choroby zakaźne – Radio Orthodoxia 102,7FM

Pytanie do specjalisty 2025. Kto przynosi, a kto roznosi choroby zakaźne?

Julia Ochrymiuk — Thu, 10 Jul 2025 13:41:00 +0000

Kto przynosi, a kto roznosi choroby zakaźne?

prof. Joanna Zajkowska

Gościem prof. Jana Kochanowicza była prof. Joanna Zajkowska z Kliniki Chorób Zakaźnych i Neuroinfekcji Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty. Kto przynosi, a kto roznosi choroby zakaźne? – prof. Joanna Zajkowska

00:00 / 00:30:25

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2025 roku.

Choroby zakaźne – kto przynosi, a kto roznosi? Takie przewrotne trochę pytanie.

Są choroby, które są przenoszone, roznoszone i noszone. Czyli mamy nosicielstwo pewnych chorób, możemy przekazywać je sobie nawzajem, czyli człowiek człowiekowi grozi pewnym zakażeniem, ale mamy też choroby wektorowane, które przenoszą np. owady takie jak kleszcze, komary czy muchy krwiopijne.

Komary są chyba takie najbardziej popularne na świecie z powodu przenoszenia malarii.

Tak, uważa się, że komar to jedno z najniebezpieczniejszych zwierząt, mimo że jest malutki. Ale liczba zachorowań na malarię jest bardzo duża, śmiertelność wśród małych dzieci do 5 lat jest bardzo duża w krajach, gdzie tej malarii jest dużo.

Wróćmy do tego człowieka. Dlaczego on jest tak niebezpieczny w przenoszeniu chorób zakaźnych?

Dlatego, że człowiek ma swoje własne bakterie: 80 mld w jamie ustnej, kilogram w jelitach, ma jeszcze kożuch bakterii na własnej skórze i my te bakterie między sobą wymieniamy. Wśród nich mogą znaleźć się te, które mogą być dla nas groźne. Np. takie, które nabierają oporności na antybiotyki. Tych bakterii się boimy w szpitalu. Osoby wielokrotnie hospitalizowane mogą być nosicielami bakterii, które nie boją się antybiotyków. Możemy także w sezonie zakażeń górnych dróg oddechowych, czyli jesienno-zimowym, kichać, kaszleć i przekazywać sobie ze śliną bakterie i wirusy, które mamy i zarażać innych. Tutaj grypa jest świetnym przykładem, gdy jedna osoba chora potrafi zakazić wszystkich dookoła. I mamy jeszcze choroby brudnych rąk – mamy w jelicie bakterie, które wydalamy, gdy nie domyjemy rąk, możemy je gdzieś pozostawić.

Co to znaczy bakterie odporne na antybiotyki? Wydaje się, że antybiotyki powinny sobie poradzić z bakteriami?

Antybiotyk działa przeciwko pewnemu rodzajowi bakterii, które są na niego wrażliwe. Używamy tego antybiotyku np. mając anginę, czyli celujemy w pneumokoki czy streptokoki w gardle, ale ten antybiotyk będzie też wymiatał bakterie, które mamy w przewodzie pokarmowym, jeśli spożywamy go drogą pokarmową. A bakterie jeszcze takim przepisem na odporność na antybiotyk między sobą się wymieniają, czyli te bakterie niegroźne, które mamy w jelicie mogą ten przepis na odporność zachować i przekazać kolejnej bakterii. Potem pacjent zażywa antybiotyk, on zadziała na te, które są na niego wrażliwe, a pozostaną te, które zdobyły przepis na odporność.

Przykładem roznoszenia chorób zakaźnych jest kot i toksoplazmoza. Jak to jest ze zwierzętami domowymi i przenoszeniem chorób zakaźnych?

Tak naprawdę kot i pies, czyli te zwierzęta, które mamy w domu, rzadko są źródłem zakażenia. Jeśli chodzi o koty, to raczej te dzikie, które zakopują swoje odchody w ogródkach, potem jak niedostatecznie umyjemy wyciągane z ziemi warzywa, możemy się zakazić toksoplazmozą. Kot domowy rzadko zakaża, musiałby być chory, wydalać kał biegunkowy i wtedy jak sprzątamy kuwetę i nie domyjemy potem rąk, to jest ryzyko. Samo głaskanie zdrowego kota niczym nam nie grozi. Raczej jedzenie surowego mięsa świni, bo toksoplazmoza jest w tkankach tych zwierząt.

Natomiast psy kojarzą się ze wścieklizną. Jak duże jest tutaj zagrożenie?

Jeżeli chodzi o psy, są one w Polsce regularnie szczepione, dzikie psy u nas raczej nie występują.

Są natomiast u nas ogniska wścieklizny identyfikowane, ale to jest zoonoza, która jest w lesie, gdzie zwierzęta zakażone po jakimś czasie giną. Jeżeli mamy informację o takim ognisku, teren jest zamykany, zwierzęta giną i ognisko wygasa.

Natomiast na pewno trzeba wystrzegać się kontaktów z dzikimi zwierzętami, które dziwnie się zachowują.

Mamy świetną profilaktykę, czyli szczepimy każdego, kto został ugryziony bądź podrapany przez zwierzę domowe lub dzikie, jeśli nie wykluczymy u niego wścieklizny. Może to być wiewiórka, jeż, dziki kot, albo np. podrapanie przez małpę w trakcie wycieczki do Tajlandii. W Indiach, Azji wścieklizna intensywnie występuje, małpy, czy dzikie psy mogą być źródłem. W tych krajach są zgony z powodu wścieklizny.

Jak wygląda proces szczepienia na wściekliznę? Jeśli był to kontakt z dzikim zwierzęciem, to zwykle po takim zranieniu ostatni raz było widziane i nie wiemy czy było chore.

Mamy dwa scenariusze. Wszystko zależy od tego, czy zwierzę znamy i możemy wykluczyć wściekliznę. Jak znamy i żyje, możemy je złapać, to podlega obserwacji. Zakażone zwierzę zdycha w 5 dni jak ma wściekliznę. Jak przeżyje 10 dni, odstępujemy od szczepień. Natomiast jeśli zwierzę zbiegło, albo nie jesteśmy w stanie go zidentyfikować i zbadać, zakładamy że może mieć wściekliznę i wtedy szczepimy.

A jeśli pies ma dokument, że był szczepiony od wścieklizny?

Powinniśmy i tak poddać go obserwacji, nie zawsze szczepienie może być w stu procentach skuteczne, także nie zawsze dokument jest prawdziwy. Dlatego jak jest możliwość, poddajemy psa obserwacji.

Często mamy takie ostrzeżenia, że na określonym terenie będzie odbywać się szczepienie lisów od wścieklizny. Czy takie akcje są skuteczne?

To program, który się sprawdził. Na zachód od Wisły już ognisk wścieklizny praktycznie nie ma, bo tam systematycznie były prowadzone te programy. U nas zwierzęta przemieszczają się ze wschodu, gdzie sytuacja ze wścieklizną jest inna i ogniska się pojawiają. Ale szczepienia są skuteczne, o czym świadczy to, że populacja lisów się rozmnożyła, one nie giną z powodu wścieklizny. Ekolodzy nawet podnoszą, że zaburzamy przez to trochę populację dzikich zwierząt, bo ona powinna sama się regulować, ale my siebie w ten sposób chronimy, likwidując ogniska wścieklizny.

Warto dodać, że wściekliznę przenoszą też nietoperze, mimo że są roślinożerne i właściwie nie powinny jej mieć, ale ugryzienie czy zadrapanie przez nietoperza też jest wskazaniem do szczepienia.

Porozmawiajmy jeszcze o kleszczach? Wiemy że przenoszą kleszczowe zapalenie mózgu, boreliozę. Ale to chyba nie wszystkie zagrożenia? Jak wygląda obecnie sytuacja z chorobami odkleszczowymi?

Liczba zachorowań nam dramatycznie rośnie, sprzyjają temu zmiany klimatyczne. Kleszczowe zapalenie mózgu, które nam pokazuje, że mamy coraz więcej przypadków, jest taką chorobą wskaźnikowa, że może też być wzrost innych chorób. Dlatego że kzm w postaci neurologicznej możemy policzyć, pacjenci trafiają do szpitala. Natomiast borelioza może być leczona ambulatoryjnie, nie wszystkie przypadki są zgłaszane, nie wszystkie są też identyfikowane.

Wśród chorób odkleszczowych poza kzm, które jest najgroźniejsze, mamy łagodniejszą boreliozę, a także anaplazmozę, chorobę gorączkową, która może sama ustąpić bez leczenia antybiotykiem, a także rzadsze babezjozę lub tularemię.

Czym objawiają się te choroby odkleszczowe?

Na pewno gorączka, ból głowy, po kontakcie z kleszczem, powinny skłaniać do kontaktu z lekarzem. W przypadku tularemii pojawia się powiększenie węzłów chłonnych i długo utrzymuje. Diagnostyka jest trudna, czasem jest lęk, że to choroba nowotworowa. Na pewno każde powiększone węzły chłonne powinniśmy też skonsultować z lekarzem.

W ostatnich latach zimą mrozu za bardzo u nas nie ma, te kleszcze są aktywne cały czas.

Kleszczom mróz nie szkodzi, o czym świadczy chociażby to, że żyją na dalekiej Syberii. Natomiast łagodna zima i brak pokrywy śnieżnej sprzyja przeżyciu populacji drobnych zwierząt – myszki, nornice to pierwsi żywiciele kleszczy. Temperatura powyżej 7-10 stopni C. pobudza kleszcze do aktywności i jak mają dużo drobnych żywicieli to żerują i się mnożą. Słyszymy od mieszkańców naszych terenów, że takiej ilości kleszczy, jak teraz, nie obserwowano przed laty. To obserwacje są nie tylko z Polski, także z krajów sąsiednich. Wszędzie kleszczy jest więcej i więcej jest kleszczy zakażonych. Jak nam zmniejszają się pory przejściowe, szybko mamy temperaturę powyżej 10 st., to jednocześnie żerują formy młode i starsze kleszczy i zakażają się wtedy nawzajem. Stąd mamy większy odsetek zakażonych kleszczy. A to znaczy, że jest większe ryzyko zachorowania po ukłuciu przez kleszcza. Dlatego koniecznie powinniśmy się szczepić.

