorosłych, ministerstwo przeprowadziło wielką reformę psychiatrii dziecięcej. W 2019 roku w zespole ministerialnym powstał taki pomysł, żeby zmienić rozproszoną opiekę psychiatryczną dziecięcą, która tak naprawdę nie była blisko środowiska, a w dużych miastach wojewódzkich. Postanowiono utworzyć 3 poziomy opieki specjalistycznej skierowanej do dzieci. I tak pierwszy poziom jest to stricte opieka środowiskowa, która jest najbliżej i zlokalizowana w jak najmniejszej jednostce terytorialnej, czyli powiecie. Ustalono, że na jeden ośrodek pierwszego poziomu powinno przypadać około 12,5 do 15 tys. osób poniżej osiemnastego roku życia. W województwie podlaskim mamy jeden ośrodek w każdym powiecie i w Białymstoku dodatkowo trzy. Czyli ta dostępność jest na optymalnym poziomie. Ośrodek ma za zadanie zapewnić swoim młodym podopiecznym wsparcie emocjonalne, ale także współpracę z innymi ośrodkami. Czyli to nie tylko kontakt pacjent – psycholog czy psychoterapeuta, ale także ewentualna pomoc w szkołach, w ośrodkach wychowawczych czy nawet w rodzinie tego podopiecznego.

A kogo spotkamy w takim ośrodku? Czy jest to psycholog czy psychiatra dziecięcy? Bo cały czas jesteśmy bombardowani informacjami o dużych problemach kadrowych, o braku psychiatrów dziecięcych. Kto w tym powiecie stanowi taką pierwszą pomoc?

SŁ: Personel, który jest dostępny w tym pierwszym poziomie to psycholog, psychoterapeuta i terapeuta środowiskowy. To są osoby, które udzielają świadczeń w takim pierwszym kontakcie. To od nich ewentualnie wychodzi informacja, czy jest potrzeba dalszej konsultacji, czy jest wymagana opieka specjalistyczna na wyższych poziomach.

Drugi poziom jest już skoncentrowany na grupę powiatów, najczęściej na drugi poziom przypada od 4 do 5 pierwszych poziomów. Staramy się, żeby tych poziomów nie było za dużo, ale żeby one były faktycznie tak zorganizowane, żeby tej pomocy specjalistycznej udzielać wtedy, kiedy jest najbardziej potrzebna. W drugim poziomie mamy rozszerzenie personelu o lekarza specjalistę w dziedzinie psychiatrii dziecięcej oraz dodatkowo poza poradnią dodatkowo jest ośrodek dzienny rehabilitacyjny, gdzie dzieci są obejmowane zajęciami terapeutycznymi. Dla pacjentów, którzy takiej formy terapii potrzebują mamy tu terapię zajęciową, grupową, indywidualną, sesje rodzinne.

Jeśli chodzi o trzeci poziom, to tak jak pan profesor wspomniał, przez 11 lat nie mieliśmy opieki na poziomie szpitalnym dziecięcym. W 2022 roku udało się nam podpisać umowę po wieloletnich konsultacjach i próbach. W końcu DSK zorganizował taki oddział, przystąpił do konkursu i od 2022 roku udziela tych świadczeń na trzecim poziomie. W DSK jest szerszy pakiet opieki – jest tu i poziom drugi i trzeci, czyli leczenie szpitalne. Tu na chwilę obecną, na 34 łóżka, które są przez nas zakontraktowane, obłożenie jest stałe – około 100%, a kolejka oczekujących jest zerowa, czyli szpital przyjmuje pacjentów na bieżąco. Nie ma takiego ryzyka, że pacjent wymagający opieki specjalistycznej musi czekać w bardzo długich kolejkach.

Ostatnie lata to rozwój różnego rodzaju nowych technologii, technologii cyfrowych. To niesie za sobą postęp, ale z drugiej strony i uzależnienie. Młodzież jest bardzo w tym względzie bardzo podatna. Czy mamy dla takich młodych ludzi jakąś możliwość pomocy?

SŁ: Tak, taki program został uruchomiony z uwagi na to, co się zadziało w trakcie pandemii czyli odizolowania. Ten okres pokazał, jaki jest problem z uzależnieniem od nowych technologii, szczególnie wśród młodzieży.

Ministerstwo wprowadziło program pilotażowy pt. Cyber pod koniec 2021 roku. W każdym województwie został wybrany jeden podmiot, który obejmował opieką dzieci i młodzież do 18 roku życia, które mogły mieć problem z uzależnieniem od nowych technologii cyfrowych. W naszym województwie taki program prowadzi Stowarzyszenie Droga w Białymstoku. Pacjenci mają zapewnioną tam pomoc psychologa, psychoterapeuty, terapeuty zajęciowego i lekarza psychiatry. Prowadzone są sesje grupowe, indywidualne, rodzinne. Czyli to też jest taki pakiet podobny do oferowanego w pierwszym poziomie opieki psychiatrycznej, ale jednak skupiający się na uzależnieniu od nowych technologii. Pracują tam specjaliści, którzy tylko w tej kwestii się obracają, którzy wiedzą, jak podejść do tego pacjenta, czy faktycznie to jest już problem, czy jeszcze można nad tym zapanować. Prowadzona jest praca z pacjentem, ale i z jego rodzicem, wskazując mu, jakie metody może zastosować, aby temu dziecku ograniczać dostępność do technologii i uświadamiając, że nie robi się tym krzywdy. Na początku zgłaszalność do tego programu była bardzo mała, rzędu 12 osób. Ale już w kolejnym pełnym roku działaniami było objętych 485 osób. To pokazało, że są chętni, ale też, że jest problem, bo jednak ci pacjenci zaczęli się zgłaszać. Co też ministerstwo zauważyło, bo pierwotnie program miał zakończyć się w czerwcu br., ale zostanie przedłużony z uwagi na zgłaszalność.

AD: Bardzo często młodzież sobie nie uświadamia konsekwencji zbyt długiego, zbyt częstego korzystania z telefonu komórkowego. Z punktu widzenia piętnastolatka, telefon komórkowy i Internet, media społecznościowe to jest coś naturalnego. Tylko nie widzi czasu, jakie pochłania mu korzystanie z tego telefonu, tego że zanikają relacje w rodzinie, nie ma oparcia, nie ma rozmów. Ten młody człowiek jest wyizolowany z jego otoczenia naturalnego, a mało tego, jego rówieśnicy zachowują się tak samo. Gdzieś te więzi między młodzieżą też zanikają.

To prawda – na przerwie w szkole zwykle wszyscy grzecznie siedzą na ławeczce, każdy ze swoim smartfonem i nikt ze sobą nie rozmawia, tylko do siebie piszą. Myślę, że ten problem jest na tyle duży, często niezauważony przez rodziców, bo dotyka on też rodziców, ponieważ oni też już są często uzależnieni od social mediów. A w jaki sposób można trafić na taką terapię do Stowarzyszenia Droga?

SŁ: Do objęcia opieką nie jest wymagane skierowanie, wystarczy skontaktować się ze Stowarzyszeniem Droga i tam ustalić zasady przyjęcia. Tutaj akurat pacjent musi stawić się z rodzicem, czyli to rodzic powinien się skontaktować w sytuacji, kiedy widzi, że może być problem. Nie zawsze tak musi być, ale lepiej dmuchać na zimne i taki problem przedyskutować ze specjalistą i być spokojnym, nawet jeśli dziecko nie zostanie objęte opieką lub będzie skierowane do innej formy opieki.

Podsumowując – mamy wiele możliwości leczenia i najważniejsze jest to, żebyśmy się nie bali skorzystać z form pomocy, które są dostępne.

AD: Czy tego chcemy, czy nie, to wszystkie prognozy zdrowotne wskazują na to, że zaburzeń psychiatrycznych, psychicznych, różnych manii, depresji po stronie pacjentów dorosłych, ale i dzieci, będziemy mieli coraz więcej i musimy się z tym zmierzyć. My się nie możemy wstydzić tego, że coś nas niepokoi. Depresja nie powstaje z dnia na dzień. Jest to też pewien proces. Nie możemy się wstydzić schorzenia psychicznego, depresji. Musimy starać się o pomoc. Wszystko da się wyprostować i wyprowadzić. A jak wiemy, mamy do kogo się zgłosić i mamy zapewnioną fantastyczną opiekę.

Pytanie do Specjalisty 2024. Pytanie do NFZ-co nowego w systemie

Redakcja Radia Orthodoxia — Thu, 18 Apr 2024 10:50:29 +0000

Pytanie do NFZ-co nowego w systemie

Agata Dyszkiewicz i Sebastian Łopatecki

W pierwszym odcinku nowej edycji programów “Pytanie do specjalisty” gościliśmy zastępcę dyrektora Annę Dyszkiewicz oraz kierownika Sebastian Łopateckiego z Podlaskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia. Z naszymi gośćmi rozmawialiśmy o nowościach w systemie zdrowia.

Radio Orthodoxia

Pytanie do Specjalisty 2024. Nowości w systemie zdrowia

00:00 / 00:56:26

Opieka koordynowana w podstawowej opiece zdrowotnej oraz programy profilaktyczne, z których warto skorzystać były tematem audycji z cyklu „Pytanie do specjalisty”. Gośćmi prof. Jana Kochanowicza byli Agata Dyszkiewicz, Zastępca Dyrektora ds. Świadczeniobiorców i Służb Mundurowych Podlaskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ i Sebastian Łopatecki, kierownik działu kontraktowania świadczeń POW NFZ

W ostatnim czasie pojawiło się pojęcie opieki koordynowanej. Co pod nim się kryje i jak do tego podejść? Jaka jest intencja, że Narodowy Fundusz Zdrowia wprowadza coś takiego jak opiekę koordynowaną?

AD: Z pojęciem tym spotykamy się od ubiegłego roku. Ale opieka koordynowana została wprowadzona jako świadczenie gwarantowane już od października 2022. Przez cały ubiegły rok tak naprawdę myśmy to świadczenie wdrażali przy pomocy przychodni rodzinnych i szpitali, które mają taką formę opieki, dlatego że po ich stronie była ogromna praca do wykonania. Szpitale i przychodnie musiały pozyskać specjalistów do tej formy opieki, musiały nabyć sprzęt specjalistyczny i musiały zapewnić dostęp pacjentom do badań specjalistycznych.

Na czym ta forma opieki polega? Najkrócej mówiąc, jest to przeniesienie sporej ilości badań w przypadku najczęściej występujących schorzeń przewlekłych z poziomu specjalistyki na poziom naszego lekarza rodzinnego. Dla pacjenta oznacza to, że już nie musi uzyskać skierowania od swojego lekarza POZ do lekarza specjalisty, potem od specjalisty na badania, nie musi wykonywać tej wędrówki po poradniach specjalistycznych, dowiadywać się o czas oczekiwania na wizytę czy diagnostykę.

A z naszego punktu widzenia jest to jakość świadczenia. Bo nie ukrywajmy, nasz lekarz rodzinny wie o naszym stanie zdrowia prawie wszystko. A my jako społeczeństwo bardzo lubimy zażywać wiele leków, wiele suplementów, czyli mamy tutaj do czynienia ze zjawiskiem polipragmazji, a przy tym nie często przyznajemy się przed różnymi lekarzami specjalistami jakie leki przyjmujemy. Dla pacjenta i dla lekarza to też oznacza bezpieczeństwo procesu leczniczego, bo zarówno lekarz, jak i pacjent na każdym etapie leczenia mogą skorzystać z konsultacji specjalistycznej, ale rozumianej jako bliski dostęp lekarza specjalisty, w odejściu od tradycyjnie rozumowanego skierowania, biegania po poradniach, dowiadywania się o czas oczekiwania.

Czy my jako społeczeństwo – mówię nie jako pracownik ochrony zdrowia, tylko jako pacjent – jesteśmy mentalnie do tego przygotowani? Przecież my się najlepiej znamy na polityce i na leczeniu i sami wiemy doskonale, gdzie mamy pójść, do którego specjalisty. Bardzo często jest tak, że idziemy do lekarza rodzinnego, nie po to, żeby zasięgnąć porady, ale po to, żeby uzyskać konkretne skierowanie, zlecenie na konkretne badanie.

AD: Każdy Polak jest lekarzem, każdy Polak jest piłkarzem. To są nasze dyscypliny narodowe. Ale taka forma opieki jest bardzo potrzebna. Jako pacjenci powinniśmy się przyzwyczaić, że medycyna to jest wiedza bardzo specjalistyczna i nie wystarczy sobie wpisać objawy w Google i na tej podstawie diagnozować. Nowa forma opieki jako opieka kompleksowa pozwala na to, żeby leczenie było prowadzone w sposób efektywny i bezpieczny. Dla płatnika, jakim jesteśmy też te wskaźniki jakościowe są bardzo istotne, a przede wszystkim chcemy przekazywać pieniądze tam, gdzie świadczenia są realizowane możliwie szeroko, możliwie kompleksowo i możliwie jak najbliżej domu pacjenta. Oczywiście to świadczenie było poprzedzone pilotażem. W trakcie ubiegłego roku mieliśmy bardzo wiele spotkań z lekarzami rodzinnymi. Część lekarzy bardzo szybko weszła w tą formę opieki koordynowanej, przyznając, że faktycznie sposób prowadzenia poradni w tej chwili się nieco zmienia, bo też trzeba zmienić swoje podejście do pacjenta. Już nie wystarczy tylko przyjmować pacjenta, wydawać mu skierowanie do specjalisty albo na badania. Trzeba pacjenta traktować holistycznie, całościowo. W ramach tej formy opieki mamy kompletnie nowe świadczenia, mamy dietetyka, mamy porady edukacyjne. I coraz więcej pacjentów z tego korzysta.

Jakich pacjentów dotyczy opieka koordynowana? Czy to muszą być osoby z konkretnymi schorzeniami?

Dotyczy to pacjentów z konkretnymi schorzeniami, pełnoletnich i niepełnoletnich. Jeszcze do końca czerwca ubiegłego roku korzystali tylko pacjenci powyżej osiemnastego roku życia. Od 1 lipca ubiegłego roku są to już także pacjenci pediatryczni. Mamy 5 ścieżek diagnostycznych, które też dzięki sugestii środowiska medycznego dotyczą tych najczęstszych przewlekłych, cywilizacyjnych schorzeń. To ścieżka kardiologiczna – leczymy tu nadciśnienie tętnicze, przewlekłą niedokrwienną chorobę serca, migotanie przedsionków. Ścieżka druga to diabetologia, czyli stany przedcukrzycowe, cukrzyca. Ścieżka trzecia to pulmonologia – astma i POChP, czyli przewlekła obturacyjna choroba płuc. Jest też ścieżka endokrynologiczna – tarczycowa i ścieżka nefrologiczna – najnowsza, która dotyczy przewlekłych schorzeń nerek. Czyli bardzo szeroki zakres schorzeń, które mogą być leczone na poziomie naszego lekarza rodzinnego, przy współpracy z lekarzem specjalistą. Ale przy współpracy, a nie z odesłaniem pacjenta do lekarza specjalisty, gdzie pacjent „znika”, przez kilka lat jest leczony u specjalisty i lekarz domowy nie wie co się z nim dzieje.

