Serdecznie zapraszamy do odsłuchania archiwalnych audycji Agroinfo – blisko rolnika. Audycja powstaje we współpracy z Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Kampania informacyjna Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

prof. Magdalena Sulewska

Gościem prof. Jana Kochanowicza była prof. Magdalena Sulewska z Zakładu Chorób Przyzębia i Błony Śluzowej Jamy Ustnej Uniwersytetu Medycznego w Białymstoku oraz PerioCliniki w Białymstoku.

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2026 roku.

Jeszcze kilkadziesiąt lat temu stomatologia sprowadzała się głównie do tego, że jak coś dokuczało, to ząb wyrywano.

Niestety tak. Wynikało to z tego, że pacjenci zgłaszali się do dentysty głównie z bólem, czyli za późno. I jednym ratunkiem, aby usunąć stan zapalny było usunięcie, czyli ekstrakcja zęba.

A w porównaniu z tym co było 20-30 lat temu, coś się w stomatologii zmieniło? Na pewno upowszechniły się znieczulenia. Unity dentystyczne też przeszły zmianę – ja pamiętam, że to były takie urządzenia z paskiem.

To były kątnice z napędem sznurkowym. Mówiliśmy na to sznurki. Pamiętam, że ja miałam na takich sznurkach zajęcia. Sam dźwięk był okropny, one tworzyły takie bicie, wręcz takie nieprzyjazne doznania dla pacjenta. Obecnie unity stomatologiczne przeszły ogromną  transformację, są przepiękne, bardzo wygodne, można wybrać urządzenie pod swoje zabiegi. Technika poszła bardzo do przodu, one mają teraz już bardzo małe drgania, są przyjazne dla pacjenta. To sprawia , że wizyta u stomatologa jest bardziej przyjemna. I co ważne, nowe znieczulenia są znacznie lepsze, dłużej działają, lepiej penetrują w tkanki i dłużej utrzymuje się to znieczulenie. Dlatego nie każdy zabieg u stomatologa musi kojarzyć się z bólem, może być także przyjemnie.

Czyli zniknęła już ta główna przeszkoda do wizyty u stomatologa – strach przed bólem. Często dopiero gdy ten ból był większy niż lęk, decydowaliśmy się na wizytę.

Do dziś wiele osób starszych nie chce znieczuleń, wychodząc z przekonania, że jak nie boli to znaczy, że się nie żyje. Ale to błędne myślenie, nie ma potrzeby, by  cierpieć. Rzeczywiście, znieczulenia kiedyś bardziej bolały, bo samo podanie tego środka było nieprzyjemne, bo igły były grubsze, teraz są ultracienkie, technika się zmieniła, dzięki precyzji tych specjalnych karpul, można podawać je pod małym ciśnieniem, a nawet pod ciśnieniem komputerowo. Można też przed samym wkłuciem zastosować żel stomatologiczny znieczulający.

Temat naszej audycji to „Stomatologia wczoraj i dziś”. Czy to znaczy, że wcześniej było gorzej?

Wcześniej może nie było gorzej, tylko była inna świadomość samych pacjentów, jak i lekarzy. Dzięki postępowi technologii, rozwojowi, mamy znacznie precyzyjniejszą diagnostykę, kładziemy duży nacisk na profilaktykę, przekierowujemy też odpowiedzialność na pacjenta za swoje zdrowie. A także poszczególne dziedziny w stomatologii się wyspecjalizowały i każda może w obrębie swojej struktury działania mocno wgłębić się w przyczynowość i długoterminowość leczenia. Dzięki temu mamy  precyzyjne leczenie, precyzyjną diagnostykę i długotrwałe efekty.

W poszczególnych dziedzinach medycyny mówimy o super postępach, w neurologii w leczeniu udarów to tromboliza i trombektomia. A w stomatologii – co jest takim postępem na miarę naszych czasów?

Myślę, że największym postępem jest świadomość. Pacjenci tak naprawdę zdali sobie sprawę, że to bakterie, tzw. biofilm bakteryjny odpowiada za dwie najgorsze choroby w jamie ustnej, czyli  próchnicę i zapalenie przyzębia. I tylko przez usuwanie tego biofilmu jesteśmy w stanie zachować zęby zdrowe, czyli bez próchnicy i chorób przyzębia. A wczesna diagnostyka pozwala nam przez mało inwazyjną terapię zachować lub odtworzyć całkowicie zdrowe tkanki przyzębia i tkanki zęba.

Czy to jest rzeczywiście bezbolesne?

O ile samo ukłucie nie zawsze jest przyjemne, później na fotelu można wytrzymać długo. I na pewno warto.

Medycyna korzysta z dobrodziejstw nowoczesnej diagnostyki. W neurologii to tomografia, rezonans magnetyczny. A w stomatologii?

W stomatologii obrazowanie też się zmieniło. Powszechna jest tomografia komputerowa wiązki stożkowej, gdzie możemy zobaczyć struktury tkanek w obrazowaniu 3D, czyli trójwymiarowym, a to nam pozwala bardzo szybko dostrzec zmiany i im zapobiegać, nawet gdy pacjenta jeszcze nic nie boli. Możemy już wtedy zareagować. Korzystamy z cyfrowych technologii, moim powodem do dumy jest to, że używamy nawigacji dynamicznej czyli pogrążamy implanty w czasie rzeczywistym podczas nawigacji, gdzie wszystkie struktury są skanowane i obrazowane. Przełomem w stomatologii są też oczywiście  nowoczesne materiały do wypełnienia zębów, nie musimy już agresywnie tych tkanek opracowywać, robić dużych nacięć retencyjnych tylko dzięki ich wspaniałej adhezji, wytrzymałości i estetyce zachować funkcję tkanek twardych.

Pani profesor wspomniała o swojej specjalizacji – periodontologia. Co się za tym kryje?

Periodontologia zajmuje się tkankami wokół zęba, tymi, które utrzymują ząb w zębodole. Mam tu na myśli dziąsło, ozębną, cement korzeniowy i kość wyrostka zębodołowego szczęki, bądź części zębodołowej żuchwy, czyli wszystko to, co jest fundamentem zęba i co gwarantuje mu stabilność.

Najczęstszym problemem są krwawienia z dziąseł. Czy one są groźne? Czy powinniśmy wtedy  zmienić szczoteczkę czy też raczej zasięgnąć porady specjalisty?

To nigdy nie jest dobry objaw. Zdrowe dziąsła nie krwawią. Pacjenci mówią czasem, że dziąsła krwawią, bo „taka uroda”. To nieprawda. Jeśli krwawi to oznacza aktywny stan zapalny. A czy szczoteczkę wymienić? Dobrze jest wymienić szczoteczkę na nową, lepszą, bez bakterii. Ale przede wszystkim warto udać się do lekarza, aby zdiagnozować problem. Jak dotyczy tylko dziąseł, jest w pełni odwracalny, przez usunięcie biofilmu bakteryjnego i codzienną odpowiednią higienę jamy ustnej w domu. Natomiast jeśli problem dotyczy tkanek kostnych, w zależności od zaawansowania choroby, możemy odpowiednio reagować.

Czy to częsty problem?

Aż za częsty, jak na współczesną wiedzę i dzisiejszy świat.

Czym grozi zignorowanie tego problemu?

Grozi niestety utratą tkanek podporowych wokół zęba. Bakterie, które powodują stany zapalne dziąseł, wydzielają różne cytokiny zapalne, przez co kość jest niszczona. A jeżeli utracimy podparcie kostne, trudno jest potem przywrócić stan sprzed choroby. W zależności jaki jest stopień ubytku i zaawansowanie, może to powodować ruchomość zębów i niestety często ich utratę.

Czyli to nie próchnica jest podstawowym problemem dla naszych zębów – możemy mieć zdrowy ząb i go stracić.

Dokładnie, jeżeli tkanki utrzymujące zęby w zębodole są chore, możemy te zęby stracić. Najczęściej dorośli tracą zęby z powodu choroby przyzębia – nierozpoznanej i nieleczonej w odpowiednim momencie.

Co poza krwawieniem z dziąseł podczas mycia zębów powinno nas zaniepokoić?

Nieprzyjemny zapach z ust, ale nie taki poranny, jaki mamy po przebudzeniu, a także pojawienie się obrzęków w obrębie dziąseł, stanów ropnych, recesji dziąseł i w ostateczności  – ruchomość zębów.

Czy choroby zębów są powiązane  z innymi, ważnymi dla życia narządami, np. z sercem?

Wszelkie patologiczne zmiany w jamie ustnej związane z biofilmem, powodują to, że te bakterie krążą z krwią po całym organizmie,  do serca, mózgu, innych narządów. Problem jest w tym, że te bakterie mogą być mediatorem stanów zapalnych. Eksperci od chorób sercowo naczyniowych, a także neurolodzy stwierdzili, że każdy pacjent, który ma chorobę przyzębia, powinien być kontrolowany pod kątem chorób sercowo-naczyniowych i ryzyka ich wystąpienia, bo stan zapalny sprzyja powstawaniu blaszki miażdżycowej, co grozi powikłaniami, ze zgonem włącznie.  Pacjenci z cukrzycą powinni bardzo kontrolować swoje przyzębie, bo sama remisja choroby przyzębia, trzymanie  w ryzach tego biofilmu, poprawia poziom glikemii we krwi. Stwierdzono też, że dzieci matek z zaawansowaną nieleczoną chorobą przyzębia rodzą się z niską masą urodzeniową.

Generalnie te bakterie, które są w jamie ustnej, są niebezpieczne, one bytują w kieszonkach i z krwią sieją spustoszenie w całym organizmie. Dlatego też apeluję do kardiologów, aby każdego pacjenta  z chorobą sercowo- naczyniową kierować na wizyty kontrolne periodontologiczne, bo to może pomóc w leczeniu.

Jak wygląda leczenie w chorobach przyzębia?

Zależy od czasu, kiedy pacjent trafi na fotel stomatologiczny. Mamy tu dwie grupy chorób: zapalenie dziąseł i zapalenie przyzębia, które dotknęło już tkanki kostnej. Samo zapalenie dziąseł jest w pełni odwracalne poprzez odpowiednią higienę jamy ustnej i usunięcie biofilmu bakteryjnego, oczywiście profesjonalne w gabinecie stomatologicznym.  Natomiast jeśli proces jest bardziej zaawansowany i pacjent niestety trafia za późno, w zależności od zaawansowania choroby, po wstępnej terapii zamkniętej czyli oczyszczeniu, możemy stosować różne metody. Może to być tzw. odtwórcza periodontologia, gdzie stosujemy różne materiały, by odtworzyć te struktury lub możemy skupić się na tzw. terapii podtrzymującej, poprzez regularne usuwanie biofilmu zatrzymać postęp choroby, uzyskać remisję i pacjenta mieć pod kontrolą. Pacjent w domu musi też oczywiście pamiętać o codziennej higienie jamy ustnej.

Jesteśmy bombardowani w mediach informacjami na temat implantów, budzą one dużo emocji. Czy to jest rozwiązanie dla każdego?

Nie. Najważniejsze jest utrzymać własne zęby w zdrowiu. Ponieważ w ozębnej są prioreceptory i zawsze to odczuwanie żucia jest inne przy własnych zębach. Implanty są wspaniałym rozwiązaniem, który oprócz estetyki zapewni nam też funkcję, ale warunek jest taki, że musi najpierw być zdrowe przyzębie, czyli odpowiednia ilość kości, aby wszczepić implant. Musi też być zdrowe dziąsło, bo tkanka dziąsłowa tzw. nieruchoma, zapewnia stabilność implantów.

Co ważniejsze: zęby czy dziąsła?

Zdecydowanie dziąsła, bo jak nie ma zdrowych dziąseł, zęby też nie będą zdrowe, możemy je stracić.  Ale tak naprawdę wszystko jest bardzo ważne i najlepiej abyśmy holistycznie podchodzili do tematu.

Uczy się nas szczotkowania zębów dwa razy na dobę, wieczorem dla zdrowia, rano dla urody. Jak to wygląda z punktu widzenia specjalisty?

Dokładnie tak, bardzo ważna jest ta higiena domowa. Badania wskazują, że wystarczy nawet raz dziennie dobrze oczyścić zeby, ale pacjenci nawet dwa razy dziennie nie potrafią dobrze myć zębów. Bo wiele osób skupia się głównie na zębach przednich. Celem mycia nie jest wymiana oddechu, tylko mechaniczne usunięcie płytki bakteryjnej i resztek pokarmowych. Jak nie zrobimy tego dobrze, skrupulatnie, każdej powierzchni po kolei, z oczyszczeniem przestrzeni międzyzębowych włacznie, nigdy nie uzyskamy odpowiedniego zdrowia. Wiele osób zapomina, aby myć zęby dokładnie, a nie szybko i nie agresywnie. Myślą, że jak będzie się mocno dociskało szczoteczkę, doda wybielającą, mocno ścierną pastę, będą lepsze efekty. Tak nie jest. Mycie powinno być delikatne, precyzyjne,i każdej powierzchni po kolei.

Co nam najbardziej nie wychodzi przy myciu zębów?

Myślę, że najbardziej oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych. Dla wielu osób jest trudne operowanie nitką dentystyczną, ona powinna być stosowana tam, gdzie jest ciasno, gdzie zęby są w bliskim kontakcie, a tam gdzie już utracono przestrzenie międzyzębowe, gdzie jest  recesja brodawek dziąsłowych, powinno się stosować specjalne szczoteczki czy czyściki międzyzębowe. Mało osób też czyści powierzchnie języka, a tam bakterie także się znajdują. I zapominamy o powierzchniach podniebiennych i językowych zębów, głównie czyścimy front, a bakterie nie śpią, ale tam czyhają.

Wykałaczka?

Może być niebezpieczna, jak jest źle używana. Można ją stosować, ale bardzo umiejętnie i najlepiej z delikatnym naciskiem. Bo jak jej fragment zostanie, może wyrządzić szkodę.

Kiedy powinno stosować się płukanie jamy ustnej różnymi płynami, przed czy po myciu zębów, a może pomiędzy?

Generalnie jest taka zasada, że po umyciu zębów, a nawet przed, żeby zmniejszyć bakteriemię, powinniśmy przepłukać usta. Ewentualnie po pierwszym umyciu. Kiedy czyścimy powierzchnie międzyzębowe, jeszcze raz można wypłukać, a na sam koniec powinno się pastę tylko wypluć, nie płukać, aby mogła mieć swoje działanie w jamie ustnej.

Co każdy powinien zrobić, po wysłuchaniu naszej audycji?

Myślę, że zrobić taki rachunek sumienia, na ile dba o zdrowie jamy ustnej. Zastanowić się, kiedy ostatnio był u stomatologa i jeśli było to dawno, umówić się na wizytę kontrolną do lekarza. To może zapobiec chorobom albo pomóc wykryć je na wczesnym etapie.

Jak często powinniśmy odwiedzać stomatologa?

Zdrowy pacjent, który nie ma problemów z chorobami przyzębia, powinien zgłaszać się na wizyty co pół roku, w wyjątkowych sytuacjach i przy perfekcyjnej higienie, raz na rok. Ale nie rzadziej. Pacjenci z chorobą przyzębia muszą zgłaszać się nawet co 3-4 miesiące, bo jak choroba jest mocno zaawansowana, albo jeszcze postępuje, nie można dopuścić, aby biofilm bakteryjny dojrzał, bo ta dojrzała płytka bakteryjna zachowuje się jak wilk w owczej skórze i podstępnie niszczy kość. Także częstość wizyt zależy od zaawansowania stanu klinicznego.

Wspomniała pani profesor, że powinniśmy też oczyszczać język, a co on ma wspólnego z zębami?

Bakterie są wszędzie, i na migdałkach, i na języku. A na języku mamy jeszcze brodawki smakowe, które tworzą cudowne miejsca retencyjne dla bakterii. Kiedy oczyścimy powierzchnię języka z bakterii, nie rozsiewamy bakterii w całej jamie ustnej. Bo co z tego, że oczyścimy powierzchnię zębów, gdy wystarczy że raz pomachamy nieoczyszczonym językiem i bakterie od razu pojawią się z powrotem na powierzchni zębów.

A czy częstsze mycie zębów niż dwa razy dziennie coś da nam więcej?

Nie. Szkliwo się nie odtwarza, a nadmierne mycie za bardzo je ściera, i wcale nie spowoduje, że tej płytki bakteryjnej będzie mniej. Bo my i tak w ciągu dnia jemy pokarmy. Dlatego ważne jest mycie dwa razy dziennie, ze szczególnym naciskiem na noc, gdy spada ilość wydzielanej śliny, która zawiera różne obronne mechanizmy przeciw bakteriom. Stąd przed snem należy bardzo dokładnie  myć zęby, przestrzenie międzyzębowe oraz język.

Czy guma do żucia jest dobra dla zębów?

Możemy ją żuć tylko wtedy, gdy chcemy, aby zmieniło się nasze pH w jamie ustnej bezpośrednio po jedzeniu, ale nie dłużej niż 10 minut. Przy nadmiernym żuciu gumy można mieć przerost żwaczy, a to nie pomaga, powoduje nadmiernie siły okluzyjne i spustoszenie.

Czy są posiłki które są szczególnie niebezpieczne dla zębów?

Wszelkie słodkie, klejące potrawy, typu karmelki, a także np. włókna mięsne, które utkną między zębami, bo to nie tylko gromadzi bakterie i wywołuje próchnicę, ale też powoduje problemy z przyzębiem.

A jabłka?

Jabłka są wspaniałe i wszystkie twarde owoce, bo ich gryzienie powoduje naturalne oczyszczenie powierzchni zębowych.

Magdalena Łotysz i Radosław Kulesza

Gośćmi audycji byli Magdalena Łotysz i Radosław Kulesza z Gminnego Centrum Kultury w Gródku, którzy serdecznie zapraszają do udziału w XXVI Międzynarodowym Festiwalu Siabrouskaja Biasieda w Gródku, już w najbliższą sobotę 25 lipca. 

ihumenia Katarzyna

Z naszym radiowym mikrofonem odwiedziliśmy Monaster w Zaleszanach, gdzie rozmawialiśmy z ihumenią Katarzyną, która zaprasza do udziału w modlitewnych uroczystościach ku czci Zaleszańskiej Ikony Matki Bożej i Męczenników Podlaskich oraz opowiada o historii monasteru.

Marta Kamińska

Uzależnienie od alkoholu to poważna choroba, która rozwija się stopniowo i może dotknąć każdego – niezależnie od wieku, wykształcenia czy sytuacji życiowej. Jej konsekwencje wpływają na zdrowie, relacje rodzinne, życie zawodowe i społeczne. Zapraszamy na kolejny najnowszy odcinek audycji profilaktycznej radia Orthodoxia, który poświęcony będzie problematyce uzależnienia od alkoholu i choroby alkoholowej, a rozmawiać będziemy z panią Martą Kamińską. 

dr Mariusz Ciołkiewicz

Gościem prof. Jana Kochanowicza był dr Mariusz Ciołkiewicz z Kliniki Rehabilitacji Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku.

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2026 roku.

Jest pan specjalistą chorób wewnętrznych, kardiologiem i balneologiem. Czym jest balneologia?

Balneologia polega na zastosowaniu różnych środków naturalnych jak woda, solanki, gazy, czy peloidy, które działają  zarówno miejscowo i mają za zadanie wpłynąć na zdolności adaptacyjne organizmu, zadziałać jako taki bodziec, który wyrwie organizm z pewnej równowagi i żeby jako przeciwdziałanie temu bodźcowi organizm ustawił się w tej nowej równowadze, a przez to zmobilizował siły wewnętrzne, przez co wzrośnie odporność, może zwiększyć się wydolność fizyczna. W ten sposób naturalnymi środkami można wspomóc organizm w zdrowieniu.

Przeszliśmy na tryb chemii, stosujemy głównie tabletki, a kilkadziesiąt czy kilkaset lat wcześniej to terapie naturalne, bodźcowe dominowały w leczeniu. Podróże do wód, zmiany klimatu były zalecane w terapii różnych chorób. Czy balneologia to nie jest właśnie taki archaiczny sposób leczenia?

Może tak być postrzegany, ale jak popatrzymy na człowieka i medycynę całościowo, że jesteśmy często zestresowani, przebodźcowani nadmiarem informacji, w jakiś sposób tryb życia jest naturalnie niezdrowy, bo jesteśmy stworzeni do ruchu a coraz częściej pracę mamy siedzącą, a do poruszania się w poziomie służy samochód, a w pionie winda, to takie wyrwanie z tej rutyny w taki zdrowy sposób, zmusi organizm do uruchomienia swoich zdolności adaptacyjnych. W sanatorium są przy tym często turnusy wspomagające zmianę stylu życia, zmianę diety, zwiększenie aktywności fizycznej. Jest też klimat, który ma w pozytywny sposób wpływać na układ nerwowy:  wyciszać układ współczulny, pobudzać przywspółczulny. Czyli leczenie sanatoryjne nie zamiast leczenia, ale jako dodatek do leczenia. W balneologii stosuje się np. kąpiele kwasowęglowe, w ciepłej wannie z wodą przesyconą dwutlenkiem węgla, który wchłania się przez skórę, rozszerza naczynia i obniża ciśnienie. Nie jest to stosowane zamiast leków, ale jako dodatek do leczenia, ale po takim turnusie sanatoryjnym zdarza się, że dawki leków u pacjenta można zmniejszyć.

Leczenie sanatoryjne i leczenie balneologiczne – czy to zamienniki czy coś innego?

Leczenie sanatoryjne jest usystematyzowane. Można pojechać do sanatorium, gdzie turnus zwykle trwa 21 dni i pacjent ponosi częściową odpłatność za nocleg i wyżywienie. W cięższych przypadkach można pojechać do szpitala uzdrowiskowego, jest się wtedy na zwolnieniu i terapia w całości finansowana jest przez płatnika, czyli NFZ lub ZUS.
Z kolei balneologiczne leczenie koncentruje się na wykorzystaniu naturalnych substancji. Nie trzeba jechać do sanatorium, można sobie kupić np. borowinę w aptece i samemu nałożyć.

Jakie sanatoria mamy w woj. podlaskim? Mimo że jesteśmy rejonem Zielonych Płuc Polski, nie jesteśmy zagłębiem uzdrowiskowym.

Nie mamy też klimatu stricte uzdrowiskowego jak nad morzem czy w górach. W naszym regionie mamy sanatoria w Supraślu i Augustowie. W Supraślu  profile leczenia to pulmonologia, laryngologia, kardiologia, ortopedia, reumatologia, w Augustowie: choroby naczyń obwodowych, reumatologia, ortopedia i osteoporoza.  

Mamy różne schorzenia i sanatoria im dedykowane. Jak to wygląda, można pogrupować te możliwości terapii?

Jeżeli pacjent cierpi na choroby płuc czy alergiczne bardzo dobrze może wpłynąć na niego mikroklimat górski, gdzie zawartość alergenów jest dużo mniejsza niż w nizinnym klimacie. Klimat morski też jest tu wskazany. Na stronie NFZ można znaleźć całą listę sanatoriów, jest ich obecnie 47 w Polsce, i ich profile. Gros kuracjuszy to pacjenci urazowo-ortopedyczni, czyli po urazach, operacjach, z chorobami reumatologicznymi, ale mamy też sanatoria dedykowane do chorób płuc, schorzeń kardiologicznych, przewodu pokarmowego czy schorzeń uroginekologicznych.

Kto może skierować do sanatorium i czy trzeba spełnić jakieś wymogi?

Do sanatorium w ramach NFZ kieruje lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, może to być lekarz rodzinny albo specjalista. Żeby zostać skierowanym do sanatorium trzeba mieć wskazania, czyli chorobę, która pokrywa się z profilem danego uzdrowiska i nie wolno mieć przeciwwskazań. Jedno ze sztandarowych przeciwwskazań to choroba nowotworowa do roku od wyleczenia, a w niektórych przypadkach, jak rak nerki, czerniak czy chłoniaki, nawet do 5 lat od wyleczenia. Wynika to z tego, że sanatorium działa bodźcowo i ono może nieswoiście pobudzić rozrost choroby. Poza wskazaniami i brakiem przeciwwskazań, w sanatorium pacjent powinien być też zdolny do samoobsługi, co nie jest już wymogiem w szpitalu uzdrowiskowym.

Czy oprócz leczenia na NFZ, można uzyskać skierowanie do sanatorium w inny sposób?