Oprócz szczepienia, co jeszcze uchroni nas od kleszczy?

Należy dbać o właściwe ubranie i używać repelentów, czyli środków odstraszających czy zniechęcających. Kleszcze u nas są ślepe, one nie widzą, ale wyczuwają temperaturę, drgania, zapach składników potu. Jak użyjemy repelentu, nie będziemy postrzegani przez jakiś czas jako apetyczny kąsek. Tylko te repelenty działają zwykle 3-4 godziny, potem trzeba użyć je ponownie.

Ostatnio toczyła się też dyskusja, czy opryskiwać Białystok od kleszczy.

Trudne pytanie. Zależy od miejsca. Jak jest to teren przedszkola czy parku miejskiego, gdzie jest dużo dzieci, to może tak. Jest to jednak chemiczna ingerencja i wkraczanie w środowisko, które się samo reguluje. Są wątpliwości, czy stosowanie chemii przyniesie więcej pożytku czy szkody.

Czy to prawda, że kleszcze nie lubią też niektórych roślin, np. kocimiętki? Może warto wtedy je posadzić w swoich ogródkach.

Nie wiem czy odstrasza kleszcze, może raczej nie zachęca zwierząt, które przenoszą kleszcze, żeby buszowały w tych roślinach. Pamiętajmy, że sam kleszcz przemieszcza się na małe odległości, przenoszą go natomiast w różne miejsca ptaki i drobne zwierzęta.

A ptaki wędrowne, które do nas przylatują np. z Afryki, jak bociany. Czy one coś przenoszą?

Na pewno przenoszą pasożyty, które na nich bytują, ale nie mam wiedzy, czy jest to coś groźnego dla człowieka. Zresztą bociany nie mają bezpośredniego kontaktu z człowiekiem.

A inne zwierzęta, które wędrują? Mamy ocieplenie klimatu, z południa docierają do nas zwierzęta, które mogą być nosicielami różnych chorób? Czy możemy spodziewać się, że pojawi się u nas chociażby malaria?

Są prowadzone badania środowiskowe, wiemy, że z transportem, statkami, pojawiły się komary tzw. gatunki inwazyjne, które przenoszą choroby takie jak chikungunya, denga, która pojawiła się już w Europie, w krajach południowych i być może pojawi się u nas. Ale na razie bardziej trzeba by uważać jadąc na urlop do Hiszpanii, Włoch, Portugalii, bo tam te choroby są.

Na co zwrócić uwagę podczas dalekich wyjazdów, aby nie wrócić z chorobą?

Jako zakaźnik uważam, że najważniejsze jest częste mycie rąk. Najwięcej bakterii jest na powierzchniach, na klamkach, różnych przedmiotach. Trzeba też zwracać uwagę na to, co jemy i pijemy. Nie pijemy wody, o której nie wiemy, skąd pochodzi, także np. napoi z kostkami lodu nieznanego pochodzenia. I ważne są repelenty, tam gdzie występują komary czy muszki, a jeśli widzimy że tubylcy noszą długie rękawy, my też takie nośmy, nawet jak jest gorąco. To ochroni nas przed pokłuciami.

Szczepienia nas ochronią?

Nie przed wszystkim, ale przed wieloma chorobami. Uważam, że szczepienia to nasza przyszłość, bo nasz styl życia tak się zmienił, że uodparniamy się dosyć słabo i musimy uzupełniać to szczepieniami. To wielkie odkrycie ludzkości, że zlikwidowaliśmy najgroźniejsze choroby, przynajmniej w warunkach europejskich. Nasze dzieci nie chorują już na gruźlicę, dur brzuszny, zapalenie opon wywołane przez Haemophilus influenzae. I jeżeli wybieramy się w rejon świata, gdzie zagraża nam np. japońskie zapalenie mózgu czy żółta gorączka, powinniśmy koniecznie pamiętać o szczepieniu. Jeśli chodzi o malarię, nie ma szczepienia, ale chemioprofilaktyka.

Warto też pomyśleć o szczepieniu przeciwko błonicy, jeśli minęło 10 lat od ostatniego szczepienia, które przyjmujemy w wieku 18-19 lat. Jest taka szczepionka: błonica, tężec, krztusiec, którą można podać, zawsze to się nam przyda, te choroby występują w różnych rejonach świata.

Mamy do czynienia ostatnio z wszechobecną antybiotykoterapią, gdy idziemy z infekcją do lekarza, rzadko wychodzimy bez antybiotyku. Czym to grozi?

To sytuacja bardzo alarmująca, mówi się że będzie kolejna pandemia wywołana przez szczepy wielooporne. Stąd ta powszechna edukacja, aby nie brać antybiotyków bez potrzeby. Nie ma profilaktyki antybiotykowej, nie można ich brać na zapas, na wszelki wypadek. Bierzemy antybiotyk tylko kiedy trzeba, nie dłużej niż trzeba i celowany na konkretne bakterie. W środowisku medycznym staramy się ograniczać antybiotykoterapię do sytuacji niezbędnych. Antybiotyk nie powinien też nam wybić bakterii do ostatniej, tylko zmniejszyć ich ilość do takiego poziomu, aby nasza immunologia sobie z resztą poradziła. Obecnie jest tendencja do skracania długości terapii, może sytuacja się zmieni. Problem jest, szczególnie w krajach poza Polską, jak Indie, Ukraina, to kraje gdzie jest dużo generyków i dużo szczepów wieloopornych, na wiele antybiotyków.

Czyli powinniśmy stawiać na odporność naturalną, a starać się przy błahych infekcjach nie wspomagać się antybiotykiem. Nasza odporność jako społeczeństwa wtedy też wzrośnie.

Dbanie o dobrą kondycję, wysypianie się i dobrą dietę, na pewno pomaga nam w utrzymaniu dobrej immunologii. Natomiast naturalne starzenie się powoduje, że słabnie ta odporność, gorzej radzimy sobie z infekcjami. Ale przed podjęciem decyzji o antybiotykoterapii, zawsze warto skonsultować się z lekarzem, dlatego że mamy dobre metody diagnostyczne, które pozwalają nam określić, czy to infekcja wirusowa czy bakteryjna.

Pytanie do specjalisty – Szczepienia w zwalczaniu chorób zakaźnych

Paulina Bojarska — Thu, 28 Jul 2022 17:47:00 +0000

Pytanie do specjalisty – Szczepienia w zwalczaniu chorób zakaźnych

prof. Robert Flisiak

Szczepienia w chorobach zakaźnych były tematem ostatniej audycji z cyklu „Pytanie do specjalisty”. Gościem prof. Jana Kochanowicza był prof. Robert Flisiak, kierownik Kliniki Chorób Zakaźnych i Hepatologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty – Szczepienia w zwalczaniu chorób zakaźnych

00:00 / 00:35:08

Choroby zakaźne i szczepienia, to praktycznie znak równości. Wielu chorobom zakaźnym możemy zapobiec, bo szczepienie zapobiega infekcji. Skąd wzięły się szczepienia? Jak medycyna wpadła na ten pomysł, że można chronić się przed chorobami zakaźnymi szczepieniem?

To sięga początków XX wieku i tak naprawdę zaczęło się od legendarnych postaci Jennera i Pasteura, którzy wynajdywali szczepionki przeciw ospie i przeciw wściekliźnie. Wtedy to były choroby uznawane za straszne, które niosły ze sobą zgubę dla ludzkości, powodowały wymieranie całych miast, całych krajów. My już zapomnieliśmy o tym i o tym nawet podręczniki historii tylko wzmiankują delikatnie, że bywały takie epidemie, które powodowały wymarcie 80 – 90% populacji niektórych miast w średniowieczu. Czyli to nie było dziesiątkowanie, ale co 10. przeżywał. Ta niepamięć taka to jest miejsce dla nauki historii być może, ale też leży w mojej ocenie u podstaw tego co obserwujemy i co nazywamy ruchami antyszczepionkowymi. To negowanie wartości szczepień i mówienie o tym, że one przynoszą więcej szkody niż pożytku bierze się z niepamięci historycznej po prostu, a ta pamięć nie musi sięgać wcale średniowiecza. Wystarczy, że cofniemy się do połowy XX wieku, kiedy panowała straszna choroba polio, powodująca długotrwałe umieranie w męczarniach. W krajach, które były technologicznie rozwinięte, powodowała konieczność przebywania chorych w tak zwanych płucach mechanicznych, które zapewniały oddychanie osobom dotkniętym polio, u których układ oddechowy nie mógł funkcjonować ze względu na porażenie mięśni oddechowych. I wtedy pojawili się wielcy Polacy, jak białostoczanin Sabin, i Koprowski, którzy pracowali nad szczepionkami i te szczepionki spowodowały, że polio praktycznie zanikło. W tej chwili notujemy pojedyncze przypadki gdzieś tam w Afganistanie i wydaje się, że to już nas nie dotyczy. A to nie jest tak. Jeżeli zaniechamy szczepień, to jeżeli drobnoustrój istnieje na Ziemi, a nasz organizm, nasz układ immunologiczny nie pamięta o istnieniu takiego drobnoustroju, to będziemy narażeni na zakażenie i ciężki być może przebieg tego zakażenia.