A czy każdy lekarz rodzinny ma w ofercie taką opiekę? Czy to są wyselekcjonowani lekarze? Jak będąc pacjentem mam tam trafić, zorganizować sobie skoordynowaną opiekę?

AD: Najlepiej, kiedy lekarz, u którego złożyliśmy deklarację, ma podpisaną umowę o opiekę koordynowaną. To jest aneks do kontraktu, nie jest to nowa umowa. W tej chwili w woj. podlaskim mamy 103 podpisane umowy i cały czas wpływają kolejne wnioski. Bardzo nas cieszy to, że przychodnie zgłaszają nowe wnioski, ale zgłaszają także poszerzenie ścieżek diagnostycznych. Bo rozpoczynaliśmy od aneksów na jedną ścieżkę diagnostyczną, na dwie ścieżki. Obecnie ponad 1/4 umów jest na 4-5 ścieżek diagnostycznych, czyli maksimum tego, co pacjentowi w ramach tej formy opieki można proponować. Jak spojrzymy na populację naszego województwa, 46% populacji jest już pod opieką koordynowaną, czyli to są pacjenci tych poradni, które przystąpiły do takiej formy opieki. I to jest bardzo budujące, bo średnia ogólnopolska jest nieco niższa.

A czy lekarz rodzinny wcześniej takimi pacjentami się nie zajmował? Czy trzeba było wprowadzenia opieki skoordynowanej?

Lekarze POZ nie mieli prawa wykonywania części badań diagnostycznych, jakie były wykonywane u specjalisty. Czyli jeżeli lekarz rodzinny podejrzewał u pacjenta np. chorobę serca, a nawet był przekonany, że takie schorzenie faktycznie występuje, tylko było potrzebne jedno badanie echo serca, żeby dać odpowiedź, wtedy musiał wysłać pacjenta do specjalisty. Specjalista musiał z kolei uznać za wskazane medycznie, żeby tego pacjenta wysłać na echo serca. Pacjent czekał na przyjęcie do specjalisty, potem na wykonanie echa serca. Bo nie oszukujmy się, to nie były badania, które były wykonywane jednoczasowo przy przyjęciu do poradni specjalistycznej przez lekarza specjalistę. W tej chwili, jeżeli lekarz POZ podejrzewa schorzenie serca ma prawo wysłać pacjenta do podwykonawcy na echo serca. Ma wynik tego badania, może go skonsultować, czego nie było w tym poprzednim rozwiązaniu, ze specjalistą kardiologiem. Mamy tu możliwość konsultacji między lekarzami, ale też, jeżeli lekarz rodzinny uznaje, że warto byłoby skonsultować pacjenta z lekarzem specjalistą, mamy dopuszczalną formę konsultacji pacjent – lekarz specjalista. Część poradni na takie konsultacje zaprasza do siebie na dany dzień lekarzy specjalistów i pacjentów. Dla szybkości wymiany informacji konsultacja lekarz – lekarz może się odbywać także zdalnie. Jako płatnik przy konsultacji lekarz – pacjent my raczej widzimy taki standardowy schemat porady medycznej, czyli badanie przedmiotowe, badanie podmiotowe, bez możliwości wykonywania tejże konsultacji zdalnie. Ta konsultacja lekarz POZ – lekarz specjalista daje bezpieczeństwo i dla pacjenta, i dla lekarza, czy jego sposób podejścia do postawienia diagnozy jest jest słuszny.

Wspominała pani o wcześniejszym pilotażu. Czy ta koordynowana opieka przyśpieszyła diagnostykę czy jednak w tych zawiłościach systemowych gdzieś pacjent się zagubił? Czy to było taką wartością dodaną, że nasza diagnoza została szybciej postawiona?

W roku 2023 z tej formy korzystało nieco ponad 18000 pacjentów. Ale za pierwszy kwartał tego roku mamy już ponad 22000 pacjentów. Czyli te wyniki przemawiają za tym, że pacjenci życzą sobie takiej formy opieki. Bo co tu ukrywać – jest łatwiejszy dostęp, jest krócej, jest szersza diagnostyka, nie trzeba się meldować w 15 różnych punktach specjalistycznych i zbierać wyniki badań po to, żeby specjalista postawił mi diagnozę. Zawsze mogę do specjalisty być przekierowana, jeżeli mój lekarz uzna to za stosowne.

Natomiast też to, co powiedziałam, ma swoją podbudowę w statystykach. My ciągle mamy, jeżeli chodzi o specjalistkę, zbyt mało porad pierwszorazowych, czyli takich porad, gdzie na tej wizycie pierwszorazowej mamy postawienie pełnej diagnozy pacjentowi i zaproponowanie kompleksowego modelu leczenia. Dalej lekarze specjaliści – i nie jest to absolutnie żaden wytyk, wolą mieć pacjenta, którego prowadzą kilka lat, gdzie co jakiś czas pacjent się melduje na kontrolę, przepisują mu leki, czasami zmieniają ordynację. No, ale taki model przyjmowania i funkcjonowania opieki specjalistycznej mamy. I mamy też to, o czym wiedzą wszyscy – kolejki oczekujących.

Na jakie konkretne badania, w ramach tej opieki skoordynowanej pacjent może liczyć? Wspomniała pani dyrektor już o echu serca. To rzeczywiście badanie wysokospecjalistyczne i ścieżka dotarcia takiego zwykłego pacjenta do tego badania to zwykle wielomiesięczne oczekiwanie. Jakie jeszcze badania są przewidziane?

AD: Ścieżka kardiologiczna jest chyba najbogatszą w badania diagnostyczne. Poza echem serca, to są holtery ciśnieniowe, z pomiarem całodobowym, 48- godzinnym, 72-godzinnym. To także próby wysiłkowe, badania USG Doppler tętnic szyjnych i naczyń kończyn dolnych. W przypadku pulmonologii – to spirometria i próba wysiłkowa. W diabetologii – też USG naczyń kończyn dolnych. Czyli cały panel diagnostyki do tej pory wykonywany tylko u specjalistów.

Gdy do lekarza rodzinnego trafia pacjent z podejrzeniem choroby, która kwalifikowałaby go do opieki koordynowanej, jest kierowany na poradę wstępną, w ramach której wykonywane są badania, które potwierdzą lub wykluczą chorobę. Jak potwierdzą, mamy poradę kompleksową. Tu jest nie tylko rozpoznanie, ale też zalecenie pewnych zachowań, np. aby co jakiś czas zgłaszać się do dietetyka. Tu warto powiedzieć, że pacjenci początkowo opierali się tym wizytom u dietetyka, którego przecież mieli za darmo. W tamtym roku ok. 20 proc. pacjentów zjawiło się na wizycie. Pierwszy kwartał tego roku jest już bardziej optymistyczny. A to bardzo ważne, aby korzystać z takiej porady, bo często możemy nie uświadamiać sobie drobnych błędów, które popełniamy, np. w łączeniu produktów, a dietetyk nam tu pomoże.

Jestem tu jednak trochę sceptyczny, bo jako pacjenci owszem, tabletkę byśmy chętnie przyjęli, ale jak mamy zachowywać rygory dietetyczne, które pozbawiają nas jedzenia, przyjemnych dań, tego schabowego ociekającego tłuszczem, to mimo że wiemy, że może to powodować pewne zaburzenia, z tego nie rezygnujemy. Czy dietetyk przekona taka osobę do zmiany nawyków?

AD. Ja jestem zwolennikiem małych kroczków, można na początek zamiast całego kotleta zjeść pół albo ćwiarteczkę, a resztę talerza dopełnić surówką. I powoli dojść do tego, że odpowiednia dieta będzie uzupełnieniem tego co dobrego dla siebie możemy zrobić. Cudów nie ma, jak niewłaściwie będziemy się odżywiali, farmakoterapia albo przestanie działać, albo trzeba będzie przyjmować dużo leków. Często nie są tu potrzebne rewolucyjne zmiany. A np. w schorzeniach kardiologicznych bez zmiany nawyków mamy marne szanse powodzenia.

Jesteśmy w przededniu sezonu grillowego, który u nas cieszy się dużym powodzeniem i w naszych warunkach wiąże się z niejednym błędem dietetycznym. Może przydałoby się więcej edukacji, takiego szerszego wyjścia do społeczeństwa. Bo jednak fast foody bardziej docierają do ludzi niż zdrowe żywienie.

AD: Bo łatwiej po nie sięgnąć, niż pokombinować jak się zdrowo odżywiać. Ale jak powiedziałam, nie tracę nadziei. Lekarze też zajmują się edukacją zdrowotną. Niejednokrotnie radzą pacjentom, aby zgubili parę kilogramów nie ze względu na urodę, ale właśnie na zdrowie. W szkołach też mamy edukację o prozdrowotnym trybie życia. Także my jako NFZ od wiosny do jesieni wszędzie, gdzie się pojawiamy z naszymi akcjami, nieraz w bardzo małych miejscowościach, edukujemy.

Czy opieka koordynowana to jest dodatkowy obowiązek dla lekarzy rodzinnych? Czy jest finansowe wsparcie dla tych podmiotów, które ją oferują?

AD: Kwestia czy lekarz przystępuje do programu jest jego suwerenną decyzją, nie jest to obowiązek. Każda poradnia ma swój budżet wynikający ze stawki kapitacyjnej, te pieniądze są nadal. Opieka koordynowana to dodatkowe pieniądze. Przy pierwszym wyliczeniu budżetu mamy algorytm, bierzemy pod uwagę ilość pacjentów, kwestie wiekowe i zachorowalność. Płacimy za wykonaną usługę, każde świadczenie jest wycenione, np. porada kompleksowa to 200 zł, biopsja aspiracyjna – ponad 800 zł. To są konkretne pieniądze. Lekarze w zasadzie nie zgłaszali uwag co do kwestii finansowania. Podnosili za to, że trzeba zmienić sposób myślenia, aby skonsumować te pieniądze. Mamy jeszcze tzw. dodatek za wielochorobowość w przypadku pacjentów przewlekle chorych. Także jest szereg rozwiązań finansowych, które powinny motywować poradnie do przystępowania do tego programu.

Czy to jest dobry moment na apel do pacjentów, którzy z powodu chorób serca, endokrynologicznych czy nefrologicznych są pod opieka poradni specjalistycznych, aby wrócili do lekarza rodzinnego i zostali objęci skoordynowaną opieką?

AD: To są pacjenci, którzy już zostali zdiagnozowani, ale zawsze mogą do lekarza rodzinnego wrócić. Specjalista też może uznać, że choroba jest tak ustabilizowana, że lekarz rodzinny może prowadzić pacjenta. A lekarz rodzinny może uznać za właściwe rozszerzenie ścieżki diagnostycznej i wykonanie innych badań, np. pacjent leczony diabetologicznie może też być prowadzony kardiologicznie.

Ok. 100 podmiotów podpisało już umowy na realizację programu, a jest dalsze zainteresowanie? Czy państwo też jesteście zainteresowani dalszym rozwijaniem programu?

AD: Bardzo byśmy chcieli, aby wszyscy lekarze rodzinni przystąpili do tej formy opieki. Cały czas prowadzimy nabór wniosków, staramy się je szybko rozpatrywać, aby od każdego następnego miesiąca ta opieka była realizowana. 46 proc. populacji znajdujące się pod opieką koordynowaną to niezły wynik. Najpopularniejsze ścieżki to ścieżka kardiologiczna i endokrynologiczna.

Inna możliwość zadbania o zdrowie i bezpłatnego zbadania się to realizowany od kilku lat Program 40 plus. Jak wygląda zainteresowanie korzystaniem z tego programu?

AD: Program 40 plus był wprowadzony w 2021 r., jeszcze w czasie pandemii. Była wtedy mowa o tym, że po covidzie społeczeństwo wymaga gruntownego przebadania się. A tu można było dostać skierowanie na badania nawet bez kontaktu z lekarzem.

SŁ: Ten program został stworzony w celach badawczych, sprawdzenia naszej świadomości jako pacjentów, którzy dbają o siebie. Sami decydują, czy przystąpią do programu. Program miał trwać początkowo 9 miesięcy, do marca 2022 r., został przedłużony, bo początkowa zgłaszalność nie była na takim poziomie jak przewidywał minister zdrowia wprowadzając ten program.

Na chwilę obecną w naszym województwie skorzystało z niego 60 proc. uprawnionych kobiet i 40 proc. mężczyzn. A to naprawdę wystarczy 5 minut, aby wypełnić ankietę, potem zapisać się do wybranego laboratorium na badanie. Potem samo badanie i ewentualnie pójście z wynikami na konsultację z lekarzem.

Ja już dwa razy skorzystałem z programu 40 plus, polecam wszystkim, aby skorzystać i być bardziej świadomym swego zdrowia.

Jest to pewne zaskoczenie, że z badań skorzystało 60 proc. kobiet. W naszej audycji rozmawiałem z ginekologami, którzy mówili o zgłaszalności na poziomie 25 proc. na profilaktykę raka szyjki macicy. To też bezinwazyjne badanie, a daje szanse na wykrycie wczesnych zmian i szansę na wyleczenie. Panowie zawsze mieli mniej po drodze z lekarzem. Ale jak panie z panami nas słuchają, mam nadzieję, że i panowie dołączą do tego grona.

AD: Jak panie zgłosiły się już na badania 40 plus, apeluję aby udać się też na diagnostykę w kierunku raka szyjki macicy i mammografię. To nieiznwazyjne i niebolesne badania. Wykonajmy je, będziemy mieć to z głowy i będziemy wiedzieć, co się z nami dzieje. Im wcześniej zostaną wykryte niepokojące zmiany, tym większa szansa na powrót do zdrowia.

Jakie dokładnie badania są wykonywane w programie 40 plus?

SŁ: Wspólne dla kobiet i mężczyzn są pomiar ciśnienia, masy ciała, wzrostu, obwodu w pasie, obliczenie wskaźnika BMI. Jest też wykonywana morfologia krwi obwodowej, określenie stężenia glukozy, poziomu cholesterolu całkowitego z profilem lipidowym, próby wątrobowe, poziom kreatyniny, poziom kwasu moczowego, badanie ogólne moczu oraz na krew utajona w kale. U mężczyzn jest jeszcze dodatkowe badanie: określenie antygenu PSA. Apeluję, aby skorzystać z tych badań, ankietę można wypełnić przez profil IKP lub u lekarza rodzinnego lub przez linię telefoniczną dedykowaną programowi 40 plus: +48 800 100 101.