Tak jest jeszcze inna droga, jeśli jest się osobą aktywną zawodowo, z powodu schorzenia np. zawału, urazu czy wypadku, uniemożliwiającego potencjalnie wykonywanie zawodu, w ramach prewencji rentowej, ZUS może skierować na leczenie sanatoryjne. ZUS ma podpisane umowy z różnymi ośrodkami w kraju, także sprofilowane, np. kardiologiczną czy narządu ruchu. Lekarz specjalista wypełnia wtedy specjalny druk dotyczący skierowania do sanatorium, ten druk trzeba zanieść do ZUS-u wraz z dokumentacją medyczną i lekarz orzecznik decyduje, czy się należy takie leczenie i wystawia skierowanie. Zwykle turnusy są tu nawet dłuższe niż przy leczeniu sanatoryjnym w ramach NFZ. Analogicznie wygląda sytuacja u osób ubezpieczonych w KRUS.

A czy możemy sami wyjechać do sanatorium i zapłacić za pobyt?

Tak, pewne sanatoria działają komercyjnie. Zwykle turnusy takie związane są propagowaniem zdrowego stylu życia, dietą. Takie pobyty można sobie wykupić.

Jakie zabiegi są najpopularniejsze w poszczególnych sanatoriach?

Np. w Busku Zdroju bardzo popularna jest kąpiel siarczkowo-siarkowodorowa. Ta metoda polega na kąpieli, podczas której składniki siarkowe przenikają przez skórę, działając przeciwzapalnie, przeciwbólowo. Często stosowane są u pacjentów z łuszczycą, są też skuteczne w bólach stawów. A jak pacjent cierpi na łuszczycowe zapalenie stawów, to taka kąpiel działa i na skórę, i na stawy.  Minus jest jeden – są to kąpiele o niezwykle intensywnym zapachu zgniłego jajka, co niektórym pacjentom przeszkadza, ale można się zaadaptować do tego i zapach po pewnym czasie już nie przeszkadza, a pozytywne efekty kąpieli jednak przeważają.

Solec Zdrój też słynie z tych kąpieli siarkowodorowych. Jakie inne zabiegi są popularne?

Bardzo popularne są tzw. peloidy, tu sztandarowym zabiegiem jest borowina. Peloidy to substancje organiczne albo nieorganiczne, po grecku to słowo oznacza „błoto”. Są to substancje, które  wymieszane z wodą długo trzymają ciepło i bardzo powoli je oddają. Podgrzewane do 50 stopni C, zaizolowane od zewnątrz, aby oddawały to ciepło w kierunku ciała, nie parzą, ale powodują delikatne przegrzanie tkanek, działając przeciwzapalne, przeciwbólowo, zwiększając elastyczność różnych struktur: mięśni, więzadeł, trochę też powodując rozszerzenie naczyń.

Dodatkowo borowina jako peloid organiczny, czyli takie torfy, które gniły dziesiątki tysięcy lat bez dostępu tlenu, zawiera szereg innych substancji czynnych jak kwasy humusowe, bituminy, fitoestrogeny. Te substancje jak wchłoną się przez skórę, mogą też działać ogólnoustrojowo. Generalnie to bardzo przyjemny zabieg, gdy kilkunastocentymetrową warstwę podgrzanej borowiny nakłada się na skórę, izoluje od zewnątrz i można leżeć, a borowina działa np. w okolicy kręgosłupa. Natomiast kąpiele borowinowe są coraz rzadziej stosowane, a nawet od klasycznej borowiny coraz częściej się odchodzi, raczej stosuje się pasty borowinowe, bo powoli te złoża borowiny się niestety wyczerpują. Jeżeli nie odkryje się dobrych nowych złóż, za jakiś czas też terapia borowinowa może stać się już historyczną metodą leczenia.

Ciepło czy zimno? Co jest bardziej popularne w leczeniu sanatoryjnym?

Ciepło. Zimno stosujemy zwykle miejscowo, często jak jest świeży uraz, z wylewami krwawymi. Generalnie stosuje się kąpiele ciepłe, bo te zimne są dla zdrowych ludzi.

Jest jednak jedna metoda, w której zimno się wykorzystuje, a mianowicie kriokomora. To zimo działa bardzo pozytywnie na organizm. Kriokomora to urządzenie, w którym poprzez użycie ciekłego azotu obniża się temperaturę do bardzo niskich wartości. Składa się z przedsionka i komory właściwej, zwykle w przedsionku to minus  60-70 st. C,  a w komorze właściwej temperatura panuje do minus 130 st. C. Ale w kriokomorze subiektywne odczucie zimna nie jest takie straszne, bo jest tam niska wilgotność, poniżej 10 proc. i nie ma tam ruchu powietrza, czyli wiatru. W środku jest dużo sympatyczniej niż na zewnątrz, gdzie przy minus 3 st. C zacina deszcz  ze śniegiem. Do zabiegów w kriokomorze kwalifikowani są pacjenci z chorobami narządu ruchu, w tym też po urazach,  ale bez świeżych ran, a także pacjenci ze stwardnieniem rozsianym, bo krioterapia zmniejsza objawy choroby. Zwykle przed wejściem do kriokomory pacjent musi wykonać rozgrzewkę, stosuje się tu najczęściej cykloergometry, aby mięśnie poprodukowały ciepło i wejście do takiego zimnego pomieszczenia nie było szokiem dla organizmu. Nie trzeba być w dresach i ciepłej kurtce. Im większa ekspozycja na nagą skórę, tym lepszy efekt. Ale bielizna, skarpetki, drewniane obuwie, rękawiczki, czapka lub nauszniki, aby nie odmrozić uszu, są obowiązkowe. Zwykle wchodzi się na 15 sekund do przedsionka, a dopiero potem do właściwej komory na 1-3 minuty. Cały zabieg trwa do 5 minut i trzeba się ruszać, aby mięśnie produkowały ciepło. Po takim zabiegu w kriokomorze człowiek czuje się młodszy, wydzielają się substancje powodujące, że czujemy się szczęśliwsi. Działa też przeciwbólowo. Efekty są długotrwałe, liczone w miesiącach, a nawet dłużej. Ale jeden zabieg nie wystarczy, potrzeba ich minimum 10.

Czy ruch jest istotny w leczeniu sanatoryjnym?

Oczywiście, ruch jest jak najbardziej jedną ze strategii leczenia. Fachowo mówi się tu o kinezyterapii. Formy ruchu muszą być dostosowane do pacjenta, jego potrzeb i możliwości:   treningi indywidualne, grupowe, czy nadzorowany trening kardio dla osób po zawale.

Bardzo ważne oprócz treningu jest też wykorzystanie walorów klimatycznych sanatorium. Zwykle obok jest las, morze i ten ruch we własnym zakresie jest dla pacjenta wskazany i powinno się pójść na spacer po całym dniu różnych zabiegów.

U nas nawet bez wyjazdu do sanatorium można wybrać się na spacer do Puszczy Knyszyńskiej, słynącej z olejków eterycznych sosny supraskiej. Ale najwięcej ludzi lubi wyjeżdżać nad morze. Co dają nam spacery w bryzie morskiej?

Jest nawet nazwa na tą dziedzinę balneoterapii – talasoterapia. Po pierwsze działa to kojąco, nad morzem jest też mało alergenów, powietrze jest czystsze i wdychamy jod, którzy może wpłynąć pozytywnie na organizm. Pobyt nad morzem sprzyja aktywności fizycznej, aby przejść się brzegiem morza. Sól morska w powietrzu, inhalacje z solanek, dobrze działają przy chorobach układu oddechowego.

W terenach górskich z kolei ten wysiłek fizyczny jest dużo większy, jak go dawkować, aby sobie nie zaszkodzić?

Tu się nakładają dwie rzeczy, o których warto pamiętać. Pierwsza rzecz to ogólny schemat reakcji organizmu w sanatorium jako takim, niezależnie czy to terenu górskie, nadmorskie czy nizinne.  Pierwsza faza w sanatorium trwa zwykle trzy dni, gdy adaptujemy się do miejsca, ukajamy nerwy, przestajemy myśleć o pracy, wchodzimy w reżim zabiegowy. Potem następuje druga faza, zwykle  między 7-14 dniem, jest takie ciekawe zjawisko zwane odczynem uzdrowiskowym. Polega ono na tym, że albo dotychczasowe choroby mogą się zaostrzyć albo pojawić się nowe objawy. To skutek działania wszystkich czynników, od nowego klimatu, przez metody balneologiczne, które są nowym bodźcem dla organizmu, z którym trzeba się zmierzyć. I bywa, że jak ktoś miał bóle stawów, to one mogą się zaostrzyć, u osób z chorobą serca – pojawiają się kołatania serca, bóle w klatce piersiowej. A czasem mogą pojawić się zupełnie nowe objawy: rozdrażnienie, bóle głowy, bezsenność. One mogą wręcz zaniepokoić. Ale nie oznaczają, że leczenie sanatoryjne jest nie dla mnie lub coś złego się dzieje. Warto powiedzieć o nich  lekarzowi. Jak ten odczyn sanatoryjny nie jest mocno nasilony, pełni wręcz pozytywną rolę, pokazuje że organizm dostosowuje do tych bodźców i próbuje wytworzyć nową równowagę.

Natomiast dodatkowo w górach trzeba pamiętać, że możemy mieć ten odczyn sanatoryjny i ta wydolność fizyczna oraz tolerancja wysiłku może być przejściowo obniżona. Zawsze wybierając się na górską wędrówkę, jeszcze z plecakiem, warto brać pod uwagę swój wiek, wydolność fizyczną czy choroby współistniejące.  

Ile czasu powinno trwać leczenie sanatoryjne?

Standardowo w ramach NFZ mówi się o 21 dniach, w ramach prewencji rentowej pobyty są dłuższe.

Jak często powinno się jeździć do sanatorium?

NFZ taki pobyt raz na dwa lata przyznaje, chyba że ktoś jest szczęściarzem i uda mu się wyjechać szybciej w innym trybie. Ale efekty takiego leczenia są długotrwałe, liczone w miesiącach, a nawet dłużej. Warto zawsze też mieć na uwadze, że mogą się pojawić przeciwwskazania do leczenia sanatoryjnego i taki wyjazd może być w danym momencie niewskazany.

archimandryta Włodzimierz (Dejneko)

W naszym studiu gościliśmy archimandrytę Włodzimierza (Dejneko), przełożonego monasteru św. Dymitra Sołuńskiego w Sakach. Z naszym gościem rozmawiamy o historii monasteru, jubileuszu, a także życiu monastycznym we współczesności. 

ks. Włodzimierz Misijuk

Święci Kosma i Damian, żyjący w III wieku w Rzymie, byli braćmi obdarzonymi przez Boga niezwykłym darem uzdrawiania. Z miłości do bliźnich nie pobierali żadnej zapłaty za swoją posługę, powtarzając: „Siłą Chrystusa leczymy. Uwierzcie w Niego, a będziecie zdrowi.”  Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z ks. Włodzimierzem Misijukiem kustoszem cerkwi akademickiej św. Marii Magdaleny w Białymstoku.

Magdalena Jarosz i Katarzyna Kozłow

Coraz więcej osób, niezależnie od wieku i sytuacji życiowej, zmaga się z różnego rodzaju uzależnieniami i ich konsekwencjami. Dlatego tak ważna jest profilaktyka, edukacja oraz wiedza o tym, gdzie szukać profesjonalnej pomocy. Zapraszamy do wysłuchania pierwszego odcinka Audycji profilaktycznej w tym sezonie. W programie rozmowa z koordynatorkami specjalistycznych placówek wsparcia dziennego Prawosławnego Ośrodka Miłosierdzia Eleos diecezji Białostocko-Gdańskiej. Audycja profilaktyczna co tydzień w poniedziałek na naszej antenie.

ks. Jan Jaroszuk

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, które tworzyły historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

ks. Rafał Łaszczuk

Do wspólnej modlitwy w dzień wspomnienia śww. apostołów Piotra i Pawła zaprasza proboszcz parafii w Ełku, ks. Rafał Łaszczuk. W rozmowie poruszone zostały także wątki codziennego życia wspólnoty ełckiej parafii oraz zwieńczenia prac w ramach akcji Wspólne Dzieło.

prof. Paweł Knapp

Gościem prof. Jana Kochanowicza był prof. Paweł Knapp, kierownik Uniwersyteckiego Centrum Onkologii w Szpitalu Klinicznym w Białymstoku oraz podlaski konsultant wojewódzki ds. ginekologii onkologicznej.

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2026 roku.

Co kryje się pod pojęciem ginekologia onkologiczna?

Jest to dość wyjątkowa działka, która zajmuje się tylko i wyłącznie nowotworami u kobiety. Ginekolodzy onkolodzy, którzy zajmują się nowotworami, patrzą na chorobę inaczej niż ginekolodzy, którzy zajmują się szerokim spektrum chorób, które dotykają kobiety. My zajmujemy się nie tylko operatywą, często rozległymi zabiegami, nie tylko narządu rodnego, ale też dotyczącymi jamy brzusznej, a nawet klatki piersiowej. Prowadzimy także szeroko zakrojone terapie z leczeniem onkologicznym, jak chemioterapia i immunoterapia. 

Najbardziej skuteczna jest profilaktyka. Co nasze panie powinny robić, jak żyć, aby nie spotkać się  z panem profesorem?

Ja zapraszam wszystkie panie właśnie na badania profilaktyczne. Cały świat, wszyscy zrozumieliśmy, że podstawą zdrowego społeczeństwa jest prowadzenie działań profilaktycznych. To prosty tekst, który z populacji tzw. pozornie zdrowej wyszukuje osoby chore. Jeśli chodzi o ginekologię i ginekologię onkologiczną dysponujemy dwoma testami profilaktycznymi. Pierwszy to badanie  cytologiczne, o którym już nieraz w tym studiu mówiliśmy. Ale w ostatnim czasie doszło do przełomu i cytologia wykonywana jest dopiero w drugim etapie, natomiast w pierwszym etapie oceniana jest obecność wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV). I Uniwersytecki Szpital Kliniczny jest tu pod tym względem promotorem w województwie podlaskim, bo realizowany jest program działań profilaktycznych opartych na immunologii. Czyli w pierwszej kolejności w populacji pozornie zdrowej poszukujemy osób, które mają wirusa HPV, dopiero w drugiej kolejności oznaczamy morfologię komórki. Bo wirus HPV jest sprawcą wszystkiego złego, które na szyjce macicy się dzieje. Ale też trzeba powiedzieć, że nie każda pacjentka, która ma wirusa HPV, zachoruje na raka szyjki macicy. 

Drugim testem profilaktycznym, dotyczącym gruczołu piersiowego, jest mammografia. Jesteśmy jednym z nielicznych krajów w Europie, a może i na świecie, gdzie ten test jest rozszerzony, zaczynamy u kobiet w 45. roku życia, a kończymy w 74 roku życia. Badanie to wykonywane jest raz na dwa lata. A rak piersi to ciągle pierwszy nowotwór na liście nowotworów dotyczących populacji kobiet.

Jak panie stosują się do zaleceń badań profilaktycznych? Czy są zainteresowane takimi badaniami?

Bardzo dużo zmieniło się w postrzeganiu tych badań w populacji Podlasianek. Oczywiście ja jako konsultant wojewódzki bardzo chciałbym, żeby 100 proc. populacji w nich uczestniczyło, ale to niemożliwe. Marzy mi się sytuacja, jaka jest w krajach skandynawskich, gdzie aż 96-98 proc. kobiet uczestniczy w badaniach scrynningowych. Ale widzimy wzrastający trend uczestniczek badań profilaktycznych, szczególnie teraz, gdy oferujemy bezpłatny test HPV DNA, a dopiero  w drugiej kolejności cytologię. Ten trend był też obserwowany wszędzie na świecie. Bo jak nie znajdujemy wirusa w badaniu HPV, proponujemy pacjentce, aby na kolejne badanie przyszła za 5 lat. To bardzo bezpieczny okres, bo jak jest ujemny test HPV DNA, to właściwie w stu procentach oznacza, że cytologia jest prawidłowa. 

Badania profilaktyczne to ważny element profilaktyki chorób nowotworowych, a jakie objawy powinny zaniepokoić panie, na tyle, by udały się na wizytę do lekarza? Kiedy nie można zwlekać?

Takim najbardziej czytelnym wyznacznikiem tego co powoduje, że panie przychodzą do lekarza, jest krwawienie. Panie zawsze boją się krwawień pozamiesięcznych lub w okresie pomenopauzalnym. 

Natomiast jeśli mówimy o szyjce macicy, przede wszystkim upławy, które pojawiają się nagle i niespodziewanie i z oceny wynika, że nie są objawem infekcji, krwawienia kontaktowe po stosunkach płciowych, bóle w dole brzucha – to są objawy które zawsze powinny zapalić czerwoną lampkę. Jeśli chodzi o raka endometrium niepokojącym objawem są zwykle krwawienia pozacyklowe i te pojawiające się w okresie menopauzy. Przy raku jajnika, o czym mówiliśmy wielokrotnie, także podczas tych audycji,  niestety nie mamy charakterystycznych objawów, ale te niecharakterystyczne, np. uczucie odbijania, wzdęcia, opasujące bóle brzucha, taki moment gdy pani mieściła się dotąd  w dżinsy, a nagle po dwóch tygodniach w nie nie wchodzi, są momentem, gdy trzeba iść do ginekologa czy ginekologa onkologa. Także wszelkie objawy związane z tym, że coraz częściej trzeba iść do toalety, bo jest dziwne uczucie podpierania w dole brzucha, pojawia się częstomocz, częste akty defekacji. I oczywiście apeluję do wszystkich pań: badajcie piersi raz w miesiącu, po miesiączce, a u pań, które już nie miesiączkują – wybierzcie po prostu jeden dzień w miesiącu, gdy będziecie to robić. Nawet nieumiejętnie. Nie ma bowiem lepszego detektora zmian w gruczole piersiowym, czyli guzów, niż własne ręce. Objawy, na które trzeba zwrócić uwagę to zaciągnięcia piersi, niecharakterystyczne dolegliwości bólowe w okolicy pachy, wyciek z brodawki. To absolutnie czerwona lampka, mówiąca o tym, że trzeba natychmiast udać się do lekarza ginekologa czy ginekologa onkologa.

Jak wygląda konsultacja przy podejrzeniu choroby nowotworowej, na jakie badania pacjentka powinna się nastawić, bo to jednak wizyta bardzo intymna?

Szczególnie wizyta u ginekologa onkologa często wiąże się z problemem, często związanym z objawami, które wystąpiły. Ścieżka zwykle jest taka, że pacjentka najpierw idzie do swojego ginekologa, gdzie zwykle w obecności położnej jest zbadana. Pacjentka musi ułożyć się w najbardziej wygodnej, ale określonej pozycji, musi być zbadana szyjka macicy we wzierniku . Badanie musi być badaniem intymnym, w kontekście delikatności, gros pań się wstydzi, a jest bardzo dużo mężczyzn ginekologów. Musi tu być to przełamanie barier, które dzielą mimo wszystko lekarza-mężczyznę od pacjentki. Ale też u pań ginekolożek ta bariera wstydu czy lęku, że coś zostanie znalezione, musi być przełamana. 

Podczas badania najpierw we wzierniku oglądana jest szyjka macicy, kolejnym badaniem jest badanie dwuręczne zestawione, podczas którego oceniamy macicę i struktury przyległe, w sposób jak najbardziej delikatny. Musimy próbować, aby pacjentka się  podczas tego badania jak najbardziej rozluźniła. Kolejnym elementem jest usg wykonywane sondą dopochwową. Warto dodać, że u ginekologa onkologa powinno zostać wykonane badanie nie tylko sondą dopochwową, ale też sondą przezbrzuszną. Warto, aby panie na to zwracały uwagę, bo szukamy guzów np. jajnika, ale też zmienionej grubość błony śluzowej macicy, czy innych drobnych elementów świadczących o możliwości raka błony śluzowej. Odpowiednie badanie usg zapewnia podjęcie szybkich działań, w kontekście rozszerzenia diagnostyki o tomografię komputerową, o rezonans magnetyczny, a to sprawia, że my lekarze szybciej podejmujemy decyzję o tym, jak ratować wasze życie.

Diagnostyka wykazała guz, co dalej?

Musimy przede wszystkim wiedzieć, co to jest za guz i jaki ma charakter. Dominującym badaniem jest  diagnostyka obrazowa, nie tylko usg, bo chodzi o postawienie konkretnej diagnozy jak wielki jest to guz, jakie struktury nacieka i czy nie daje przerzutów. Badaniem dedykowanym do miednicy mniejszej jest rezonans magnetyczny, badaniem dedykowanym do jamy brzusznej i klatki piersiowej jest tomografia komputerowa. Oba badania muszą być wykonane z kontrastem. To daje  pełny wgląd na temat tego, co dzieje się w jamie brzusznej i jak mamy się w niej poruszać. Mamy różne rodzaje zabiegów, różny sprzęt, różnie kwalifikujemy pacjentki. Pacjentka musi być do zabiegu przygotowana, wiedzieć na co musi wyrazić zgodę. Bo przecież nie zbudzimy jej w trakcie operacji i nie powiemy, że jest konieczność usunięcia fragmentu jelita. Taka decyzja przy dobrej diagnostyce obrazowej i dobrym badaniu klinicznym musi być podjęta wcześniej. Trzeba pacjentkę przygotować także  psychicznie, ale także klinicznie, do często bardzo rozległych zabiegów, które trwają 7-8 godzin. Pacjentka wymaga potem bardzo wnikliwego dalszego postępowania, bo przecież usuwamy narząd rodny, czasem też fragment jelita, fragment wątroby, trzustki ze śledzioną czy żołądka. Niedawno mieliśmy w klinice taki przypadek 33-letniej chorej, której nikt inny nie chciał operować, my się tego podjęliśmy. Ma się bardzo dobrze, nie zostawiliśmy grama guza w jamie brzusznej, operacja trwała 8 godzin, wykonana została w teamie multidyscyplinarnym, z bardzo dobrym chirurgiem onkologiem. Ale plan był przed zabiegiem operacyjnym, nie w trakcie zabiegu, bo na to nie bylibyśmy przygotowani.  

Mówimy o leczeniu zabiegowym, a co nowego jest w operatywie w ginekologii onkologicznej?

Powiem na własnym przykładzie, że gdy w 2008 pierwszy raz pojechałem na stypendium do USA, tam usłyszałem hasło „robot”. Nie bardzo wiedziałem, o czym mowa, wychowany na „Gwiezdnych wojnach” myślałem, że robot chodzący po korytarzu. Na sali operacyjnej zobaczyłem wtedy trzyramienną maszynę, którą można było  precyzyjnie operować w jamie brzusznej. W tym czasie w tym ośrodku w Nowym Jorku robotów było 10, na 21 salach operacyjnych. Oprowadzający mnie dyrektor medyczny szpitala, mówił mi wtedy, że tak naprawdę nie jest zadowolony, bo ma 21 sal operacyjnych i tylko 10 robotów. Wróciłem do Nowego Jorku rok później i na 21 salach było już 21 robotów, i pojawiły się też roboty 4-ramienne. 

Jestem niezmiernie szczęśliwy że w USK stoi jeden z najnowszej klasy robotów 4-ramiennych, i od grudnia 2025 wykonaliśmy już 20 zabiegów operacyjnych. Moi koledzy z chirurgii onkologicznej operują wątrobę, jelita, urolodzy – raka prostaty. Zaczynamy być w XXII wieku. Ja jestem jako chirurg zafascynowany robotem, jego precyzją, gdzie z dokładnością do jednego milimetra możemy poprowadzić granicę cięcia. Co najważniejsze, jak mamy jakiekolwiek powikłanie, np. krwawienie,  ręka chirurga się zmęczy, ręka robota nigdy. Gdy byłem na szkoleniu w USA chirurg specjalnie uszkodził naczynie na zwierzęciu, złapał je ramieniem robota, specjalnym narzędziem i powiedział:  to teraz przerwa, idziemy na kawę. Nie byłoby to możliwe, gdyby to był chirurg i musiał je trzymać przez długi czas. Robot się nie męczy  i w rękach sprawnego operatora staje się niesamowitym orężem.

Co daje pacjentkom to, że są operowane robotycznie?