Ja z gabinetu lekarskiego pamiętam jeszcze pacjentów z zespołem post polio, zniekształconych, poruszających się z trudem. Ci pacjenci jeszcze się trafiają, a szczepienia, o których nie chcemy w tej chwili pamiętać, uratowały dla społeczeństwa funkcjonalność, to że nie mamy zachorowań. Z historii medycyny pamiętamy też obserwację Jennera, że dojarka, która doiła krowy, nie bała się ospy, ponieważ chorowała na krowiankę. To jest chyba taki najlepszy przykład tego, że przejście łagodnego zakażenia, kontakt z nieżywym wirusem czy z wirusem nieco innym, uszkodzonym, uodparnia nas, uczy układ immunologiczny jak zapobiec kolejnym zakażeniom.

I tego przykład mamy w tej chwili z ospą małpią, gdzie wiemy, że osoby zaszczepione przeciwko ospie prawdziwej, są uodpornione w znacznym stopniu przeciwko ospie małpiej.

Jakie mamy rodzaje szczepionek? Czy możemy to porównać np. z rodzajami leków?

Mamy różnego rodzaju szczepionki. Są szczepionki, których konstrukcja jest oparta na żywym materiale, na wirusach czy bakteriach pozbawionych zjadliwości. Te szczepionki wydają się być takie najbardziej naturalne, bo dostarczamy do organizmu substancję antygenową, która pobudza układ immunologiczny przed tym drobnoustrojem, ale jednocześnie nie dostarczamy materiału genetycznego albo elementów struktury powierzchni tego drobnoustroju, które gwarantują inwazję. To jest najbardziej tradycyjna wersja szczepionek.

Mamy też szczepionki takie, które są rekombinowane, gdzie jakiś drobnoustrój, np. drożdże, które się intensywnie namnażają, mają wszczepiony jakiś gen i produkują gen odpowiedzialny za produkcję jakiegoś antygenu, przed którym się chcemy chronić. Produkują w dużych ilościach ten antygen dla naszych potrzeb. Potem my zbieramy ten antygen z tej hodowli drożdży i podajemy jako gotowy materiał. Nie ma tu zagrożenia, że tam „zapałęta się” jakiś żywy drobnoustrój. Dlatego szczepionki żywe stwarzają jednak zagrożenie, że a nuż się nie udało całkowicie wyeliminować patogenności. I dlatego szczepionki żywe mają swoje ograniczenia. Nie można ich podawać w niektórych sytuacjach, np. przy chorobach gorączkowych, nie można ich obok siebie podawać w krótkim odstępie czasu. Najlepszym przykładem szczepionki rekombinowanej, gdzie drożdże były producentem, była pierwotna szczepionka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.

I wreszcie są szczepionki, które są najnowocześniejszym, najnowszym osiągnięciem ludzkości, które wykorzystaliśmy po raz pierwszy przy COVID-19. To nie jest prawda, że dopiero w roku 2020 zaczęto nad nimi prace. Prace nad nimi zaczęto kilkadziesiąt lat temu, na przełomie XX i XXI wieku. O co chodzi w tych szczepionkach? Otóż one zawierają fragmencik DNA materiału genetycznego wirusa, który odpowiada za wyprodukowanie przeciwciał, ale już przez komórki własne organizmu ludzkiego. Ten fragment materiału genetycznego nie ma prawa się namnażać w komórce człowieka, ponieważ nie zawiera elementów niezbędnych do konstrukcji pełnej cząsteczki wirusa.

Czyli nie ma tego programatora do replikacji namnażania wirusów.

Tak, on może tylko spowodować produkcję konkretnego fragmentu tego wirusa, ale przez komórki własne naszego organizmu. Te szczepionki okazały się najbardziej skuteczne, bo przecież widzieliśmy, jak dużo producentów wystartowało z badaniami klinicznymi, ze szczepionkami przeciw SARS-CoV-2, a tak naprawdę okazało się, że do rejestracji dopuszczonych zostało 4 -5 szczepionek, z czego dwie właśnie w technologii mRNA. Potem okazało się, że szczepionki nie mRNA niestety nie zapewniają tak silnej odpowiedzi immunologicznej jak te dwie, które ostatecznie, na to wygląda w tej chwili, zdominowały tę technologię i zdominowały produkcję szczepionek przeciw COVID-19. Technologia tej matrycy mRNA może być łatwo zastosowana do wszystkich chorób i mówi się już w tej chwili, że szczepionki przeciw grypie będą już teraz produkowane na tej platformie mRNA. Ona jest po pierwsze najtańsza przy takiej masowej już produkcji, a po drugie jest najskuteczniejsza.

Przy okazji SARS-CoV- 2 ruchy antyszczepionkowe zaczęły podnosić, że jaka jest skuteczność szczepień, skoro osoby zaszczepione też chorują, też się zakażają. Więc jaka jest skuteczność szczepień? Bo rzeczywiście człowiek, który się zaszczepił, powinien się czuć bezpieczny, a choruje. Kto ma rację?

Chyba najlepszym dowodem na to, kto ma rację jest fakt, że jakoś antyszczepionkowców nie ma wśród tych, którzy pracowali wśród chorych z COVID-19, którzy widzieli na własne oczy, zwłaszcza po tym okresie, gdy pojawiły się szczepienia, jaka różnica była w przebiegu choroby, jacy chorzy dominowali, jak chorowali ci, którzy dostali szczepionkę i ci, którzy nie dostali. Oczywiście my to potem ubraliśmy w prace naukowe, w publikacje. Z polskich ośrodków z programu SARSTer wyszły 2-3 publikacje o szczepieniach i o wpływie szczepienia na przebieg kliniczny choroby. Ale jeżeli chcę przemówić do słuchaczy, to proszę Państwa – wśród zakaźników nie było antyszczepionkowców. Był jeden wyjątek osoby, która ma specjalizację chorób zakaźnych i głośno mówiła o swoich poglądach antyszczepionkowych, tylko że ten pan doktor nie prowadził chorych covidowych.

W jakiej formie są dostępne szczepienia? Raczej zawsze kojarzy nam się to z zastrzykiem. Czy to jest jedyna forma podawania szczepionki?

To jest najczęstsza metoda i wydaje się najbardziej skuteczna, ale mamy przecież szczepionki od polio chociażby, które były szczepionkami doustnymi. A skoro już wróciliśmy do polio, to w tamtych czasach, latach 50., gdy polio było uznawane za straszną chorobę, te szczepionki nie były bezpieczne. Zdarzały się przypadki zgonów i nikt nie kwestionował tego, że one są niebezpieczne, ale mimo to nikt nie miał wątpliwości, że szczepić się należy, bo w każdej rodzinie, w otoczeniu, ludzie widzieli tych chorych, tych umierających i wiedzieli, jakim błogosławieństwem jest szczepienie.

Poza tymi doustnymi szczepionkami pojawiają się w tej chwili donosowe szczepionki, zwłaszcza atrakcyjne dla dzieci. Ale dominować będą te, które są podawane parenteralnie.

Jakie jest Pana profesora zdanie na temat zaleceń szczepiennych w czasie podróży? Wyruszamy w różne zakątki świata, mamy kontakt z bakteriami, wirusami, które nie są codziennością w naszej strefie klimatycznej. Część szczepień przy wyjazdach do niektórych krajów jest obowiązkowa. Czy jednak zdecydować się na takie szczepienia, które są tylko zalecane?

Ta sytuacja się zmienia i to trzeba patrzeć w zależności od kraju. W większości przypadków jadąc do krajów tropikalnych, będą wymagania szczepienia przeciwko żółtej gorączce. To jest choroba, która w naszym rejonie świata nie stanowi problemu, ale szczepienia są bardzo rozpowszechnione i zalecane w wielu krajach. Musimy pilnować szczepień, ale też profilaktyki, np. przeciwmalarycznej, jeżeli jedziemy do kraju, w którym występuje malaria, czy jak poprawnie po polsku powinniśmy mówić zimnica, chociaż w ostatnich latach w Polsce odchodzi się od polskich nazw chorób (przykładem jest odejście od posocznicy na rzecz sepsy). Ale wracając do tematu, musimy w tym momencie uzyskać poradę lekarza, który się specjalizuje w medycynie podróży, ponieważ te zalecenia zmieniają się. Światowa Organizacja Zdrowia zmienia je regularnie. Zresztą na stronie Światowej Organizacji Zdrowia, jak również Europejskiego Centrum Kontroli Chorób są specjalne informacje dla podróżujących i najlepiej tam je znaleźć. Będą kraje, gdzie na przykład musimy uważać na wirusowe zapalenie wątroby typu A, o którym rozmawialiśmy ostatnio, wtedy trzeba przestrzegać zaleceń spożywania posiłków czy picia wody tylko butelkowanej i przygotowanej w sposób profesjonalny. Także to nie tylko szczepienia, w przypadku podróży może wchodzić też w grę np. przyjmowanie też leków przeciwmalarycznych.

Ostatnie miesiąca żyjemy konfliktem zbrojnym na Ukrainie. Przy tej okazji pojawiły się doniesienia epidemiologiczne o zagrożeniu cholerą w Mariupolu. Czy jest to realne zagrożenie? Czy jest to raczej skutek takiej wojny propagandowej? Czy powinniśmy się niepokoić, że mamy doniesienia z sąsiedniego państwa o chorobie, która zdawałoby się występuje tylko w odległych krajach o niskim poziomie higieny?