AD: Ankieta jest bardzo krótka, ale warto abyśmy odpowiadali szczerze, bo tylko wtedy to ma sens. Mamy tam 6 części dotyczących różnych obszarów naszego życia. Są pytania o spożywanie alkoholu, wysiłek fizyczny, o historie nowotworowe w rodzinie. Wykonajmy ankietę z ciekawości, jak to wygląda, ale i szczerze. Wtedy tak zostanie dobrany panel badań, że będzie to miarodajne.

Czy w programie są też dedykowane laboratoria, gdzie te badania możemy wykonać?

SŁ. Tak, ich lista jest na stronie NFZ. To laboratoria, ale czasem umowę z nami ma też lekarz rodzinny, u którego można próbki zdać i tam trafiają potem wyniki. Jak wybieramy laboratorium, tam odbieramy wyniki i możemy zgłosić się z nimi do lekarza rodzinnego, aby je omówić. Lekarz może pogłębić diagnostykę, a nawet skierować na którąś ze ścieżek opieki koordynowanej w razie potrzeby.

Pan skorzystał z tych badań już dwukrotnie. Jak często można te badania powtarzać?

SŁ: Badanie można powtórzyć po roku. Skierowanie jest wystawiane automatycznie na podstawie pierwszej przeprowadzonej ankiety. Warto to zrobić, program trwa do czerwca br., o ile nie zostanie przedłużony.

A jak wygląda profilaktyka raka jelita grubego i kolonoskopia? Jakie jest zainteresowanie wśród pacjentów?

SŁ: Poza tym, że NFZ finansuje takie badania, są też z finansowane z innych źródeł, trudno więc określić, jaki jest stan realizacji w województwie. Na pewno nasz program cieszy się dużą popularnością, zgłaszalność jest duża. Skierowany jest do osób w wieku od 50 do 65 lat oraz osób od 40 do 49 lat w przypadku których posiadają krewnego pierwszego stopnia, u którego rozpoznano nowotwór jelita grubego. Z roku na rok więcej osób się zgłasza na badania. Nasza wiedza, samoświadomość rośnie, co oznacza, że będziemy coraz częściej korzystać z badań profilaktycznych, aby przedłużać życie.

Podsumowując: badania profilaktyczne to proste badania, które dają nam szansę na uniknięcie zachorowania. Zwlekanie z diagnostyką powoduje, że trafiamy do specjalisty z objawami, rozległymi zmianami, powikłaniami, gdy leczenie jest już ograniczone.

AD: To prawda. Będę jeszcze raz namawiać panie na wykonywanie cytologii i mammografii. Nie ma tu żadnych problemów z dostępnością. Każdy ginekolog, który ma umowę z NFZ może pobrać materiał do cytologii. Mammografia jest stacjonarna, ale też w regionie do wielu miejsc dojeżdżają mammobusy. Nie bójmy się badać, zróbmy raz w roku sobie takie święto, nie muszą to być nasze urodziny, że idziemy na badania profilaktyczne. Wszystkie te, które możemy wykonać.

Zachęcam też do korzystania z kiosku profilaktycznego, który znajduje się w siedzibie podlaskiego oddziału NFZ przy Pałacowej 3 w Białymstoku. Tam zmierzymy, zważymy, zmierzymy ciśnienie, zmierzymy siłę ręki dominującej i omówimy wyniki. Jak będą nieprawidłowe, nasi konsultanci poradzą, aby skierować się do lekarza.

Pytanie do Specjalisty. Rehabilitacja, AOS i leczenie szpitalne

Paulina Bojarska — Wed, 11 Oct 2023 13:44:00 +0000

Pytanie do Specjalisty. Rehabilitacja, AOS i leczenie szpitalne

Agata Dyszkiewicz i Karolina Lasik

Rehablitacja, ambulatoryjna opieka specjalistyczna i leczenie szpitalne – to tematy ostatniej audycji z cyklu Pytanie do specjalisty. Gośmi prof. Jana Kochanowicza były Agata Dyszkiewicz, zastępca dyrektora Podlaskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia i Karolina Lasik z działu kontraktowania świadczeń POW NFZ.

Radio Orthodoxia

Pytanie do Specjalisty. Rehabilitacja, AOS i leczenie szpitalne

00:00 / 01:20:43

Jakie formy rehabilitacji są finansowane przez NFZ? Na co możemy liczyć? Czy możemy zamówić sobie np. masaż rehabilitacyjny?

KL: W koszyku świadczeń gwarantowanych znajdują się różne formy rehabilitacji. Taką najbardziej podstawową formą jest fizjoterapia ambulatoryjna i lekarska ambulatoryjna opieka specjalistyczna. Kolejne formy to rehabilitacja domowa, rehabilitacja w ośrodku lub oddziale dziennym oraz rehabilitacja na oddziale stacjonarnym. Ta ostatnią dzielimy na rehabilitację ogólnoustrojową, neurologiczną, pulmonologiczną i kardiologiczną.

Kto może nas skierować na rehabilitację i jak długo takie skierowanie jest ważne? Wiemy, że są kolejki i nie zawsze od razu pomoc możemy otrzymać.

KL: Skierowanie wystawia lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, jest ono zawsze wymagane, nie ma tutaj odstępstw. W przypadku fizjoterapii ambulatoryjnej i lekarskiej ambulatoryjnej opieki specjalistycznej skierowanie może wystawić lekarz dowolnej specjalizacji, mający umowę z NFZ. Natomiast w przypadku rehabilitacji domowej skierowanie wystawia lekarz poz, jest to lekarz, do którego mamy najłatwiejszy dostęp. Na pozostałe formy rehabilitacji kieruje lekarz poradni specjalistycznej lub oddziału, w zależności od tego, jaki będzie zakres świadczeń. Najczęściej jest tak, że na rehabilitację może nas skierować lekarz z oddziału lub poradni rehabilitacyjnej, neurologicznej, ortopedycznej, reumatologicznej, ale w zależności też od różnych zakresów świadczeń ta lista jest rozszerzona. Np. jeśli chodzi o rehabilitację ogólnoustrojową w ośrodku oddziale dziennym, to oprócz tych wymienionych lekarzy, w przypadku zaostrzenia choroby przewlekłej, skierowanie może wystawić także lekarz poz.

Skierowanie ważne jest tak długo, dopóki nie ustała przyczyna jego wystawienia lub nie zostało zrealizowane, czyli pacjent np. nie odbył cyklu zabiegów. W przypadku rehabilitacji w warunkach domowych i fizjoterapii ambulatoryjnej, skierowanie musi zostać zarejestrowane w ciągu 30 dni od wystawienia, po tym czasie straci ważność. Dlatego warto jak najszybciej po otrzymaniu skierowania zapisać się w kolejkę, tak aby skierowanie nie straciło swojej ważności.

Czy można zapisać się w tą kolejkę w kilku poradniach i potem wybrać, gdzie chcemy skorzystać z pomocy?

KL: Niestety nie ma takiej możliwości, należy zdecydować się na jedną poradnię i tam się zarejestrować.

Jak długo trwa taka rehabilitacja? Czy to zależy od jej rodzaju?

KL: W dziale fizjoterapii cykl zabiegowy trwa do 10 dni, średnio jest 5 zabiegów dziennie dla pacjenta. Jeśli chodzi o rehabilitację w warunkach domowych, trwa ona 80 osobodni w roku kalendarzowym. Rehabilitacja w ośrodku dziennym trwa od 15 do 30 osobodni, o długości decyduje lekarz z ośrodka biorąc pod uwagę stan zdrowia pacjenta. Rehabilitacja dzieci z zaburzeniami wieku rozwojowego oraz rehabilitacja w ośrodku dziennym dla osób z dysfunkcją narządu słuchu i mowy trwa do 120 dni w roku kalendarzowym. Mamy też rehabilitację stacjonarną – tu czas jest różny. I tak rehabilitacja ogólnoustrojowa trwa do 6 tygodni, neurologiczna nawet do 16 tygodni, kardiologiczna – do 5 tygodni i pulmonologiczna – do 3 tygodni.

Jaka jest kwalifikacja do rehabilitacji domowej, kto może się o taki zakres świadczeń ubiegać?

KL: To pacjent, który nie może samodzielnie dotrzeć do działu fizjoterapii, dodatkowo pacjent musi mieć jedno ze schorzeń – najczęściej są to pacjenci po udarach, z uszkodzeniem rdzenia kręgowego, po endoprotezach stawu biodrowego czy kolanowego, chorzy na RZS, w stanach wegetatywnych. Skierowanie może wystawić lekarz poz, natomiast kwalifikacji dokonuje lekarz lub fizjoterapeuta, który pracuje w ośrodku rehabilitacji domowej.

Jest taki termin: wizyta fizjoterapeutyczna. Co to takiego jest?

KL: To spotkanie fizjoterapeuty z pacjentem. Wizyta fizjoterapeutyczna odbywa się na początku i końcu cyklu zabiegowego, w rehabilitacji ambulatoryjnej i domowej. Fizjoterapeuta ocenia początkowy stan pacjenta, przeprowadza badania, proponuje dalszą formę rehabilitacji, zleca zabiegi, a na końcu ocenia jak przebiegła rehabilitacja, jakie są postępy i daje dalsze zalecenia. Takie wizyty realizują fizjoterapeuci z uprawnieniami, czyli z tytułem magistra i 3-letnim doświadczeniem pracy w zawodzie lub specjaliści fizjoterapii. To bardzo dobrze wyszkolony pracownik medyczny, mający kwalifikacje, aby pacjenta jak najlepiej do odpowiedniego postępowania terapeutycznego zakwalifikować.

Trzeba pamiętać, że pacjenci często długo czekają w kolejce na zabiegi i to schorzenie, z którym wiązało się skierowanie, może się w tym czasie pogłębić. Fizjoterapeuta musi ocenić, czy stan pacjenta się nie pogorszył, czy nie trzeba mu bardziej intensywnej rehabilitacji zaproponować. Teraz nie ma już obowiązku, aby lekarz kierujący na fizjoterapię ambulatoryjną zlecał pacjentowi konkretne zabiegi, jak to było kiedyś, a nawet jeśli są zlecone, fizjoterapeuta zawsze może je zmienić. On patrzy całościowo i dostosowuje wszystko do stanu zdrowia pacjenta.

Z rehabilitacji często korzystają osoby z niepełnosprawnościami. Ostatnio wprowadzono dodatkowe uprawnienia pacjentom ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Co się zmieniło?

KL: Przede wszystkim taki pacjent ze znacznym stopniem niepełnosprawności może korzystać ze świadczeń rehabilitacyjnych poza kolejnością. To oznacza, że zostanie przyjęty w najszybszym możliwym terminie. Nie będzie to z dnia na dzień, bo wiadomo, że cykl zabiegowy trwa 10 dni, ale jak dana grupa go zakończy, będzie mógł być przyjęty od razu, gdy będzie taka możliwość. Oprócz tego, pacjent ze znacznym stopniem niepełnosprawności jest też przyjmowany bez kolejki w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej – tu jest jednak obowiązek, że musi być przyjęty w dniu zgłoszenia lub maksymalnie w ciągu 7 dni od momentu, gdy zgłosił się do poradni. Tacy pacjenci mogą mieć udzielanie świadczenia bez skierowania, ale nie dotyczy to rehabilitacji. Tu zawsze wymagane jest skierowanie.

Takim novum jest rehabilitacja pulmonologiczna. Na czym to polega?

KL: To rodzaj rehabilitacji dla pacjentów, którzy wymagają czynności rehabilitacyjnych w oddziale szpitalnym, gdzie mają zapewniony nadzór lekarski, pielęgniarski. Czas trwania tej rehabilitacji, jak już wspominałam, wynosi do 3 tygodni. Świadczenia udzielane są 6 dni w tygodni, w cyklach przed i popołudniowych. Pacjent otrzymuje średnio 5 zabiegów dziennie. Ważne jest, że taką rehabilitację można przedłużyć powyżej 3 tygodni, jeśli są ku temu wskazania.

Pacjentami są tu najczęściej osoby z POChP, rozedmą płuc, mukowiscydozą, po zaostrzeniu astmy, z pylicą płuc. Skierowanie może tu wystawić lekarz z poradni lub oddziału alergologicznego, chirurgii klatki piersiowej, gruźlicy i chorób płuc.

Trochę zapomnieliśmy już o covid, który uszkadzał płuca. Czy ta grupa pacjentów jeszcze wymagaj rehabilitacji?

KL: Mieliśmy swego czasu rehabilitację pocovidową, dedykowaną pacjentom, którzy przebyli covid. Obecnie taka rehabilitacja już nie funkcjonuje, skończył się bowiem stan epidemii.

Na czym polega rehabilitacja neurologiczna? Do kogo jest skierowana ta forma świadczeń?

KL: Jest skierowana do wszystkich, bez względu na wiek, którzy mają schorzenia neurologiczne i wymagają kompleksowego postępowania rehabilitacyjnego i całodobowego nadzoru pielęgniarki i lekarza. Taka rehabilitacja trwa do 6 do 16 tygodni. Tu też jest możliwość przedłużenia, jeśli stan pacjenta tego wymaga. Najczęściej pacjentami oddziału rehabilitacji neurologicznej są pacjenci z porażeniem połowiczym (w naszym województwie stanowią ponad 35 proc.), dużo jest też osób po udarze mózgu. Bardzo ważne tu jest, aby kierować takich pacjentów na rehabilitację neurologiczną – często jest tak, że przy wypisie z oddziału szpitalnego pacjent nie dostaje skierowania na rehabilitację i ma zablokowaną drogę do tych świadczeń. Często pacjent nie jest świadomy, ale jest tu duża rola rodziny. Warto dopytać o zalecenia, poprosić o skierowanie, tak aby pacjent mógł znaleźć się na oddziale rehabilitacji neurologicznej lub korzystać ze świadczeń w domu, w ramach rehabilitacji domowej.

Czasem lekarze stają tu przed dylematem, bo na oddziałach rehabilitacji neurologicznej, zwłaszcza w aglomeracji białostockiej, gdzie mamy tylko dwa takie oddziały – w szpitalu wojewódzkim i w Choroszczy, dla pacjentów po udarach często nie ma miejsca. Co w takiej sytuacji?

KL: Pacjent powinien trafić na taką rehabilitację jak najszybciej, najlepiej od razu po leczeniu ostrej fazy choroby. W województwie jest kilka takich ośrodków, jeśli w Białymstoku nie ma miejsca, nie bójmy się skorzystać z oddziału w innym ośrodku w województwie, nawet w Suwałkach czy w Łomży, tak aby ta rehabilitacja jednak mimo wszystko była.