W Polsce mamy tak skonstruowany system, że pacjent musi być minimum 3 dni w szpitalu. W USA pacjentka przychodzi rano, o godz. 10 ma szeroki zabieg robotyczny w jamie brzusznej, wieczorem idzie do domu, a następnego dnia do pracy. U nas pacjentka pierwszego dnia ma kwalifikację, drugiego jest operowana, a trzeciego wychodzi do domu, o własnych siłach, bez potężnej blizny na brzuchu. Ma tylko 5 centymetrowych blizenek. Praktycznie jest aktywna w życiu społecznym i zawodowym już następnego dnia. To komfort dla pacjentki, która wieczorem je normalny posiłek, a kolejnego dnia może uczestniczyć w domowej imprezie, choć my oczywiście zalecamy  pewną wstrzemięźliwość dietetyczną. To jest bardzo ważny aspekt psychologiczny dla takich pacjentek. Robot daje tak niesamowitą precyzję, że np. przy raku endometrium może wyciąć najmniejszy węzeł chłonny bez żadnego problemu. Czyli daje niesamowitą precyzję ruchu, a także  minimalizację powikłań, tego co się obserwuje chociażby w laparoskopii. 

Pacjentka ma niepokojące objawy, upławy, krwawienia, ale je bagatelizuje. Co wtedy, jakie jest rokowanie?

Rokowanie jest złe. W Uniwersyteckim Centrum Onkologii pojawiają się pacjentki, które bagatelizowały te objawy. Niedawno mieliśmy tragiczny przykład pacjentki z olbrzymim guzem sromu, czyli ze zmianą na zewnątrz, oczywiście w miejscu intymnym. To była starsza, ale aktywna pani, jednak bagatelizująca objawy. Gdy pojawiła się w UCO, guz miał wielkość 10 cm. Podjęliśmy próbę leczenia, aby wyblokować ten aktywny potencjał nowotworowy guza, niestety nie udało się. Niestety, gdy pacjentki bagatelizują objawy, wstydzą się doktora, wstydzą się powiedzieć rodzinie, albo przedkładają pracę zawodową nad 10-minutową wizytę u lekarza ginekologa, zawsze to się źle kończy. To też tragedia rodziny, jej bliskich, bo zawsze choruje cała rodzina. Często proszony jestem o cuda, a ja nie jestem cudotwórcą, ale zwykłym czeladnikiem, starającym się wykonać  dobrze swoją robotę, ale nawet przy pomocy sprzętu z XXII wieku, nie jestem wtedy w stanie uratować  życia. Dlatego do wszystkich pań apeluję: nie wstydźcie się ginekologa, czy ginekologa onkologa. My jesteśmy po to, aby ratować wam życie. Pamiętajcie, że jak objawy zostaną rozpoznane wcześnie, jesteśmy w stanie w stu procentach uratować coś co ma wartość nadrzędną – życie.  

ks. Paweł Kuczyński

O postaci św. Jerzego z Policznej, a także harmonogramie modlitewnych uroczystości rozmawiamy z ks. Pawłem Kuczyńskim, proboszczem parafii Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Werstoku.

dr Jarosław Tałałaj

Gościem prof. Jana Kochanowicza był dr Jarosław Tałałaj, zastępca kierownika Kliniki Rehabilitacji Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku oraz podlaski konsultant wojewódzki ds. rehabilitacji

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2026 roku.

Rehabilitacja – z czym to się kojarzy? Rehabilitujemy się, aby szybko wrócić do zdrowia?
Definicja rehabilitacji jest dość skomplikowana, bo mówi o wielospecjalistycznym oddziaływaniu na chorych po to, by przywrócić ich sprawność, zdolność życia codziennego, w rodzinie, ale też zdolność życia społecznego czy zawodowego. Najprościej wszystkim się kojarzy z ćwiczeniami, czy zabiegami przy użyciu różnych urządzeń, z masażem. To wszystko są składowe rehabilitacji. Rehabilitacja jest wielokierunkowym ciągiem wydarzeń. Zaangażowani w to są lekarze, fizjoterapeuci, terapeuci zajęciowi, logopedzi, psycholodzy, cały szereg zawodów medycznych i okołomedycznych, których celem jest usprawnić chorego, albo przywrócić mu biologiczną funkcję narządów. To skomplikowany proces leczniczy, nie sprowadza się on tylko do samej fizjoterapii.

Mamy dziś odpowiedzieć na pytanie: rehabilitacja stacjonarna czy ambulatoryjna. Zacznijmy od wyjaśnienia, co kryje się pod pojęciem rehabilitacji stacjonarnej?
To rehabilitacja prowadzona w warunkach oddziału szpitalnego, z nadzorem i leczeniem całodobowym. Są cztery rodzaje rehabilitacji stacjonarnej: ogólnoustrojowa, neurologiczna, oddechowa i kardiologiczna.

Jacy pacjenci mogą korzystać z rehabilitacji ogólnoustrojowej?
Formalnie zakres jest nieograniczony. Wszystkie choroby, z powodu których pacjenci cierpią na utratę funkcjonalności ciała, mogą podlegać tej rehabilitacji. Najczęściej dotyczy ona uszkodzeń układu ruchu, a więc stawów, kości, mięśni, ścięgien, powięzi – wszystkich tych elementów, które wiążą się z czynnością ruchu. Jednostkami kierującymi na taką rehabilitację mogą być oddziały reumatologii, ortopedyczno-urazowe, chirurgii, ale też urologii, ginekologii. W polskim prawie podkreśla się też rolę leczenia tzw. obrzęku limfatycznego. To powikłanie po chorobach najczęściej nowotworowych, dotyczy głównie kobiet po usunięciu piersi z powodu nowotworu. Taką rehabilitację można też wykonywać w oddziale łóżkowym jak i dziennym.

Ta rehabilitacja jest profilaktyką obrzęku limfatycznego czy stosowana jest w momencie, gdy on się już pojawi?
Te metody znajdują zastosowanie wówczas, gdy obrzęk się pojawia po resekcji węzłów chłonnych zmienionych nowotworowo, odpływ limfy jest pogorszony, ten płyn zbiera się na obwodzie ciała, w obrębie ramienia, ręki po usunięciu piersi czy kończyn dolnych po resekcji węzłów w okolicy pachwiny. To typowa ingerencja lecznicza, nie profilaktyczna.

A jacy pacjenci mogą korzystać z rehabilitacji neurologicznej?
Wszyscy, którzy mają zaburzenia pracy ośrodkowego układu nerwowego i obwodowego układu nerwowego, które skutkują zaburzeniami motoryki, lokomocji. Tu rozróżniamy rehabilitację wczesną i późną, a w ich obrębie mamy też rehabilitację chorób mózgu, rdzenia kręgowego i splotów nerwowych oraz nerwów obwodowych. Czyli trzy grupy chorób neurologicznych. Do tego dochodzą choroby z tzw. grupy dystrofii, najczęściej uwarunkowane genetycznie, ich cechą jest to, że pogarsza się przewodzenie impulsów z nerwów obwodowych do mięśni. Mięśnie słabną, przestają działać i wymagają wsparcia. Właściwie wszyscy pacjenci, którzy cierpią na ostre czy przewlekłe choroby neurologiczne, mogą przystąpić do programu rehabilitacji. Aczkolwiek w naszych warunkach dominują chorzy po udarze mózgu, niedokrwiennym lub krwotocznym.

A rehabilitacja kardiologiczna? Ostatnio mamy próbę osiągnięcia tu kompleksowości, jest koordynowana opieka u pacjenta po zawale. Jaką rolę pełni tu rehabilitacja?
Jest to jeden z lepiej wystandaryzowanych rodzajów rehabilitacji. Rzeczywiście walor kompleksowości leczenia chorych po zawale czy ostrych incydentach wieńcowych ma dużą wartość. Pacjenci są leczeni przyczynowo w sposób inwazyjny przez usunięcie zatorów. Ale pacjentowi trzeba też pomóc wrócić do
codziennych czynności zawodowych i społecznych. Tu wkracza rehabilitacja. Wypracowano model leczenia pacjentów po incydentach wieńcowych, który opiera się o kontrolowany wysiłek, czyli taki, który dobieramy każdemu pacjentowi osobiście, który ma nie przekraczać pewnych wartości, ale nie może być też zbyt mało intensywny, a dokładnie taki, jaki jest potrzebny. Jest on uzupełniany o elementy kinezyterapii o charakterze wytrzymałościowym. Zazwyczaj pacjenci ćwiczą na stacjonarnych rowerach. Są też elementy siłowe, ćwiczenia mięśni oddechowych. I w ten sposób płynnie przechodzimy do rehabilitacji oddechowej. Należy wiedzieć że rehabilitacja kardiologiczna jest niemal tożsama z oddechową, która jest wzbogacona o elementy specyficzne dla układu oddechowego. Można prowadzić te dwa rodzaje rehabilitacji tą samą bazą sprzętową, bo protokoły ćwiczeń są bardzo podobne.

A czym od rehabilitacji stacjonarnej różni się rehabilitacja ambulatoryjna?
Różni się tym, że pacjent przybywa do ośrodka rehabilitacji bez potrzeby spędzania tam całej doby. Nie potrzebuje łóżka. Mamy dwa rodzaje rehabilitacji ambulatoryjnej: to rehabilitacja w oddziale dziennym i fizjoterapia ambulatoryjna. Rehabilitacja w oddziale dziennym dysponuje szerszym zakresem interwencji,
jest tam więcej pracowników, niż w fizjoterapii ambulatoryjnej.

Kto i kiedy może skierować pacjenta na rehabilitację stacjonarną i ambulatoryjną?
Rehabilitacja stacjonarna skierowana jest do pacjentów, którzy potrzebują nadzoru całodobowego. W przypadku najpowszechniejszej rehabilitacji ogólnoustrojowej, najczęściej kierują na nią lekarze oddziałów szpitalnych, w których przebywa pacjent potrzebujący dalszego etapu leczenia w postaci rehabilitacji. To oddziały zabiegowe, takie jak neurochirurgia, chirurgia, ortopedia, urologia, ginekologia oraz oddziały zachowawcze, jak neurologia, reumatologia. Także niektóre poradnie specjalistycznie: reumatologiczna, urazowo-ortopedyczna, neurologiczna, rehabilitacyjna. Natomiast do oddziałów dziennych rehabilitacji ogólnoustrojowej mogą także kierować lekarze rodzinni, ale tylko tych pacjentów, którzy są w stanie zaostrzenia choroby przewlekłej.

Wspominał pan, że w procesie rehabilitacji biorą udział lekarze rehabilitacji, fizjoterapeuci, masażyści, logopedzi, psychologowie. Jakie są zadania tych specjalistów?
Lekarz rehabilitacji czy innej specjalności, pracujący w oddziale dziennym lub stacjonarnym, musi zaplanować program leczniczy, ustalić wskazania i przeciwwskazania kwalifikując pacjenta do rehabilitacji oraz dbać, by przebieg całego złożonego procesu rehabilitacji był niezmącony. To także
codzienna obserwacja pacjenta i ustalanie codziennego stanu zdrowia, potrzeb zmodyfikowania leczenie, zadbanie o dobranie i manipulowanie lekami. Z kolei fizjoterapeuci wykonują bezpośrednie czynności z pacjentem, czyli leczenie ruchem tzw. kinezyterapia, a także terapią za pomocą różnych impulsów czyli
fizykoterapię: laseroterapia, elektroterapia, leczenie zabiegami wodnymi itd. Potrzebni są też inni specjaliści, którzy pomogą przyspieszyć zdrowienie pacjenta. Najczęściej mówimy tu o logopedach, zajmujących się naprawą głosu, ci specjaliści znajdują zajęcie w oddziałach neurologii, neurochirurgii, rehabilitacji onkologicznej. Ćwiczą tam z pacjentem możliwość powrotu właściwej artykulacji mowy. Terapeuci zajęciowi to natomiast specjaliści, których zadaniem jest przywrócenie właściwej motoryki najczęściej ręki, gdy musimy usprawnić ją np. po urazach, złamaniach itp. Poprzez zajęcia przypominające lekcje plastyki w szkole, mają za zadanie ćwiczyć motorykę ręki, ruchomość palców, zdolność ręcznego pisania. W zespole rehabilitacyjnym są też psycholodzy, którzy pomagają utrzymać równowagę psychiczną pacjentów, zdobyć motywację do dalszych ćwiczeń, wyzwalają w pacjencie chęć życia. W oddziale stacjonarnym są także pielęgniarki, które mają za zadanie dbać o bieżące potrzeby pacjentów, właściwe podanie leków i zaspokajanie innych potrzeb zdrowotnych pacjentów.

Jeśli lekarz specjalista diagnozując pacjenta stwierdza konieczność rehabilitacji kieruje go do lekarza rehabilitacji czy może sam bezpośrednio skierować na potrzebne zabiegi?
W pewnych sytuacjach tak. Jak już wspominałem, lekarz rodzinny ma prawo skierować do oddziału rehabilitacji dziennej i często to robi. Kwalifikacja odbywa się wtedy na miejscu, lekarz w oddziale zbada pacjenta, oceni głównie pod kątem przeciwwskazań do rozpoczęcia rehabilitacji. Przeciwwskazania to duży problem. Wprawdzie nie ma bezwzględnych przeciwwskazań do rehabilitacji, ale są takie sytuacje, w których należy ją odroczyć, gdyż rozpoczęcie rehabilitacji może zaszkodzić pacjentowi. Dlatego potrzebna jest kwalifikacja lekarska. Natomiast fizjoterapia ambulatoryjna nie wymaga już takiego dużego nadzoru lekarskiego, tą usługą leczniczą rządzą fizjoterapeuci. Pacjentów do fizjoterapii ambulatoryjnej mogą skierować lekarze specjaliści z większości poradni, także rodzinnej. Tu pacjentów kwalifikuje do zabiegów fizjoterapeuta.

Jakie są najczęstsze przeciwwskazania, które wymagają odroczenia rehabilitacji? Takim oczywistym przeciwwskazaniem jest na pewno infekcja górnych dróg oddechowych, ale czy oprócz tego są inne schorzenia, które wpływają na możliwość rehabilitacji?
Rzeczywiście, infekcje komplikują życie i wymagają nie tylko odroczenia rehabilitacji, ale i innych usług medycznych. Poza tym najbardziej poważną grupą są przeciwwskazania z grupy chorób serca i naczyń, jak wahania ciśnienia – ono nie może być ani za niskie, ani za wysokie, ale być w granicach normy. To
także zaburzenia rytmu serca, świeże, niewyleczone, też każą odczekać do czasu uporania się z tym problemem. Ze strony układu oddechowego przeciwwskazaniem jest np. niewydolność oddechowa o niejasnej przyczynie, niezdiagnozowana, nieleczona wcześniej, nie objęta nadzorem, też każe odroczyć
rehabilitację do czasu diagnostyki i wdrożenia leczenia. Ale też niektóre zabiegi same w sobie są obarczone przeciwwskazaniami, np. nie wykonamy terapii z zimnem czy ciepłem na skórę uszkodzoną, skaleczoną czy oparzoną. W przypadku elektroterapii, pewnym przeciwwskazaniem są wszczepy metalowe wewnątrz ciała pacjenta. Z kolei np. przy wszczepionym rozruszniku serca, nie można poddawać tej okolicy oddziaływaniu pola magnetycznego czy impulsu elektrycznego. Można z zachowaniem pewnych zasad bezpieczeństwa wykonać elektroterapię na odległe części ciała, np. stopy, ręce, ale tak, by nie dopuścić do przepływu prądu między jedną a drugą elektrodą, gdy po drodze znajduje się stymulator serca. Każda z metod rehabilitacji i fizjoterapii jest obarczona pewnymi przeciwwskazaniami, a lekarze i fizjoterapeuci zawsze dopytują o to pacjentów, aby uniknąć powikłań.

Nie mamy czasu by udać się na rehabilitację, bo jesteśmy zabiegani. Czy w warunkach domowych możemy sobie pomóc?
Tak, istnieje fizjoterapia domowa. Grupą docelową nie są tu jednak młode zapracowane osoby, ale osoby na tyle chore, że nie mogą opuścić domu, aby skorzystać z zabiegów. Dotyczy to osób, które nie mogą wyjść z powodu uszkodzenia narządu ruchu, zaburzeń psychoorganicznych, neurologicznych. Często mówimy, że to więźniowie 4 piętra, gdy brak windy jest przeszkodą w opuszczeniu domu. Z fizjoterapii domowej mogą też korzystać osoby leczone długoterminowo, pacjenci hospicyjni, przewlekle leczeni tlenem, poddawani wentylacji domowej.

Młodym zabieganym polecimy więc dotarcie do pracy piechotą albo rowerem, tak by zwiększyć aktywność ruchową i zmniejszyć tym samym ryzyko chorób naczyniowych i stawowych oraz nadwagi i otyłości.
Tak i warto do tego dodać jeszcze ergonomię pracy, życia codziennego. Czyli dostosowanie naszego otoczenia do naszych możliwości i fizjologii. Właściwa wysokość biurka, podparcie rąk w trakcie pracy przy komputerze, właściwe ustawienie monitorów to drobne rzeczy, które decydują o przyszłych chorobach układu ruchu, które na pewno będą wymagać leczenia rehabilitacyjnego.

parafia św. Jana Teologa na Bacieczkach w Białymstoku

W niedzielę, 28 czerwca, w sali parafialnej przy parafii św. Jana Teologa na białostockich Bacieczkach odbyło się spotkanie autorskie z Anną Naumiuk-Jakuc, autorką książki „Włodzimierz Naumiuk. Zanim przemówią rzeźby”.  Patronem strategicznym wydarzenia było Województwo Podlaskie.

katedra św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

22 czerwca w Soborze św. Mikołaja w Białymstoku, JE Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański odprawił nabożeństwo dziękczynne z okazji minionego roku szkolnego 2025/2026. W nabożeństwie brali udział duchowni, katecheci, nauczyciele, rodzice oraz licznie zgromadzeni uczniowie.

fot. orthodox.bialystok.pl

prof. Karol Kamiński

Gościem prof. Jana Kochanowicza był prof. Karol Kamiński, kierownik Kliniki Kardiologii, Chorób Wewnętrznych z Oddziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym w Białymstoku

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2026 roku.

Pan profesor jest kardiologiem, kierownikiem Kliniki Kardiologii, Chorób Wewnętrznych z Oddziałem Intensywnego Nadzoru Kardiologicznego w Uniwersyteckim Szpitalu Klinicznym w Białymstoku, ponadto w Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku prorektorem do spraw medycyny prewencyjnej i otwartej nauki. Spotkaliśmy się, aby porozmawiać o bólu w klatce piersiowej – fakty i mity. Ale zanim przejdziemy do serca, takie pytanie: czym zajmuje się prorektor do spraw medycyny prewencyjnej i otwartej nauki? Nie jest to takie oczywiste. Mamy prorektora do spraw szpitali klinicznych, prorektora do spraw nauki, prorektora do spraw studentów, a tutaj?
A tutaj jest to trzecie zadanie Uniwersytetu Medycznego, jakim jest oddziaływanie na społeczeństwo. Czyli my nie możemy ograniczyć się tylko do uczenia naszych studentów, co oczywiście jest naszą podstawową działalnością. My musimy sprawić, aby nauka, którą tworzymy, oddziaływała na społeczeństwo. A w jaki sposób może oddziaływać nauka w zakresie nauk medycznych? Musi zapobiegać chorobom. Oczywiście my leczymy choroby w szpitalu, ale również przede wszystkim warto zwracać uwagę, że zapobieganie, czyli medycyna prewencyjna jest jeszcze ważniejsza. Nie poradzimy sobie jako społeczeństwo z tą ilością nowych przypadków chorób, jeżeli nie podejmiemy bardzo intensywnego działania w zakresie medycyny prewencyjnej. I właśnie dlatego rektor UMB stwierdził, że czas pokazać tutaj na uczelni, ale również innym, że ta medycyna jest tak niezwykle ważna, że ona musi zaistnieć, musi być widoczna. W tym samym czasie Senat Rzeczypospolitej Polskiej rok 2025 ustanowił rokiem edukacji zdrowotnej i prewencji. Sejm RP rok 2026 ustanowił rokiem prewencji. Czyli sami widzimy, że wszystkie
poważne instytucje, takie jak UMB, Sejm, Senat, wskazują na medycynę prewencyjną jako źródło postępu medycyny i źródło tego, żeby żyło nam się lepiej, żyło nam się dłużej. Drugi element stanowiska, czyli otwarta nauka, to jest to wszystko co nauka, naukowcy mogą dać społeczeństwu, a co nie jest związane z komercjalizacją, czyli właśnie edukacja, współdziałanie na różnych forach po to, aby poprawić dobrostan naszego społeczeństwa: dobrostan zdrowotny, dobrostan psychiczny. Mamy tych działań bardzo dużo, z urzędem miasta, z innymi uniwersytetami, po to, aby żyło się nam lepiej, dzięki wynikom naszych badań, które prowadzimy na UMB. Jednym z takich ważnych projektów, które prowadzimy, który w dużym stopniu przekłada się na wiedzę o stanie zdrowia Białostoczan, jest projekt Białystok Plus, w którym przebadaliśmy już ponad 3,5 tysiąca osób. Wszystkim, którzy się do nas zgłosili, zareagowali na nasze zaproszenie bardzo serdecznie dziękuję. Dzięki temu widzimy, jak zmienia się stan zdrowia mieszkańców, jakie zagrożenia będziemy mieć w kolejnych latach. Od roku prowadzimy ponowne badanie uczestników, którzy byli u nas w 2019 i 2020 roku. Już prawie 600 osób zostało przebadanych. Prosimy, aby osoby, które otrzymają ponowne zaproszenie, zgłaszały się do nas. To
ponowne badanie odbywa się teraz w zupełnie nowym ośrodku, są tam nowe, wspaniałe warunki. Natomiast jakość tych badań jest równie wysoka, jak była poprzednio. Nowością jest to, że badamy również dzieci naszych uczestników. Już ponad sześćdziesięcioro dzieci w wieku 11-16 lat przebadaliśmy. Kolejne dzieci zapraszamy sukcesywnie w stosunku do tego, kiedy ich rodzice byli u nas badani. Liczymy, że przebadamy około 500 – 600 dzieci Białostoczan i będziemy wiedzieli, jakie zagrożenia zdrowotne są przed nami, co jest problemem także wśród naszego młodszego pokolenia. No i nie ukrywamy, że liczymy na to, że osoby, które do nas przyjdą, dowiedzą się więcej i będą chciały żyć zdrowiej, a także będą chciały oddziaływać na swoich bliskich i promować ten zdrowy styl życia w Białymstoku.

Jesteśmy jako Białostoczanie zdrowi? Co nam dokucza, czy już są jakieś pierwsze wnioski z prowadzonych badań?
Oczywiście mamy wniosków bardzo dużo. Możemy mówić o sukcesach, chociażby to, że jeszcze kilka lat temu mówiono, że mniej więcej tylko jedna trzecia osób z nadciśnieniem jest leczona, a jedna trzecia z tej jednej trzeciej jest leczona skutecznie. Teraz wiemy, że ponad połowa naszych uczestników, którzy mieli
nadciśnienie, wiedziała, że to nadciśnienie ma i je leczyła, więc to jest naprawdę dobra wiadomość, że ta skuteczność jest znacząco wyższa niż jeszcze kilka- kilkanaście lat temu. Natomiast widzimy też, że epidemia problemów związanych z otyłością niestety narasta i to narasta bardzo szybko. W ciągu ostatnich 5 lat, kiedy prowadziliśmy na nasze badania, widzimy, że już w ostatnim roku ten odsetek osób z problemami związanymi z otyłością, czyli ze stanem przedcukrzycowym, cukrzycą, nadciśnieniem, jest wyższa niż było to 5 lat temu. I dlatego właśnie musimy działać. Musimy oddziaływać na społeczeństwo, musimy edukować, musimy działać w zakresie medycyny prewencyjnej, żeby zapobiegać chorobom, które będą się rozwijać.