Cholera jest przypisana do każdego miejsca, w którym dochodzi do katastrofy spowodowanej czymkolwiek, czy wojną, czy tak, jak to było na Haiti kilka lat temu, trzęsieniem ziemi, gdzie zaczyna być problem z wodą, z odprowadzeniem ścieków, gdzie rozkładają się szczątki ludzkie, zwierzęce, stanowiące pożywkę dla bakterii. Zwłaszcza w sytuacji, gdy pojawia się wyższa temperatura, ten problem zawsze wystąpi. I wystąpi problem wszystkich chorób przenoszonych drogą pokarmową. Ale cholera jest takim najbardziej namacalnym, najszybciej rozprzestrzeniającym się patogenem, którego efekty działania w takich sytuacjach widać najszybciej. Na szczęście to się zwykle ogranicza tylko do tego obszaru, gdzie mamy do czynienia z zanieczyszczeniami wody, pożywienia.

Czyli nie mamy takiego niebezpieczeństwa, że to się przeniesie do Polski? Czy możemy w jakiś tam sposób temu zapobiegać?

Zapobieganie polega na tym, co u nas się dzieje od dziesiątków lat, czyli poprawianiu warunków higieny w zakresie wodociągów i kanalizacji. To jest to, co chroni nas przed chorobami przenoszonymi drogą pokarmową. No i oczywiście higiena, wypracowane standardy, które weszły w życie od dziesiątków o ile nie setek lat.

Panie profesorze, skąd taka popularność ruchów antyszczepionkowych? Zdaje się, że jesteśmy społeczeństwem cywilizowanym, wykształconym, gdzie informacja medyczna jest dostępna. W moim domu rodzinnym nie było żadnych dyskusji na temat tego, czy szczepić dzieci czy nie. Rzeczą naturalną było, że jest kalendarz szczepień i szczepimy, chyba, że są jakieś konkretne przeciwwskazania. Natomiast od kilku lat obserwujemy bardzo taką zagorzałą dyskusję, która mam wrażenie, zyskuje na popularności.

Tak, jak powiedziałem, wynika to z niepamięci historycznej. Z tego, że nie pamiętamy już tych pacjentów z polio chociażby, że te choroby, które ewentualnie pojawiały się, nie były takie straszne, nie były takie okrutne, nie powodowały kalectwa. To nawet nie śmierć pozostaje w pamięci, ale ten sąsiad czy dziecko sąsiada, które przez całe lata przypomina swoim kalectwem o chorobie, której można zapobiec. To właśnie te przypadki zapewniają pamięć. Teraz już praktycznie nie widzimy ludzi po polio. W związku z tym ta niepamięć powoduje, że lekceważymy problem, że dla nas wydają się poważnym zagrożeniem rzekome doniesienia o zagrożeniu życia, zdrowia po szczepieniu, gdzie na przykład nie jesteśmy w stanie zrównoważyć korzyści wobec ryzyka. W pewnym momencie Europejskie Centrum Kontroli Chorób, żeby przekonać te osoby, zaczęło rzetelnie przedstawiać wyliczone ryzyko dla różnych grup wiekowych, a nawet płci, bo narósł problem zakrzepicy po szczepieniu. Okazało się, że to ryzyko u osób wraz z wiekiem faktycznie równoważy się, ale ta równoważność dopiero następuje w wieku bardzo niskim. Natomiast u osób w wieku 50-60 lat, były kilkusetkrotnie mniejsze zagrożenia wystąpieniem choroby zakrzepowej po szczepieniu, niż w przypadku przejścia przez COVID. To też nie przekonywało niestety. Bo tak jak powiedziałem, najbardziej dba o naszą pamięć historyczną ten przykład sąsiada, kogoś w rodzinie, kto zmarł, a nawet kalectwa pochorobowego. Ale takich chorób, które prowadziły do kalectwa, w XX wieku mieliśmy niewiele. Właściwie właśnie tylko polio dawało takie świadectwo tragedii do jakiej może dojść bez szczepień.

Zapomnieliśmy też o gruźlicy, której dzięki szczepieniom praktycznie nie mamy w tej chwili. To są sporadyczne przypadki.

Tak, ale z drugiej strony pojawiają nam się przypadki gruźlicy lekoopornej. To też jest zapewne w jakiejś mierze wynikiem coraz mniejszego zainteresowania szczepieniami. Ja nie wierzę, że apelowanie o odpowiedzialność społeczną przyniesie efekt, ale to odgrywa kluczową rolę, bo chroniąc siebie przed zakażeniem, chronimy też wiele osób, w tym tych, u których zakażenie nabyte od nas może być znacznie bardziej groźne. Mówię tutaj o osobach z innymi schorzeniami, osobach w podeszłym wieku, z deficytami odporności.

Brak pamięci historycznej to rzeczywiście chyba najtrafniejsze spostrzeżenie. Z drugiej strony jeśli 90% populacji danego miasta czy wsi wymierało na chorobę zakaźną, to tak na dobrą sprawę nie miał kto pamiętać.

Wystarczyło, że sąsiednia wioska pamiętała, jak pojawiła się możliwość zapobiegania, wtedy nie szczepieniami, ale na przykład poprzez zakrywanie twarzy, poprzez umiejętne obchodzenie się ze zwłokami, ludzkość uczyła się tych zasad higieny. Wówczas przyjmowano te osiągnięcia wiedzy epidemiologicznej i stosowano je nawet wtedy, kiedy nie było szczepień.

Nawet gdybyśmy nie mieli takiej informacji, to wędrówka do źródła, które dawało czystą wodę ratowało nieraz całą społeczność. Mamy tu np. świętą Górę Grabarkę i źródełko, które uratowało ludzi, dając im czystą wodę. Do dzisiaj korzystamy z tego przepięknego źródła. Panie profesorze, szczepienia może wywołują taki lęk, bo my nie rozumiemy, co dzieje się w naszym układzie immunologicznym? Wiadomo, że jak mamy gorączkę to bierzemy leki od gorączki, jak mamy bakteryjne zakażenie -bierzemy antybiotyk. W jaki sposób możemy w prosty sposób wytłumaczyć działanie szczepionki, bo to niezrozumienie może być powodem niepewności przy szczepieniu.

Trudno mi się z tym zgodzić, bo przecież na lekcjach biologii już w szkole podstawowej uczy się tych podstawowych elementów immunologii, że jeżeli jest antygen to przeciwko niemu pojawiają się przeciwciała i że te przeciwciała służą do zwalczenia. Potem ta wiedza we wszelkiego rodzaju szkołach jest powtarzana i dla mnie szokiem jest, że pojawili się ludzie, którzy wątpili w sens takiego mechanizmu. To w jaki sposób powstaną te przeciwciała, to jest już sprawa technologii. Natomiast istota sprawy polega na tym, żeby pobudzić nasz organizm do działania mechanizmów ochronnych przed drobnoustrojom, żeby przygotować się. Tak naprawdę jest to bardzo naturalny proces, bo każdy z nas w życiu przechodził wielokrotnie proces szczepienia naturalnego poprzez infekcję.

Wystarczy tu wspomnieć o tym szczycie zachorowań, różnego rodzaju infekcjach u dziecka w pierwszym roku chodzenia do przedszkola.

To prawda. I ono nabywa tej odporności, szczepiąc się tak jakby naturalnie tymi drobnoustrojami, przeciwko którym nie mamy szczepionek, bo ich nie wyprodukowano, bo nie uznano za celowe, bo się to nie opłacało firmom, bo te patogeny nie powodują aż takiego zagrożenia, jak te, przeciwko którym zaczęto produkować. Trudno to prościej wytłumaczyć, jak w ten sposób, że możemy dzięki temu uchronić się przed koniecznością doświadczania szczepienia się w sposób naturalny. Oczywiście będą tacy, którzy powiedzą, że naturalne uodpornienie się jest najlepsze. To prawda, tylko, że czasami bywa śmiertelne.

Taką szczepionką naturalną w przypadku SARS-CoV-2 jest na swój sposób wersja Omikron wirusa, która jest bardzo szybko rozprzestrzeniającą się, a jednocześnie łagodna. Jest to taki naturalny wirus, który zagościł w naszym środowisku.

Tak, można powiedzieć, że dzięki szczepieniom przeciw wariantom Alfa, Beta, Delta, bo te szczepionki, które w tej chwili są dostępne, uodparniały nas przeciwko tym wariantom COVID-19, mogliśmy przetrwać do momentu, kiedy pojawił się Omikron i ulegając zakażeniu Omikronem, tak jakby podtrzymaliśmy tę odporność. Ale lepiej mieć ten Omikron jako dawkę przypominającą, niż dawkę pierwotną.

Przesłaniem naszej audycji jest to, aby nie bać się szczepionek, tak samo jak nie bać się kontaktu z otoczeniem. Nabywamy odporność, czy to w sposób naturalny czy sztuczny, najważniejsze jest, aby nabycie tej odporności było wartością dodaną dla naszego organizmu i nie eksperymentujmy z naturalnym nabywaniem odporności na patogeny, z którymi jeszcze nie mieliśmy kontaktu.

Jeszcze na koniec dodam, że zanim do Australii przybyli Europejczycy, zwłaszcza Brytyjczycy, żyli tam Aborygeni, a Australia była kompletnie odizolowana. Co przynieśli Europejczycy? Przede wszystkim choroby zakaźne. Większość populacji Aborygenów wymarła dlatego, bo nie miała wcześniej kontaktu z tym z tymi drobnoustrojami. My byliśmy w takiej sytuacji jak Aborygeni w momencie, gdy pojawił się COVID-19.

Pytanie do specjalisty – Choroby zakaźne

Paulina Bojarska — Thu, 21 Jul 2022 21:32:00 +0000

Pytanie do specjalisty – Choroby zakaźne

prof. Robert Flisiak

Choroby zakaźne były tematem ostatniej audycji z cyklu „Pytanie do specjalisty”. Gościem prof. Jana Kochanowicza był prof. Robert Flisiak, kierownik Kliniki Chorób Zakaźnych i Hepatologii Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku

Radio Orthodoxia

Pytanie do specjalisty – Choroby zakaźne

00:00 / 00:54:09

Z Panem Profesorem wielokrotnie rozmawialiśmy na temat COVID-19. Wydawało się, że już odszedł w zapomnienie, ale chyba tak nie jest?