Rodziny pacjentów po udarze zwykle niechętnie decydują się na to, aby swoją bliską osobę przekazać gdzieś w dalsze miejsce, opiekun najczęściej jest w starszym wieku i odwiedzanie chorej osoby to dla niego cała wyprawa. Czy jest szansa, że liczba miejsc rehabilitacyjnych w Białymstoku wzrośnie?

AD: Staramy się, aby liczba miejsc rehabilitacyjnych neurologicznych stale rosła, czasem to się udaje. Ale nie wzrasta tak szybko, jak byśmy chcieli. Rozumiemy dylemat rodziny, ale trzeba wziąć pod uwagę, że albo będzie się mieć w domu ojca czy męża niepełnosprawnego bez rehabilitacji i deficyty będą się pogłębiały albo w trosce o jego zdrowie zorganizujemy wszystko tak, aby go umieścić w tym oddziale, który deklaruje jego przyjęcie, nawet jeśli jest to w Suwałkach czy w Łomży.

Kolejny nasz temat to ambulatoryjna opieka specjalistyczna (AOS). Czy do lekarza specjalisty zawsze wymagane jest skierowanie?

AD: O ile w przypadku rehabilitacji zawsze wymagane jest skierowanie, w przypadku AOS takiej jednoznacznej odpowiedzi nie ma. Skierowanie nie jest wymagane w sytuacji korzystania z porad kilku konkretnych specjalistów lub gdy mamy taki problem zdrowotny, który daje nam prawo do korzystania z AOS bez skierowania bądź jesteśmy pacjentem, który ma prawo do skorzystania z AOS bez skierowania. I tak skierowanie nie jest wymagane do specjalisty ginekologa, psychiatry, onkologa i wenerologa. Do wszystkich pozostałych specjalistów, także do dermatologa i okulisty, o co często pytają nas pacjenci, skierowanie trzeba mieć. Może je nam wystawić każdy lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, czyli najczęściej nasz lekarz rodzinny. Skierowanie nie jest wymagane jak chorujemy na gruźlicę oraz jesteśmy nosicielem wirusa HIV, jeśli wizyta jest związana z tym problemem. Jak ma to wpływ na choroby współistniejące, także porada specjalisty może się odbyć bez skierowania. Skierowania nie wymaga też leczenie psychiatryczne związane z leczeniem uzależnień. U dzieci i młodzieży świadczenia psychologiczne, psychoterapeutyczne, środowiskowe także realizowane są bez skierowania. Natomiast do grona pacjentów, którzy mają prawo korzystać z AOS bez skierowania należą: osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, inwalidzi wojenni, kombatanci, osoby represjonowane z powodów politycznych, skierowane do pracy przymusowej, były deportowane, żołnierze zawodowi.

W nagłej sytuacji mamy prawo zgłosić się na SOR, a możemy zgłosić się do poradni bez skierowania, jeśli nasz stan jest niepokojący, ale nie na tyle, by iść na SOR?

AD: Stan nagły może być kwalifikowany jako podstawa do zgłoszenia się bez skierowania do poradni. W każdym innym przypadku, jak nie mamy uprawnienia do skorzystania ze świadczeń bez skierowania, musimy to skierowanie mieć.

Chcemy udać się do specjalisty, ale zwykle są tu kolejki. Jak się w tym odnaleźć?

AD: Jak mamy skierowanie lub nie mamy, bo nie musimy, to analizujemy jakie poradnie działają na NFZ i do jakiej chcemy się zapisać biorąc pod uwagę albo lokalizację albo czas oczekiwania. Wystarczy wejść na naszą stronę internetową w zakładce dla pacjenta znaleźć terminarz leczenia i przejrzeć jakie są czasy oczekiwania w poszczególnych poradniach i ilu pacjentów czeka przed nami. Wtedy do wybranej poradni dzwonimy lub udajemy się z kodem skierowania i zostajemy wpisani w kolejkę.

Lista oczekujących to nie jest kajet prowadzony w poradni, ale to gwarant tego, że termin leczenia będzie ustalony w oparciu o obiektywne medyczne kryteria, bez podejrzenia dyskryminowania pacjenta w jakikolwiek sposób. Przepisy mówią jasno, że gdy nie ma środków aby każdemu zapewnić poradę tu i teraz, pacjent musi mieć termin leczenia wyznaczony tylko i wyłącznie w oparciu o kryteria obiektywne i medyczne, zgodne z jego stanem zdrowia.

Skierowanie może też mieć formę „pilne” czyli na cito.

AD: Tak i tutaj mamy rozporządzenie ministra zdrowia z 2005 r., mówiące o kryteriach jakimi powinni kierować się lekarze, którzy włączają pacjenta na listę oczekujących. Mamy tu podział na przypadki pilne i stabilne. Lekarz kierujący bierze po uwagę ogólny stan zdrowia pacjenta, schorzenia współistniejące i pełną dynamikę procesu chorobowego. I skutek tego procesu chorobowego – czy dojdzie do nagłego załamania stanu zdrowia czy nie. Jeśli jest takie niebezpieczeństwo, pacjent jest kierowany do kategorii cito. We wszystkich innych przypadkach jest to kategoria stabilna. Czasem pacjenci się burzą, że otrzymali skierowanie do szpitala na cito, ale lekarz przyjmujący chciałby to zweryfikować na podstawie dokumentacji i stanu zdrowia. Ale lekarz szpitala ma prawo, aby zweryfikować to kryterium.

Wrócę jeszcze do rehabilitacji – tu też mamy kryterium pilne i stabilne. Jak wynika z naszych analiz listy oczekujących u świadczeniodawców, w przypadku rehabilitacji jest taka prawidłowość, że liczba osób ze skierowaniem „cito” jest wyższa niż ze skierowaniem stabilne. Te „pilne” często jest na życzenie pacjenta, stąd potrzeba tej weryfikacji stanu zdrowia przynajmniej przy leczeniu szpitalnym.

A gdy jesteśmy w grupie osób uprzywilejowanych i możemy bez kolejki skorzystać ze świadczenia, to znaczy, że przychodzimy do lekarza, otwieramy drzwi, mówimy: ja bez kolejki i każemy pacjentowi będącemu w gabinecie poczekać?

AD: To jeden z przedmiotów skarg, jakie piszą pacjenci – czy to uprawnienie oznacza, że wchodzę przed wszystkimi innymi. Nie, takiego uprawnienia nie ma żadnej pacjent, wyjątek to stan nagły, np. zawał lub sytuacja zagrożenie życia. Jest to prawo do przyjęcia poza kolejnością, ale wynikające tylko z listy oczekującej. W AOS poradnia wyznacza wtedy takiemu pacjentowi termin wizyty maksymalnie w ciągu 7 dni od dnia zgłoszenia, jeśli wizyta nie może odbyć się w dniu zgłoszenia. O tym, czy pacjent będzie przyjęty przed innymi pacjentami, pomiędzy nimi czy na końcu, decyduje lekarz.

Wizyta bez kolejki za nami, ale mamy zlecone badania dodatkowe, np. echo serca, usg dopplerowskie. Co wtedy z kolejką, nadal nie obowiązuje?

AD: Bardzo pożądanym modelem jest, aby w dniu porady pacjent był też przediagnozowany. Czasem jest jednak tak, że na badanie potrzebne do pełnej diagnozy lekarskiej, trzeba trochę poczekać. Ale wtedy prawo przyjęcia poza kolejnością w przypadku badań diagnostycznych nie działa.

Mamy skierowanie do poradni, ale nasz stan zdrowia nie pozwala na samodzielne dotarcie na wizytę. Kto w tej sytuacji powinien o ten transport zadbać?

AD: Lekarz rodzinny wystawia zlecenie na transport do poradni specjalistycznej tylko jeśli kieruje pacjenta do specjalisty. To transport tylko na wizytę pierwszorazową. Jak pacjent dalej musi być pod opieką poradni specjalistycznej, a wymaga transportu – skierowanie wystawia lekarz specjalista.

Nie mamy skierowania, albo ma ono wady formalne. Czy poradnia – jak wymusimy uzyskanie porady – może nas wtedy obciążyć kosztem?

AD: Jak nie mamy skierowania, a nie należymy do grupy uprzywilejowanej, poradnia ma prawo obciążyć nas rachunkiem za wizytę. Jeżeli skierowanie ma wady, zastanowiłabym się, dlaczego w dobie e-skierowań został mu nadany status „oczekujące do realizacji”, a nie zostało zwrócone lekarzowi kierującemu.

Lista oczekujących – po co ona jest prowadzona? Czy nie jest po to, aby NFZ miał co kontrolować?

AD: NFZ ma co kontrolować i bez listy. Ale lista jest bardzo ważnym elementem opieki zdrowotnej, jest gwarancją, że nie ma dyskryminacji przy wyznaczaniu pacjentowi terminu realizacji świadczenia. Są tu uprawnienia i zobowiązania. Często pacjenci się skarżą, że zostali skreśleni przez poradnię z listy oczekujących bez powiadomienia, jeszcze przed realizacją świadczenia. To niedopuszczalne, my zawsze wtedy ingerujemy i żądamy wpisania pacjenta na listę z zachowaniem jego terminu. Poradnia nie może zmienić terminu bez kontaktu z pacjentem.

A czy w ogólne można zmienić termin wizyty w AOS?

AD: Jeżeli poradnia wskazuje konkretny termin, to jest to zobowiązanie do realizacji świadczenia w tym terminie. Wpisy na listę oczekujących musza uwzględniać potencjał świadczeniodawcy, możliwości finansowe wynikające z kontraktu z NFZ. Przychodnia ma prawo do zmiany terminu świadczenia, ale nie może zrobić tego bez wiedzy pacjenta i pacjent z tego tytułu nie może ponosić żadnych ujemnych konsekwencji. Porania musi powiadomić pacjenta, że zmienia mu termin na późniejszy czy wcześniejszy, natomiast jak zmieni na wcześniejszy, a pacjent nie wyrazi na to zgody, ma do tego prawo. Wtedy musi termin wynikający z tej pierwszej rezerwacji. Przychodnia wtedy informuje kolejnych oczekujących o zmianie terminu. Po stronie pacjenta też są obowiązki – jak nie może zjawić się na wizycie, trzeba poinformować o tym poradnię i poprosić o przełożenie na kolejny termin.

Czy są tu jakiekolwiek konsekwencje, czy poradnia może pacjenta, który notorycznie nie zgłasza się na wizyty, np. wpisać na czarną listę czy w jakiś sposób dyscyplinować?

AD: Jedyną konsekwencją, jaką poniesie pacjent, który się nie zgłosi na wizytę, jest to, że ten termin traci. Ale nie bezpowrotnie, bo ma prawo ubiegać się o przywrócenie na listę oczekujących. Nie ma żadnych innych środków dyscyplinujących.

Przechodzimy do leczenia szpitalnego. Czy do szpitala zawsze trzeba mieć skierowanie?

AD: Co do zasady zawsze potrzebne jest skierowanie, poza sytuacją nagłą. Uprawnienie do kierowania pacjenta do szpitala ma każdy lekarz wykonujący zawód, także ten pracujący w prywatnym gabinecie, o ile cel leczenia nie może być osiągnięty w warunkach ambulatoryjnych.

Czy pacjent może dowolnie wybrać szpital, w którym chce się leczyć?

AD: Nie ma tu rejonizacji, można wybrać szpital dowolnie, ale tylko o ile nie wiezie nas do szpitala karetka. Wtedy nie możemy zasugerować, że chcemy np. jechać do Moniek. Prawo do wyboru szpitala ulega wtedy zawężeniu – decyzję podejmuje kierownik ZRM, dyspozytor lub koordynator wojewódzki.

Czasem pacjenci trafiają do szpitala w różnym stanie, szpital powiadamia wtedy policję. Kiedy jest taki obowiązek?

AD: Mamy takie trzy przypadki z ustawy o działalności leczniczej. To sytuacja jeśli po przyjęciu dziecka upłynął czas 4 godzin, od kiedy nie można skontaktować się z rodzicami czy opiekunami dziecka. To przyjęcie lub zgon osoby o nieustalonej tożsamości (tu szpital ma 8 godzin na powiadomienie policji) oraz przyjęcie osoby, o której szpital został uprzedzony przez policję, że może być to osoba zaginiona.

Czy można hospitalizować pacjenta, który nie jest w stanie podjąć świadomej decyzji o tym, że chce być leczony. Mówię tu np. o pacjentach psychiatrycznych.

AD:. Punktem wyjścia jest zawsze zgoda na leczenie pacjenta, świadomego mniej lub bardziej czy ubezwłasnowolnionego częściowo. To zgoda, która ma fundamentalne znaczenie, bez niej niewiele można zrobić, chyba że mówimy o zgodzie zastępczej, wydawanej przez sąd opiekuńczy, rodzinny. Pacjenci psychiatryczni podlegają innym regulacjom prawnym. Jeśli taki pacjent nie wyraża zgody na leczenie, jest w ścisły sposób badane to, czy nie stanowi on zagrożenia dla siebie lub osób postronnych.

Jak wygląda sprawa wyjścia ze szpitala. Czy można opuścić szpital w każdej chwili, mówiąc dziękuję i do widzenia?

AD: Możemy powiedzieć dziękuję, do widzenia i wyjść, nawet w piżamie szpitalnej. Tylko pacjent musi być świadomy, co się dalej stanie. Zawsze może wypisać się na żądanie, jeśli ma taką wolę. Bez zgody pacjenta szpital niewiele jest w stanie zrobić. Jak pacjent wypisuje się na własne żądanie, lekarz musi mu jednak wytłumaczyć, co z nim się może stać, jak zaprzestanie leczenia. Ta rozmowa musi być odnotowana w historii leczenia pacjenta. Jak wypisu małoletniego domagają się jego rodzice lub jedno z rodziców, a dwoje ma pełną opiekę, a stan zdrowia dziecka wątpliwy na tyle, żeby uzasadniał wypis, zawsze lekarze mogą wystąpić do sądu opiekuńczego o zgodę na hospitalizację pacjenta. To dotyczy też dorosłych, którzy są częściowo ubezwłasnowolnieni i mają orzeczoną kuratelę. Zawsze dobro pacjenta decyduje. Zdarza się też dyscyplinarne wypisanie ze szpitala, gdy pacjent trochę narozrabiał – ale tu też stan zdrowia i dobro pacjenta są najważniejsze. Pacjenta można dyscyplinarnie wypisać tylko, gdy jego życiu i zdrowiu nie zagraża bezpośrednie niebezpieczeństwo.

Na co najczęściej skarżą się pacjenci w przypadku leczenia szpitalnego?