Profilaktyka jest mało taka spektakularna, bo ona wymaga od nas codzienności i takiej wytrwałości, powtarzalności, dbania o swoje zdrowie. Natomiast my lubimy takie medialne leczenia, spektakularne, bardzo drogie, które są mniej efektywne, bo one leczą punktowo.
Leczą też często, kiedy już się dokonały szkody, więc lepiej byłoby zapobiegać. Oczywiście bardzo trudno jest myśleć o tym, co będzie za lat 5, 10 czy 15. Jako ludzie mamy naszą perspektywę ograniczoną do tego, co widzimy. Trudno leczyć się wtedy, kiedy nas nic nie boli, czyli zapobiegać właśnie, żeby nie zaczęło boleć. Natomiast ja wierzę, że nawet niewielkie zmiany w tym, co robimy, mogą przekładać się na znaczącą poprawę naszego stanu zdrowia za kilka-kilkanaście lat. To, że wejdziemy w nawyk chodzenia pieszo do pracy, że naszym nawykiem będzie wyprowadzanie psa 2 razy dziennie, to że zamiast kupować torebkę chipsów, kupimy torebkę orzechów albo paczkę marchewek, że zamiast palić papierosy pójdziemy na spacer, że zamiast zjeść coś słodkiego, zapychającego zjemy jakieś warzywa. To
nie jest coś, co się zmienia w ciągu jednego dnia, łatwiej zmieniać nasze nawyki, które są krótsze. Natomiast nawyki, które się utrwalały przez 30-40 lat, są trudne. W związku z tym małym krokiem, ale codziennie, powinniśmy zwracać uwagę na jakieś lepsze zachowanie i powinniśmy się nagradzać za to. Czyli krótko mówiąc wiedzieć, że to co robimy, robimy dla siebie, robimy, żeby być zdrowsi.

Nadciśnienie, otyłość, stan przedcukrzycowy albo zaburzenia gospodarki węglowodanowej i lipidowej – te dolegliwości wszystkie mają wpływ na serce i to jest chyba dobry moment, żebyśmy w naszej rozmowie przeszli do pytania o bóle w klatce piersiowej. Czy bać się tego bólu?
Oczywiście my się boimy bólu w klatce piersiowej związanego z chorobą serca. Jest to bardzo rozsądne, bo są to bóle, które często zagrażają bezpośrednio życiu. Natomiast pamiętajmy o tym, że bóle w klatce piersiowej mogą mieć szereg różnych przyczyn i bóle związane z chorobą serca są tylko jednym z wielu,
ale nawet nie najczęstszym bólem. Bardzo istotne jest, abyśmy pamiętali o tym, że serce nie boli tam, gdzie serce leży. Serce boli tam, gdzie się rozwijało w rozwoju embrionalnym, czyli dolegliwości, które są w okolicy przedsercowej, czyli tam, gdzie czujemy, że serce nam bije, zazwyczaj nie są związane z chorobą serca. Dużo częściej bóle, które są za mostkiem, które promieniują do szyi, które z okolicy mostka promieniują do lewej ręki, czy też promieniują do nadbrzusza, są to te bóle, które częściej są związane z chorobą serca. Po drugie, choroba wieńcowa nie jest jedyną przyczyną bólu w klatce piersiowej. Mamy również inne poważne przyczyny, takie jak zatorowość płucna, czy tętniak rozwarstwiający aorty, które mogą dawać bóle i też są bardzo groźnymi chorobami. Bóle w klatce piersiowej są sytuacją, której nie należy lekceważyć, ale pamiętajmy o tym, że tak naprawdę najczęściej są one związane z chorobami kręgosłupa. Są tak zwane neuralgie, są zapalenia chrząstki, zapalenia nerwu, zapalenia mięśni, które dają bóle, które częściej wiążą się z fazą oddechową, czyli wtedy, kiedy nabieramy powietrza albo zmieniamy pozycję, nasilają się. Bóle związane z sercem raczej nasilają się przy wysiłku lub też czasami zdarza się, że w spoczynku. Mamy również w tej okolicy żołądek. Ten żołądek, przełyk, również może dać bóle w klatce piersiowej. Mamy również płuca, drogi oddechowe i takie choroby jak zapalenie płuc, zapalenia opłucnej, również mogą dawać bóle w klatce piersiowej. W związku z tym tych przyczyn jest wiele, nie należy ich lekceważyć i warto porozmawiać z lekarzem,
jeżeli kogoś bóle te niepokoją.

Z naszymi dolegliwościami w klatce piersiowej byliśmy u lekarza rodzinnego, który po ocenie i wykonaniu badań stwierdził, że jednak jest duże podejrzenie, że są to dolegliwości bólowe sercopochodne. Pacjent wybiera się do kardiologa na konsultację. Co go tam czeka? Jak wygląda wizyta i czego można się spodziewać? Jak się przygotować, aby ta wizyta nie była obarczona stresem?
Świetne pytanie, bo bardzo ważne jest, aby pacjent przychodzący do każdego lekarza, a już w szczególności do specjalisty, zabrał ze sobą wszystko, co dotyczy jego stanu zdrowia, czyli listę leków które przyjmuje lub przyjmował, a także wyniki wykonanych badań, niezależnie od jakiego lekarza. Czasami nie łączymy różnych schorzeń, a dla lekarza specjalisty wyniki badań mogą się przydać. Np. byliśmy u endokrynologa, zrobiliśmy hormon tarczycy i kardiolog też chętnie te wyniki zobaczy. Ważny jest też wywiad rodzinny, czyli to czy ktoś w rodzinie chorował na serce, udar mózgu, nadciśnienie, inne schorzenia. To jest bardzo istotne, bo my w momencie, kiedy zbieramy wywiad, kiedy rozmawiamy z pacjentem, staramy się ustalić, jakie jest prawdopodobieństwo, że te dolegliwości wynikają z choroby
serca. Robimy to na podstawie wyników badań i jeżeli będziemy je mieć, to wtedy szybciej będziemy w stanie prawidłowo ocenić to ryzyko na podstawie EKG, echa serca czy testu wysiłkowego. Tylko nie u każdego te badania są równie swoiste, równie czułe, czyli nie są w stanie tak samo wykryć chorobę. Np. u kobiet w średnim wieku mamy bardzo często nieswoiste wyniki testu wysiłkowego, w związku z powyższym w tej grupie osób raczej nie jest to optymalna metoda i jeżeli mamy wysokie prawdopodobieństwo choroby, staramy się raczej iść w kierunku badań obrazowych, takich jak echo, tomografia komputerowa, czy też angiografia naczyń wieńcowych. Bardzo ważny jest także opis charakteru dolegliwości. Postarajmy się przemyśleć, kiedy mnie boli, kiedy te bóle się pojawiają, co je powoduje, po czym one ustępują, czy są jakieś rzeczy, które powodują ich nasilenie. Bo ból występujący głównie przy wysiłku, zamostkowy, o charakterze gniecenia, pieczenia, promieniujący do żuchwy lub lewej kończyny górnej, ustępujący w spoczynku, to jest to, co nam mówi, że jest duże prawdopodobieństwo bólu pochodzenia wieńcowego i taki pacjent wymaga pilnej diagnostyki. W innych sytuacjach ta diagnostyka może być opóźniona albo przyspieszona na postawie oceny ryzyka, czyli
współobecności nadciśnienia, cukrzycy, hiperlipidemii, wywiadu rodzinnego. Te wszystkie informacje, o które będzie pytał lekarz, to nie jest jego ciekawość, tylko próba oceny, z jakim prawdopodobieństwem te dolegliwości są groźnymi, jak szybko należy podjąć dalsze decyzje, czy od razu włączać leczenie, czy można z tym poczekać. Bo pamiętajmy, każde leczenie, które włączamy, ma swoje działanie niepożądane, czyli owszem, możemy chcieć wcześniej włączyć np. aspirynę, ale ta aspiryna może spowodować wrzody żołądka, może spowodować krwawienie i niestety u pewnej grupy osób może spowodować chorobę. W związku z tym my włączamy tylko wtedy leczenie, kiedy uważamy, że jest to usprawiedliwione prawdopodobieństwem wystąpienia takiej choroby.

Wspomniał pan profesor o badaniach inwazyjnych, jak koronografia. Z czym to się wiąże, jakie są wskazania i kiedy takie badanie może by zalecone?
Nasi pacjenci mają bóle w klatce piersiowej, ale czasami też mają inne dolegliwości, które mogą być wywołane chorobą wieńcową – na przykład duszność czy bóle brzucha. Natomiast jeśli my na podstawie całej oceny stwierdzamy, że jest wysokie prawdopodobieństwo, że przyczyną tych dolegliwości są zmiany naczyń wieńcowych, że tętnice wieńcowe, które są takimi przewodami paliwowymi, doprowadzającymi do serca krew są pozatykane, przez co to serce nie dostaje wystarczająco dużo paliwa, czyli krwi i zaczyna się dusić, krztusić i boleć, to wtedy decydujemy o diagnostyce obrazowej. Osoby z mniejszym prawdopodobieństwem kierujemy wtedy na tomografię komputerową, a osoby z wyższym prawdopodobieństwem – na angiografię naczyń wieńcowych czyli koronarografię po to, aby można było od razu nawet poszerzyć te tętnice i to zwężenie od razu usunąć. Niestety niekiedy zdarza się tak, że te tętnice są bardzo mocno zwężone i nie ma możliwości usunięcia tego przy pomocy zabiegów przezskórnych, czyli poszerzenia tych tętnic i wówczas należy operować. Pocieszę jednak, że w tej chwili
ponad 30% osób, u których wykonujemy koronarografię, są to osoby, które nie mają istotnej zmiany naczyń wieńcowych, więc nie każde skierowanie na koronarografię wiąże się z tym, że na pewno będzie wykonana angioplastyka albo by-pasy. Natomiast trzeba pamiętać, że to jest badanie inwazyjne. W
związku z tym mogą wystąpić powikłania. Może dojść do uszkodzenia tętnicy, przez którą się wkłuwamy najczęściej jest tętnica promieniowa, czyli w ręce idąca do dłoni. Może to być uszkodzenie dużego naczynia, jak aorty albo nawet tętnicy wieńcowej. Bardzo rzadko się zdarza, to jest jeden przypadek na kilka tysięcy osób, ale trzeba o tym pamiętać. Może być uczulenie po kontraście, uszkodzenie funkcji nerek pokontrastowe. To jest badanie obciążające, dlatego nie robimy tego u każdego, tylko u takich osób, u których mamy wystarczająco wysokie prawdopodobieństwo, że te dolegliwości mają rzeczywiście przyczynę wieńcową.

Powiedzieliśmy o leczeniu interwencyjnym, zabiegowym. A czy jest szansa na leczenie farmakologiczne? Owszem, chciałoby się powiedzieć, że najlepiej byłoby nie dopuścić do tych zmian, czyli pomyśleć kilkadziesiąt lat wcześniej o tym naszym sercu, ale niestety, to zawsze jest naszym priorytetem życiowym. Tak jak powiedziałem, ponad 30% osób ma zmiany nieistotne, które nie wymagają leczenia zabiegowego. Tam pozostawiamy leczenie farmakologiczne. W pozostałej grupie leczenie farmakologiczne jest absolutną podstawą. Bez leczenia farmakologicznego nie ma sensu wykonywać leczenia zabiegowego, bo
jeżeli nie będziemy leczyć się lekami doustnymi, to te zwężenia szybko nawrócą, a kolejne zabiegi będą naprawdę bardzo, bardzo trudne. W związku z tym leczenie farmakologiczne, czyli tabletkami, jest podstawą, natomiast ponad to możemy u części osób wykonywać zabiegi, które spowodują, że dolegliwości nie będą nawracać, że ryzyko zawału, ryzyko udaru, czy niewydolności serca się zmniejszy. Także te leczenie zabiegowe jest takim dodatkiem do podstawowego leczenia farmakologicznego. Ale również leczenie farmakologiczne jest uzależnione w dużej mierze od tego, co my widzimy w badaniach obrazowych, czyli w angiografii albo w tomografii komputerowej, bo wtedy, jeżeli zobaczymy, że są blaszki miażdżycowe, to być może będziemy musieli bardziej intensywnie obniżać cholesterol, włączyć w aspirynę. Jeżeli zobaczymy, że nie ma blaszek, ale mamy skurcz naczynia, to inne leki włączymy po to, aby zmniejszyć niedokrwienie, które ma inną przyczynę niż zwężenie związane z blaszką miażdżycową. Także koronarografia czy tomografia komputerowa jest elementem kwalifikacji do leczenia zabiegowego,
ale również jest elementem kwalifikacji do optymalnego leczenia farmakologicznego.

Jaka jest szansa, jakie jest rokowanie, że leczenie, jeśli zastosujemy się do zaleceń specjalisty, nam pomoże, że choroba serca będzie nie będzie postępować?
Trudno tu odpowiedzieć, bo każdy pacjent ma swoją charakterystykę, różne cechy, które warunkują jego rokowanie. Natomiast można powiedzieć tak – 25 lat temu większość zawałów występowało u osób, które już były po zawale albo już się leczyły na chorobę serca. W związku z tym myśmy byli przyzwyczajeni do tego, że jak pacjent ma zawał, to będzie miał następny. Teraz to się zmieniło kompletnie – w tej chwili trzy czwarte zawałów to są zawały u pacjentów, którzy wcześniej nie mieli choroby serca. Mało tego, pacjenci po zawale żyją dłużej, czyli można powiedzieć, że czasami zawał czy też choroba serca, którą znajdujemy, jest takim błogosławieństwem w przebraniu, bo pozwala nam włączyć leczenie i zmniejszyć ryzyko, którego pacjent wcześniej nie był świadomym. Ale niestety trzeba to też jasno powiedzieć, że przeciętnie pięcioletnie ryzyko pacjenta po zawale w Polsce szacuje się na około 20%, czyli jest duże. Co nie zmienia faktu, że o ile nie mamy poważnych genetycznych obciążeń, to jeżeli będziemy przestrzegali zaleceń zarówno farmakologicznych, jak i niefarmakologicznych, to tak naprawdę możemy często zredukować to ryzyko do wartości niewiele wyższej niż u osób w podobnym wieku, które nie mają tej choroby.

Profilaktyka i leczenie nie jest naszą najmocniejszą stroną, zignorowaliśmy wszystkie zalecenia. Co nam grozi?
Bywa, że pacjent z rozpoznaną chorobą wieńcową, który przeszedł skuteczne leczenie interwencyjnie: by-passy lub plastykę wieńcową, po jakimś czasie stwierdza że czuje się świetnie, więc po co ma brać leki. Niestety, około połowy tego typu osób wraca do nas w ciągu najbliższych kilku lat, a jedna czwarta do nas nie wraca i odchodzi jeszcze przed przybyciem do szpitala, ponieważ bardzo często w sytuacji, kiedy odstawiamy leki wcześnie po zawale, po interwencji, może dojść do nagłego zgonu sercowego w wyniku nagłego zamknięcia. Czyli takiego zawału, kiedy pacjent nie zdąży nawet dojechać do szpitala. I to jest niestety nadal bardzo duży problem, ta śmiertelność przedszpitalna, czyli zanim pacjent zdąży wezwać pomoc, zanim zdąży do niego dojechać karetka. W związku z tym szczególnie te osoby, które wiedzą, że mają chorobę wieńcową, są po interwencjach wieńcowych, muszą szczególnie przestrzegać zaleceń, a już absolutnie szczególnie w ciągu pierwszego półrocza, bo jest ten moment, kiedy te wszystkie nasze interwencje się goją i wówczas bez leczenia one generują dużo wyższe ryzyko niż przed leczeniem. Przez te pierwsze pół roku jest to kluczowe, żeby trzymać się dokładnie zaleceń. Później też jest to ważne, bo inaczej te osoby zazwyczaj do nas wracają, a czasami nawet nie są w stanie wrócić. Natomiast dzięki przestrzeganiu leczenia, pacjenci zmniejszają ryzyko i dają sobie drugą szansę na długie życie.

To jest troszeczkę tak jak w meczu piłkarskim: zawodnik, który dostaje żółtą kartkę, czyli pierwsze symptomy choroby niedokrwiennej, musi zacząć uważać. Musi zacząć dbać o siebie, ponieważ druga żółta kartka kończy się kartką czerwoną i się meczu nie dokończy.
Tak, na szczęście w tej chwili nasze nowoczesne metody diagnostyki i leczenia choroby wieńcowej pozwalają nam dostać więcej niż dwie żółte kartki. Aczkolwiek życie nie jest sprawiedliwe i niektórzy już po pierwszej żółtej kartce muszą zejść z boiska. Natomiast rzeczywiście, to jest ostrzeżenie: weź się za siebie, zrób coś ze sobą. Kiedy dochodzi do zdarzenia typu zawał, jest to szansa na przemyślenie swojego życia, swojego postępowania. Ze swojego doświadczenia klinicznego powiem, że osoby, które przeszły zawał dużo łatwiej rzucają palenie niż inne. A to jest najlepsze leczenie zawału – mamy o połowę większą szansę na przeżycie jeżeli rzucimy palenie. Natomiast trudniej rzucić palenie osobom, które mają małe objawy, nie było zawału, nie przywitały się ze świętym Piotrem i nie wróciły z powrotem. Ale te osoby, które miały już takie przeżycie bardzo dogłębne, to rzeczywiście, są zmotywowane, żeby tej drugiej żółtej kartki unikać.

Najlepiej chyba mają te osoby, które w ogóle nie zaczęły palić. A czy możemy jakoś receptę dać dla naszych słuchaczy, jak się zdrowo prowadzić, aby kardiolog był bezrobotny?
Po pierwsze nikt nie da gwarancji na nic. Niestety producent tego modelu, o którym tu mówimy, jest gdzie indziej. My jesteśmy tylko mechanikami i nie jesteśmy w stanie dać żadnej gwarancji. Są sytuacje, w których obciążenie genetyczne, inne inne problemy, czasami infekcje prowadzą do takich powikłań, które mimo wszystko doprowadzą do choroby serca lub też choroby naczyń czy też udaru mózgu. Ale możemy zmieniać swoje prawdopodobieństwo. Wychodzimy z pewnego poziomu, który dają nam rodzice w genach i możemy to ryzyko zwiększyć lub zmniejszyć. Żeby zmniejszyć ryzyko przede wszystkim powinniśmy unikać groźnych zachowań dla zdrowia, jak palenie tytoniu lub też używanie nikotyny w innych w innych formach, bo e-papierosy czy nikotyna stosowana bezpośrednio też są szkodliwe. Kolejny aspekt to jest kwestia odżywiania, czyli powinniśmy odżywiać się rozsądnie, unikając produktów wysokoprzetworzonych, stosować dietę bogatą w warzywa, przede wszystkim o niskim indeksie glikemicznym. Polecam wszystkim stronę Instytutu Żywności i Żywienia. Tam jest dużo materiałów, dużo przepisów, jak się zdrowo odżywiać. Trzecia komponenta to oczywiście aktywność fizyczna. Człowiek nie jest stworzony do siedzenia, ale do aktywności fizycznej, tak ewoluowaliśmy i do tego nasze narządy są przystosowane, w związku z tym powinniśmy podejmować aktywność fizyczną w stopniu dostosowanym do naszych możliwości. To znaczy osoba osiemdziesięcioletnia z chorobą stawów nie będzie miała tak samo aktywności jak dwudziestolatek. Ale w każdym wieku można prowadzić aktywność fizyczną, która będzie zmniejszała ryzyko sercowo-naczyniowe, ale również inne ryzyko. I ostatni element, to nasze zdrowie psychiczne, zdrowie społeczne. Człowiek nie jest samotną wyspą, każdy z nas jest osadzony w pewnej społeczności i to jest bardzo istotne, żeby się dobrze czuć ze sobą, dobrze się czuć ze swoimi najbliższymi, bo to otoczenie, które wokół nas jest, wpływa na nas również bardzo mocno i ten stres, te obciążenia, które są związane z pracą, z rodziną, też wpływają na nasz organizm i one również sprzyjają występowaniu różnych schorzeń, nie tylko chorób serca. Ten element psychospołeczny jest również ważny, często zapominany, czasem pomijany. Np. depresja jest dużym czynnikiem choroby wieńcowej, o którym rzadko się mówi. W związku z powyższym pamiętajmy o tym, żeby dbać nie tylko o zdrowie fizyczne, ale również psychiczne.

Pominął pan taką jedną używkę, która w naszym społeczeństwie jest bardzo popularna, a jest wiele kontrowersji na jej temat. Kiedyś kardiolodzy zalecali, potem nie, albo tylko ograniczone ilości. Jak tak naprawdę panie profesorze z tym alkoholem jest, czy to czerwone wino jest dobre czy jednak nie?
Każda ilość spożywanego alkoholu jest szkodliwa. Tylko różna ilość jest w różnym stopniu szkodliwa jeżeli chodzi o wątrobę, nowotwory, choroby serca. Jeżeli chodzi o choroby serca, alkohol zasadniczo jest toksyną, jest trucizną, która powoduje zwiększenie ryzyka nadciśnienia, ryzyka chorób serca i naczyń. W tych ilościach, które są spożywane w naszym społeczeństwie, czyli takie wiaderko spirytusu rocznie na każdego z nas, łącznie z niemowlakami, to bezwzględnie jest to ilość szkodliwa. My oczywiście widzimy, że w pewnych społecznościach spożywanie alkoholu jest związane z dłuższym życiem, ale to jest właśnie ta społeczna rola alkoholu, gdzie w pewnych miejscach, na pewnych wyspach, gdzie dieta idzie w parze z niewielką ilością wina, wiąże się to z mniejszym ryzykiem. Natomiast chciałbym te mity dotyczące alkoholu rozwiać. Wiadomość jest zła dla wszystkich miłośników alkoholu. Każda ilość alkoholu jest szkodliwa. Natomiast musimy sobie sami odpowiedzieć, czy ta ilość, którą my spożywamy w bezpośredni sposób uszkadza nasze serce, ale również uszkadza nasze więzi społeczne, czy pomaga nam być wspólnie z naszymi przyjaciółmi, bliskimi czy też wręcz przeciwnie, generuje dodatkowy stres, generuje dodatkowe napięcie i generuje właśnie ten problem społeczny. Alkohol jest szkodliwy z punktu widzenia układu sercowo-naczyniowego, a w niektórych chorobach jest ich główną przyczyną. Mamy taką chorobę – kardiomiopatia alkoholowa, w której zaprzestanie picia alkoholu z dużym, czterdziestoprocentowym prawdopodobieństwem, pozwala na poprawę funkcji serca. Niestety w 60 procentach to serce jest już uszkodzone nieodwracalnie i nawet może prowadzić do zgonu.

Panie profesorze, młodzież w dzisiejszych czasach ma różne wynalazki, musi wszystkiego spróbować. Trafiły do nas narkotyki, trafiły dopalacze, a w formie takiej „lajtowej” – energetyki. Jak te używki wpływają na serce?
Niestety te wszystkie używki są bardzo szkodliwe dla serca. Mają różny mechanizm działania niepożądanego. Część z nich, takich jak energetyki, jak tzw. speedy z grupy metamfetaminy, jak substancje z grupy kokainy, mogą powodować zaburzenia rytmu, a nawet zawał serca związany ze skurczem naczynia. Nie tak całkiem rzadko zdarzają się młodzi ludzie, którzy trafiają do nas z zawałem serca wywołanym właśnie narkotykami lub tymi substancjami psychoaktywnymi. Jeżeli chodzi o
energetyki, młodzi, niestety, spożywają je w dużych ilościach i to przyczynia się zarówno do zaburzeń rytmu, jak i rozwoju nadciśnienia tętniczego. To są te używki, które wydają się być łagodne, ale niestety łagodne nie są, często ilość tych substancji, które są w energetykach spożywane, nawet kofeiny, są tak olbrzymie, że nam się w głowie nie mieści, kiedy sobie to podliczymy. Podobnym problemem są e-papierosy, kiedy ilość nikotyny wypalanej w pojedynczym e-papierosie często przekracza ilość nikotyny zawartej w całej paczce papierosów. W związku z tym nic dziwnego, że ona daje jeszcze więcej działań niepożądanych, związanych chociażby zaburzeniami rytmu czy też z uszkodzeniem serca. Wszystkie używki, narkotyki, mogą powodować uszkodzenie serca i niestety mogą powodować uszkodzenie serca nagłe, łącznie z nagłym zgonem.

Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie

Bieżący rok jest wyjątkowy dla Prawosławnego Seminarium Duchownego. Mija bowiem 75 lat od powołoania uczelni, która na przestrzeni dzisiątek lat kształci przyszłych duchownych i przygotowuje do wypełniania obowiązków związanych z posługą duszpasterską. Z okazji jubileuszu, 5 czerwca w Katedrze Metropolitalnej św. Marii Magdaleny w Warszawie odbyła się Boska Liturgia. 

fot. Łukasz Troc

ks. Grzegorz Wasiluk

W naszym studiu gościliśmy ks. Grzegorza Wasiluka, proboszcza parafii Przemienienia Pańskiego w Topolanach, który zaprasza na modlitewne uroczystości do parafii w Piatience.  