Faktycznie. W momencie gdy pan minister ogłosił koniec pandemii, ja akurat złapałem wtedy Omikrona. Ale to był właśnie taki COVID jaki zdarza się u wielu osób teraz i nawet zdecydowana większość nie wie i nigdy się pewnie nie dowie o tym, że przeszli zakażenie wariantem Omikron. Po prostu te zakażenia mają bardzo łagodny przebieg. Natomiast sam wirus, sam ten wariant i jego subwarianty, których w tej chwili już mamy 5 czy 6, są wysoce zakaźne. Każdy kolejny jest bardziej zakaźny niż ten poprzedni, ale jednocześnie traci zjadliwość, ale przy tej masowości, gdy zakażać się będą miliony, trafią się nam setki osób, które będą ciężko przechodziły chorobę.

To jest tak jak z grypą. Zakażają się miliony i u niektórych niestety dochodzi do powikłań, nawet śmiertelnych, u innych powoduje takie uszkodzenia, na przykład serca, że wymagają przeszczepienia narządu. Więc musimy się spodziewać, że wraz z narastaniem tej liczby nawet łagodnie przebiegających zakażeń, czy wręcz bezobjawowo, znajdą się chorzy, zwłaszcza osoby starsze, schorowane, dla których może być to zagrożeniem życia. Będą wymagały hospitalizacji, będą wymagały intensywnej tlenoterapii, powinny otrzymać leczenie przeciwwirusowe i tu mamy problem, bo niestety skończyły nam się zapasy, a nie słychać, żeby ministerstwo miało poczynić nowe. I to jest moja największa obawa przed jesienią. W tej chwili nie obserwujemy zachorowań, które by obciążały placówki szpitalne. Oczywiście zdarzają się zdiagnozowane zakażenia SARS-CoV-2, ale one są dodatkiem, przy okazji, że pacjent trafił do szpitala z powodu zupełnie innej choroby. Z jakiegoś powodu, zwykle diagnostycznego, bo pojawiają się objawy łagodne infekcji dróg oddechowych, wykonujemy test, okazuje się, że jest dodatni i mamy rozpoznanie, ale nadal zasadnicza przyczyna hospitalizacji była zupełnie inna. Nie mamy takich przypadków, takich zachorowań, jakie mieliśmy jesienią, wtedy kiedy dominował wariant Delta.

Czyli trafia się do szpitala, ale rozpoznanie zakażenia SARS-CoV-2 jest takim jakby dodatkiem, to nie jest bezpośrednia przyczyna hospitalizacji tego pacjenta?

Tak. Dla nas jest istotne wykrycie tych zakażeń po to, żeby izolować w innych salach tych pacjentów, żeby nie obciążać dodatkowym zakażeniem osób, które i tak są chore.

Ale tak jak powiedziałem, nie mamy w tej chwili pacjentów, którzy wymagają intensywnej tlenoterapii, bo to zapotrzebowanie na tlen jest takim najbardziej obiektywnym wskaźnikiem ciężkości choroby u danego pacjenta.

Czy zawdzięczamy to naturalnemu przebiegowi, takiej ewolucji wirusa czy raczej szczepieniom czy ograniczeniom, które były wprowadzone? Jak z punktu widzenia epidemiologicznego Pan Profesor tę sytuację ocenia?

Patrząc z perspektywy czasu, przede wszystkim szczepienia pozwoliły nam przetrwać i doczekać momentu, gdy zostaliśmy narażeni już tylko na Omikron. Czyli, tak jak w moim przypadku, nie doszło do zakażenia groźnym wariantem, tylko tym łagodnym. Pozwoliło nam to dotrwać do tego bezpiecznego momentu. Dało nam to też pewien zapas przeciwciał neutralizujących, które oczywiście wygasają z czasem, bo taka jest niestety natura odpowiedzi immunologicznej w stosunku do tego wirusa. Ale ona daje pewien taki margines bezpieczeństwa i nadal będę zachęcał do szczepienia się. Oczywiście lepiej, żebyśmy się szczepili szczepionką dostosowaną do nowego wariantu i liczę na to, że we wrześniu już będziemy mieli ją dostępną w Polsce i zwłaszcza osoby powyżej 60 roku życia, nie mówiąc o tych ze schorzeniami obciążającymi, powinny mieć możliwość zaszczepienia się nową szczepionką.

Ale oczywiście też taką sytuację, jaką mamy, która nie jest groźna, na razie przynajmniej jeżeli chodzi o obciążenie systemu opieki zdrowotnej, zawdzięczamy też ewolucji wirusa. Pamiętajmy, że wirus dąży do zajęcia jak największego terytorium. Podstawowym celem wirusa, tak jak każdej istoty, jest mnożenie się, więc on szuka w tej chwili możliwości zasiedlania nowych organizmów. W związku z tym selekcjonują się te szczepy, bo tych szczepów codziennie powstają tysiące, miliony, te szczepy przeżywają i dalej się mnożą, które są bardziej zakaźne, ale nie zabijają, nie są groźne. Właśnie wirus zmierza do tego, żeby być bardziej ukryty, niedostrzegalny przez człowieka, ale by móc się mnożyć.

Bo z drugiej strony, jeśli w sposób szybki swojego żywiciela unicestwi także ogranicza możliwość przez tego żywiciela zakażania otoczenia.

Dlatego te warianty, które są groźne, nie rozprzestrzeniają się tak szybko jak te, które są bardziej zakaźne i dlatego wyselekcjonował nam się Omikron, a Delta przeszła do historii.

Jako że powoli z racji takiej właśnie łagodności, powszechności SARS-CoV-2 przechodzi do historii, czym teraz żyją specjaliści chorób zakaźnych, specjaliści epidemiologii? Niedawno był kongres w Wiedniu. Pan Profesor prowadził jedną z sesji. O czym się teraz mówi? Jakie są zagrożenia, czy też może to już nastał czas, że nie musimy się obawiać o choroby zakaźne?

Teraz to była taka konferencja w Wiedniu dotycząca wirusowego zapalenia wątroby typu C i eliminacji, bo Światowa Organizacja Zdrowia jeszcze parę lat temu wyznaczyła światu taki cel – wyeliminowanie zapaleń wątroby do roku 2030. I teraz wróciliśmy do tego, bo przez 2 lata praktycznie nic w tym kierunku eliminacji zakażeń wirusowych zapaleń wątroby nie mogliśmy robić, bo nie można było prowadzić badań przesiewowych z wiadomych powodów. Ograniczona była też możliwość leczenia tych, których zdiagnozowaliśmy. Natomiast wcześniej, był duży kongres Europejskiego Towarzystwa Mikrobiologii Klinicznej i Chorób Zakaźnych gdzie jestem w komitecie programowym i tam dużo się działo. W trakcie trzeba było zrobić specjalną olbrzymią sesję poświęconą zapaleniom wątroby o nieustalonej etiologii u dzieci, bo wtedy – być może już zaczynamy zapominać o tym – ale w pewnym momencie grozę wzbudziły doniesienia o nagłych zachorowaniach o nieustalonej etiologii, na wirusowe zapalenie wątroby, które wiązano z adenowirusami, ale też częściowo z wcześniejszym zakażeniem SARS-Cov-2. One na tyle groźnie wyglądały, że przy początkowych ocenach 10% wszystkich dzieci, które zachorowały, wymagało przeszczepienia wątroby. Na szczęście wygląda na to, że ten problem wygasł, ale my nadal nie wiemy, co było przyczyną. Najbardziej przekonująca hipoteza mówi o tym, że na pozostałości antygenowe wirusa SARS-CoV-2 nakładał się adenowirus i tworzył się taki super antygen, który wywoływał reakcję autoimmunizacyjną, czyli własnego układu immunologicznego przeciw komórkom wątroby, uszkadzając ten narząd. Nie wiadomo, dlaczego dotyczyło to tylko dzieci, a nie dorosłych. W tym samym czasie przecież pojawił się problem ospy małpiej.

Co to takiego jest ospa małpia? Muszę powiedzieć, że emocji dużo to wzbudziło.

Tak, jak kiedyś grypa ptasia czy świńska. Wszystko, co odzwierzęce brzmi groźnie i słusznie. Tak naprawdę SARS-Cov-2 też jest odzwierzęcy, to w tej chwili już wiemy praktycznie na pewno. Ospa małpia była zawsze, ale ogniska zakażeń były stosunkowo małe, bo to nie jest wirus o wysokiej zakaźności. Zwykle przebiegała łagodnie. W tej chwili nadal to jest łagodna choroba. Tylko niepokój wzbudziło to, że nagle te zachorowania masowo zaczęto rejestrować poza Afryką, że w Afryce transmisja była praktycznie bezpośrednio z małp i ona słabo się rozprzestrzeniała między ludźmi, natomiast nagle pojawiła się jakaś wersja tego wirusa, która dosyć łatwo rozprzestrzenia się między ludźmi. Tylko nadal zakaźność jest dosyć mała. Naprawdę trzeba się postarać, żeby ulec zakażeniu, zwłaszcza że okres zakaźny przypada na moment, kiedy widoczne są zmiany skórne. Ale my też widzimy wzrost liczby zachorowań na zwykłą naszą starą, poczciwą ospę wietrzną wśród osób dorosłych.

Właśnie chciałem zapytać o związek ospy małpiej z ospą wietrzną i ospą prawdziwą.