AD: Pacjenci mają dwie ścieżki, by zgłosić naruszenie swoich praw: po części do rzecznika praw pacjentów, po części do oddziału NFZ. Najczęściej skarżą się na naruszenie prawa do informacji. Jest to bardzo szerokie prawo, pacjent ma być informowany o rozpoznaniu, rokowaniach, możliwych metodach leczenia. Nie wystarczy powiedzieć pacjentowi: zapalenie płuc, tylko trzeba poinformować, co będzie z pacjentem dalej, jakie metody leczenia można mu zaproponować, a jak są ograniczone możliwości w danej placówce, lekarz powinien wskazać placówkę gdzie takie leczenie pacjent otrzyma. Prawo do informacji często jest fundamentem zgody na leczenie. Bez zgody tej nic nie zrobimy. Swego czasu była sprawa sądowa, gdy świadek Jehowy nie wyrażał zgody na przetoczenie krwi, jego stan zdrowia się pogorszył i wbrew jego woli przetoczono mu preparaty zastępcze, pacjent przeżył, ale sprawa skończyła się w sądzie. Na każdą inicjatywę medyczną pacjent musi wyrazić zgodę. Ta musi być zgoda świadoma. Kolejny problem jest związany z poinformowaniem rodziny i osób bliskich o stanie zdrowia pacjenta. Jak pacjent jest świadomy, wskazuje przy przyjęciu do szpitala osobę upoważnioną do informowania o jego stanie zdrowia. Nie wchodzimy tu w relacje, kim ta osoba jest dla pacjenta. Na żądanie pacjenta można udzielić informacji każdej osobie. Natomiast w sytuacji gdy pacjent jest nieprzytomny, wychodzimy z przepisów ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty i mamy tu odesłanie do katalogu osób bliskich. To każda osoba pozostająca we wspólnym pożyciu. Niestety często szpitale nie udzielają informacji o stanie zdrowia osobom, które mieszczą się w tej kategorii, a wychodzą z założenia, że to musi być mąż, żona czy rodzina, nie biorą pod uwagę osób pozostających w tym bliskim pożyciu z pacjentem.

A jak to jest w przypadku dzieci – tu najczęściej rodzice czy opiekunowie decydują o sposobie leczenia. Czy osoby małoletnie mogą tu mieć swoje zdanie?

AD: Pacjent małoletni ma również prawo do informacji. Granicą pełnej informacji jest 16 lat – jak pacjent ma je ukończone, traktujemy go jak osobę dorosłą. Decyzję podejmują rodzice, ale ten 16-latek ma prawo do wyrażenia zdania, czy akceptuje daną metodę leczenia. Poniżej 16 roku życia pacjent powinien otrzymać informację w zakresie w takim, jakim jest w stanie przyjąć. Ale małoletni nie może być pominięty w tym procesie diagnostyczno-leczniczym.

Jak wygląda kwestia odmowy przyjęcia dziecka do szpitala?

AD: Są tu szczególne obwarowania prawne. Jak mamy odmowę przyjęcia dziecka do szpitala, to ta odmowa musi być skonsultowana uprzednio przez lekarza o tym decydującego z ordynatorem, zastępcą lub kierującym oddziałem i wynik ma być wpisany w dokumentacji medycznej. Takie rozwiązanie pojawiło się kilka lat temu po tym, jak odmowa przyjęcia dziecka do szpitala zakończyła się jego zgonem.

Pytanie do Specjalisty. Leczenie za granicą.

Paulina Bojarska — Mon, 21 Aug 2023 16:13:00 +0000

Pytanie do Specjalisty. Leczenie za granicą.

Agata Dyszkiewicz, Grzegorz Popowski

Leczenie za granicą, leczenie uzdrowiskowe oraz opieka długoterminowa to tematy ostatniej audycji z cyklu Pytanie do specjalisty. Gościem prof. Jana Kochanowicza była Agata Dyszkiewicz, Zastępca Dyrektora ds. Świadczeniobiorców i Służb Mundurowych Podlaskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Grzegorz Popowski, Naczelnik Wydziału Współpracy Międzynarodowej POW NFZ

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty. Leczenie za granicą.

00:00 / 01:14:26

Granice są otwarte, możemy podróżować, zdecydowana większość krajów świata jest dla nas dostępna. Gdzie, bez wykupienia ubezpieczenia prywatnego, możemy liczyć na bezpłatną pomoc w ramach ubezpieczenia w NFZ, gdyby nam się coś stało?

GP: Od momentu kiedy Polska weszła do Unii Europejskiej, generalną zasadą jest to, że nasze ubezpieczenie idzie za nami. To wszystkie kraje UE, plus dodatkowo 5 państw: Norwegia, Islandia, Szwajcaria, Księstwo Lichtenstein i Wielka Brytania zwana obecnie też Zjednoczonym Królestwem. W tych krajach w nagłych przypadkach, okazując odpowiednie dokumenty, możemy uzyskać pomoc w przypadku nagłych zdarzeń, wypadków, możemy korzystać z publicznej służby zdrowia.

To porozumienie obowiązuje mimo, że Wielka Brytania dokonała brexitu?

GP: Wielka Brytania wychodząc z Unii Europejskiej podpisała umowy, które dają uprawnienia zarówno osobom, które jadą do Wielkiej Brytanii jak i osobom z Wielkiej Brytanii, które przyjeżdżają do nas. Dokumenty brytyjskie są honorowana u nas i tak samo polska karta jest honorowana w Wielkiej Brytanii.

Natomiast Islandia czy Norwegia to kraje popularne jako kierunek pracy Polaków, ale nigdy nie aspirowały nawet do UE.

GP: Te kraje należą do Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) i przyjęły ustawodawstwo unijne wypracowane przez kraje unijne, dające uprawnienia ludziom podróżującym w różnych celach, także związanych z pracą. Te kraje łącznie z UE tworzą sieć, gdzie te uprawnienia są respektowane.

A księstwo Lichtenstein?

GP: Jest państwem stowarzyszonym z UE w strefie wolnego handlu. Są też inne małe państwa takie jak Andora, San Marino, Watykan, Monako, które nie są związane z UE i tam prawodawstwo unijne nie sięga. Dlatego jeżeli celem naszych wojaży są te kraje, dobrze by było mieć prywatne ubezpieczenie.

A jaki jest status Szwajcarii?

GP: Też jest państwem należącym do wspólnoty wolnego handlu. Nasze dokumenty tam obowiązują. Dodam, że np. z krajów dawnej Jugosławii, nasze uprawnienia obowiązują w państwach UE Chorwacji i Słowenii, pozostałe kraje nie są stowarzyszone.

Wyruszamy w podróż, jakie dokumenty trzeba mieć ze sobą, aby w razie potrzeby skorzystać z pomocy w innym państwie?

GP: Jeśli naszym celem jest podróż, a nie zamieszkanie w innym państwie, jedynym dokumentem jest Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego (EKUZ). Ten dokument zawiera nasze dane, ma też określoną datę ważności. Wydawany jest dla każdej osoby wyjeżdżającej, czyli nie wydaje się go na całą rodzinę, ale na każdą konkretną osobę,

Kto może taką kartę otrzymać?

GP: Karta EKUZ potwierdza, że osoba, która się nią legitymuje jest w Polsce objęta ubezpieczeniem zdrowotnym i w razie problemów zdrowotnych kosztami świadczeń należy obarczyć Polskę. Można ją wyrobić składając wniosek online, przez E-PUAP lub internetowe konto pacjenta, można też przyjść w tym celu do oddziału NFZ albo wysłać wniosek pocztą. Jeśli wybierzemy wizytę osobistą w oddziale, karta jest wydawana od ręki, trwa to około minuty. Wniosek jest bardzo prosty, wystarczy wpisać imię, nazwisko, numer PESEL. Karta obowiązuje w całej UE, z krajami stowarzyszonymi, do czasu obowiązywania jej daty ważności.

Co się dzieje, jeśli wyjechaliśmy i zapomnieliśmy zabrać kartę EKUZ albo nie zdążyliśmy jej wyrobić, a zdarzy się nam problem zdrowotny?

GP: Są takie sytuacje, mamy wtedy dwie możliwości. Pierwsza to kontaktujemy się z NFZ i mówimy o tej sytuacji, wtedy wydawany jest tzw. certyfikat tymczasowo zastępujący EKUZ, który tak jak EKUZ potwierdza uprawnienia, jest ważny w konkretnym okresie czasu. Taki certyfikat NFZ może wysłać mailem czy faxem bezpośrednio do szpitala. Druga droga – musimy sami opłacić koszty leczenia, wziąć rachunek i wystąpić do NFZ o refundację kosztów.

Jakie świadczenia są gwarantowane w takim ubezpieczeniu? Czy można zaplanować sobie jakiś zabieg za granicą, np. operację przepukliny, czy dotyczy to tylko zdarzeń nagłych?

GP: Definicja tych świadczeń, które przysługują w ramach EKUZ jest dość skomplikowana: to świadczenia niezbędnie konieczne z punktu widzenia medycznego na przewidywany okres pobytu. Celem tych świadczeń jest zapewnienie pacjentowi pobytu w warunkach bezpiecznych dla zdrowia i nie zmuszanie go do powrotu do swego państwa w celu uzyskania tych świadczeń.

Czyli przepukliny planowo nie można zoperować, ale jak uwięźnie i będzie potrzebna nagła operacja, to już tak?

GP: Jak najbardziej, taki zabieg jest wtedy pilny. Tak samo jak ktoś pojedzie na zagraniczną wycieczkę i np. rozboli go ząb, może pójść do stomatologa. To jak najbardziej sytuacja niezbędnie konieczna z punktu widzenia medycznego. Natomiast jeśli np. student spędza rok akademicki na zagranicznej uczelni, to jego uprawnienia się rozszerzają i ma prawo np. iść do stomatologa na przegląd, zbadać zęby. . O tym, czy jest to świadczenie niezbędnie konieczne decyduje lekarz, który wie, co jest pacjentowi potrzebne i czy może poczekać, czy świadczenie jest konieczne tu i teraz.

Jak jest z refinansowaniem? W różnych krajach są różne odpłatności za leczenie, nie wszędzie obowiązuje refundacja leków, bywa, że w Polsce lek jest bezpłatny, a w innym kraju trzeba zapłacić za niego 100 procent. Które prawo obowiązuje pacjentów – kraju z którego przyjechaliśmy czy w którym jesteśmy?

GP: Trudno, aby każdy lekarz znał ustawodawstwo 30 kilku państw. Dlatego zawsze obowiązuje prawo państwa, na terenie którego się znajdujemy. Wiąże się to niestety z kosztami, które czasami musimy ponieść. W większości krajów obowiązują dopłaty do leczenia. Np. we Francji czy Belgii jest określony limit na ok. 60-80 proc. Z kolei np. w Niemczech obowiązuje odpłatność za pobyt w szpitalu to 10 euro za każdy rozpoczęty dzień pobytu. Wiele państw ma równolegle dwa systemy – publiczny i prywatny. W publicznym leczymy się często nawet bezpłatnie, a w prywatnym koszty trzeba pokryć w stu procentach. Tu EKUZ nie zadziała. Trzeba mieć świadomość, do jakiego państwa jedziemy, z czego możemy skorzystać, jak wyglądają ewentualne dopłaty i wtedy przemyśleć kwestię dodatkowego ubezpieczenia.

A jeśli leczymy się w prywatnej klinice, to możemy się ubiegać o refundację?

GP: Nie znamy nigdy sytuacji po drugiej stronie, dlatego zawsze wniosek o refundację przyjmiemy. Zgodnie z prawem unijnym o wysokości refundacji decyduje prawo danego państwa. Ten wniosek, rachunek, trafia do instytucji np. belgijskiej czy francuskiej, gdzie pacjent uzyskał świadczenia i to ona zgodnie ze swoim prawem zdecyduje o kwocie, którą my jako NFZ mamy oddać naszemu pacjentowi. Z tym, że jeżeli to będzie rachunek z kliniki prywatnej, to kwota zwrotu będzie wynosić 0, zgodnie ze wskazaniem, że jest to usługa poza publiczną służbą zdrowia. Czyli jeśli ktoś chce skorzystać z karty EKUZ, powinien leczyć się w publicznej służbie zdrowia danego kraju.

Wspomniał pan o studentach, którzy wyjeżdżają na 9-10 miesięcy za granicę na studia. Jak to wygląda w ich przypadku? Tu też obowiązuje karta EKUZ? Albo w przypadku dłuższej pracy za granicą?

GP: Jeżeli ten pobyt ma być długi, czyli trwający rok, w grę może wejść zmiana państwa zamieszkania. Możemy wystąpić wtedy o dokument S1, który daje nam prawo do pełnego zakresu świadczeń w tamtym państwie. On wskazuje, że Jan Kowalski, polski ubezpieczony, przeniósł się do danego kraju i chce być ubezpieczony w lokalnej kasie chorych. Po rejestracji dostanie dokument uprawniający go do korzystania z publicznej służby zdrowia w takim zakresie jak każdy ubezpieczony obywatel danego kraju UE.

A jeśli posiadacz tego dokumentu przyjedzie do Polski, co wtedy?

GP: Nadal zachowuje polskie ubezpieczenie. Ma prawo do świadczeń w Polsce, bo jest u nas ubezpieczony i ma prawo do świadczeń w państwie, gdzie mieszka. To obejmuje też członków rodziny. Jeśli ktoś np. ma firmę, przenosi się na jakiś czas za granicę, w Polsce miał ubezpieczoną żonę i dzieci, oni też mogą wyjechać i otrzymać pełne prawo do świadczeń. Te uprawnienia idą za nami. Jednak o tym, czy członek rodziny może być zarejestrowany, decyduje zawsze instytucja danego kraju, która sprawdza, czy taka osoba spełnia warunki członka rodziny.

Czy jak wyjeżdżamy do pracy za granicą, mamy tam ubezpieczenie, tracimy uprawnienia w Polsce?

GP: Trzeba sprawdzić, czy utraciliśmy polskie ubezpieczenie. Generalnie w państwie, w którym ktoś pracuje, jest ubezpieczony. Wtedy jadąc stamtąd do Polski, trzeba z tamtego państwa wziąć kartę ubezpieczenia zdrowotnego.

A jak wygląda planowane leczenie za granicą? Jeśli mamy potrzebę, czujemy że najlepiej będzie poddać się zabiegowi w innym kraju UE, czy możemy to zaplanować? Swego czasu popularne były wyjazdy, nawet autobusami, na operację zaćmy na Litwę czy do Czech.

GP: Mamy możliwość trojakiego leczenia za granicą. Zawsze musi być to świadczenie znajdujące się w koszyku świadczeń gwarantowanych – czyli leczenie, które bezpłatnie jest realizowane w Polsce lub za częściową odpłatnością przy lekach. Jeśli to świadczenia niewymagające pobytu w szpitalu do dnia następnego – i nie są związane z protonoterapia i radioterapią, wymagających uprzedniej zgody prezesa NFZ – to na takie zabiegi jak zaćma, możemy pojechać do dowolnego kraju UE, uzyskać świadczenie i wystąpić o zwrot kosztów. O zwrot kosztów można ubiegać się według polskich zasad – trzeba przejść całą procedurę, czyli mieć skierowanie czy receptę, złożyć dokumenty. Możemy otrzymać refundację w wysokości takiej, ile za to świadczenie NFZ płaci w Polsce. Potrzebna jest do tego faktura i dokumentacja medyczna.