Anna Radziukiewicz i prof. Antoni Mironowicz

Rozmowa p. Anny Radziukiewicz z prof. Antonim Mironowiczem na temat książki pt. Kościół wschodni w wielokulturowym Jagiellońskim Wilnie.

dr Piotr Jakim

Gościem prof. Jana Kochanowicza był dr Piotr Jakim z Kliniki Kardiologii Inwazyjnej i Chorób Wewnętrznych z Pracownią Hemodynamiki Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku.

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2026 roku.

Pan doktor na co dzień pracuje w Klinice Kardiologii Inwazyjnej i Chorób Wewnętrznych z Pracownią Hemodynamiki Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku. A porozmawiamy o stymulatorach, defibrylatorach i innych rozwiązaniach w kardiologii. Leczenie zawału w Polsce to jeden z najlepiej zorganizowanych systemów w Europie, a może i na świecie – dotarcia pacjenta, profilaktyki, leczenia. Mamy to dobrze opanowane. A czym są stymulatory serca?
Chciałbym na początek zaznaczyć, że serce to nie tylko sam mięsień, gdzie jak jest zatkana tętnica, to występuje zawał. To także jest układ elektryczny. Serce funkcjonuje dzięki temu, że ma bardzo sprawny i bardzo dobrze rozwinięty układ bodźco-przewodzący, czyli takie można powiedzieć okablowanie elektryczne w sercu. I jeżeli nawet jest wyleczony zawał, który rzeczywiście, tu się zgadzam z Panem Profesorem, w Polsce jest bardzo dobrze leczony, to pozostaje czasami jeszcze do naprawy elektryczność w tym sercu. I ona się też potrafi niestety zepsuć, ale co jest ważne, też potrafimy to leczyć. I jednym z elementów leczenia zaburzeń elektrycznych w sercu są właśnie stymulatory czy też rozruszniki serca. To to samo urządzenie, które używamy do tego, żeby serce nie biło za wolno. Wskazania medyczne do wszczepienia takiego urządzenia są dosyć szerokie, to są wszelkiego rodzaju bloki przedsionkowo – komorowe, wolna czynność serca, zahamowanie pracy serca. To wszystko możemy wyleczyć wszczepiając taki właśnie układ.

Wolna praca serca to jaka?
Przede wszystkim objawowa. Czasami pacjenci pytają: mam czynność serca 50 na minutę, czy to nie jest za wolno? I pierwsze moje pytanie zawsze brzmi: a jak się pan, pani się z tym czuje? Dla sportowca w spoczynku 50 na minutę to nawet jest często zawyżona czynność serca. Dla człowieka, który np. całe życie funkcjonował na częstości 80-90 uderzeń na minutę, 50 na minutę już może być niewystarczające, zwłaszcza jeśli jeszcze do tego dojdą inne choroby, niekoniecznie związane z sercem, ale na przykład pulmonologiczne. Wtedy serce nie będzie w stanie dostarczyć tlenu, czynników odżywczych dla całego organizmu. Wszczepiając stymulator, możemy to przyśpieszyć, ustawić tak jak potrzebuje pacjent, żeby nie było z tym związanych objawów.

Jakie są najczęstsze objawy takiej za wolnej pracy serca? Na co powinniśmy zwrócić uwagę, co nas powinno zaniepokoić? Bo czasami może coś się dzieje, a my nawet na to nie zwracamy uwagi, myśląc że to wiek czy zmęczenie, a może jednak powinniśmy się zgłosić do specjalisty.
Takie najbardziej spektakularne objawy to są utraty przytomności, zwłaszcza w nieoczekiwanych sytuacjach. Czasami mogą być poprzedzone osłabieniem, gdy pacjent czuję, że to się zbliża i czasami jest w stanie nawet jeszcze usiąść, czy się położyć. Czasami nie są poprzedzone żadnymi objawami prodromalnymi i chwyta to pacjentów znienacka. To jest taki najważniejszy objaw, z którym trzeba natychmiast się zgłosić czy na SOR czy do lekarza rodzinnego czy do kardiologa. Na pewno nie należy zwlekać ani czekać z dalszą diagnostyką. Czasami te omdlenia mogą łączyć się z nawet ciężkimi urazami, jak ktoś upadnie na chodniku czy na schodach. Pozostałe objawy, na które należy zwracać uwagę, to zasłabnięcia, stany przedomdleniowe, zawroty głowy, mroczki przed oczami, napadowe osłabienie. Ale też przewlekłe zmęczenie – to bardzo często towarzyszy pacjentom z przewlekłą bradykardią zatokową. Również opisywane były, zwłaszcza u osób starszych, zaburzenia poznawcze związane z bradykardią. Czyli to, że nasi najbliżsi czasami zaczynają gorzej funkcjonować, gorzej kojarzą, stają się jakby powolniejsi, nie zawsze musi wynikać ze starości, może wynikać właśnie z bradykardii zatokowej, gdzie jest bardzo proste rozwiązanie – wszczepienie stymulatora i dodanie takiej osobie sił.
Jest jeszcze jedna grupa chorób, która jest czasami niedoceniana, jest to niewydolność chronotropowa. Serce wtedy w rytmie podstawowym potrafi bić o dobrej częstości, natomiast nie potrafi przyśpieszyć w trakcie wysiłku fizycznego. Jeżeli to wszystko dzieje się stopniowo, pacjenci do tego się przyzwyczajają, ograniczają swój wysiłek fizyczny, nawet tego za mocno nie zauważając. Natomiast gdy zakładamy Holter EKG na 24 godziny, widzimy że serce pacjenta, pomimo wykonywania wysiłku nie przyspiesza powyżej 100 uderzeń na minutę, czasem nawet 70-80 na minutę. Wszczepiając odpowiedni stymulator dla takiego pacjenta możemy spowodować, że to serce będzie przyspieszało. Nowoczesne stymulatory mają w sobie bardzo dobre różnego typu algorytmy, które wyczuwają, kiedy pacjent zaczyna wykonywać wysiłek fizyczny, zaczyna się ruszać i zaczynają przyspieszać serce do zadanej częstości. Jedna z firm oferuje system, który jest oparty na zmianie impedancji w sercu, które mierzy elektroda. Jest jeszcze taki bonus, że stymulator „wyczuwa” kiedy jesteśmy w stresie, w emocjach i wtedy również to serce potrafi przyśpieszyć.

A takie zaburzenia ortostatyczne: gdy leżymy, siedzimy i gwałtownie wstaniemy i wiąże się to z zaburzeniami równowagi, takim uczuciem zasłabnięcia, mroczkami przed oczami? Czy to jest też objaw wskazujący, że może być potrzebny stymulator?
Ta grupa dolegliwości jest troszeczkę trudniejsza do zdiagnozowania. Tutaj przeważnie obserwujemy dwie grupy chorób. Jedna z nich to są tylko i wyłącznie spadki ciśnienia. Druga mogą być omdlenia wazowagalne, kiedy na przykład oprócz tego, że ciśnienie nam spada w takich szczególnych okolicznościach, dodatkowo jeszcze zwalnia się czynność serca lub nawet czasami potrafi się zatrzymać. To z wywiadu czasami jest trudne do jednoznacznej identyfikacji, natomiast są badania, które też mamy w klinice, które potrafią to zróżnicować. Bo to, że się robi słabo na przykład po wstaniu gwałtownie z pozycji siedzącej czy leżącej, nie zawsze oznacza, że jest potrzebny stymulator.

Jak wygląda przygotowanie pacjenta do zabiegu wszczepienia stymulatora serca? Na co się trzeba nastawić, na co być przygotowanym? Czy wcześniej, przed hospitalizacją, też musimy o czymś pomyśleć?
Oczywiście, żeby być zakwalifikowanym do wszczepienia stymulatora serca musimy najpierw to jednoznacznie potwierdzić, mieć dowody, że ten stymulator pacjentowi pomoże, że my nie zaszkodzimy wszczepiając takie urządzenie. Jeżeli pacjent jest jednoznacznie zakwalifikowany, nie mamy żadnych wątpliwości, że mu ten stymulator się należy, w naszej Klinice mamy taki cykl trzydniowy do implantacji stymulatora serca. Pierwszego dnia pacjent do nas przychodzi, jest przez nas badany, przeprowadzamy wywiad, pobieramy badania z krwi i robimy echo serca, tak, żeby następnego dnia mógł być już gotowy do samego zabiegu. Pacjent powinien mieć ze sobą całą dokumentację medyczną, zwłaszcza zapisy holterowskie czy zapisy EKG, które nam potwierdzają zaburzenie rytmu czy chorobę
wymagającą wszczepienia stymulatora, a także listę leków, jakie przyjmuje. To co dyskwalifikuje pacjenta ze wszczepienia stymulatora serca czasowo to jest infekcja. Nie możemy planowo wszczepić stymulatora u pacjenta, który jest w okresie infekcyjnym, jest zakaźny, ma objawy jakiejś choroby czy też gorączkuje. Czasami się zdarza, że niestety musimy takich pacjentów odesłać albo wyleczyć, jeżeli to na przykład się okaże zapalenie płuc, i ustalić drugi termin hospitalizacji. Natomiast, w przypadku pacjentów ciężko schorowanych, którzy nie mogą czekać na wszczepienie stymulatora, a z drugiej strony nie możemy tego zrobić z uwagi na przykład na ciężkie zapalenie płuc, mamy możliwość wszczepienia czasowego stymulatora serca. To jest przezskórne założenie elektrody, doczepienie stymulatora serca na
zewnątrz i taki układ może nawet do miesiąca spokojnie działać. Mamy w tym czasie czas, żeby pacjenta wyleczyć.
A wracając do naszego standardowego pacjenta, to po pierwszym dniu badań, jeżeli nie mamy żadnych przeciwwskazań, następnego dnia pacjent pozostaje na czczo, nie dostaje leków przeciwkrzepliwych, czyli leków rozrzedzających krew. I tu chciałbym też zaznaczyć i prosić pacjentów, żeby sami nie brali żadnych leków, bo czasami mieliśmy takie sytuacje, że pacjent nie dostał leków i wziął swoje, bo był przyzwyczajony i nauczony przez kardiologa, że nie może ich odstawić. Pacjent ma też się umyć w środku dezynfekcyjnym, być przebrany czystą w piżamę i bez żadnych elementów biżuteryjnych, wjeżdża na naszą salę operacyjną. Przed zabiegiem jeszcze się zawsze pytamy o ręczność pacjenta. Urządzenie staramy się wszczepić po stronie przeciwnej do ręczności, z tego względu, że mimo wszystko po tej stronie, gdzie jest stymulator, te ograniczenia ruchowe nawet minimalne, ale są. Nawet w okresie gojenia się ta ruchomość związana czy z bólem, czy obecnością obcego ciała jest trochę zmniejszona. Większość pacjentów jest praworęcznych, więc wszczepiamy standardowo po lewej stronie, ale czasami leworęczni też mówią, że praktycznie wszystko robią prawą ręką i wtedy też wszczepiamy po lewej. Takim najczęstszym przeciwwskazaniem co do miejsca implantacji jest u kobiet mastektomia, jeżeli jest np. po lewej stronie, to musimy wszczepić po prawej, niezależnie od ręczności. Druga rzecz, to są zmiany skórne miejscowe, które nie pozwalają dobrze i bezpiecznie wszczepić w danym miejscu – wszczepiamy wtedy po drugiej stronie.
Na stole zabiegowym pacjent jest obczepiany wieloma kabelkami, bo musimy podpiąć kilka różnych rodzajów EKG, saturację, pomiar ciśnienia tętniczego. Następnie czterokrotnie myjemy pole operacyjne, czyli dezynfekcja miejsca wszczepienia. Płyn jest zimny i kilka razy się zdarzyło, że pacjenci troszeczkę narzekali, że nagle bez ostrzeżenia coś zimnego im się leje na lewą okolicę podobojczykową. Kolejnym krokiem jest obłożenie jałowe pacjenta i pola zabiegowego stołu. Przez kilka sekund pacjent może odczuwać na twarzy nasze obłożenie, aczkolwiek to jest tylko kilka sekund. Następnie robimy jak to nasi technicy mówią taką „budkę”, gdzie pacjent może spokojnie oddychać, może poruszać głową, oczywiście w określonym zakresie, ma podłączony tlen i spokojnie może się komunikować z personelem medycznym. Kolejnym krokiem jest znieczulenie miejsca zabiegowego. Pacjent nas nie widzi, jest zakryty, więc my zawsze mówimy, kiedy jest ukłucie, kiedy coś zaczynamy robić, żeby się pacjent nie przestraszył, miał komfort, że wszystko jest pod kontrolą. Następnie jak znieczulenie zadziała, rozcinamy skórę i dalej prowadzimy zabieg. W trakcie zabiegu pacjent czasami może odczuwać ból i mimo podawania leków miejscowych znieczulających, czasami też podajemy dożylne leki znieczulające, jeżeli zachodzi taka potrzeba. Natomiast nie zawsze uda się w 100 procentach znieczulić i czasami pacjenci coś odczuwają. Najczęściej to jest w momencie, kiedy robimy kieszonkę dla urządzenia, które będzie tam umieszczone na koniec zabiegu. I to chyba jest najbardziej trudna sytuacja dla pacjenta, my zawsze ostrzegamy, kiedy to robimy, że teraz może chwilę zaboleć. To trwa dosłownie kilka sekund i potem tak naprawdę do końca zabiegu pacjent nie powinien nic odczuwać. Nie powinien odczuwać jak te elektrody przechodzą przez żyły, jak są umiejscowione w sercu – tam nie ma takiego unerwienia, które by dawało dyskomfort. Następnie sprawdzamy, czy te elektrody są prawidłowo umiejscowione, jeżeli wszystko jest jak należy, podwiązujemy elektrody, podłączamy urządzenie, wkładamy do loży, zaszywamy. Stosujemy szwy wchłanialne, także nie trzeba ich potem wyjmować. W szczególnych sytuacjach tylko używamy szwów zewnętrznych. Potem jest opatrunek na ranę i bezpośrednio po zabiegu jeszcze robimy kontrolę urządzenia, ustawiamy je do danego pacjenta, do danej choroby i pacjent może zejść z łóżka i pojechać do swojej sali. Pacjent jest z nami cały czas w kontakcie, cały czas jest przytomny, cały czas może z nami rozmawiać, czy mówić, co się dzieje. My wręcz prosimy pacjentów o to, żeby byli z nami w kontakcie, żeby reagowali, jeżeli coś będzie bolało, dokuczało, piekło czy cokolwiek, proszę nam to zgłaszać, nie zaciskać zębów, myśląc, że wytrzymam. Bo my możemy coś zmienić, żeby to nie bolało. Prosimy też, żeby nie nabierać głęboko powietrza, bo to niestety nam czasami przeszkadza i żeby nie wykonywać gwałtownych ruchów. To główne zasady dla pacjenta na sali zabiegowej.

Przeszliśmy do wszczepienia, natomiast nie zapytałem jak wygląda sama kwalifikacja do takiego zabiegu?
Część pacjentów trafia do nas prosto SOR-u, kiedy na przykład mają blok całkowity i są objawy typu omdlenie, utrata przytomności. Trafiają na SOR, gdzie jest rozpoznane trwałe uszkodzenie na przykład układu bodźcowo-przewodzącego i są wtedy przekazywani do nas celem wszczepienia stymulatora serca. To są pilni pacjenci, wymagający natychmiastowej naszej reakcji. Natomiast w przypadku pozostałych pacjentów opieramy się na badaniach EKG: podstawowym powierzchniowym i Holterach EKG. Czasami tych Holterów EKG trzeba wykonać więcej, żeby złapać zaburzenia, które powodują dane objawy, gdyż niestety jeżeli pacjent ma napadowy blok trzeciego stopnia, który powoduje, że to serce znacznie zwalnia i ma wtedy objawy i ten blok ustąpi, w EKG może być wszystko idealnie, nie pozostawia to śladu w zapisie EKG. Dlatego mamy różne metody takiego długoterminowego monitorowania EKG, czyli Holter 24-, 48-czy 72- godzinny. Są event Holtery, które na kilka tygodni można założyć i monitorować pacjenta. W skrajnych przypadkach, jeżeli objawy są bardzo rzadkie i wszystkie badania (jak holtery EKG, echo serca, tekst wysiłkowy, próby ortostatyczne, a także inwazyjne badania elektrofizjologiczne) wychodzą bardzo dobrze, nie znajdujemy żadnych odchyleń od normy, takim pacjentom możemy zaproponować wszczepienie pętlowego rejestratora arytmii. To wygląda jak mały pendrive, który wszczepiamy pod skórę i który przez kilka lat może monitorować pracę serca, jeżeli będą przerwy w sercu, napady arytmii, bloki, on to zapisze i my to wtedy możemy odczytać i podjąć jakąś diagnozę. I mamy takie przypadki, że dopiero po wszczepieniu tego typu urządzenia udało się złapać przyczynę omdleń, zwłaszcza jak to na przykład jest raz do roku, cyklicznie, ale raz do roku. Wtedy możemy to jednoznacznie zdiagnozować. Oczywiście musimy też wykluczyć wtórne przyczyny zaburzeń rytmu czy zaburzeń przewodnictwa. Na przykład czasami może to być hiperkaliemia, czyli bardzo wysokie stężenie potasu, przyczyny jatrogenne, czyli przedawkowanie niektórych leków, też mogą prowadzić do zaburzeń rytmu serca, do zaburzeń przewodzenia, które na pierwszy rzut oka mogą się kwalifikować do wszczepienia stymulatora serca, a czasami wystarczy odstawić leki i uniknąć takiej implantacji.

Jesteśmy po zabiegu. Jak wygląda ten trzeci dzień w klinice i co nas czeka dalej, po powrocie do domu? Czy przyjmujemy jakieś leki, czy są jakieś ograniczenia, o czym musimy pamiętać?
Ten trzeci dzień hospitalizacji jest dosyć intensywny dla pacjenta, bo to jest też dzień wypisu. Robimy wtedy prześwietlenie klatki piersiowej, żeby zobaczyć jak te elektrody leżą. Robimy echo serca, ocenę elektrod i sprawdzamy czy nie ma powikłań po zabiegu. Musimy skontrolować urządzenie i zmienić opatrunek. Jak wszystko jest prawidłowo, pacjent idzie do domu, a tam ma zacząć żyć normalnie. To urządzenie jest po to, żeby pacjent wrócił do swoich normalnych czynności, do swojego normalnego życia i do większości swoich przyzwyczajeń. To jest urządzenie elektroniczne i jego główną wadą jest to, że jest dosyć narażone na silne promieniowanie elektromagnetyczne. To może zakłócić pracę stymulatora. W domowych warunkach tak naprawdę praktycznie wszystkie dostępne urządzenia AGD i RTV są bezpieczne. Jedynie w przypadku kuchenki indukcyjnej zalecenia są takie, żeby gdy ona działa, z takim urządzeniem przebywać pół metra od niej, nie bliżej, ponieważ ona też generuje pole elektromagnetyczne. I np. w momencie, kiedy pacjent będzie wymagał stymulacji, stymulator pole zewnętrzne elektromagnetyczne odbierze jako własne pobudzenie w sercu i nie zadziała. I może być wtedy pauza, może być wtedy zasłabnięcie lub wolna czynność serca. Zalecane jest też, aby telefony komórkowe trzymać przy uchu po stronie przeciwnej do wszczepionej. Natomiast jeśli chodzi o radio, mikrofalówka, telewizor, odkurzacz, komputer – można z tych urządzeń korzystać bez żadnych ograniczeń.

Czyli mąż nie może mieć alibi i nie odkurzać, bo ma wstawiony stymulator. To zależy od lekarza, który kontroluje, czy wystawi takie zaświadczenie. Natomiast niestety oficjalnie nie może się od tego wykręcić.
Jest kilka jeszcze elementów, których używanie jest zalecane z ostrożnością i rozsądkiem. To dotyczy narzędzi elektromechanicznych, czyli wiertarek, zwłaszcza większych. Także generalnie odradzamy spawanie, natomiast nie ma tu bezwzględnego zakazu, przy pewnej dozie bezpieczeństwa można to robić, ale lepiej tego unikać. Należy się też starać, aby wszelkiego typu narzędzi, nawet drobnych, które mają w sobie akumulatory, nie przytulać do piersi, w okolice stymulatora, żeby nie było żadnej reakcji.

Teraz jest boom na samochody elektryczne, z potężnymi akumulatorami pod siedzeniem. Czy osoba z rozrusznikiem serca może nimi jeździć?
To jest jeszcze dosyć trudne pytanie, na razie jest tak, że producenci podają, że jak jest zachowana odległość ok. 70 cm, to powinno to wystarczyć. Więc z większości samochodów elektrycznych można bezpiecznie korzystać. Natomiast tym, co może wpływać na takie urządzenia, jest radioterapia. Niestety, coraz więcej mamy
pacjentów onkologicznych, wymagających radioterapii. I naświetlanie w okolicy tego urządzenia czasami może doprowadzić albo do jego destrukcji, albo do tak zwanego resetu elektronicznego, kiedy ono przechodzi w tryb taki bardzo bezpieczny, czyli włącza maksymalne prądy, podstawową tylko stymulację, żeby zabezpieczyć rytm serca, nie patrząc na nic innego. Również są ograniczenia w przypadku rezonansu magnetycznego. Obecne te najnowsze urządzenia mają w sobie tryb auto i same rozpoznają, kiedy znajdują się w dużym natężeniu pola elektromagnetycznego i same się przestawiają w odpowiedni tryb, żeby nie uszkodzić urządzenia, zwłaszcza baterii w trakcie badania, a po badaniu z powrotem przechodzą w tryb normalny. Natomiast większość stymulatorów, które były do tej pory wszczepione, trzeba niestety ręcznie przestawić, tak, żeby można było bezpiecznie przeprowadzić to badanie. Po niektórych naszych zabiegach jest też bezwzględne przeciwwskazanie wykonywania rezonansu magnetycznego – kiedy jest tak zwana porzucona elektroda. Teraz jest tego dużo mniej, bo staramy się takie elektrody usuwać, ale kiedyś zamiast usuwania wszczepiało się elektrodę i jak ktoś z pacjentów ma taką elektrodę nieczynną, niepodłączoną do żadnego stymulatora, jest to niestety bezwzględne przeciwwskazanie w wykonywaniu takiego badania.

Każda elektronika, która ma akumulator, ma też czas przydatności do użycia. Jak to jest w przypadku stymulatorów?
Baterie generalnie są bardzo dobre, natomiast my też robimy regularne kontrole tych urządzeń, między innymi po to, żeby wyłapać ten czas, kiedy trzeba to wymienić. Pierwszą kontrolę u pacjenta standardowego ze stymulatorem staramy się robić mniej więcej po 3 miesiącach od wyjścia ze szpitala, kolejną po 6 i kolejne, jeżeli wszystko jest dobrze, raz do roku. Taka żywotność baterii zwykłego stymulatora wynosi około 10 lat, z tym, że zdarzają się pacjenci, którym trzeba wymienić po 7 latach i tacy, którzy przychodzą po 13-14 latach na wymianę.

Takie urządzenie jak defibrylator kojarzy się raczej nam z dużą walizką, elektrodami, widzimy też jak wyglądają defibrylatory porozwieszane w różnych miejscach publicznych. A kardiowerter defibrylator to mikro urządzenie.
Tak, chociaż rzeczywiście pierwsze kardiodefibrylatory były wielkości prawie że cegły. I były implantowane w powłoki brzuszne, właśnie z uwagi na swoją wielkość. Obecnie nasze kardiowertery defibrylatory są niewiele większe od stymulatorów, ich wielkość jest podyktowana głównie kondensatorem, który mają w sobie, który ma zgromadzić energię do jednorazowego wystrzału, dostarczenia energii do serca, żeby przerwać arytmię groźną dla serca. Jest to urządzenie, które ma jedno
zadanie: ma uratować życie w momencie, kiedy się pojawi groźna arytmia komorowa. On monitoruje pracę serca z pobudzenia na pobudzenie i jeżeli wystąpi arytmia komorowa, musi zareagować. To urządzenie ma w sobie wiele różnych algorytmów, żeby rozpoznać tę arytmię i żeby ją odróżnić od innych arytmii, które nie są zagrożeniem dla pacjenta.