W zasadzie można powiedzieć, że one mają związek tylko poprzez nazwę i poprzez obraz kliniczny, w którym dominują absolutnie zmiany skórne, o dosyć charakterystycznym obrazie. Aczkolwiek właśnie są cechy, które mogą pozwalają nam różnicować pomiędzy nimi. Ospy prawdziwej już nie mamy – a to ona była groźna – dzięki szczepieniom. Ci którzy zostali od niej zaszczepieni, a zaniechano tego kilkanaście lat temu, są też zabezpieczeni przed ospą małpią.

To co jeszcze się dzieje na naszym podwórku, to jest takie sprzątanie przez nas po covidzie, czyli po pierwsze są to zaniedbane na przykład wirusowe zapalenia wątroby w stadium marskości, gdzie pacjenci z powikłaniami trafiają.

Poproszę jeszcze o wytłumaczenie, co to jest to wirusowe zapalenie wątroby. Mamy tu różne typy: A,B,C, literek jest dużo. Co to za choroba? Czym się objawia, jakie jest zagrożenie, jak możemy się zakazić? No i czy możemy się leczyć?

To tutaj już musimy cały duży wykład na ten temat zrobić. Ale ja powiem jeszcze co sprzątamy po covidzie, a potem wrócę do tych wirusowych zapaleń wątroby, bo to jest nie jedna choroba, a cała grupa. Po intensywnych antybiotykoterapiach, które miały miejsce w przebiegu covidu, bo nakładały się infekcje bakteryjne, a czasami niestety lekarze dawali na wszelki wypadek antybiotyki namnożyło nam się zakażeń clostridium i one w tej chwili one atakują zwłaszcza osoby w podeszłym wieku, powodując biegunkę, niestety bywają oporne na antybiotyki i wtedy mamy z tym problem.

Wracając do wirusowych zapaleń wątroby, to nie jest jednorodna grupa. To co one mają wspólne, to nazwę i to, że uszkodzeniu ulega wątroba, ale powodowana może być przez różne wirusy, przy czym te wirusy często należą do zupełnie innych rodzin wirusowych i przez to są inne drogi zakażenia, są inne rokowania w przebiegu tego zakażenia, inny obraz kliniczny. Niektóre powodują czy mogą powodować ciężki ostry przebieg, inne przechodzimy łagodnie, wreszcie są takie, które powodują zmiany przewlekłe i wręcz są odpowiedzialne za schorzenia nowotworowe, nawet za raka wątroby. Mamy w tej chwili wirusa zapalenia wątroby typu A, B, C, D i E. Oczywiście pojawiły się literki F i G, ale z czasem okazało się, że to były takie twory laboratoryjne, albo okazało się, że na przykład jeden z nich jest jakąś wersją wirusa C. Także w tej chwili mamy chwil 5 wirusów zapalenia wątroby.

Wirus typu A jest przenoszony drogą pokarmową. Przeciw niemu jest szczepionka. Przed laty było to zakażenie bardzo charakterystyczne dla wieku dziecięcego, bo rozprzestrzeniało się właśnie drogą pokarmową w przedszkolach. Potem z czasem cała populacja została przez to już uodporniona, bo była eksponowana w wieku dziecięcym, więc przestano zwracać na to uwagę, gdy nagle w latach 90. czy na początku XXI wieku, okazało się, że to jest w Polsce choroba podróżników. Ponieważ higiena w przedszkolach i szkołach, gdzie te dzieci ulegały zakażeniu w latach 60-70, poprawiła się, to nagle na początku XXI wieku, ci 20-latkowie, którzy podróżowali, zaczęli przywozić te zakażenia z rejonów endemicznych, ale tylko dlatego, że w przedszkolu nie nabyli odporności, bo było tam zbyt czysto. Ale na tym się nie skończyło, bo nagle w roku 2016-17 w niektórych miastach pojawiły się ogniska epidemiczne zachorowań na WZW typu A u młodych dorosłych, nabyte przede wszystkim drogą seksualną, zwłaszcza wśród osób uprawiających seks między mężczyznami. Związek był dosyć wyraźny, zwłaszcza w miastach takich jak Warszawa, Kraków, Poznań, Wrocław. Tam były te ogniska. U nas też było troszkę tych zakażeń i z 30 rejestrowanych wirusowych zapaleń wątroby typu A rocznie, czyli problemu, który uważaliśmy, że już minął, nagle zrobiło się kilkanaście tysięcy zachorowań rocznie. Ale to wygasło i w tej chwili znowu mamy tylko sporadyczne zachorowania.

Przed wirusowym zapaleniem wątroby typu B jesteśmy najlepiej zabezpieczeni, ponieważ jeszcze pod koniec XX wieku były masowe szczepienia wśród personelu opieki zdrowotnej, potem szczepić zaczęto wszystkie noworodki i w tej chwili każdy noworodek otrzymuje to szczepienie. Potem połączone to zostało jeszcze ze szczepionką przeciw WZW typu A. I nie obserwujemy praktycznie nowych, świeżych zachorowań na wirusowe zapalenie wątroby typu B, co nie znaczy, że ich nie diagnozujemy, bo są jeszcze ci, co nie zaznali szczepień i nie wiedzieli, że są zakażeni. I w tej chwili, gdy u nich choroba wątroby zaczyna rozwijać się, nagle zaczynają odczuwać dolegliwości i mamy 40-, 50-, 70-latków, u których diagnozujemy zaawansowaną chorobę wątroby, łącznie z rakiem wątroby. Tutaj mamy szczepionkę, mamy też leki skuteczne, o tyle, że możemy zahamować namnażanie wirusa i dalsze uszkadzanie narządu, ale niestety nie możemy zwykle wyeliminować całkowicie wirusa, więc jeżeli przestaniemy stosować leki, on niestety odżyje i zacznie znowu czynić spustoszenia. To jest pod tym względem tak samo jak z wirusem HIV. Leki trzeba przyjmować cały czas.

WZW typu B to tak zwana żółtaczka wszczepienna. Czyli tu też był problem z ochroną zdrowia i tutaj dużą rolę odegrało wprowadzenie jednorazowego sprzętu, to że nie mamy już tych narzędzi wielokrotnego użycia, przez które sporo transmisji wirusa WZW typu B następowało.

To prawda, ale jeszcze bardziej dotyczyło to wirusa typu C, który w tej chwili jest najczęściej przez nas diagnozowany i niestety wobec niego nie mamy zabezpieczenia szczepionkowego. Natomiast to, co mamy korzystne od kilku lat, to bardzo skuteczne leczenie. Bo to leczenie, które w ciągu 2-3 miesięcy zapewnia całkowite wyeliminowanie praktycznie u 99% pacjentów. Trzeba nie przyjmować leków, nie przyjmować ich regularnie, żeby nie zostać wyleczonym z tego zakażenia. Ale podstawowy problem jest taki, że aby leczyć najpierw trzeba zdiagnozować. A że zakażenie przebiega bezobjawowo praktycznie do pewnego momentu, to zdiagnozowanie jest trudne, bo praktycznie trzeba by każdemu robić to badanie, bo zakazić się wirusem hcv można było w przeszłości, można nadal w wielu miejscach, zwłaszcza w placówkach opieki zdrowotnej, ale też przez błędy młodości związane np. z przyjęciem dożylnych narkotyków, czy poddaniem się zabiegom kolczykowania czy u kosmetyczki, która nie przestrzegała zasad higieny, czy podczas robienia tatuaży. Teraz prawdopodobnie większość tych zakładów już spełnia kryteria czystości, aczkolwiek nigdy nie dojdziemy pewnie do ideału takiego całkowitego bezpieczeństwa. Natomiast pamiętajmy, że do tych zakażeń dojść mogło kilka-kilkanaście lat temu. Zakażenie rozwija się podstępnie, bezobjawowo, daje objawy dopiero wtedy, gdy mamy marskość wątroby. Czyli stan, który u wielu spośród tych osób jest już nieodwracalny. A od marskości wątroby już krok jest do raka wątroby, więc kluczowe jest, żeby diagnozować jak najwcześniej.

Fale naszego radia pewnie do decydentów nie dotrą, ale czy Pan Profesor nie uważa, że powinniśmy pomyśleć o jakimś programie scrynningowym, takiej masowej oceny, poszukiwania nosicieli chorych na WZW typu C, aby ich poddać leczeniu. Tak jak czystość pozbawiła nas WZW typu A, a szczepienia WZW typu B, czy w tym przypadku, nie byłoby to zapewne kosztowne, aczkolwiek chyba najskuteczniejsze?

Nie aż tak jak kosztowne po pierwsze, a po drugie to już od dawna o to walczymy jako środowisko zakaźników. Włączają się w to organizacje pacjentów, tych którzy już doświadczyli tego zakażenia, często wymagali przeszczepienia wątroby, żeby uchronić innych przed tą chorobą. Jak już mówiłem, Światowa Organizacja Zdrowia parę lat temu postawiła taki cel przed rządami światowymi wyeliminowania WZW, czyli według WHO redukcji o 90% liczby zakażeń w stosunku do roku 2015. Są kraje, które osiągną ten cel, natomiast my nie należymy do nich. Według niektórych szacunków mamy szansę osiągnąć poziom określony jako wyeliminowanie hcv w roku 2060, aczkolwiek, mam nadzieję, że dzięki temu, co ostatnio się pojawiło, takiemu światełku, ten czas się skróci. Otóż lekarze podstawowej opieki zdrowotnej dostali koszyk takich badań gwarantowanych, z których mogą wybrać te, które uznają za celowe i które będą im refundowane. Wśród nich jest badanie anty hcv. Więc proponuję, żeby sugerować swoim lekarzom rodzinnym, żeby właśnie to badanie wybierali, ponieważ tak naprawdę wystarczy zrobić je raz w dojrzałym życiu, ewentualnie powtórzyć, gdy były jakieś sytuacje, które mogłyby narazić nas na zakażenie. Polecam bardzo, żeby po pierwsze lekarze rodzinni, jeżeli nas słyszą, wybierali to badanie z koszyka, a pacjenci, żeby sobie życzyli jego wykonania wtedy, gdy zgłaszają się do swojego lekarza rodzinnego.