Czy jest możliwość prowadzenia terapii protonowej za granicą? W Polsce już jest prowadzona.

GP: Pacjent musi uzyskać uprzednią zgodę. Czyli wystąpić z wnioskiem do prezesa NFZ. W Polsce protonoterapia jest ograniczona tylko do obszaru oka i tylko protonoterapia oka w takiej sytuacji uzyska zgodę. Natomiast wymagane wypełnienie wniosku, wypełnia go lekarz specjalista, on wskazuje do jakiej placówki skierowałby pacjenta. Pacjent ma prawo wtedy albo skorzystać z dyrektywy transgranicznej, gdzie musi zapłacić za świadczenie z własnej kieszeni i ubiegać o zwrot lub NFZ może automatycznie przekształcić wniosek na zgodę wynikającą z kolejki. Czyli jeżeli pacjent jest u nas zapisany w kolejce, czeka na zabieg, ale jego stan wskazuje, że to leczenie musi odbyć szybciej niż wynika z kolejki, może prosić o wydanie zgody na leczenie w innych państwa. Wówczas prezes NFZ może wydać zgodę na leczenie, chyba że znajdzie w Polsce szpital, który zrealizuje to świadczenie w terminie wskazanym przez specjalistę.

Czy możemy skorzystać z leczenia poza państwem unijnym, np. w USA czy Chinach?

GP: Taka możliwość istnieje w bardzo konkretnej sytuacji. Jeżeli mamy jakieś schorzenie, jest konieczne leczenie, ale nikt w Polsce nie chce się tego podjąć, są tu dwie przesłanki – musi to być leczenie gwarantowane, ale nie wykonywane w Polsce i to leczenie musi gwarantować poprawę stanu zdrowia lub wyleczenie pacjenta. Wówczas kierując wniosek do prezesa NFZ można uzyskać zgodę na takie leczenie w dowolnym kraju świata. I mamy pacjentów którzy byli poddani leczeniu w USA.

Dodam jeszcze jedną rzecz. W przypadku wyjazdów turystycznych, zawsze warto pamiętać o ubezpieczeniu komercyjnym. Mamy wakacje, zdarzają się wypadki, trudne sytuacje. EKUZ gwarantuje nam tylko leczenie zgodne z prawem danego państwa. Np. Francja pokrywa tylko 80 proc. kosztów leczenia, 20 proc. trzeba pokryć z własnej kieszeni. Przy poważniejszych schorzeniach to spore sumy. Tak samo np. kwestia koniecznego transportu powrotnego, w przypadku poważnego zachorowania – EKUZ tego nie obejmuje. W przypadku poważnego wypadku i śmierci – również nie ma żadnych świadczeń.

AD: Nie warto też brać najtańszej wersji tego dodatkowego ubezpieczenia. Warto poczytać jakie świadczenia takla prywatna polisa obejmuje i jak wygląda powrotny transport do kraju w razie poważnego zachorowania.

Kolejny nasz temat to leczenie uzdrowiskowe. To leczenie czy wczasy? Bo wyjeżdżamy do miejsc atrakcyjnych turystycznie, które zapewniają też masę atrakcji dodatkowych, nie tylko zabiegi lecznicze.

AD: To jest leczenie. Ale miejscowości uzdrowiskowe są położone w atrakcyjnych geograficznie obszarach naszego kraju, bogatych w zasoby naturalne, które są elementem leczenia uzdrowiskowego. Dobrze, abyśmy uświadomili sobie, że leczenie uzdrowiskowe różni się od rehabilitacji i fizjoterapii, tym że wykorzystywane są zabiegi bodźcowe, które na pacjenta działają bardzo silnie. Często pacjenci przyznają, że ta moc oddziaływania tych zabiegów jest naprawdę bardzo duża. Trzeba też pamiętać, że w uzdrowisku musimy nauczyć się wypoczywać i odpoczywać w czasie leczenia. Często pacjenci się burzą, że 3-5 zabiegów mają rozplanowane na cały dzień, a woleliby od godz. 10 do 11 mieć wszystkie i potem czas wolny na inne rzeczy. Ale w leczeniu uzdrowiskowym ważny jest odpoczynek między zabiegami. W sanatoriach istnieją wypoczywalnie, to pomieszczenia na bardzo wysokim poziomie estetycznym, gdzie po zabiegu należy przyjść i wypocząć. I np. pacjenci korzystający z kąpieli siarkowych mają po zabiegu wskazany wypoczynek 10-15 minutowy w tej wypoczywalni.

Czy można wybrać sobie miejsce, gdzie pojedziemy do sanatorium? Jeśli chcę np. pojechać do Buska Zdroju czy Solca, mogę dostać skierowanie właśnie tam?

AD: Skierowanie na leczenie uzdrowiskowe wypisywane jest pacjentowi przez lekarza POZ, specjalistę lub lekarza ze szpitala i nie jest to skierowanie na żądanie. Lekarz bierze pod uwagę stan zdrowia ogólny pacjenta, choroby współistniejące i główną chorobę, będąca podstawą skierowania. One dają profil leczniczy. O tyle możemy zasugerować NFZ, że chcemy jechać np. do Kołobrzegu, Buska czy Ciechocinka, o ile choroba, która jest podstawą skierowania i choroby współistniejące, są zgodne z profilem leczniczym danej miejscowości sanatoryjnej. Kierunki lecznicze wynikają z zasobów naturalnych. I o ile w 90 proc. sanatoriów mogą być leczone schorzenia z zakresu narządu ruchu, reumatologia, ortopedii, to już nie niekoniecznie wszędzie jest pulmonologia, bo do tego kierunku już wymagamy pewnych pierwiastków w powietrzu.

Czyli decyduje nasza choroba, ale też NFZ. My wskazujemy termin i miejsce leczenia uzdrowiskowego. W planach jest reforma tego systemu, która zakłada, że pacjent sam sobie będzie wybierał miejsce leczenia uzdrowiskowego, ale wybór ten będzie ograniczony do sanatoriów zgodnych z jego stanem zdrowia. Czyli jeśli ktoś będzie miał skierowanie związane ze schorzeniem płuc, nie będzie widział w systemie tych miejsc, które nie są dedykowane do jego stanu zdrowia.

Będzie też można zdecydować, czy nie chcemy czekać i wybieramy ośrodek, gdzie można pojechać szybciej, czy jak jest to popularny obiekt to np. za dwa lata?

AD: Pacjent będzie mógł wybrać filtr czasu oczekiwania – jak jest zainteresowany najszybszym leczeniem, to wybierze miejsce tam gdzie ta kolejka jest najkrótsza, a jak jest zainteresowany konkretnym miejscem, a ono jest popularne, musi się liczyć z tym, że poczeka nawet 2-3 lata.

Kto decyduje o tym, że mamy wskazania do leczenia sanatoryjnego i o zabiegach? Jakie są przeciwwskazania do takiego wyjazdu?

AD: O wskazaniach decyduje lekarz kierujący, który wystawia skierowanie. Bierze on też pod uwagę przeciwwskazania,. Nawet jeśli nasze schorzenia predysponują nas do wyjazdu do sanatorium. Przeciwwskazaniem do wyjazdu jest ciąża i połóg. Wyjechać do sanatorium nie może też osoba, która jest w czynnej fazie choroby nowotworowej albo nie upłynęło jeszcze 5 lat od zakończenia leczenia chłoniaka, czerniaka złośliwego i białaczki. W przypadku innych nowotworów – musi minąć 12 miesięcy od zakończenia leczenia.

To nie jest tak, że urzędnicy NFZ są źli i nie przydzielają miejsca w sanatorium, ale lekarz konsultant, który u nas pracuje i pracownicy Funduszu nie podpiszą się pod skierowaniem, jak jest jakakolwiek wątpliwość, ślad, że pacjent był leczony onkologicznie. Bo jakby nie upłynął ten bezpieczny okres od zakończenia leczenia, a pacjent zostałby poddany silnemu leczeniu bodźcowemu, mogłoby dojść do nawrotu choroby onkologicznej.

Jaka jest różnica między szpitalem uzdrowiskowym i sanatorium?

AD: Nie jest to jedno i to samo. Sanatorium uzdrowiskowe, do którego może skierować lekarz poz, jest w części płatne przez pacjenta, przebywamy w nim w ramach urlopu wypoczynkowego, chyba że jesteśmy już na emeryturze. Wskazania do leczenia w sanatorium są bardzo szerokie. W przypadku szpitala uzdrowiskowego, jedziemy tam w bardzo krótkim okresie czasu po wystąpieniu leczenia szpitalnego, czyli po wypadkach, zawałach. W zasadzie odbywa się to bez kolejki, pacjentów wysyłamy na bieżąco. Jest to kontynuacja leczenia szpitalnego w innych warunkach. W przypadku kardiologii, mamy jeszcze rehabilitację kardiologiczną dla pacjenta, który jest po wypisie ze szpitala stacjonarnego, ale jeszcze jest na tyle słaby, że nie może jechać do szpitala uzdrowiskowego i w ramach rehabilitacji kardiologicznej nad tym pacjentem pracujemy i go wzmacniamy. W szpitalu uzdrowiskowym przebywamy w ramach zwolnienia lekarskiego i jest ono bezpłatne całkowicie dla pacjenta.

Czy w sanatorium można dokupić zabiegi? Jest to dopuszczalna forma rozszerzenia leczenia?

AD: Wiemy, że pacjenci dokupują zabiegi dodatkowe, jest to fakt. Natomiast my finansujemy nie mniej niż 3 zabiegi dziennie związane z jednostką chorobową, na którą pacjent ma skierowanie. Jak ktoś ma skierowanie na bóle kręgosłupa, ma zabiegi związane z tą jednostką chorobową.

Ile pacjent musi dopłacić do leczenia w sanatorium?

Leczenie w sanatorium jest częściowo odpłatne, my za 21 dni pobytu płacimy świadczeniodawcom 3529 zł. Natomiast pacjent w sezonie wakacyjnym ponosi opłatę od 249 zł w pokoju wieloosobowym bez pełnego węzła sanitarnego do prawie 900 zł za jednoosobowy z pełnym węzłem sanitarnym. Plus podatek uzdrowiskowy na rzecz gminy, to kilka złotych dziennie. W szpitalu uzdrowiskowym tej opłaty za klimat nie ma.

Poruszamy dziś jeszcze jeden temat – opieka długoterminowa. Do jakich pacjentów jest ona skierowana i co to takiego jest?

AD: Opieka długoterminowa to pojęcie potoczne i bardzo szerokie. To świadczenia, które przeznaczone są dla pacjentów niepełnosprawnych, którzy wymagają całodobowego nadzoru specjalistycznego, ale niekoniecznie lekarskiego, u których w zasadzie tzw. leczenie przyczynowe zostało zakończone. W ramach tej opieki mamy świadczenia paliatywne i hospicyjne oraz świadczenia pielęgnacyjne i opiekuńcze. W ramach tej pierwszej grupy świadczeń – paliatywnych i hospicyjnych, nastąpiła radykalna zmiana związana z poszerzeniem kwalifikacji pacjentów. Generalnie są to świadczenia dla pacjentów z nieuleczalną chorobą, u których leczenie przyczynowe zostało zakończone i z chorobą, która nie rokuje nadziei na wyleczenie. Dawno temu był zapis, że pacjent kierowany do hospicjum jest to pacjent w fazie terminalnej. Nie ma takich zapisów w tej chwili. Już musimy odejść od postrzegania hospicjów, że tam trafiają tylko pacjenci w fazie terminalnej. Oczywiście też, ale nie tylko. Jak spojrzymy na kryteria kwalifikacji do hospicjum, mamy tu 64 jednostki chorobowe, podzielone na kwalifikacje osób dorosłych i dzieci. U dorosłych są to też trwałe owrzodzenia odleżynowe, kardiomiopatie, nowotwory. Punktem wyjścia jest jednostka chorobowa, która się znajduje w wykazie i stan zdrowia pacjenta. W zależności od stanu zdrowia pacjent jest kierowany albo do stacjonarnej opieki albo do opieki domowej. Jest też poradnia paliatywna, która realizuje świadczenia ambulatoryjnie, ale też w domu, na rzecz takiego pacjenta, który jeszcze nie został zakwalifikowany do hospicjum domowego.

Mówimy tu o chorych w ciężkim stanie, u których rokowanie jest poważne. Czy w tej sytuacji są jakieś ograniczenia w opiece długoterminowej, choroby, które z niej wykluczają?

AD: Jedyne kryterium wykluczające jest takie, że jak korzystamy z jednej formy opieki długoterminowej, to już nie korzystamy z drugiej formy. Czyli jak przebywamy w zakładzie opieki długoterminowej, to nie można w tym samym czasie być objętym opieką hospicjum stacjonarnego, jak przebywamy w hospicjum domowym, nie możemy korzystać w tym czasie z pielęgniarskiej opieki długoterminowej.

Choroba psychiczna w ostrej fazie wyklucza z tych dwóch form świadczeń, ale dla takich pacjentów niesamodzielnych mamy inne formy opieki i leczenia.

To pacjenci w ciężkim stanie, często potrzebna jest im wentylacja mechaniczna, która kojarzy nam się raczej z obecnością na OIT, gdzie respirator to podstawowe narzędzie leczenia. Jak to się odnajduje w opiece długoterminowej?

AD: Prowadzimy wentylację mechaniczną poza szpitalem: stacjonarnie i w warunkach domowych. Tutaj znowu punktem wyjścia do kwalifikacji czy będzie to zakład opiekuńczo-leczniczy dla pacjentów wentylowanych czy opieka domowa, jest stan pacjenta. Jeśli pacjent będzie potrzebował całodobowego nadzoru specjalistycznego, kierujemy go do zakładu całodobowego, gdzie będzie miał opiekę. Natomiast jeśli pacjent ma warunki w swoim środowisku, jego rodzina jest zainteresowana, aby przeszkolić się w opiece nad pacjentem, jest też wentylacja domowa. Mamy kilkudziesięciu takich pacjentów. Nie tylko przebywają pod wentylacją stałą, pod respiratorem, jest też wentylacja okresowa, to np. godzina dziennie przy przewlekłej niewydolności oddechowej. W zależności od tego, czy wentylacja jest inwazyjna czyli przez respirator, czy są to lżejsze formy, są różnice w sprawowaniu opieki przez personel medyczny, częstotliwości odwiedzania przez lekarza anestezjologa, pielęgniarkę, rehabilitanta. Co jest istotne, skierowanie do wentylacji mechanicznej wydaje lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, ale pacjent ma mieć wydaną kwalifikację po zakończonym leczeniu szpitalnym. Tej kwalifikacji dokonuje po zakończonym leczeniu pod respiratorem lekarz na OIT, a w przypadku wentylacji okresowej – także lekarz pulmonolog.