Czyli to takie urządzenie, które diagnozuje, a po postawieniu diagnozy – leczy.
Dokładnie tak, z tym, że na postawienie diagnozy i wyleczenie ma sekundy. Samo ładowanie kondensatora do maksymalnej mocy przeważnie zajmuje 9-10 sekund. W tym czasie powinno już mieć wszystko zdiagnozowane i potwierdzone. Jak ma wszystko potwierdzone, jest dostarczenie energii, przeważnie dosyć spektakularna defibrylacja i jeżeli ona jest adekwatna, czyli jest częstoskurcz komorowy, trzepotanie komór czy migotanie komór, to po prostu komuś uratowało życie. W obecnych latach wszczepiamy tych urządzeń mniej, z uwagi na dobrze rozwiniętą hemodynamikę. Kiedyś większość pacjentów, którzy wymagali takiego urządzenia, byli pacjenci z pozawałową niewydolnością serca. Obecnie dzięki bardzo dobrze rozwiniętej sieci pracowni hemodynamicznych, która ratuje w trakcie zawału serca, istotnie się zmniejszyła ilość pacjentów wymagających tego typu terapii. Natomiast wszystko idzie do przodu i oprócz standardowych kardiowerterów defibrylatorów wszczepianych przezżylnie, mamy jeszcze urządzenia pozanaczyniowe, np. u młodych osób. Mamy takich niestety w klinice. To np. 30-paroletni mężczyzna, który jest po ciężkim zawale serca, nie wymaga stałej stymulacji, natomiast wymaga bezwzględnie zabezpieczenia przed nagłym zgonem sercowym.
Takiemu pacjentowi można zaproponować podskórny kardiowerter defibrylator, który oszczędza jego układ żylny, powoduje też mniej komplikacji, natomiast zabezpiecza przed nagłym zgonem. To jest jedna z możliwości. Drugą jest tzw. pozanaczyniowy kardiowerter defibrylator, gdzie elektroda defibrylująca jest wszczepiona pod mostek, do śródpiersia, czyli też jest poza układem żylnym. Kolejną rzeczą, którą też w naszym szpitalu mamy i która też zapewnia bezpieczeństwo pacjentom, są kamizelki defibrylujące. Dotyczy to na przykład młodych pacjentów, którzy są po zawale i którzy mają bardzo wysokie ryzyko nagłego zgonu sercowego. I wtedy na czas gojenia się serca po zawale, na czas wdrożenia leków, możemy taką kamizelkę założyć i po 3 miesiącach ocenić, czy pacjenci wymagają tego urządzenia, czy udało im się jednak na tyle serce poprawić, że wróciło przynajmniej do części normalnego funkcjonowania.

A jaka jest przyszłość w elektroterapii? Brzmi to wszystko fantastycznie, te różne metody diagnostyki, terapii, miniaturyzacja. A czym jeszcze elektrokardiologia może nas zaskoczyć?
Cały czas jest rozwój tej dziedziny medycyny, czasami jest tak, że nauczymy się jednej metody leczenia, a już trzeba wdrażać kolejną, która jest nowocześniejsza, bezpieczniejsza i bardziej efektywna. W tej chwili w stymulacji serca wszczepiamy już standardowo elektrody w tak zwaną lewą odnogę. Chodzi o to, żeby do stymulacji serca użyć jak najwięcej własnego układu bodźcowo-przewodzącego pacjenta. Z tego względu, że ten układ jest szybki, wydajny i najmniej ingerujący w synchronię skurczu serca. W tej chwili standardem staje się wszczepienie elektrody prawokomorowej w lewą odnogę pęczka Hisa. Wcześniej myśmy te elektrody wszczepiali powierzchownie – wkręcaliśmy takim świderkiem, który ma około 2- 2,5 milimetra długości i tylko ten świderek się trzymał w mięśniu sercowym; w tej chwili wkręcamy się całą elektrodą przez przegrodę międzykomorową, gdyż ten układ bodźcowo-przewodzący, do którego chcemy dotrzeć, jest po drugiej stronie, od strony lewej komory. I musimy przejść przez całą przegrodę, żeby do niego dotrzeć i żeby go można było prawidłowo postymulować. Plusy tego są takie, że jest znacznie mniej niewydolności serca związanych ze stymulacją prawokomorową. Także widzimy efekty tej metody. I drugą rzeczą, w kierunku której wszyscy idą, są stymulatory bezelektrodowe. Na razie te, które mamy dostępne, są stosowane tylko w szczególnych przypadkach, kiedy nie możemy stosować klasycznego
układu stymulującego, ale już mamy rozwiązania takie, żeby dostarczyć do prawej komory stymulator, który ma długość około 3 cm, szerokość średnicy ołówka. Kolejnym krokiem, który też już jest dostępny, są stymulatory dwujamowe bezelektrodowe, czyli jeden taki mały króciutki ołóweczek jest wszczepiany do prawego przedsionka, drugi do prawej komory. One ze sobą mogą się porozumiewać i jest w pełni wydolny dwujamowy stymulator serca. Ograniczeniem na razie jest to, że jest refundowany tylko w poszczególnych sytuacjach, i to, że tak wydawało się bardzo dobrze działający układ niestety jest bardzo energożerny. Baterii przeważnie wystarcza na 5- 6 lat, czyli dwukrotnie mniej niż w klasycznym stymulatorze.

ks. Rodion Kondraciuk

Prawosławny Ośrodek Miłosierdzia Eleos diecezji Białostocko-Gdańskiej już od 30 lat wspiera osoby w trudnej sytuacji życiowej. O działalności ośrodka, obchodach jubileuszu i planach na przyszłość rozmawiamy z dyrektorem, ks. Rodionem Kondraciukiem. 

parafia Zmartwychwstania Pańskiego w Bielsku Podlaskim i Bielski Dom Kultury

Retransmisja Boskiej Liturgii sprawowanej 7 czerwca 2026 roku w Bielsku Podlaskim podczas uroczystości ku czci Bielskiej Ikony Matki Bożej. Głównym obchodom przy cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego przewodniczył arcybiskup bielski Grzegorz w asyście biskupa hajnowskiego Pawła i biskupa siemiatyckiego Warsonofiusza.

Nagranie drugiego dnia jubileuszowego X Festiwalu „Pod opieką Bogurodzicy”, który odbył się 7 czerwca 2026 roku w Bielsku Podlaskim. W tej części festiwalu wystąpiły chóry dorosłe wykonujące pieśni religijne ku czci Bogurodzicy.

Z naszym gościem rorozmawiamy m.in. o Hajnowskich Dniach Muzyki Cerkiewnej, nagrodach im. Księcia Konstantego Ostrogskiego, funduszach europejskich oraz planach rozwoju Podlasia. Nie zabrakło także tematów związanych z Podlaskim Bonem Turystycznym i nowymi ofertami dla mieszkańców Województwa Podlaskiego.

ks. Włodzimierz Misijuk

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, które tworzyły historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Grzegorz Popowski

Gościem prof. Jana Kochanowicza był Grzegorz Popowski, Naczelnik Wydziału Współpracy Międzynarodowej Podlaskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia.

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2026 roku.

Rozmawiamy dziś o podróżach. Czy tylko my podróżując możemy w razie potrzeby korzystać z opieki zdrowotnej w innych państwach, czy do nas też trafiają pacjenci obcokrajowcy przyjeżdżający z innych krajów?
Oczywiście, że trafiają też do nas tacy pacjenci. Jest przecież potężna grupa naszych współobywateli, zamieszkująca w innych krajach, tam ubezpieczona, którzy przyjeżdżają do Polski np. na urlop czy w odwiedziny do rodziny, i biorą wtedy Europejską Kartę Ubezpieczenia Zdrowotnego, czyli EKUZ, ze swojego kraju.

Rozszyfrowaliśmy tym samym hasło EKUZ: Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego. Taki dokument mają wszyscy mieszkańcy Unii Europejskiej?
Prawo do takiego dokumentu mają wszyscy obywatele UE, którzy są ubezpieczeni. Co ważne, wydaje go kraj ubezpieczenia, a nie kraj, którego jesteśmy obywatelem. Np. obywatel Polski mieszkający i pracujący w Niemczech, ma niemiecką kartę ubezpieczenia europejskiego.

Wziąłem na nasze spotkanie swoją kartę EKUZ. Wygląda jak karta bankomatowa. Jedna strona jest informacyjna, poleca usługi NFZ: diety, Telefoniczną Informację Pacjenta, jest też logo Ministerstwa Zdrowia i NFZ oraz informacja co zrobić z kartą, gdy się ją znajdzie, gdzie należy ją zwrócić, bo właścicielem karty jest NFZ. Na drugiej stronie mamy logo PL z gwiazdkami UE, informację, że jest to Europejska Karta Ubezpieczenia Zdrowotnego, imię, nazwisko, datę
urodzenia, nr PESEL, numer identyfikacyjny oddziału NFZ, który wydał kartę i 20-cyfrowy numer identyfikacyjny karty. Jest też oznaczony termin ważności karty. A gdzie można takie karty EKUZ uzyskać?
Jeśli nasza sytuacja ubezpieczeniowa jest jasna, czyli mamy odprowadzane składki, bez problemu otrzymamy ją osobiście od ręki w każdym oddziale NFZ w Polsce. W woj. podlaskim to oddział w Białymstoku, delegatury w Łomży, Suwałkach i Siemiatyczach. Ale można wybrać dowolny oddział w całej Polsce i tam bez problemu uzyskać taką kartę.

Co daje nam karta EKUZ?
Gwarantuje nam to, że będziemy traktowani jak ubezpieczeni. Z tym, że prawie każdemu się wydaje, że posiadanie ubezpieczenia oznacza, że wszystko się nam należy bezpłatnie. Otóż nie. Co do zasady w skali UE możemy być ubezpieczeni tylko w jednym z państw. I to państwo w trakcie pobytu w innych państwach odpowiada za nas. W przypadku Polaków, jeżeli nasz pobyt za granicą w jednym z państw UE ma charakter tymczasowy, czyli wyjechaliśmy np. na dwa tygodnie w odwiedziny do rodziny czy turystycznie, a także do pracy gdy deleguje nas pracodawca, tym krajem odpowiadającym jest Polska. Ta karta gwarantuje nam nie dostęp do pełnego zakresu opieki zdrowotnej, ale do świadczeń niezbędnie koniecznych. Celem tych świadczeń jest zachowanie możliwości pobytu w tym kraju za granicą w warunkach bezpiecznych dla zdrowia. Czyli, gdy coś nam dolega, udajemy się do lekarza, to on udzieli nam takich świadczeń, żebyśmy nie musieli wracać do Polski, aby uzyskać leczenie, ale mogli wykorzystać w pełni zaplanowany pobyt w danym państwie bez konieczności powrotu do kraju.

Czyli są to sytuacje nagłe. A czy możemy wyjechać np. do rodziny za granicą, bo wiemy że są tam dobrzy specjaliści w danej dziedzinie i przy okazji poratujemy sobie zdrowie.
Nie do końca. Jedziemy bowiem na pobyt tymczasowy, którego celem są odwiedziny, a nie przy okazji leczenie. Natomiast jeżeli jedziemy w celu leczenia za granicę, wcześniej musimy uzgodnić ze szpitalem, w którym chcemy uzyskać świadczenie. Są tu dwie opcje: jedna wymaga uprzedniej zgody prezesa NFZ, trzeba zgromadzić wcześniej odpowiednią dokumentację i wystąpić z wnioskiem do prezesa. Dotyczy to dwóch sytuacji: świadczenia, którego nikt nie wykonuje w kraju, mimo że jest w koszyku świadczeń gwarantowanych w Polsce oraz sytuacji kiedy są to świadczenia gwarantowane i wykonywane w Polsce, ale w grę wchodzi tzw. przesłanka kolejkowa, czyli czas oczekiwania dłuższy niż dopuszczalny w konkretnym przypadku medycznym.

Kiedyś było w przypadku zabiegów okulistycznych, gdy były wędrówki pacjentów za granicę. Tu wchodzi w grę jeszcze jeden aspekt: to są świadczenia, które są wykonywane w trakcie jednego dnia.
Jeżeli ten typ świadczeń, np. operacje zaćmy, mieści się w trybie jednodniowym, czyli od początku do końca są wykonane w tej samej dacie, to możemy nawet nie występować wcześniej o zgodę do prezesa NFZ, ale pojechać, uzyskać świadczenie i po powrocie do Polski wystąpić do NFZ o zwrot kosztów leczenia. Oczywiście musimy spełnić warunki umożliwiające uzyskanie zwrotu. Musimy mieć odpowiednie skierowanie, ponieść koszty, przedłożyć dokumentację medyczną oraz tłumaczenia dokumentów na język polski. Przyznany zwrot będzie w wysokości takiej, jak za dane świadczenie płaci NFZ w Polsce.

A jak to jest w przypadku osób przewlekle chorych, korzystających stale z jakichś urządzeń? Np. osoby dializowane, które co 2-3 dni muszą być poddawane zabiegom hemodializy – czy one mogą wyjechać za granicę i czy tu karta EKUZ pomoże?
Oczywiście. Karta EKUZ posłuży do rozliczenia tych kosztów. Tylko trzeba mieć świadomość, że ośrodki dializujące mają swoje kolejki, harmonogramy pracy i dobrze jest odpowiednio wcześniej skontaktować się z taką jednostką i ustalić, że w danym okresie będziemy w tej okolicy i będziemy potrzebować dializy. Aby ośrodek taki miał możliwość zaplanowania pracy i przewidzenia przyjęcia pacjenta z Polski. A do rozliczenia posłuży karta EKUZ.

W jakich państwach obowiązuje karta EKUZ?
W państwach Unii Europejskiej, a także poza UE w krajach EFTA, są to: Szwajcaria, Księstwo Lichtenstein, Norwegia i Islandia. To także Wielka Brytania. Mimo że wyszła z UE podpisała umowy gwarantujące dotychczasowe zachowanie wolności podróżowania i uzyskiwania świadczeń, aby i swoim obywatelom zagwarantować komfort, do którego się przyzwyczailiśmy.

W przypadku Wielkiej Brytanii jest trochę przenikających się terytoriów, jak Irlandia Północna, która sąsiaduje bezpośrednio z Irlandią, Gibraltar z Hiszpania, na Cyprze mamy też enklawy brytyjskie. Brytyjczycy sami dużo podróżują, korzystają z wypoczynku na południu Europy, popularne są zwłaszcza Wyspy Kanaryjskie. Czyli to rozwiązanie nie tylko dla Polaków mieszkających na terenie Wielkiej Brytanii, ale też Brytyjczyków podróżujących do Europy.
Tak. Ale jest też grupa terytoriów zamorskich, gdzie EKUZ nie funkcjonuje. To Grenlandia i Wyspy Owcze, chociaż są częścią Danii. Wielka Brytania nie honoruje natomiast kart EKUZ na wyspach normandzkich. Holandia wyłącza z kolei obszar wysp na Morzu Karaibskim. Są też trzy państwa europejskie, które nie są w UE: Monako, San Marino i Watykan – tam karta EKUZ nie obowiązuje. Z kolei w przypadku Francji karta obowiązuje na terenach zamorskich czyli w Gwadelupie, Martynice, Reunion, Gujanie Francuskiej.

A jak wygląda sytuacja obywateli Białorusi, Ukrainy, Rosji, Serbii? Czy oni mogą uzyskać kartę EKUZ?
Wcześniej przepisy o koordynacji mówiły tylko o obywatelach państw członkowskich. Według nowej definicji, mówimy o osobach zamieszkujących na terytorium krajów członkowskich. Czyli nie wystarczy być ubezpieczonym w Polsce, ale należy również mieszkać w państwie członkowskim, na przykład w Polsce, aby mieć możliwość uzyskania karty EKUZ. I obywatele państw pozaunijnych, którzy są ubezpieczeni w Polsce i tutaj mieszkają, mają prawo uzyskać kartę EKUZ z NFZ.

A odwrotnie – czy EKUZ w takich krajach jak Białoruś, Ukraina, Serbia, Albania, działa?
Nie, jak mówiłem, działa tylko w krajach UE, krajach EFTA oraz Wielkiej Brytanii.

A co jeśli planujemy wyjazd do pracy za granicę, ale nie chcemy w danym kraju ubezpieczyć się, ale skorzystać z polskiego ubezpieczenia.
Generalnie podlegamy pod prawo tego kraju, w którym pracujemy. Najprościej wytłumaczyć to na podstawie przykładu kierowcy ciężarówki, jadącego z Estonii do Portugalii, który musi przejechać przez Estonię, Litwę, Łotwę, Polskę, Niemcy, Francję, Hiszpanię do Portugalii. Teoretycznie musiałby być ubezpieczany na przejazd przez te poszczególne kraje. Ale jest przepis, że w takiej sytuacji ustala się ustawodawstwo właściwe. Trzeba udać się do ZUS-u i dowiedzieć się, czy mamy prawo w takim przypadku do dokumentu A1, potwierdzającego prawo do polskiego ubezpieczenia. Jeśli firma oddelegowuje swojego pracownika do pracy w innym państwie, zwykle ZUS potwierdza dokument A1. Warunek jest tylko taki, że okres oddelegowania nie może być dłuższy niż 24 miesiące. Inaczej byłaby to ciągła praca w tamtym kraju, a wtedy taki pracownik musiałby być w takim państwie ubezpieczony.

A jak to jest w przypadku studentów, którzy zwykle wyjeżdżają na zagraniczne studia albo na stypendia Erasmus?
Tu też bez problemu wydajemy kartę EKUZ studentom zgłoszonym jako członkowie rodziny. W przypadku Erasmusa, potrzebujemy tylko zaświadczenia ze strony wysyłającej studenta uczelni, że taka osoba wyjeżdża i uzyskuje kartę na ten okres. Natomiast osoba podejmująca studia na zagranicznej uczelni, musi przedstawić dokument potwierdzający, że jest przyjęta na uczelnię i też wydajemy kartę. Dodam tylko, że jako członkowie rodziny możemy korzystać z ubezpieczenia pod warunkiem nauki do 26. roku życia. Z chwilą ukończenia 26 lat prawo do korzystania ze statusu członka rodziny w charakterze dziecka wygasa.

Do czego mamy prawo z kartą EKUZ za granicą?
Każdy kraj ma swoją politykę, trudno by było kazać lekarzowi znać przepisy wszystkich krajów unijnych. Obowiązuje zasada prawa państwa pobytu. Na terytorium danego państwa jest się traktowanym jak obywatel danego państwa. Analogicznie jak z mandatami – jak ktoś zostanie złapany na przekroczeniu prędkości, będzie ukarany zgodnie z taryfikatorem obowiązującym w danym państwie. W większości krajów europejskich obowiązuje zasada współpłacenia, w tym również za usługi medyczne. Część kosztów pokrywamy sami, część pokrywa ubezpieczyciel publiczny – kasa chorych czy inny odpowiednik naszego NFZ. Są dwa kraje charakterystyczne: Belgia i Francja, gdzie musimy najpierw w 100 proc. zapłacić za pomoc medyczną uzyskaną w warunkach ambulatoryjnych, a potem udać się do
kasy chorych na miejscu, gdzie występuje się o zwrot kosztów zgodny z taryfikatorem albo po powrocie do Polski trzeba udać się do NFZ, przedstawić rachunki i też wystąpić o zwrot. My wtedy wysyłamy rachunki do danego państwa, ono informuje nas jaki należy się zwrot i taką kwotę zwracamy pacjentowi.

Jakie są relacje między kartą EKUZ a prywatną polisą ubezpieczeniową? Czy to dokumenty tożsame, czy uzupełniające się? A może jeden dokument wyklucza drugi?
Absolutnie nie wyklucza i polecam każdemu udającemu się za granicę zawarcie przed wyjazdem dodatkowej polisy. Sam zawsze to robię. Wynika to z tego, co powiedziałem: EKUZ gwarantuje nam świadczenia, które są zgodne z tamtym prawem, w sytuacji gdy muszę coś wyłożyć z własnej kieszeni, jestem to w stanie potem odzyskać to od prywatnego ubezpieczyciela, z którym zawarłem polisę. Różnica między polisą prywatną a EKUZ dotyczy dwóch rzeczy: pierwsza to zakres świadczeń. Karta EKUZ gwarantuje nam taki zakres, jaki gwarantowany jest w danym państwie. Jeśli np. w razie wypadku trafię do szpitala, mam prawo do takich świadczeń, jakie się należą obywatelowi danego państwa, w celu ratowania zdrowia i życia. To może być nawet świadczenie w Polsce będące poza koszykiem świadczeń gwarantowanych. Natomiast polisa to moja umowa z moim ubezpieczycielem. Jest tam wskazane co mi gwarantuje ubezpieczyciel, czasem są tam też wykluczenia, np. jakaś choroba przewlekła, czy uprawianie sportów ekstremalnych. Druga rzecz: karta EKUZ nie mówi o kosztach – nasze koszty leczenia za granicą mogą iść nawet w miliony złotych, a karta wszystko to pokryje. Polisa mówi natomiast o konkretnej wysokości świadczeń i powyżej tej kwoty niestety przestaje działać. Poza tym karta nie pokrywa wszystkich świadczeń. Jadąc na wakacje przeważnie nie myślimy o wypadkach, a tym bardziej o wypadkach śmiertelnych. Ale one się zdarzają. EKUZ pokrywa koszty leczenia, ale nie pokrywa kosztów transportu transgranicznego osoby poszkodowanej do Polski. Nie pokryje również kosztów transportu osoby zmarłej. Warto więc zadbać, aby polisa obejmowała również te przypadki.

Przypomnijmy na zakończenie jeszcze raz – jak fizycznie uzyskać kartę EKUZ?
Jeśli nam się nie spieszy, mamy dużo czasu, wyjazd dopiero planujemy – najprościej można zamówić kartę przez Internetowe Konto Pacjenta z dostawą do domu. Dostaniemy wtedy kartę listem poleconym. Jak do wyjazdu mamy tylko kilka dni, możemy udać się do dowolnego oddziału NFZ i uzyskamy ten dokument od ręki.
Jest też opcja dla spóźnialskich – jak już jesteśmy za granicą, czy na lotnisku i przypomnieliśmy sobie, że nie mamy karty, albo zapomnieliśmy ją wziąć ze sobą, a nawet możemy już być w szpitalu za granicą czy być po udzieleniu porady. Możemy wtedy wystąpić przez IKP lub w oddziale NFZ na miejscu o certyfikat tymczasowo zastępujący EKUZ. To dokument wydawany na okres wsteczny, ale też w ostatniej chwili. Ma on format kartki A4. Tam są nasze dane: imię, nazwisko, nr identyfikacyjny, dane oddziału wojewódzkiego NFZ. I są dwie daty: początkowa i końca ważności oraz data wystawienia. I taki certyfikat również potwierdza nasze uprawnienia do świadczeń.

ks. Dawid Bartoszuk

W pierwszą niedzielę po święcie Pięćdziesiątnicy Cerkiew obchodzi Niedzielę Wszystkich Świętych. Jest to również święto parafialne wspólnoty na Wygodzie w Białymstoku. Do wspólnej modlitwy zaprasza ks. Dawid Bartoszuk, wikariusz parafii. 

parafia św. Ducha w Białymstoku

1 czerwca przypadał Dzień św. Ducha, trzeciej osoby Trójcy Świętej. Tego dnia parafia na Antoniuku obchodzi swoje święto parafialne. Boskiej Liturgii przewodniczył Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański. 

fot. Prawosławna Diecezja Białostocko-Gdańska

Natalia Gierasimiuk

O nowej inicjatywie Bractwa Młodzieży Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej rozmawialiśmy z Natalią Gierasimiuk – członkiem zarządu Bractwa. 

Sławomir Nazaruk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy ze Sławomirem Nazarukiem – przewodniczącym Bractwa Trzech Świętych Hierarchów. Z naszym gościem rozmawialiśmy o najbliższych pielgrzymkach, planach i inicjatywach Bractwa.

prof. Anna Tomaszuk-Kazberuk

Gościem prof. Jana Kochanowicza była prof. Anna Tomaszuk-Kazberuk, kierownik Kliniki Kardiologii, Lipidologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku.