Czy przy WZW typu C są jakieś objawy prodromalne, coś co powinno nas zaniepokoić, abyśmy zasugerowali lekarzowi takie badanie?

Niestety te objawy, jeżeli nawet się pojawiają, to są bardzo nieswoiste i one w tym początkowym okresie, gdy mamy do czynienia ze stanem zapalnym, przewlekłym już, nie są specyficzne i przemijające. To znaczy pojawi się jakieś pobolewanie brzucha, jakieś nudności, czasem osłabienie, ale potem znowu to wróci do normy, zniknie i wydaje się, że nic nie było. Czasem bardzo pomocne bywa badanie aktywności aminotransferaz, zwłaszcza aminotransferazy alaninowej, ale ona też potrafi w trakcie zakażenia tak falować i możemy trafić na moment, kiedy jest spadek jej aktywności. Dlatego takim jedynym pewnym wskaźnikiem wskazującym na jeszcze niekoniecznie zakażenie, ale przebyty kontakt z wirusem jest zbadanie przeciwciał anty hcv. Badanie stosunkowo tanie, które znajduje się w tej chwili w koszyku lekarza rodzinnego. Koszt wykonania tego badania nie uszczupla budżetu lekarza rodzinnego, po prostu jak nie zrobi tych badań, to te pieniądze przepadają dla tego konkretnego pacjenta. W związku z tym warto z tego korzystać. Wykrycie przeciwciał jeszcze nie mówi, że ten pacjent wymaga leczenia, że wirus replikuje. Mniej więcej u połowy osób, które mają przeciwciała, wirus jednak nie namnaża się. Przeciwciała wtedy mówią tylko o tym, że w przeszłości, nie wiemy kiedy, był kontakt z wirusem i albo on się nadal namnaża w organizmie albo organizm zwalczył go. Ta druga połowa pacjentów, to są niestety ci, u których wirus nadal się namnaża, więc jeżeli wychodzi wynik dodatni w kierunku anty hcv, należy wykonać badanie już głębsze, wykrywające wirusa replikującego, namnażającego się w organizmie. A dalej to już my się zajmiemy kwalifikując pacjenta do leczenia.

Jak przebiega leczenie? Czy ono jest mocno obarczone ryzykiem, czy wymaga dużo wyrzeczeń? Pan Profesor powiedział o kilkumiesięcznym, systematycznym przyjmowaniu leków, a to w naszym społeczeństwie nie jest najlepsza cecha ta systematyczność.

Jeszcze przed rokiem 2015 leczenie zapalenia wątroby typu C wiązało się u większości chorych, a wcześniej to u wszystkich, z przyjmowaniem bardzo nieprzyjemnej obciążonej działaniami niepożądanymi terapii interferonem, która trwała rok albo i dłużej i dawała szansę powodzenia mniej więcej u połowy osób leczonych, przy czym część z tych leczonych nie dotrwała do końca terapii. Bo tak jak powiedziałem, leczenie było obarczone działaniami niepożądanymi, przykrymi bardzo, które często powodowały, że i lekarz rezygnował z kontynuowania terapii, a bardzo często wcześniej pacjent sam kapitulował. Natomiast od roku 2015 bardzo szybko zaczęły pojawiać się coraz to nowe generacje leków gwarantujących tzw. terapię bezinterferonową. Czyli tabletki po prostu raz, góra dwa razy dziennie. Przyjmowanie doustnie leku u większości pacjentów przez 8 tygodni, u niektórych przez 12 tygodni, gwarantuje praktycznie, w tej chwili możemy śmiało powiedzieć dokładnie, bo mamy własne badania polskie, które koordynuję, 99% skuteczności. Ten 1% to są właśnie ci, którzy z jakiegoś powodu nie przyjmowali leków albo przyjmowali go w kratkę. Różnie to z tym bywa, ale większość pacjentów jest zdeterminowanych i wtedy po kolejnych 12 tygodniach oceniamy skuteczność leczenia. Tak jak powiedziałem, 99% odpowiada na to leczenie, które teraz oferujemy.

A pozostałe rodzaje WZW?

Wirus D jest takim bardzo dziwnym wirusem, bo on sam nie może zaatakować naszej wątroby. On do tego, żeby poczynić szkody, potrzebuje już istniejącego zakażenia wirusem B. Do tego, żeby wniknąć do komórki wątrobowej potrzebuję tego właśnie fragmencik u wirusa B, który znamy jako antygen hbs . I wtedy jeżeli mamy dwa wirusy to sytuacja jest jeszcze gorsza, bo szybciej następuje przejście do marskości, większe zagrożenie rakiem wątroby. Niestety nie ma szczepionki przeciwko wirusowi D. Pojawia się możliwość leczenia w tej chwili. W Polsce niespecjalnie korzystamy z tego z prostego powodu -na szczęście zakażenia wirusem D są u nas naprawdę rzadkie. Nie były w ostatnich latach prowadzone jakieś szczegółowe badania, ale pamiętam, że w czasach, gdy przesiewowe u pacjentów leczonych z powodu hbv kwalifikowanych badaliśmy przeciwciała przeciw wirusowi D, to było poniżej 1% spośród tych zakażonych wirusem hbv.

Wirus E który zakaża drogą pokarmową, podobnie jak wirus A, identyfikowany np. z brudną wodą, najczęściej obserwowany był w krajach wschodnich, zwłaszcza Indie, Pakistan, w Chinach były duże ogniska w swoim czasie związane np. z masowo sprzedawanymi owocami morza. Ale ostatnio okazało się, że do zakażeń może dochodzić też w Europie w warunkach dużej kultury hodowli zwierząt. Np. w Wielkiej Brytanii, Francji, Niemczech pojawiły się ogniska zachorowań odzwierzęcych, ale na szczęście o łagodnym przebiegu. Jedyną grupą osób, które mogą czuć się zagrożone ewentualnie wirusem zapalenia wątroby typu E są kobiety w ciąży. Tam wirus E z nieznanych dotąd nam powodów może wyzwalać zespół wykrzepiania śródnaczyniowego z zagrożeniem życia szacowanym na 1/4 kobiet, które uległy zakażeniu.

Choroby zakaźne to nie tylko wirusy. W szpitalach sporym problemem są też oporne na wszystko bakterie, jak ostatnio New Delhi. Jak to z punktu widzenia epidemiologicznego w tej chwili wygląda? Wydawało się, że czystość, zabezpieczenia, reżim taki antywirusowy powinien nas uchronić przed bakteriami, które tak na dobrą sprawę, przenoszą się w większości przypadków czy to drogą kropelkową, czy brudnych rąk.

Niestety, ja już wspominałem, że to jest też spuścizna trochę covidu, bo masowe stosowanie antybiotyków często niestety nadmierne, doprowadza do tego, że szczepy bakteryjne uodparniają się i w tej chwili zbieramy żniwo tego. To są z jednej strony zakażenia szpitalne, które zawsze się zdarzają i będą się zdarzały w najlepszych placówkach opieki zdrowotnej, bo szpital to jest skupisko ludzi, to jest skupisko ludzi chorych, którzy są potencjalnym źródłem zakażeń różnych. Ale też te bakterie oporne krążą w środowisku, bo przecież ta antybiotykoterapia niekontrolowana była stosowana przede wszystkim w warunkach ambulatoryjnych, no i mamy rodzinne zachorowania. Najgorsze jest to, że te bakterie są oporne na znane nam antybiotyki. Świat medyczny postrzega jako główny problem w przyszłości to, że skończą nam się antybiotyki, które działają. Mamy już takie szczepy, wobec których jesteśmy kompletnie bezradni. Na szczęście to się zdarza sporadycznie i na szczęście jeszcze nie dotknęła aż tak bardzo Polski, ale to jest kwestia czasu, zwłaszcza, że Polska niestety należy do krajów, w którym polipragmazja, czyli nadmiernie chętne stosowanie dużych ilości różnych leków jest dosyć rozpowszechniona, także musimy się tego obawiać, nawet bardziej może niż chorób wirusowych.

Czy problem tkwi w takiej konieczności wystawiania recepty na antybiotyk, żeby ten pacjent cokolwiek dostał, czy to jest presja pacjentów? Jak najlepiej można by temu zapobiec?

To jest bardzo trudne pytanie. Z jednej strony jest mamy presję pacjentów, którzy wychodząc bez recepty z gabinetu czują się źle zaopiekowani, ale z drugiej strony jest to też efekt działania lekarzy, którzy sądzą, że działają w dobrym interesie pacjenta, bo nie chcą przeoczyć czegoś, co potem okaże się infekcją bakteryjną, a oni nie mają możliwości zdiagnozowania, ustalenia tej etiologii natychmiast. A muszą zadziałać natychmiast. Przecież wiadomo, że dostęp do lekarza jest utrudniony. To nie jest tak, że dzisiaj jestem u lekarza i mogę za parę godzin zadzwonić i powiedzieć, że coś zmieniło się w moim stanie klinicznym. W związku z tym ten lekarz, bojąc się odpowiedzialności za ewentualne niedostrzeżenie problemu, który potem spowodował nagłe pogorszenie się stanu klinicznego, woli dać antybiotyk niż ryzykować.

Czyli mamy nad czym jeszcze pracować – i nad świadomością z jednej strony pacjentów, ale też i lekarzy. Czy tak jest we wszystkich krajach, chociażby europejskich?