Często chcemy, aby taki pacjent był z nami w domu. Czy jest forma wsparcia w warunkach domowych, np. przez pielęgniarkę, która będzie nas regularnie odwiedzać?

AD: Na takie wsparcie też możemy liczyć. To pielęgniarska opieka długoterminowa domowa. Tu kwalifikacja do opieki zależy od wyniku skali Bartel – pacjent musi mieć mniej niż 40 punktów. Oceniana jest jego zdolność do wykonywania czynności codziennych: spożywanie posiłków, ubieranie się, przemieszczanie się po mieszkaniu, korzystanie z toalety. Skala punktuje na 3 wyróżnikach 0, 5, 10 punktów. Jak pacjent uzyskuje mniej niż 40 punktów, kwalifikuje się do pielęgniarskiej opieki długoterminowej. W ramach takiej opieki pielęgniarka jest u pacjenta nie mniej niż 4 dni w tygodniu, świadczy świadczenia pielęgniarskie, edukuje też rodzinę jak opiekować się pacjentem, także współpracuje z lekarzem rodzinnym. Stawiamy tu na jakość i nie chcemy, aby taka pielęgniarka miała zbyt wielu pacjentów pod opieką i jej czas wizyty u pacjenta byłby krótki, dlatego jest taki ogranicznik, że jak ma pod opieką pacjentów pod różnymi adresami, w ramach swojej pracy może zajmować się nie więcej niż 6 osobami. Jeżeli pacjenci są pod wspólnym adresem, np. w DPS-ie, pielęgniarka może sprawować opiekę nad 12 pacjentami. Jesteśmy po konkursie ofert na realizację świadczeń długoterminowych i od 1 lipca powiększyliśmy liczbę świadczeniodawców, było ich 28, będzie 40. Generalnie nie ma kolejek do takiej formy opieki.

O to kolejki chciałem spytać, skoro pielęgniarka może tylko 6 lub 12 pacjentami się zajmować. I jak to wygląda w hospicjach czy ZOL-ach?

AD: Staramy się wykorzystać potencjał zgłoszony przez świadczeniodawców, jak nie stać nas w jakimś okresie roku na opłacenie wszystkich łóżek, potem je dofinansowujemy. Czasem zdarza się, że mimo zwiększenia liczby łóżek, potencjał personelu jest niższy. Nie może bowiem być, że ZOL ma 53 łóżka i 1 lekarza i 2 pielęgniarki. My bardzo precyzyjnie określamy etaty przeliczeniowe i wymagamy określonego potencjału kadrowego, aby pacjenci mieli właściwą opiekę. Czasy oczekiwania nie są długie. Jak trzeba poczekać na miejsce, to w hospicjum stacjonarnym, bo w hospicjum domowym nie może być kolejek. W momencie zgłoszenia pacjent ma być objęty opieką.

Pytanie do specjalisty. POZ, SOR, NPL

Paulina Bojarska — Fri, 30 Jun 2023 14:26:24 +0000

Pytanie do specjalisty. POZ, SOR, NPL

Agata Dyszkiewicz- zastępca dyrektora POW NFZ, Anna Rzemek – naczelnik POW NFZ

POZ, SOR i NPL były ostatnim tematem audycji z cyklu „Pytanie do specjalisty”. Gośćmi prof. Jana Kochanowicza były: zastępca dyrektora Podlaskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ Agata Dyszkiewicz i Anna Rzemek – naczelnik Wydziału Spraw Świadczeniobiorców POW NFZ.

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty. POZ, SOR, NPL

00:00 / 01:02:25

Funkcjonowanie systemu ochrony zdrowia w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej, nocnej i świątecznej opieki zdrowotnej i szpitalnych oddziałów ratunkowych – to tematy audycji z cyklu „Pytanie do specjalisty”. Gośćmi prof. Jana Kochanowicza były Agata Dyszkiewicz, zastępca dyrektora ds. świadczeniobiorców i służb mundurowych Podlaskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia oraz Anna Rzemek, naczelnik Wydziału Spraw Świadczeniobiorców w POW NFZ

Dzisiaj chcemy porozmawiać o organizacji ochrony zdrowia. Podstawą jest tutaj podstawowa opieka zdrowotna (POZ) – jak sama nazwa wskazuje. Co to takiego jest ten POZ, z punktu widzenia Narodowego Funduszu Zdrowia?

AD: Jest to podstawa, to taka opieka medyczna, która jest najbliżej nas – pacjentów, naszych rodzin, dzieci. Często mówimy też, że lekarz podstawowej opieki zdrowotnej jest przewodnikiem pacjenta po pozostałych jej sferach, czyli specjalistyce i leczeniu szpitalnym. Od POZ zaczyna się funkcjonowanie pacjenta w całej przestrzeni opieki zdrowotnej.

Czy każdy z nas ma takiego lekarza rodzinnego? A jeśli nie – jak się do niego zapisać.

AD: Myślę, że 99 proc. populacji ubezpieczonych powinno mieć i chyba raczej ma swojego lekarza rodzinnego. To takie pojęcie, które od 1999 roku krąży w naszym systemie – mój lekarz pierwszego kontaktu, moja pielęgniarka rodzinna, położna. Deklarację składa się tu bardzo prosto – idziemy do wybranej przez nas poradni i składamy deklarację w formie papierowej, można to też zrobić przez swoje konto IKP lub elektronicznie.

ARZ: IKP czyli Internetowe Konto Pacjenta to takie internetowe drzwi do informacji o naszym zdrowiu, korzystaniu z systemu opieki zdrowotnej. Mamy tu bezpośredni dostęp do historii naszego zdrowia, a nawet do informacji o naszym ubezpieczeniu zdrowotnym czy o zwolnieniach lekarskich.

AD: I tam też jest taka ikonka, przez którą można złożyć deklarację do lekarza POZ.

A skąd te IKP się bierze?

AD: To platforma cyfrowa, na którą logujemy się przez stronę www.pacjent.gov przez swój login, który możemy dostać w NFZ i hasło, które wybierzemy lub prościej – tak jak do banku – przez bankowość elektroniczną. Posługujemy się wtedy tym samym loginem i hasłem.

ARZ: Jest też aplikacja Moje IKP, którą można pobrać na telefon. Administratorem jest tu Centrum e-zdrowia, także nie trzeba się bać o swoje dane medyczne, one są zabezpieczane, monitorowane. A mamy w ten sposób na bieżąco dostęp do informacji o swoim zdrowiu, możemy mieć na telefon e-receptę, e-skierowanie, sprawdzimy jakie leki recepturowe wykupiliśmy, czy jesteśmy ubezpieczeni. Dzięki aplikacji można też wybrać lekarza, pielęgniarkę czy położną POZ. Trwają prace, aby w tej aplikacji mieć też kartę EKUZ.

Czy są jakieś zalecenia, jakiego lekarza czy pielęgniarkę POZ możemy wybrać? Czy jest to obwarowane miejscem zamieszkania czy sami o tym decydujemy?

AD: Nie ma rejonizacji, pacjent ma tu swobodny wybór, z tym że trzeba wziąć pod uwagę, że jeżeli wybierzemy lekarza rodzinnego 200 km od naszego miejsca zamieszkania, to teoretycznie jest to możliwe, ale jak wyglądałaby taka opieka w praktyce? Owszem, są teleporady czy e-recepty, ale czasem, np. na bilans dziecka trzeba wybrać się do lekarza osobiście. Czyli korzystajmy z prawa wyboru, ale wybierajmy rozsądnie.

A co jeśli chcemy zmienić lekarza POZ? Jak wygląda wtedy procedura?

ARZ: Złożona deklaracja jest ważna do czasu, dopóki nie wybierzemy nowego lekarza rodzinnego. Możemy zmienić go dwa razy w roku bez ponoszenia kosztów. Jeśli robimy to częściej , wtedy na konto NFZ trzeba uiścić 80 zł opłatę za każdą następną zmianę. Ale dwa razy w roku możemy zmiany dokonać bezpłatnie. Ważne jest, aby mieć zaufanie do lekarza czy pielęgniarki, którzy nami się opiekują. Choć czasem decyduje o tym np. zmiana miejsca zamieszkania i wtedy dwa razy w roku możemy dokonać tej zmiany bezpłatnie.

Gdy pacjent jest niezadowolony z dotychczasowej opieki lekarza rodzinnego i chce dokonać zmiany, często krępuje się żeby pójść do poradni i zrezygnować z usług. Czy jest taka potrzeba?

AD: Nie ma potrzeby, aby iść do poradni, z której chcemy się wycofać. Wystarczy, że pójdziemy do tej poradni, do której chcemy się zapisać. Tam składamy nową deklarację. Można też to zrobić przez IKP lub elektronicznie. My jako płatnik przy rozliczeniu świadczeń porównujemy, która deklaracja pacjenta jest aktywna, która nie i przyjmujemy tę najnowszą.

A czego najczęściej dotyczą skargi pacjentów w przypadku podstawowej opieki zdrowotnej? Co najczęściej ich niepokoi?

AD: Jeśli chodzi o skargi, w ostatnim czasie obserwujemy remis pod kątem tego, jakich rodzajów świadczeń dotyczą – tu po równo prym wiodą POZ i specjalistyka. Głównym tematem skarg w POZ jest niestety brak możliwości telefonicznego kontaktu z poradnią. Jakoś tak się utrwaliło od momentu pandemii, że niektórzy świadczeniodawcy nieroztropnie podchodzą do tego obowiązku, że mają zapewnić telefoniczny kontakt z poradnią. Stąd nasze działania dyscyplinujące. Są oczywiście poradnie, na które od lat nie było żadnych skarg i jest ich naprawdę bardzo dużo.

Pacjenci zwykle są zżyci z lekarzem rodzinnym i jak dochodzi do sytuacji, która skutkuje skargą, to jest to chyba najwyższy stopień niezadowolenia i sygnał dla Państwa, że należy bacznie się temu przyjrzeć. Czy te skargi pacjentów rzeczywiście się potwierdzają?

AD: Tak jak obserwujemy skargi i to jak ewoluują, widzimy coraz więcej skarg, które są zasadne. Czyli wniosek jest taki, że jak pacjent się skarży, to naprawdę ma rację. To nie jest skarga na to, że wejście do poradni mi się nie podoba, ale na to, że za drzwiami poradni postępowanie personelu było niewłaściwe. To np. brak możliwości umówienia się do lekarza, niewystawienie zwolnienia, mimo że objawy wskazywały, że byłoby to zasadne. Część pacjentów skarży się też na współpracę z lekarzem pod kątem postępowania medycznego. W takim przypadku sugerujemy, aby pacjent rozważył jednak zmianę lekarza. Bo POZ, jak każda inna gałąź medycyny, musi opierać się na zaufaniu lekarz-pacjent. Nie ma innego, lepszego leczenia niż opartego na zaufaniu.

Ja uważam, że leczenie to trochę porażka ochrony zdrowia, bo raczej o profilaktyce powinniśmy myśleć. Ale my lubimy się leczyć, najlepiej zaawansowanymi, drogimi metodami, a jak trzeba coś z siebie dać, poświęcić, by to zdrowie było, to już niekoniecznie się angażujemy. Czy programy profilaktyczne też są w gestii medycyny rodzinnej?

AD: W gestii POZ mamy jeden program profilaktyczny – profilaktyka schorzeń układu krążenia (CHUK). Przysługuje pacjentom w wieku od 35 do 65 lat, będącym na liście aktywnej lekarza, bez rozpoznania schorzeń takich jak cukrzyca i przewlekła choroba nerek. Można skorzystać z tej profilaktyki co 5 lat. Opiera się ona o badania krwi: profil lipidowy, cholesterole. Lekarz też mierzy nam wskaźnik BMI.

Ze spotkań z pacjentami wiemy, że profilaktyka pod kątem zmiany nawyków, aktywności fizycznej niekoniecznie cieszy się powodzeniem. Ale staramy się te bariery łamać.

Dodam, że poza profilaktyką CHUK w POZ, mamy jeszcze program Profilaktyka 40 plus. Tu nie trzeba iść w tym celu do lekarza po skierowanie. Wystarczy na IKP wypełnić odpowiednią ankietę, program generuje wtedy panel badań i e-skierowanie, z którym idziemy do punktu, który wykonuje badania, a z potem z wynikami do lekarza POZ. Tu skracamy sobie drogę – nie musimy iść po skierowanie do poradni.

Czy pacjenci chętnie korzystają z tego programu Profilaktyka 40 plus?

AD: Jako Podlaskie mamy niezły wskaźnik, bo 11 proc. uprawnionych skorzystało już z tego programu. Są województwa gdzie ten wskaźnik jest znacznie niższy. Ale też to tylko 11 procent. Czyli jak nie trzeba skierowania, to nie myślimy o profilaktyce.

Jako płatnik, też dbamy o profilaktykę. Zapraszamy wszystkich chętnych do nas, na Pałacową 3 w Białymstoku, do kiosku profilaktycznego.

ARZ: Na sali obsługi w Białymstoku mamy stanowiska profilaktyki, na których staramy się informować i zainteresować osoby, które do nas przychodzą w różnych sprawach, ich stanem zdrowia. Kiosk profilaktyczny to takie kameralne pomieszczenie, do którego wystarczy wejść, by dokonać samodzielnie podstawowych pomiarów. Możemy się zważyć, zmierzyć i uzyskać informację o składzie naszego ciała, BMI, o tym ile mamy wody w organizmie, w odniesieniu do norm do wieku i płci. Wyniki można omówić z doradcą ds. profilaktyki. To też dobry przyczynek, aby zacząć dbać o siebie, bez potrzeby porad lekarskich. Oczywiście, jeśli wyniki pomiarów są niepokojące, kierujemy taką osobę do lekarza.

W ostatnim czasie novum to opieka koordynowana. Jaki jest jej zamysł? Kto z niej może korzystać i czy każdy POZ w tym uczestniczy?

AD: Jest to nowe świadczenie gwarantowane, które weszło od ub. roku. Wcześniej testowaliśmy tę opiekę jako województwo w jednej poradni. Naszą ambicją jest, aby jak najwięcej przychodni brało w tym udział. I od czerwca mamy już 90 takich przychodni, to ponad 30 proc. wszystkich placówek. Z opieki koordynowanej mogą korzystać pacjenci pełnoletni. Są tu cztery grupy chorób: schorzenia kardiologiczne (typu utrwalone migotanie przedsionków), diabetologia (profil cukrzycowy), endokrynologia i pulmonologia.