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2026 roku.

Jaki jest rytm naszego serca?
Serce napędza krążenie i aby to było skuteczne krążenie, serce musi się skurczyć: efektywnie i odpowiednią liczbę razy na minutę. Ten rytm, który daje nam życie, jest to rytm zatokowy, płynący z głębi serca, rytm elektryczny, który powoduje, że nasze serce bije w pewnych granicach, między 50 a 100 uderzeń na minutę.

Co to znaczy?
To znaczy, że rodzi się samoczynnie w środku serca impuls elektryczny, który narzuca częstość pracy naszemu sercu. Mówimy, że serce to jest siedlisko uczuć, a tak naprawdę to jest mięsień, który ma w sobie cztery oddzielne komory, a w jednej z nich jest źródło elektrycznego prądu. Dzięki temu mamy skurcz serca i siłę napędową krążenia, czyli krwi, która jest potem wyrzucana z serca i dociera od każdego najmniejszego zakątka ciała, by nieść tam tlen i odżywiać nasze tkanki. Bez krążenia nie ma życia. Choć pewnie pan profesor, jako neurolog powie, że mózg to jest kluczowy organ. A ja powiem, że serce.

Mózg bez serca nie funkcjonuje, a też 15-20 proc. krwi wypływającej z serca trafia do mózgu. Jest on jednym z najbardziej energochłonnych narządów. I krótki czas bez dopływu krwi powoduje, że tracimy świadomość, a jak to jest punktowe, mamy do czynienia z udarem mózgu.
Czyli można powiedzieć, że co jest dobre dla serca, jest też dobre dla mózgu.

Tak właśnie jest. W najczęstszych chorobach naczyniowych, czy dotyczą one mózgu, czy serca, czynniki ryzyka są identyczne. Nie ma przyczyn choroby mózgu, które nie szkodzą sercu i odwrotnie.
Dokładnie. Bardzo to zbliża kardiologię i neurologię.

Rytm zatokowy – co to znaczy?
To ten rytm prawidłowy, fizjologiczny. On jest z natury rzeczy miarowy, daje stałe, rytmiczne zaopatrzenie w krew narządów. Inne rytmy, patologiczne, mogą dawać niewydolność krążenia. Czyli takie patologie jak migotanie przedsionków, dodatkowe skurcze serca, destabilizują ten rytm. W sercu mogą być rytmy nieprawidłowe idące z przedsionków oraz dużo groźniejsze, idące z komór. My chcemy zachować tę fizjologię, to prawidłowe krążenie. Jako kardiolodzy umiemy przekształcać te nieprawidłowe rytmy do rytmu zatokowego albo je stabilizować, aby człowiek mógł z tymi nieprawidłowymi rytmami, jak np. przy utrwalonym migotaniu przedsionków, żyć.

Czy możemy sami, w zaciszu domowym, sprawdzić jaki mamy rytm serca? I na ile jest to wiarygodne?
Oczywiście. W tym roku była nawet taka duża akcja społeczna pt. „Obywatelu, naucz się mierzyć sobie puls”. To naprawdę prosta umiejętność. Na tętnicy promieniowej w okolicy lewego nadgarstka od strony kciuka prawą ręką sprawdzamy sobie puls, czyli wyczuwamy takie miejsce pod opuszkami palców, gdzie
jest tętnienie. Zwykle jest ono w rytm skurczów serca. Można samemu łatwo zbadać puls, nie będąc lekarzem czy pielęgniarką. I można nauczyć się tego w ciągu kilku minut. Przeprowadzaliśmy nawet w Białymstoku w galerii handlowej taką akcję z udziałem studentów, gdzie uczyliśmy przypadkowe osoby badać puls. Ci ludzie byli bardzo zadowoleni. To umiejętność, którą warto mieć, by odróżnić prawidłowy puls od nieprawidłowego.
I jak ktoś czuje w klatce piersiowej niepokój, ma uczucie kołatania, warto sobie zbadać wtedy tętno, by sprawdzić, czy ten rytm jest miarowy czy też nie. Jeśli jest wyraźnie niemiarowy – nie trzeba zwlekać, tylko umówić się na wizytę do lekarza rodzinnego. On zbada puls, osłucha, wykona ekg i rozstrzygnie, czy są to niewinne dodatkowe skurcze, których nie trzeba leczyć albo można leczyć bardzo prosto np. suplementacją magnezu czy zaburzenia poważniejsze, patologiczne, jak migotanie przedsionków. Pewnie niemiarowości nie są bowiem łagodne i niosą ze sobą powikłania. Wspomniane migotanie przedsionków niesie ryzyko niedokrwiennego udaru mózgu, dlatego każdy taki przypadek powinien być wychwycony i leczony. Migotanie przedsionków to nie jest rzadkość, szczególnie w starszej populacji. Po 80. roku życia nawet co 4. pacjent może mieć migotanie przedsionków.

Wspomniała pani profesor, że 50-100 uderzeń na minutę, to ten rytm prawidłowy. A co jeśli jest niższy lub wyższy?
Jak jest poniżej, to ten rozrusznik elektryczny jest niewydolny, dysfunkcyjny. Nie martwimy się tym tak bardzo, jeśli pacjent nie ma zwrotów głowy, nie mdleje. Można taką osobę obserwować. Ale o tym że tętno jest niskie, trzeba poinformować lekarza rodzinnego. Natomiast jeśli towarzyszą temu objawy takie, jak zawroty głowy, omdlenia, osłabienie, może to być wskazanie do wszczepienia rozrusznika serca. Ten rozrusznik jest wszczepiany właśnie po to, aby pacjent czuł się dobrze, czuł się wydolny, efektywny w swoim działaniu. To jakby danie protezy rytmu zatokowego. Natomiast jeśli mamy zbyt szybki rytm, powyżej 100 na minutę, to może to być albo szybki rytm zatokowy wynikający z innych chorób, np. anemii, gorączki. Wtedy na pewno trzeba iść do lekarza. Te szybkie rytmy przekraczające 100 wymagają weryfikacji. Najpowszechniejszą ich przyczyną mogą być zaburzenia funkcji tarczycy, głównie nadczynność tarczycy. W większości przypadków to szybkie bicie serca ma jakąś przyczynę, udaje się ją ustalić i zniwelować. Dlatego nie warto zwlekać, ale zgłosić się do lekarza, by rozstrzygnąć jaka jest tego przyczyna. Jeśli czynność serca jest bardzo szybka, znacznie przekraczająca 100 na minutę, np. 140/min., koniecznie trzeba zgłosić się do lekarza.

Jeśli badamy się i stwierdzamy, że mamy za szybki czy też niemiarowy puls i idziemy do lekarza rodzinnego, to jakie badania nas tam czekają?
Na pewno lekarz zbierze wywiad, zbada i prawdopodobnie zleci dwa rodzaje badań: ekg, w którym będzie widać, z jakim rytmem mamy do czynienia i badania z krwi, takie jak morfologia, elektrolity czy sprawdzenie funkcji tarczycy. Ale już badanie ekg odpowie na pytanie, czy to jest rytm prawidłowy czy patologiczny. Jeżeli będzie potrzebna współpraca ze specjalistami, np. zlecenie badania echokardiograficznego, jest taka możliwość, np. w ramach opieki koordynowanej. Terminy badań nie są bardzo odległe.

A co robić, jeśli epizodycznie pojawiają nam się kołatania, czy jakaś niemiarowość o różnych porach dnia i nocy.
To jest duży problem. Jak objawy występują rzadziej niż raz na tydzień, szansa ich uchwycenia jest dosyć mała. Oczywiście trzeba dążyć do tego, że jeżeli jest taki napad, idziemy na SOR czy do lekarza rodzinnego, gdzie można wykonać ekg. Ale często pacjent z napadem jedzie do lekarza, a „choroba lekarza się boi”, zaburzenie rytmu przemija i nie można zarejestrować zaburzeń. My, lekarze, nie podejmiemy leczenia, np. lekami przeciw zaburzeniom rytmu, jeśli ich wcześniej nie zidentyfikujemy. Ale mamy pewne metody – jest np. badanie holterowskie, czyli aparat ekg zakładany na klatkę piersiową na dobę, a nawet kilka dni czy tydzień. Są też rejestratory zdarzeń, które można ze sobą nosić, gdzie po napadzie kołatania pacjent naciska przycisk i jest to rejestrowane. Aby leczyć, musimy ustalić co to za
zaburzenie rytmu, z czym dokładnie mamy do czynienia.

Czy zaburzenia rytmu można jakoś pogrupować? Jakie one mają wpływ na nasze samopoczucie i leczenie?
Najważniejsze jest to, aby ustalić czy te kołatania serca nakładają się na serce zdrowe czy na chore. Jeśli serce jest zdrowe tzn. prawidłowo zbudowane i dobrze się kurczące, a są jakieś dodatkowe skurcze, to nie mają one wpływu na długość życia, mają jedynie wpływ na jakość, bo pacjent to odczuwa. Jeśli ustalimy, że serce działa prawidłowo, kurczy się prawidłowo, to niewiele z powodu tych kołatań mu się może przytrafić. One nie zabiją tego człowieka, nie zdestabilizują. Ale żeby to ustalić, trzeba wykonać badanie ekg, badania z krwi i echo serca. Natomiast jeżeli występują zaburzenia rytmu u człowieka z uszkodzonym sercem, to ma to już duże znaczenie, bo może zdestabilizować krążenie, a groźne zaburzenia rytmu mogą to serce zatrzymać. To jest coś, co my w kardiologii nazywamy nagłą śmiercią sercową. Tego chcemy za wszelką cenę uniknąć, zmniejszyć to ryzyko.
A inny podział zaburzeń rytmu to taki podział tradycyjny na nadkomorowe zaburzenia rytmu serca, do których zaliczamy wspomniane już migotanie przedsionków oraz komorowe zaburzenia rytmu. Te nadkomorowe zwykle są mniej złośliwe, umiemy je okiełznać. Natomiast komorowe mogą być w swojej naturze złośliwe, jak utrzymują się dłuższy czas, mogą prowadzić do silnego osłabienia, niewydolności serca, a częstoskurcz komorowy może nawet doprowadzić do nagłego zatrzymania krążenia, czyli tej najgorszej sytuacji. Takie zdarzenia, jak ktoś np. idzie ulicą, przewraca się i ginie to zwykle są groźne komorowe zaburzenia rytmu serca, ale które wystąpiły na tle choroby, np. ostrego zawału serca. One nie występują w zdrowym sercu, serce musi być uszkodzone, żeby mogły zaistnieć i zdestabilizować krążenie. A w naszej szerokości geograficznej źródłem uszkodzenia serca jest miażdżyca. Nazywamy to chorobą wieńcową. Osoby, które mają rozwiniętą miażdżycę, są narażone na komorowe zaburzenia rytmu. Inaczej mówiąc, zazwyczaj jest pewne podłoże, z którego te groźne zaburzenia wynikają.

Zdiagnozowaliśmy zaburzenia rytmu serca, czy możemy jakoś się leczyć?
Tak i w tym zakresie kardiologia się niezwykle rozwija. Na banalne, ale uprzykrzające życie skurcze dodatkowe można zastosować dietę bogatą w magnez, elektrolity, dużo orzechów, warzyw, owoców, trochę ciemnej czekolady i jesteśmy wyleczeni. Czasem trzeba suplementować magnez, czasem stosować też beta-blokery – to leki, które można stosować latami bez groźnych konsekwencji dla krążenia i organizmu. Czasem są to leki antyarytmiczne, które pomagają utrzymać dobry rytm. Natomiast przy zaburzeniach takich jak migotanie przedsionków, musimy także rozrzedzić krew, żeby w sercu nie powstawały zakrzepy i nie było udaru. Czasem należy podać leki, które stabilizują rytm i powstrzymują migotanie. Umiemy też mechanicznie leczyć migotanie zabiegiem o nazwie ablacja -to prawdziwy przełom w leczeniu. Przy pomocy jednego przezskórnego zabiegu, wykonujemy małą dziurkę w skórze w pachwinie i wchodzimy do serca przez naczynia krwionośne bardzo cienkimi drucikami. Ciepłem albo zimnem odizolowujemy przedsionek od żródła migotanie przedsionków w żyłach płucnych. To powoduje, że migotanie nie nachodzi na serce. Skuteczność tego zabiegu nie jest 100 proc., ale u osób nieschorowanych i szczupłych, sięga nawet 80 proc. Zabiegi te uwalniają pacjentów na wiele lat od objawów, co wpływa pozytywnie na jakość życia. Ablacja jest zabiegiem szeroko dostępnym, w Białymstoku również, także w USK i jest wykonywana z dużym sukcesem. Także w innych zaburzeniach rytmu serca leki grają rolę, jest też stosowana ablacja. W ostatnich latach obserwujemy bardzo duże postępy w technologii i w skali świata miliony ludzi uwolniono od przykrych kołatań serca.

Co nam grozi, jak zbagatelizujemy zaburzenia rytmu serca albo nie zastosujemy się do zaleceń lekarza?
Można wiele stracić. Najczęstszą przyczyną utrzymującego się niemiarowego bicia serca jest właśnie migotanie przedsionków, które niestety grozi udarem niedokrwiennym mózgu. Mniej więcej 10 proc. pacjentów z nowo rozpoznanym migotaniem może w ciągu roku doznać udaru. Problem w tym, że my nie wiemy, który z tych pacjentów dostanie udaru, więc wszystkich trzeba leczyć rozrzedzeniem krwi przy pomocy tabletek. Krew musi być rzadka, żeby w obrębie serca w czasie migotania przedsionków, nie doszło do stworzenia zakrzepu. Zakrzep niestety może z prądem krwi dostać się do mózgu i spowodować udar. Po pierwsze więc przede wszystkim trzeba rozrzedzić krew, a druga rzecz – zahamować napady przy pomocy leczenia farmakologicznego lub ablacji. Czyli można naprawdę wiele wygrać. Poza tym serce, które bije długi czas niemiarowo i szybko, męczy się. I do objawów kołatania serca dojdzie spadek możliwości wykonywania wysiłku, może pojawić się duszność, dyskomfort w klatce piersiowej, lęk. Nie trzeba do tego dopuszczać, bo trudno w zaawansowanym stanie jest odwrócić bieg rzeczy, poprawić radykalnie rokowanie. Zawsze lepiej zapobiegać niż leczyć, ale też leczyć na wczesnym etapie choroby niż na późnym.

Co możemy dla naszego serca zrobić, aby dobrze nam służyło przez wiele lat?
Sprawa zaczyna się w dzieciństwie, gdy mamy dobre wzorce od rodziców i prowadzimy higieniczny tryb życia. Człowiek powinien dbać o swój umysł i ciało równolegle. Czyli rośniemy, kształcimy się, ale też uprawiamy sporty, chodzimy na spacery, wspinaczki, pływamy – ruch to podstawa. Do tego prawidłowe żywienie i unikanie używek. Potem ludzie ogromnie żałują, jak palili papierosy 30 lat i efektem jest zawał serca czy rak płuca. Najlepiej nie zaczynać palić i nie pić zbyt dużo. Alkohol jest toksyczny dla krążenia. Ważne są też profilaktyczne badania. Mamy teraz program u lekarzy rodzinnych „Nasze zdrowie”, w którym każdy po 20. roku życia może się przebadać. Warto wiedzieć, nawet w młodym wieku, jaki ma się cholesterol, cukier, jakie tętno czy ciśnienie, aby móc zarządzać sobą i swoim zdrowiem. Gdy będziemy stosować się do tych zaleceń, organizm nam się odpłaci dobrym funkcjonowaniem i zdrowiem. A mamy tylko jeden organizm, nie psujmy go. To nasze dobro największe.

To jest też tak, że te profilaktyczne działania, aktywność ruchowa, odpowiednia dieta, badania profilaktyczne są mało spektakularne, wymagają codziennej żmudnej pracy. A kosmiczne metody lecznicze zawsze robią większe wrażenie.
Kluczem jest odrobina samodyscypliny. To trudne, ale nagroda jest warta tego. Naszym celem jest zdrowa starość i możemy ją dzięki temu osiągnąć. Młodości nie zatrzymamy, ale sprawność można zachować mimo bycia niemłodym. To cel każdego człowieka, pacjentów i lekarzy. Dbać o zdrowie należy dzień po dniu, to jest trudne, ale nagroda jest wartościowa. Mamy oczywiście skuteczne metody leczenia zawałów, jest plastyka wieńcowa. Ale to jest trochę jak z pięknym, ale przetartym obrusem – można jedną czy drugą dziurkę w nim zacerować, ale to już nigdy nie będzie piękny cały obrus. Ja nie mówię, że zawał jest dziś wyrokiem śmierci, absolutnie nie – można pacjenta solidnie podleczyć, „podreperować”, ale takie wydarzenia , jak zawał serca, to zawsze rzeczy przykre, groźne, stygmatyzujące, wpływające negatywnie na krążenie oraz psychikę człowieka. Są to rzeczy, których za wszelka cenę trzeba starać się uniknąć. Profilaktyka i leczenie mogą zmienić los człowieka w pozytywnym sensie.

ks. Marek Ławreszuk

Wykład pt. „Jestem ochrzczonym prawosławnym — czy to wystarczy?”, wygłoszony 16 maja podczas 47. Paschalnej Pielgrzymki Młodzieży Prawosławnej na św. Górę Grabarkę przez ks. Marka Ławreszuka, proboszcza parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.

fot: Natalia Demczuk

parafia katedralna św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

W dniach 21 – 22 maja w białostockiej Katedrze św. Mikołaja Cudotwórcy miały miejsce uroczystości poświęcone jej patronowi św. Mikołajowi Cudotwórcy Arcybiskupowi Miry Licejskiej. Boskiej Liturgii przewodniczył JE Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański w asyście JE Najprzewielebniejszego Andrzeja Biskupa Supraskiego. 

fot. Prawosławna Diecezja Białostocko-Gdańska

prof. Edyta Zbroch

Gościem prof. Jana Kochanowicza była prof. Edyta Zbroch, kierownik Kliniki Hipertensjologii, Gastroenterologii i Chorób Wewnętrznych Uniwersyteckiego Szpitala Klinicznego w Białymstoku.

Cykl audycji “Pytanie do specjalisty” powstał dzięki wsparciu Urzędu Marszałkowskiego Województwa Podlaskiego w ramach zadań publicznych w sferze ochrony i promocji zdrowia na realizację w 2026 roku.

Co to jest ciśnienie tętnicze i dlaczego powinniśmy je kontrolować?
Ciśnienie tętnicze, to obieg krwi w naszym organizmie. To ciśnienie powoduje, że krew krąży w nas i zaopatruje ważne życiowo narządy. Dlatego nieprawidłowe, podwyższone ciśnienie tętnicze, może doprowadzić do uszkodzenia większości narządów w naszym organizmie, czyli mózgu – może doprowadzić do udarów, serca – może doprowadzić do wszelkich chorób serca, począwszy od zawału, przez niewydolność serca, zaburzenia rytmu, migotanie przedsionków; może też uszkodzić nerki, doprowadzić do miażdżycy tętnic kończyn dolnych. Dlatego trzeba ciśnienie tętnicze mierzyć. Teraz dużo się mówi o pomiarach w zaciszu domowym. Ja pracuje też w poradni nadciśnienia tętniczego przy klinice i na co dzień pacjentom, którzy przychodzą na kontrole, rekomenduję, zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Nadciśnienia Tętniczego, Towarzystwa Kardiologicznego – europejskich i światowych, takie domowe pomiary. Natomiast te pomiary domowe trzeba w odpowiedni sposób wykonać.

Zanim o tym powiemy – powiedzmy jakie są te prawidłowe wartości ciśnienia tętniczego.
Prawidłowe ciśnienie u zdrowego człowieka wynosi 120/70 mmHg – 120/80 mmHg. Jak ktoś ma stwierdzone nadciśnienie, dążymy do wartości poniżej 130/80 mmHg. O nadciśnieniu mówimy, gdy ta wartość jest stale podwyższona powyżej 140/90 mmHg. Natomiast te wartości między 130-140 na 80-90 mmHg to jest trochę „szara strefa”, ale szczególnie u osób z dodatkowymi chorobami, mogą powodować spustoszenie i też należy to leczyć.

Kiedyś mówiło się, że z wiekiem fizjologicznie ciśnienie jest coraz wyższe.
To nieprawda. Oczywiście – pomiaru dokonujemy uciskając tętnicę naramienną, a z wiekiem tętnice są sztywniejsze, i trzeba je mocniej ucisnąć, ale to nie są duże różnice wartości. Te normy, o których powiedziałam, obowiązują u osób do 80. roku życia, oczywiście biorąc pod uwagę tolerancję pacjenta. U osób starszych ciśnienie może wynosić 140/90 mmHg. Często te wyższe wskazania u osób starszych nie są związane z nieprawidłowym ciśnieniem, ale właśnie ze sztywnością tętnic.

Czekamy na objawy nadciśnienia, czy regularnie je sobie mierzymy?
Zdecydowanie mierzymy. Każdy dorosły zdrowy człowiek powinien przynajmniej raz w roku wykonać taki pomiar w zaciszu domowym. Teraz aparaty do mierzenia ciśnienia są dostępne, nie są w wygórowanych cenach, a jeśli mamy wśród bliskich kogoś z nadciśnieniem, to on na pewno taki aparat posiada. Warto wtedy skorzystać i wykonać taki pomiar. Tym bardziej, że objawy nadciśnienia mogą się wcale nie pojawiać. Pierwszym objawem często jest np. udar. Potem, gdy robimy wywiad z pacjentem słyszymy, że bywało wyższe ciśnienie, ale ktoś to bagatelizował czy zrzucał na stres. I potem dochodzi do takiej groźnej sytuacji. Dlatego reasumując – ciśnienie należy mierzyć, nawet jeśli nie ma żadnych objawów.
A jeśli chodzi o objawy nadciśnienia – nie ma takiego jednego. One mogą być bardzo dyskretne, jak zaburzenia koncentracji, obniżony wysiłek u osób aktywnych, czasem kłucie w klatce piersiowej. Oczywiście też bóle głowy. Jeśli ktoś np. wbiegał po schodach, a teraz idzie mu to gorzej, czy jak ktoś ma kołatania serca, to już mogą być objawy związane z nierozpoznanym nadciśnieniem. Dlatego ważne są domowe pomiary. Pacjenci z nadciśnieniem, którzy przychodzą do mnie do poradni wiedzą, że mają przychodzić z pomierzonym ciśnieniem tydzień przed wizytą.

Zacisze domowe uspokaja, stabilizuje ciśnienie.
W gabinecie lekarskim każdy ma emocje, sama jak np. przechodzę badania okresowe zdarza się ż mam wyższe ciśnienie. To jest trochę stres i te dopuszczalne wartości gabinetowe są inne. Pomiary wykonywane w domu są najbardziej wiarygodne, ale trzeba to robić przez kilka dni. Jeden pomiar, nawet jeśli jest wysoki, o niczym nie świadczy. Trzeba pamiętać, że większość codziennych sytuacji podnosi ciśnienie: rozmowa, aktywność fizyczna, oglądanie czegoś. Nie mówię już o paleniu, które oczywiście odradzam. Jedynie posiłek i sen może ciśnienie obniżyć. Dlatego, aby ciśnienie było zmierzone w sposób prawidłowy w tym zaciszu domowym, trzeba przed każdym pomiarem na co najmniej 5 minut usiąść, wyciszyć się, odpocząć, odetchnąć głęboko. Nie, że chodzę po domu, czy zbiegam ze schodów na dół bo tam mam aparat i mierzę. Bo ciśnienie będzie wtedy wyższe. Rekomendujemy obecnie tylko aparaty naramienne. Trzeba tylko pamiętać, aby mankiet był odpowiednio dobrany i dobrze założony – ta „rurka” musi być z przodu, ułożona wzdłuż tętnicy ramiennej. Opieramy się o krzesło, nogi stawiamy prosto, nie mogą być założone. To wszystko ma znaczenie. Często gdy przedstawiam w poradni pacjentowi pierwszorazowemu prawidłowe zasady mierzenia ciśnienia i on potem je stosuje w domu, to okazuje się, że te wartości nie są aż takie wysokie. Rekomendujemy też pełny automatyczny aparat. One są łatwe w obsłudze, wystarczy nacisnąć przycisk, większość pacjentów da radę to zrobić. Po wykonaniu pomiaru nie zdejmujemy od razu mankietu, odczekujemy minutę-dwie i wykonujemy ponowny pomiar. Bo ten pierwszy bardzo często jest wyższy. I potem z tych dwóch pomiarów wyciągamy średnią. Jak jest duża różnica, powyżej 10 mmHg, wykonujemy trzeci pomiar i bierzemy średnią z dwóch ostatnich pomiarów. Bo często ktoś się denerwuje, jakie to ciśnienie będzie, mierzy i często ten drugi pomiar jest niższy. Dlatego zalecenia są takie, by mierzyć je dwa razy za jednym posiedzeniem, rano i wieczorem. Nie 5 razy dziennie. Im częściej mierzymy, tym jest ono wyższe, bo czynnik emocjonalny wpływa na nadciśnienie. Dlatego ważne jest, aby się wyciszyć, uspokoić i nie mierzyć wielokrotnie w ciągu dnia. Ciśnienie w ciągu dnia wykazuje pewien rytm, nie zawsze jest takie same, to jest normalne. W nocy ciśnienie jest niższe, a nad ranem, gdy rozpoczynamy aktywność, ok. godz. 8-9 wyższe. Potem się obniża, w południe jest zwykle niższe, a po południu znowu podnosi. Zawsze chcemy wychwycić te wyższe wartości. Aby to zrobić, trzeba przez kilka dni mierzyć ciśnienie rano i wieczorem. Natomiast jeśli ktoś mierzy ciśnienie przypadkowo, i ma 120/80 mmHg, nie musi go potem codziennie mierzyć. Jeśli ta wartość wynosi 135 -140/90 mmHg, wtedy trzeba na spokojnie przez kilka dni pomierzyć i jeśli w tej okolicy 140/90 mmHg się utrzymuje, trzeba pójść do lekarza, aby pogłębić diagnostykę.