Tutaj nakłada się ten problem dostępności do systemu opieki zdrowotnej. Jeżeli mielibyśmy dużo personelu opieki zdrowotnej, łatwiejszy byłby zapewne dostęp do lekarza rodzinnego. Wówczas ten lekarz łatwiej by podejmował takie ryzyko, że „poczekajmy, poobserwujmy, proszę do mnie zadzwonić wieczorem”. Bardzo trudno w tej chwili sobie wyobrazić sytuację, że lekarz, który ma bardzo dużą liczbę chorych w ciągu dnia, będzie każdemu mówił, że w razie czego proszę zadzwonić do mnie po południu, czy o każdej porze dnia i nocy.

Natomiast ten pacjent później i tak się leczy, ale na SORze.

Właśnie i to jest problem, że ten pacjent szuka potem pomocy na SORze. SOR jest oblężony, ten pacjent nie dostaje pierwszeństwa, bo trafiają tu też urazy, ciężkie stany zagrażające bezpośrednio życiu. I gorączka od 2-3 dni nie jest argumentem do tego, żeby dostał pierwszeństwo. W związku z tym on znowu czeka, wielu z nich rezygnuje, wraca do domu, stan się pogarsza, no i mamy błędne koło.

Bardzo rzadko o tym mówimy, ale jest chyba też problem zakażeń grzybiczych. To też chyba jest pokłosie nadużywanych antybiotyków, obniżenia odporności. Czy z punktu widzenia klinicznego Pan Profesor tu widzi problem?

Problemem jest ta narastająca antybiotykooporność, natomiast nie widzimy, żeby narastał problem tak zwanych grzybic układowych. One są, zdarzają się, dotyczą przede wszystkim osób z deficytami odporności, czy to związanymi z chorobą, tak jak w przypadku HIV ma to miejsce, gdzie możemy to stosunkowo łatwo opanować, bo wystarczy dać odpowiednie leki przeciwwirusowe. Po kilku tygodniach dosłownie odporność się poprawia i zagrożenie infekcjami oportunistycznymi w tym grzybiczymi zanika. Ale mamy też grupę pacjentów z deficytami odporności wynikającymi z chorób np. hematoonkologicznych albo spowodowanych leczeniem różnych schorzeń, w tym nowotworowych, gdzie ta immunosupresja, która ma zwalczyć proces chorobowy, często nowotworowy, czyli zagrażający jak najbardziej życiu, stwarza inne zagrożenia, bo osłabia układ odpornościowy i otwiera wrota do infekcji. Najgorzej jest, jeżeli będą to infekcje drobnoustrojami z opornością na dostępne leki.

Wróćmy jeszcze do ospy małpiej. Czy jest to realne zagrożenie, na przykład w naszym regionie?

Tak jak powiedziałem, dotychczas nie słyszałem, żeby ospa małpia spowodowała jakikolwiek przypadek śmiertelny poza Afryką. W Afryce owszem, zdarzały się przypadki śmiertelne, ale to wynikało bardziej z zaniedbań higienicznych, gdzie dochodziło do nadkażeń tych zmian skórnych, gdzie jest inny poziom opieki zdrowotnej, niedożywienie. Tak naprawdę to były przyczyny śmierci tych osób, ale to też były pojedyncze przypadki. Poza Afryką w tych krajach, w których mamy najwięcej zachorowań, czyli głównie Europa Zachodnia i Stany Zjednoczone, nie było przypadków ani takich, które można określić, że były ciężkie, ani że stwarzały zagrożenie życia, ani przypadków zgonu. Także jest to można śmiało powiedzieć, choroba o łagodnym przebiegu, która wzbudza bardziej niepokój epidemiologiczny, bo to coś innego zdarzyło się z wirusem, który wydawało się, że ma swój ogródek i w tym ogródku afrykańskim sobie siedzi, a on nagle miał odwagę wejść do cywilizowanego świata i jest to szok pewien dla środowiska, co się stało. Jest to nauczka dla ludzkości, że nie jesteśmy w stanie przewidzieć, co może nas jeszcze dotknąć ze strony świata wirusów.

Trochę bardziej by mnie niepokoiło, jakby się w taką podróż wybrała Ebola.

W przypadku Eboli, to jest to szczęście w nieszczęściu, że jest to choroba o wysokiej śmiertelności, ma krótki okres wylęgania. W związku z tym objawy narastają bardzo szybko. I łatwo jest je wychwycić, zwłaszcza jeżeli mamy ognisko epidemiczne i wiemy, że z tymi objawami to ta osoba w 90 procentach ma Ebolę. Łatwo jest ograniczyć rozprzestrzenianie się. Ale Ebola też może ulegać mutacji, mogą się pojawić warianty o niższej śmiertelności, ale wyższej zakaźności. Może iść w tym kierunku, który zilustrował nam SARS-CoV-2. Tylko że śmiertelność w Eboli na początku, gdy pierwsze ogniska odnotowano, to było mówiono o 80%, a ostatnia ta epidemia w Afryce Zachodniej to było śmiertelność na poziomie 50%. Nawet jeżeli kolejny, któryś wariant będzie miał śmiertelność 10, 20%, dla świata zachodniego będzie to nie do zaakceptowania, będzie to śmiertelne zagrożenie. Musimy się liczyć z tym, że właśnie coś takiego może się zdarzyć, nie możemy wykluczyć takiego scenariusza.

Co w takim sytuacji powinniśmy robić? Czy jest jakaś taka ogólna recepta na zabezpieczenie przed chorobami zakaźnymi, na podniesienie swojej odporności tak, aby w przypadku zaistnienia zagrożenia nasz organizm mógł sam je wyeliminować.

Znam moich kolegów, którzy w tym momencie powiedzą że zdrowy tryb życia, odpowiednie żywienie, dużo świeżego powietrza, spacerów, uprawianie sportu i tak dalej. Prawda jest jednak brutalna. Nie możemy nic zrobić, dopóki nie poznamy charakterystyki danego wirusa. Ostatnie dziesiątki lat nauczyły nas, że każdy wirus to są inne wyzwania. Musimy po prostu korzystać z tego, co nauka dostarcza nam w danym momencie, tej wiedzy, którą dostarcza. Więc jeżeli pojawia się szczepionka – korzystać z niej. Nawet jeżeli będzie tak jak w przypadku SARS- CoV-2 ta odporność poszczepienna będzie nam spadała, ona potrwa pozwoli nam przetrwać do momentu, gdy wirus przestanie być zagrożeniem o dużym znaczeniu. Musimy się kierować tą wiedzą, którą posiadamy w danym momencie, nawet jeżeli ona okaże się potem nieaktualna, bo wirus też się zmienia, więc nasze zachowania też powinny się zmienić. COVID-19 nauczył nas jak człowiek uczy się na błędach. To nie ma sensu w tej chwili rozpamiętywać, że ktoś coś źle zarządził, ktoś coś źle zrobił, wydał jakieś rozporządzenie, które obecnie wiemy, że było bez sensu, jak zakaz wstępu do lasu. Ale dzięki temu pamiętajmy, że ta pierwsza fala to możemy powiedzieć, że w Polsce nie istniała praktycznie, więc w tym szaleństwie była wtedy metoda. Dopiero jesienią 2020 r. doszedł do nas tak naprawdę COVID-19. To odłożenie w czasie i rozłożenie w czasie ekspozycji społeczeństwa pozwoliło na jego uodpornienie. Niestety oczywiście były błędne decyzje, a właściwie błędne braki decyzji, które doprowadziły do niepotrzebnych zgonów, bo można było wielu zapobiec, ale to przysłowie się kłania „Mądry Polak po szkodzie”. Ale ten przykład COVID-19 pokazuje, jak człowiek uczy się na swoich błędach. To jest tak naprawdę ilustracja w krótkim czasie rozwoju cywilizacji ludzkiej, która się uczy na błędach.

Trochę mnie Pan Profesor zmartwił, bo my tutaj w Radiu zachęcamy do aktywnego trybu życia, do zdrowej diety, a Pan Profesor powiedział, że to nie ma znaczenia. Myślę, że przy chorobach cywilizacyjnych aktywność ruchowa, dieta jest kluczowa, może nie w chorobach zakaźnych, ale jako lekarz Pan Profesor tego chyba nie zakwestionuje?

Pytanie było, czy możemy w jakiś sposób uchronić się przed zakażeniami wirusowymi, przed kolejnymi epidemiami. I tu moja odpowiedź brzmi, że nie mamy takich sposobów. Ale do aktywności ruchowej, zdrowego trybu życia oczywiście, że zachęcam, bo nie chodzi tylko przecież o zapobieganie chorobom zakaźnym czy wirusowym, ale o ogólny stan zdrowia. Obserwujemy masę naszych chorych z otyłością, również z problemami wątroby w postaci zespołów stłuszczeniowych wątroby, które są ściśle związane z chorobami serca, z chorobami endokrynnymi. Organizm człowieka jest bardzo powiązany i w tej chwili mamy np. chorobę zespół metaboliczny, którym się zajmują niemalże wszyscy specjaliści, bo to jest choroba, która dotyczy wielu układów, wielu narządów.

W przypadku infekcji SARS-CoV-2, to otyłość, cukrzyca były jednym z głównych czynników źle rokujących u tych chorych.

Tutaj dojść możemy do takiej analizy, którą przeprowadziliśmy w ramach naszego polskiego projektu, gdzie analizowany był obraz kliniczny i predyspozycje do ciężkiego przebiegu choroby, do zgonu, kilkunastu tysięcy chorych. I mamy jasny obraz, że choroby układu krążenia, przede wszystkim choroby mięśnia sercowego, nadciśnienie, cukrzyca predysponowały do ciężkiego, śmiertelnego przebiegu. A co ciekawe otyłość jeżeli występowała samodzielnie, bez tych chorób towarzyszących, nie stanowiła takiego obciążenia. No, ale z drugiej strony otyłości bardzo często towarzyszą właśnie te choroby, więc to jest problem złożonych zespołów wielochorobowych.