Znakomita część pacjentów korzystająca z poradni specjalistycznych, gdzie leczenie polega na badaniu kontrolnym co jakiś czas i przepisaniu leków, może być z powodzeniem prowadzona przez lekarzy POZ. To pokazują dane od świadczeniodawców. Pierwszorazowa wizyta w opiece specjalistycznej to wizyta kompleksowa: badanie, diagnoza. I 14 proc. pacjentów w woj. podlaskim to pacjenci pierwszorazowi. My chcemy, aby było ich jak najwięcej. Te 80 kilka procent to pacjenci stale pojawiający się na wizycie. Część z nich powinna być prowadzona przez lekarza POZ. Ale nie jest też tak, że lekarz POZ sam będzie takiego pacjenta prowadził. Lekarze POZ mają prawo konsultowania pacjenta z lekarzem specjalistą. Nie jest to skierowanie do specjalisty w tradycyjnym rozumieniu. To się odbywa w bardzo szybkiej ścieżce. Część lekarzy rodzinnych zaprasza nawet specjalistów do siebie do poradni, tam umawiają pacjentów i są konsultowani. W ramach opieki koordynowanej jest też opieka dietetyczna – raz na 4 miesiące wizyta u dietetyka. Są postulaty lekarzy, aby mogło się to odbywać częściej.

Lekarze rodzinni, uczestniczący w programie mogą też wykonywać badania, które do tej pory były w panelu specjalistycznym. To holter 12-godzinny, 24-godzinny, czy też echo serca. To bardzo upraszcza życie pacjentowi. Bo wcześniej, aby zrobić takie badanie musiał najpierw pójść po skierowanie do specjalisty, umówić się w kolejkę, iść na wizytę i jeżeli lekarz uznał za zasadne, jeszcze umówić na echo serca i też poczekać w kolejce. W tej chwili mamy to od razu w pakiecie przy pierwszym przystanku, u lekarza POZ.

To podobne rozwiązanie jak w opiece onkologicznej – tam też obowiązuje taka skrócona ścieżka.

ARZ: Tak, to podobne rozwiązanie, chodzi o to, aby pacjent w POZ czuł się zaopiekowany, czuł się objęty kompleksową opieką lekarza, pielęgniarki, ale i koordynatora. Bo to on czuwa nad tą ścieżką, nad pacjentem, żeby wiedział, że to lekarz rodzinny jest gospodarzem leczenia i w razie potrzeby skonsultuje ze specjalistą, czy z dietetykiem. Koordynator będzie też przypominał o badaniach. To wszystko dla pacjenta ma być prostsze i bardziej efektywne dla systemu, dla nas wszystkich.

Czas pandemii wiele w naszym życiu zmienił. Pojawiła się np. teleporada, wtedy z przymusu, ale zadomowiła się na dobre w ochronie zdrowia. Czy to dobry kierunek z punktu widzenia NFZ? Czy nie brakuje trochę tego kontaktu między lekarzem a pacjentem?

AD: Teleporada jest kolejnym dobrodziejstwem cywilizacyjnym i to mówię z całą stanowczością. Bo w jakim miejscu w czasie pandemii byśmy byli, gdyby nie e-recepty i e-skierowania. Byłoby bardzo trudno pójść po papierową receptę czy skierowanie do poradni. Czyli teleporada jak najbardziej – tak, jako jedna z form kontaktu lekarz-pacjent. My przez jakiś czas, ok. 1,5 roku temu, mieliśmy skargi pacjentów, że lekarze nadużywają teleporad, że cała praca lekarzy POZ to teleporady. Potem pojawiła się nowelizacja standardu opieki w POZ i teleporady doprecyzowano. Także teleporada tak, ale nie gdy pacjent nie wyraża na to zgody. Także nie w przypadku choroby nowotworowej, dziecka do lat 6 – chyba że jest to stałe zalecenie lekarskie, wizyta kontrolna.

Teleporada jest jedną z form kontaktu lekarz-pacjent, ale nie można ograniczać prawa przyjścia do lekarza, jeśli pacjent nie życzy sobie teleporady.

Jak wygląda kwestia transportu medycznego pacjentów? Jest czasem tak, że jedni tego rozwiązania nadużywają, inni krępują się, by skorzystać, mimo potrzeby. Co pacjentowi przysługuje w ramach ubezpieczenia? W jaki sposób lekarz rodzinny może tu pomóc w dotarciu do specjalisty czy szpitala?

ARZ: Po pierwsze transport medyczny przysługuje pacjentowi, gdy nie może on samodzielnie dotrzeć do szpitala czy przychodni. Gdy stan zdrowia to uniemożliwia, lekarz może wystawić zlecenie na transport do szpitala, zakładu opieki długoterminowej, na wizytę do specjalisty. Pacjent wtedyza transport nie płaci, jest to pokrywane ze środków ubezpieczenia zdrowotnego. Jest też coś takiego jak transport daleki w POZ – dotyczy to transportu powyżej 120 km w obie strony. Czasem pacjentowi jego stanie zdrowie może pomóc tylko specjalistyczny ośrodek, który jest daleko. Wtedy lekarz rodzinny może zlecić transport, ale zgodę na to musi wydać dyrektor oddziału NFZ. Pacjent składa wniosek, lekarz potwierdza, że stan zdrowia pacjenta uniemożliwia mu dojazd, a leczenie jest wymagane w tak dalekim ośrodku. Jest to finansowane odrębnie, nie ma przeszkód, aby ten transport był przez nas sfinansowany, jeśli są ku temu wskazania.

Lekarze rodzinni, POZ-y otwarte są między godz. 8-18, w dni robocze, w świąteczne nie pracują. Co wtedy ten pacjent może zrobić, aby uzyskać w razie potrzeby pomoc? Gdzie się może zwrócić?

AD: To, że poradnia rodzinna pracuje od poniedziałku do piątku, od godz. 8 do 18 nie oznacza, że pacjenci poza tym okresem są pozbawieni opieki medycznej, ponieważ tutaj wkracza nam nocna i świąteczna opieka zdrowotna. Działa ona poza okresem pracy POZ, czyli w dni powszednie od godz. 18 do 8, a w dni wolne i święta całodobowo. To świadczenie, które przysługuje nam w przypadku nagłego pogorszenia stanu zdrowia, które nie jest stanem nagłym, który mieści się w kompetencji lekarza POZ, a nie kwalifikowałby nas do wizyty na SOR. Może to być np. angina, przeziębienie.

Gdzie szukać tej nocnej i świątecznej pomocy w Białymstoku?

Od 2017 roku w Białymstoku taka opieka jest świadczona w szpitalu wojewódzkim, miejskim i DSK. W województwie przy każdym szpitalu powiatowym funkcjonuje nocna i świąteczna opieka zdrowotna.

Powiedzieliśmy o chorobach, z którymi możemy zgłosić się do nocnej opieki. Czego tam możemy się spodziewać, jakiej pomocy?

AD: Mamy tu dwa rodzaje porady: ambulatoryjną, na miejscu, i wyjazdową, do domu pacjenta, gdy lekarz uzna że jest to konieczne ze względów medycznych. Lekarz w ramach nocnej opieki ordynuje leki, może wystawić zwolnienie, skierowanie do szpitala, jeśli uzna, że pacjent się do tego kwalifikuje. Może wydać zlecenie na zastrzyki, jak uzna że to konieczne. Są one wykonywane przez pielęgniarkę z nocnej opieki, a potem kontynuowane przez naszą pielęgniarkę rodzinną.

Działa to też w drugą stronę – jak lekarz rodzinny przepisze cykl zastrzyków, które muszą być wykonywane też w dni świąteczne, to też w ramach nocnej opieki te zastrzyki będą wykonywane.

Jak wyglądają wizyty domowe w ramach nocnej opieki? Kto o tym decyduje? Czy to jeden lekarz jest od wizyt domowych i ambulatoryjnych?

AD: To nie jest tak, że jest jeden lekarz w powiecie od nocnej opieki. Nasze białostockie placówki mają osobne zespoły do wizyt ambulatoryjnych i domowych. To lekarz decyduje, na podstawie zgłoszenia, czy wizyta domowa ma się odbyć. Dla celów dokumentacyjnych wszystkie szpitale mają obowiązek nagrywania zgłoszeń telefonicznych, one są przez rok przechowywane. Jest to pomocne rozwiązanie z punktu widzenia ewentualnych późniejszych skarg pacjentów.

Czy w ramach nocnej i świątecznej opieki pacjent może być przetransportowany do szpitala?

AD: Tu transportu sanitarnego nie ma. Jeśli jest jednak konieczność przewiezienia pacjenta do szpitala, a lekarz stwierdzi to na wizycie domowej, wzywa karetkę systemową i czeka na jej przyjazd z pacjentem, aby bezpiecznie go przekazać. Personel nocnej opieki zawsze czeka wtedy na zespół ratownictwa medycznego.

Są sytuacje nagłe, niepokojące, wypadki. Jak wtedy zorganizowana jest opieka zdrowotna? Co jest podstawą? SOR?

AD: SOR to nie panaceum na każdą naszą bolączkę, jest stworzony do obsługi zdarzeń nagłych. SOR jest takim trochę eksterytorialnym miejscem w szpitalu, bo jest częścią państwowego systemu ratownictwa medycznego. To oddział szpitalny, ale jego funkcjonowanie reguluje ustawa o ratownictwie medycznym. Jest częścią systemu, po zespołach ratownictwa medycznego.

W jakich sytuacjach możemy się tam zgłosić?

AD: Przepisy mówią, że na SOR zgłaszamy się w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego. Są tu trzy komponenty: nagłość wystąpienia objawów, ten objaw ma być na tyle niepokojący, że grozi w krótkim czasie pogorszeniem stanu zdrowia, śmiercią, poważnym uszkodzeniem funkcji ciała. Ten stan nagły ma powodować natychmiastowe podjęcie medycznych czynności ratunkowych i leczenie. Czyli to silna definicja. To nie jest np. brak leków na nadciśnienie, bo nie przedłużyliśmy recepty, to pójdę na SOR to mi ktoś wypisze. Oczywiście, taki pacjent zostanie przyjęty, pewnie po 4 godz. oczekiwania, bo to będzie kategoria niebieska.

A jak w praktyce to wygląda? Dostosowujemy się do tych zapisów prawnych?

AD: Bramy SORu są otwarte dla każdego pacjenta, tylko jeśli nasz stan nie jest stanem nagłego zagrożenia zdrowotnego, będziemy poddani segregacji medycznej, i jeżeli otrzymamy najniższą kategorię – niebieską i zieloną, możemy być nie przyjęci i przekierowani do POZ.

Zdarzyła nam się skarga na SOR pacjenta, który biegał i doznał kontuzji stawu skokowego. Nie była ona zbyt poważna, skoro dopiero pan po 4 dniach udał się na SOR. Pacjent był zbulwersowany, że siedział 3 godziny, a na SORze nic się nie działo. Został w końcu przyjęty, ale złożył skargę na czas oczekiwania. My zwróciliśmy mu uwagę, że to, że na korytarzu nic się nie dzieje, nie znaczy, że za drzwiami nie są ratowani pacjenci. Stąd mój apel: SOR jest miejscem dla każdego, ale w pierwszej kolejności ma zajmować się ratowaniem życia i zdrowia. Jeśli otrzymamy kategorię zieloną, czas oczekiwania może wynieść kilka godzin, to nie powinno być nic bulwersującego, bo to znaczy że nasz stan zdrowia jest na tyle stabilny, że nie musimy w pierwszej kolejności być przyjęci przez lekarza.

Właśnie, co oznaczają te kolory na SORze?

AD: To tzw. triaż, czyli segregacja medyczna pacjentów. Gdy trafiamy na SOR, meldujemy się w rejestracji, lekarz, ratownik albo pielęgniarka systemu ratownictwa dokonuje triażu. To wykwalikowany personel medyczny, który ma doświadczenie na oddziałach urazowych, aby stwierdzić, czy jak nie jestem po wypadku a boli mnie głowa, to za chwilę pęknie mi krwiak albo będzie udar. W zależności od tego, jaki jest nasz stan zdrowia, dostajemy kategorie medyczną. Czerwona oznacza, że mamy być przyjęci natychmiast, pomarańczowa – do 10 minut, a zielona lub niebieska – to stan niezagrażający życiu i zdrowiu, oczekiwanie może wynieść do 240 minut, czyli do 4 godzin.

Kiedy pacjent może zostać przekierowany z SORu do poradni specjalistycznej lub POZ?

AD: Najczęstsze przypadki dotyczą sytuacji, gdy pacjenci nie zostali zaopatrzenie w kontynuację leków, a czują, że np. z ciśnieniem coś się dzieje. Przychodzą na SOR, mają utrwalone nadciśnienie od wielu lat, ale nie wzięli dziś leków. SOR nie jest miejscem do ustabilizowania stabilnego ciśnienia i gdzie można przyjść po wystawienie recepty. Tacy pacjenci mogą być przekierowani do lekarza rodzinnego lub specjalisty. My jako płatnik określamy wysokość ryczałtów na SORach przeprowadzając analizę stanu ciężkości pacjentów. Jest tu 6 sześć grup, dwie pierwsze to pacjenci z procedurami medycznymi, które kwalifikują się do POZ. I tych grup nadal na SORach jest najwięcej.

Czyli SOR-y obciążane są nie swoją pracą.

AD: Jeszcze do niedawna była praktyka wypisywania przez lekarzy rodzinnych skierowań na SOR-y, teraz w systemie nie ma takiej możliwości. Przepisy mówią, że na SOR idzie się bez skierowania.

A na co najczęściej się skarżymy w przypadku SOR-ów?

AD: Długi czas oczekiwania – to najczęściej. Zdarzają się też skargi na nieprzyjęcie pacjenta na SOR. My jako oddział monitorujemy bardzo szczegółowo, jak tryb przyjęcia od zespołu ratownictwa medycznego (ZRM) wygląda, czy zawsze pacjent jest przyjmowany, badamy też czas przyjęcia. Powinno to być płynne, aby karetka nie czekała, bo ktoś inny może tego zespołu potrzebować. Dopuszczalny czas przyjęcia to 15 minut, jeśli trwa to dłużej zaczynamy pytać szpital dlaczego było przekroczenie. Pytamy też, dlaczego nie przyjęto pacjenta od ZRM, czasem kończymy nakładaniem kar umownych na szpitale.

Czy pacjent może wybrać sobie SOR, na który trafi jadąc karetką? Skoro mamy wolny wybór szpitala?

AD: Tu nasza zgoda jest ograniczona, takiej dowolności nie ma. Pacjent może mieć swoje preferencje, ale decyduje kierownik zespołu ratownictwa medycznego, bądź wskazanie od naczelnego dyspozytora medycznego od wojewody.