Mierzymy na prawym czy lewym ramieniu?
Zaczynamy od zmierzenia na obu kończynach, po dwa razy. Najpierw na jednej, potem na drugiej. Przy kolejnym mierzeniu zaczynamy od drugiej ręki, aby zaobserwować czy jest różnica. Bo zwykle jest. Ale jeżeli jest nieduża, do 10-20, to mierzymy ciśnienie potem na tej ręce, na której nam wygodniej. Jeżeli na
którejś ręce jest ono zawsze wyższe, mierzymy na tej co wyższe. Większość osób ma na lewej ręce trochę wyższe ciśnienie, ale nie wszyscy, dlatego warto zmierzyć je najpierw na obu.

Kiedy trzeba iść do lekarza, przy jakich wartościach ciśnienia?
Kiedy te wartości oscylują między 135-140 na 80/90 mmHg, szczególnie jak ktoś choruje dodatkowo na cukrzycę, chorobę nerek, chorobę niedokrwienna serca i te wartości podwyższone się powtarzają. A jak ciśnienie jest powyżej 140/90 mmHg do lekarza idziemy obowiązkowo. Jeśli ktoś jest zupełnie zdrowy, bez chorób dodatkowych i ma ciśnienie 140/90 mmHg i te wartości się powtarzają, albo raz jest 138/90 mmHg, potem 145-150/90 mmHg, to te wartości podwyższone u lekarza rodzinnego także powinno się skonsultować. W Polskim Towarzystwie Nadciśnienia Tętniczego prowadzimy teraz akcję „ Misja 50-30”, która ma na celu poprawę kontroli ciśnienia tętniczego wśród pacjentów o 50 proc. do 2030 roku. Dlaczego? W naszym kraju, w 27 miastach, także w Białymstoku, w ub. roku były prowadzone badania mierzenia ciśnienia, w których też brała udział nasza klinika. Były też przeprowadzane ankiety, pacjenci informowali na co chorują i czy mają nadciśnienie. I okazało się, że u tych, którzy deklarowali, że mają nadciśnienie tętnicze, te wartości poniżej 130/80 mmHg tylko 20 kilka procent osiągało. Z przeprowadzonych większych badań populacyjnych także wynika, że tylko ok. 30 proc. Polaków osiąga prawidłowe wartości ciśnienia tętniczego, czyli poniżej 130/80 mmHg. Dlatego mamy taki szczytny cel, także kierowany do lekarzy pierwszego kontaktu, aby u wszystkich pacjentów, którzy się do nich zgłaszają, nawet z bólem gardła czy na szczepienie, mierzyć ciśnienie. I zwracać uwagę, aby u tych osób, które mają nadciśnienie, te wartości były niższe. Nie tłumaczyć, że to stres, ale polecić, aby pacjent pomierzył w domu i jak utrzymują się wyższe wartości, nie bagatelizować tego. W naszym kraju ta kontrola niestety ciągle jest słaba, a choroby sercowo- naczyniowe i ich powikłania są pierwszą przyczyną zgonów i hospitalizacji.

Mamy podwyższone ciśnienie, idziemy do lekarza rodzinnego. Jaka diagnostyka nas czeka?

Zaczynamy od potwierdzenia, czy jest to już nadciśnienie, czy jeszcze nie. Zaczynamy od badań podstawowych laboratoryjnych, oceniających czy nie mamy do czynienia z tzw. nadciśnieniem wtórym, czyli czy nie ma choroby, która mogła doprowadzić do nadciśnienia, a którą to chorobę można leczyć. Czyli wykonujemy nie tylko morfologię, ale np. ocenę funkcji nerek czyli kreatynina, badanie ogólne moczu. Także badania USG, EKG.

Jak wygląda leczenie nadciśnienia? Czy od razu jest to tabletka?
Na początek zawsze staramy się wdrożyć modyfikację stylu życia szeroko pojętą. To działa, mam na co dzień pacjentów, którzy gdy obniżą masę ciała nawet o kilka kilogramów, a zaczęli już leczenie farmakologiczne, a nadciśnienie nie było duże, udaje się leczenia zaprzestać. Niezależnie od tego, czy już przyjmujemy tabletki czy nie, ta modyfikacja stylu życia musi być. Czyli odpowiednia dieta, najlepsza jest dieta DASH, oparta na kuchni śródziemnomorskiej, co której udowodniono w badaniach klinicznych, że ma działanie obniżające ciśnienie. Najlepiej odżywiać się zdrowo, czyli dieta oparta na warzywach, owocach, chude mięso, pełnoziarniste pieczywo, mniej węglowodanów, tłustego jedzenia. Bardzo ważny jest też ruch, aktywność fizyczna. Wystarczą spacery, ale musi to być regularna aktywność, inna niż związana z aktywnością zawodową. Nasz organizm jest przyzwyczajony do chodzenia w czasie pracy. Trzeba znaleźć taką formę ruchu, która nam pasuje, podoba się, byle była regularna. Oczywiście gdy ktoś pali – należy rzucić palenie. Ważne jest też unikanie stresu. Wiem, że to jest bardzo trudne, ale warto starać się inaczej patrzeć na świat. Ta modyfikacja stylu życia może nawet dać takie efekty, że ciśnienie się ureguluje i nie będziemy potrzebować tabletek. Jeśli mimo modyfikacji stylu życia przez 3 miesiące nie ma efektu, ciśnienie jest nadal podwyższone, rozpoczynamy leczenie farmakologiczne.

A czy sól wpływa na nadciśnienie?
Powoduje podwyższone ciśnienie tętnicze. Czyli wszelkie fast foody, chipsy, słone przekąski powodują wzrost ciśnienia. Także wszelkiego rodzaju pobudzacze nie są wskazane. Mieliśmy pacjenta 20-letniego, który wypijał 6 energetyków dziennie i trafił do nas z wysokim ciśnieniem i to nadciśnienie się potem u niego potwierdziło. Nie musimy całkowicie unikać soli. Dopuszczalna ilość to 5 gramów na dobę, czyli mała łyżeczka. Ale wlicza się w to też ta sól zawarta np. w przyprawach, pieczywie, nie tylko ta, która sami dosypujemy. Niestety realnie spożywamy zwykle ok. 15 gramów soli dziennie, także dużo jest do zredukowania.

Jak wygląda leczenie farmakologiczne nadciśnienia?
Jak powiedziałam, mamy na rynku dużo preparatów wieloskładnikowych. Mamy zalecenia, aby zaczynać już od dwuskładnikowych, ale w mniejszych dawkach. Jest wtedy mniejsze ryzyko objawów niepożądanych i tego, że pacjent przestani się leczyć, bo mu coś nie będzie pasowało. A im mniejsza dawka, tym ryzyko niepożądanych działań jest mniejsze. I działamy z dwóch różnych mechanizmów, jest więc większa szansa, że ciśnienie się obniży. Dlatego najlepiej rozpocząć od preparatu zawierającego dwie substancje lecznicze, dla pacjenta to jedna tabletka. Mamy już tabletki, które zawierają trzy substancje lecznicze, każda w innej dawce może być. Jest to wszystko zgodne z zaleceniami, aby stosować mniej leków i starać się łączyć w jedną albo dwie tabletki kilka substancji.

Leki przyjmujemy stałe czy tylko wtedy, gdy mamy podwyższone ciśnienie?
Zdecydowanie stale, nadciśnienie jest chorobą przewlekłą. Często jest tak, że pacjenci rozpoczynają leczenie, wartości ciśnienia się poprawiają, czują lepiej i wtedy odstawiają leki. Absolutnie tak nie można robić. Takie osoby trafią potem do lekarza z nawrotem nadciśnienia. To leczenie przewlekłe. Natomiast jeżeli pacjent wdroży modyfikację stylu życia, np. schudnie dużo, może będzie można odstawić leki, ale musi to być pod kontrolą lekarza. Nie należy też samemu dawkować sobie leku w zależności od wartości ciśnienia. Wtedy całkowicie się ono rozreguluje. Nie można bazować na jednym pomiarze. Czyli musimy mieć stałe leczenie, a tabletki przyjmować najlepiej z rana, chyba że ktoś ma potwierdzone w badaniu Holtera, że ma wyższe ciśnienie w nocy. Ale zwykle w nocy ciśnienie jest niższe niż w dzień i stosowanie leków na noc powoduje dodatkowe obniżenie ciśnienia. Dlatego tabletki najlepiej zażywać rano. Nie musi to być po jedzeniu, można np. trzymać tabletki przy łóżku, aby co rano nie zapomnieć ich połknąć.

Co nam grozi, jeśli nie przestrzegamy zaleceń lekarskich i nie chcemy leczyć nadciśnienia?
Oprócz udarów, zawałów, nawet nagłe zgony. Taki pacjent może stać się niepełnosprawny, z dużym ograniczeniem czynności życiowych, życiowych aktywności. Jak mówiłam, ciśnienie zaopatruje nasze wszystkie organy w krew, dlatego podwyższone może doprowadzać do wielonarządowych uszkodzeń. Niestety, nadciśnienie jest chorobą bardzo powszechną, dotyczy 11 mln Polaków. I po to mamy różne akcje czy takie audycje jak ta, aby uzmysławiać, że trzeba stosować się do zaleceń. Nadciśnienie nie boli, nie daje objawów, a może powodować groźne powikłania. Nie będziemy mogli pracować, zajmować się swoimi bliskimi, albo po prostu będziemy ciężarem dla swoich bliskich.

inż. Aleksy Mularczyk

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

dr Witalij Michalczuk

Wykład dra Witalija Michalczuka wygłoszony 4 maja 2026 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku podczas sympozjum z okazji 150-lecia urodzin metropolity Dionizego Waledyńskiego.

Rozmowa z Maksymem Fionikiem z zarządu Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce, który zaprasza na tegoroczną Ogólnopolską Paschalną Pielgrzymkę Młodzieży Prawosławnej na Świętą Górę Grabarkę.

Jego Ekscelencja Biskup Supraski Andrzej

Wykład Jego Ekscelencji Biskupa Supraskiego Andrzeja (Borkowskiego) wygłoszony 4 maja 2026 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku podczas sympozjum z okazji 150-lecia urodzin metropolity Dionizego Waledyńskiego.

cerkiew “Ikony Matki Bożej Życiodajne Źródło” w Karakulach

W niedzielę 10 maja w nowobudowanej cerkwi “Ikony Matki Bożej Życiodajne Źródło” w Karakulach, Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub oraz biskup Supraski Andrzej, w asyście duchownych oraz przybyłych wiernych dokonali uroczystego poświęcenia krzyży. Po poświęceniu krzyże zostały zamontowane na kopułach cerkwi.

za: monaster-suprasl.pl

ks. dr Andrzej Kuźma

Wykład ks. dr Andrzeja Kuźmy wygłoszony 4 maja 2026 roku w Centrum Kultury Prawosławnej w Białymstoku podczas sympozjum z okazji 150-lecia urodzin metropolity Dionizego Waledyńskiego.

o. Grzegorz Misijuk

O historii, początkach, rozwoju i tym jak wygląda dziś parafia św. Jerzego Zwycięzcy w Białymstoku rozmawiamy z proboszczem o. Grzegorzem Misijukiem. 

o. Adam Sawicki

O patronie dzieci i młodzieży – św. Gabrielu Zabłudowskim rozmawialiśmy z o. Adamem Sawickim wikariuszem parafii św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku. Zapraszamy do wysłuchania.

Julia Kiryluk

Już 2 maja, w najbliższą sobotę, wyruszy piesza pielgrzymka z Białegostoku do Zwierek na uroczystości ku czci św. Gabriela Zabłudowskiego, patrona dzieci i młodzieży. O tym wydarzeniu rozmawialiśmy z Julią Kiryluk, przedstawicielką zarządu Bractwa Młodzieży Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej.

O postępie prac w ramach akcji Wspólne Dzieło, a także o planach, nowościach i zbliżającym się święcie parafialnym rozmawiamy z naszym gościem – o. Łukaszem Lewczukiem proboszczem parafii św. Niewiast Miro Niosących w Czarnej Białostockiej. 

Julia Markowska, Julia Kiryluk, Zuzanna Baszun, Agata Pietruszkiewicz

Do wspólnych wakacyjnych wyjazdów zapraszają przedstawicielki Bractwa Młodzieży Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej, które gościliśmy w naszym studiu. Zachęcamy do wysłuchania rozmowy. 

23 redakcję Radia Orthodoxia odwiedził Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub. Władyka zapoznał się z działalnością rozgłośni, rozmawiał z pracownikami oraz podzielił się swoimi spostrzeżeniami dotyczącymi funkcjonowania radia.Podczas wizyty arcybiskup udzielił także wywiadu w związku z przypadającą w tym roku rocznicą 25-lecia Radia Orthodoxia. Była to okazja do wspomnień, podsumowania dotychczasowej działalności oraz rozmowy o roli radia w życiu Cerkwi i wiernych.
Radio Orthodoxia to pierwsza w Polsce prawosławna rozgłośnia radiowa. Zostało erygowane 30 listopada 2001 roku przez Arcybiskupa Białostockiego i Gdańskiego Jakuba. Swój program nadaje codziennie od 16:00 do 21:00 w północno-wschodniej Polsce na częstotliwościach: Białystok — 102,7 FM, Bielsk Podlaski — 98,7 FM, Siemiatycze — 92,5 FM, Sokółka — 91,3 FM oraz Gródek — 97,2 FM oraz za pośrednictwem internetu www.orthodoxia.pl

archimandryta Włodzimierz (Dejneko)

Modlitwa domowa a życie codzienne – wykład wygłoszony przez archimandrytę Włodzimierza (Dejneko) z monasteru św. Dymitra w Sakach w dniu 15.03.2026 w parafii św. Jerzego Zwycięzcy w Białymstoku.

Radio Orthodoxia

Modlitwa domowa a życie codzienne – archimandryta Włodzimierz (Dejneko)

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:33:06

RSS Feed

Share

Link

Embed

Barbara Uścinowicz

O idei konkursu, jego znaczeniu dla młodego pokolenia oraz o tym, jak pomaga on młodzieży aktywnie uczestniczyć w życiu Cerkwi, porozmawiamy z naszym gościem, panią Barbarą Uścinowicz doradcą metodycznym ds. nauczania religii w Centrum Edukacji Nauczycieli w Białymstoku, katechetką oraz organizatorką konkursu.

Radio Orthodoxia

Rozmowa z panią Barbarą Uścinowicz o Turnieju Czytania Tekstów Cerkiewnosłowiańskich

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:10:52

RSS Feed

Share

Link

Embed

Sobór św. Mikołaja w Białymstoku

22 lutego w ostatnią niedzielę przed Wielkim Postem, JE Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański przewodniczył wieczornemu nabożeństwu, w którym uczestniczył także JE Najprzewielebniejszy Andrzej Biskup Supraski. Wieczorne nabożeństwo zakończyło się obrzędem przebaczenia win i tym samym rozpoczęło liturgicznie Wielki Post, który przygotowuje wiernych do Święta Świąt, czyli Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa.

foto. Aleksander Perek

Radio Orthodoxia

Nagranie Wielkiej Wieczerni z obrzędem przebaczenia win

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:47:35

RSS Feed

Share

Link

Embed

matuszka Antonina Troc-Sosna

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – matuszka Antonina Troc-Sosna

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:45:35

RSS Feed

Share

Link

Embed

Sobór św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

15 lutego w niedzielę o Strasznym Sądzie, która w tym roku wypadła w dniu święta Spotkania Pańskiego, JE Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański, odprawił Boską Liturgię w białostockiej Katedrze św. Mikołaja. Tuz przed rozpoczęciem nabożeństwa Arcybiskup poświecił przyniesione przez wiernych świece. Natomiast podczas Liturgii, Hierarcha udzielił święceń diakońskich Sławomirowi Kirylukowi.

Diakon Sławomir Kiryluk urodził 22 lipca 1976 r w Hajnówce. Ukończył Szkołę Główna Handlową z tytułem magistra. W 2000 roku wstąpił w związek małżeński z Aleksandra Romaniuk. W 2025 roku ukończył Prawosławne Seminarium Duchowne w Warszawie broniąc prace licencjacką nt. „Pokój i jego osiąganie w apoftegmatach Ojców Pustyni”. Zawodowo zajmował się pracą w prywatnych przedsiębiorstwach jako marketingowiec. Współpracuje z wydawnictwem Bratczyk przy składzie i projektowaniu okładek do książek o tematyce religijnej. Od wielu lat tworzy i redaguje stronę www Monasteru w Supraślu.

za: orthodox.bialystok.pl

Radio Orthodoxia

Relacja ze święceń diakońskich Sławomira Kiryluka

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:15:43

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Dawid Bartoszuk

Okres przygotowawczy do Wielkiego Postu to czas stopniowego zatrzymania się, refleksji i duchowego porządkowania serca. Kolejne niedziele Triodionu prowadzą wiernych przez biblijne obrazy nawrócenia, pokory, przebaczenia i odpowiedzialności za drugiego człowieka.

W rozmowie przybliżamy sens niedziel przygotowawczych oraz ich aktualne przesłanie, pokazując, jak świadomie przeżyć ten czas, aby Wielki Post nie był jedynie zmianą zewnętrznych praktyk, lecz prawdziwą drogą duchowej przemiany.

Gościem w naszym studiu był o. Dawid Bartoszuk wikariusz parafii Wszystkich Świętych na Wygodzie w Białymstoku.

Radio Orthodoxia

U progu Wielkiego Postu. Niedziele przygotowawcze – rozmowa z o. Dawidem Bartoszukiem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:35:18

RSS Feed

Share

Link

Embed

Dawid Szejbut

W naszym studiu gościliśmy Dawida Szejbuta członka Zarządu Centralnego Bractwa Młodzieży prawosławnej w Polsce. Rozmawiamy o znaczeniu i harmonogramie tegorocznych Obchodów Światowego Dnia Młodzieży Prawosławnej, które w tym roku odbędą się w Lublinie w dniach 14-16 lutego.

Radio Orthodoxia

Młodzież prawosławna we wspólnym świętowaniu – rozmowa z Dawidem Szejbutem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:15:12

RSS Feed

Share

Link

Embed

prof. Aleksander Kiryluk

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – prof. Aleksander Kiryluk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:44:53

RSS Feed

Share

Link

Embed

parafia Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku

19 stycznia w cerkwi Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku Jego Ekscelencja Arcybiskup Białostocki i Gdański Jakub przewodniczył wielkiej wieczerni. Nabożeństwo sprawowane było w ramach Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan.

fot. Jan Ławreszuk

Radio Orthodoxia

Relacja z nabożeństwa w ramach Tygodnia Modlitw o Jedność Chrześcijan

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:38:58

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Rafał Łaszczuk

W minionym 2025 roku środki zebrane podczas akcji Wspólne Dzieło zostały przeznaczone na cerkiew śww. app. Piotra i Pawła w Ełku. O podsumowaniu akcji, planach na przyszłość i nowościach rozmawiamy z proboszczem ełckiej parafii o. Rafałem Łaszczukiem, którego gościliśmy w naszym studiu. 

Radio Orthodoxia

Podsumowanie akcji Wspólne Dzieło 2025 – rozmowa z o. Rafałem Łaszczukiem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:28:38

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Grzegorz Misijuk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z o. Grzegorzem Misijukiem – proboszczem parafii św. Jerzego Zwycięzcy w Białymstoku. Rozmawiamy o wizycie duchownego z wodą święconą w naszych domach oraz o wspomnieniach związanych ze świętem Chrztu Pańskiego.

Radio Orthodoxia

Odwiedziny duchownego z wodą jordańską – rozmowa z o. Grzegorzem Misijukiem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:22:30

RSS Feed

Share

Link

Embed

matuszka Halina Borowik

Święta Narodzenia Jezusa Chrystusa to czas, w którym tradycja spotyka się z codziennością, a to, co duchowe, przenika życie rodzinne. Wśród przygotowań, obowiązków i zmieniającej się rzeczywistości pojawiają się pytania o to, co naprawdę warto zachować i przekazać dalej, jak uczyć dzieci prawdziwego sensu Narodzenia Jezusa Chrystusa, które tradycje niosą w sobie najgłębsze wartości i zasługują na szczególną troskę, by nie zniknęły wraz z upływem czasu?

W rozmowie wracamy także do wspomnień świąt sprzed lat — prostych i często bardziej skupionych na byciu razem. Zastanawiamy się, co najbardziej różni dawne przeżywanie świąt od dzisiejszego i jak w świecie pośpiechu odnaleźć to, co najważniejsze. To opowieść o pamięci, rodzinie i wierze, które — mimo zmieniających się czasów — wciąż mogą pozostać sercem świąt.

O tym wszystkim podczas rozmowy z matuszką Haliną Borowik, którą gościliśmy w naszym studiu. Zapraszamy do wysłuchania rozmowy. 

Radio Orthodoxia

Boże Narodzenie między pamięcią a teraźniejszością – matuszka Halina Borowik

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:30:00

RSS Feed

Share

Link

Embed

Włodzimierz Naumiuk

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – Włodzimierz Naumiuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 01:03:57

RSS Feed

Share

Link

Embed

Sławomir Nazaruk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy ze Sławomirem Nazarukiem – przewodniczącym Bractwa Trzech Świętych Hierarchów. Z naszym gościem rozmawialiśmy o bieżących inicjatywach, a także podsumowaniu działalności minionego roku. Zapraszamy do wysłuchania.

Radio Orthodoxia

Podsumowania i nowości w Bractwie Trzech św. Hierarchów – Sławomir Nazaruk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:29:01

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. protodiakon Wiaczesław Perek i Katarzyna Wyspiańska-Mirończuk

W naszym studiu gościliśmy protodiakona Wiaczesława Perka organizatora 44. Prawosławnych Wieczorów Kolęd a także panią Katarzynę Wyspiańską-Mirończuk reżyser koncertu. 

W okresie świątecznym kolędy nabierają szczególnego znaczenia. W tym roku w przestrzeni białostockiej opery odbędą się wyjątkowe prawosławne wieczóry kolęd, które połączą duchowość, tradycję i sztukę chóralną. W materiale mowa jest o idei wydarzenia, jego programie oraz znaczeniu dla publiczności. Zapraszamy do wysłuchania!

Radio Orthodoxia

Prawosławne kolędy na deskach opery – rozmowa z o. protodiakonem Wiaczesławem Perkiem oraz panią Katarzyną Wyspiańską-Mirończuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:21:54

RSS Feed

Share

Link

Embed

Aleksandra Rogoza i Natalia Pawluczuk

W naszym studiu gościliśmy Aleksandrę Rogozę Przewodniczącą Zarządu Centralnego BMP w Polsce, a także Natalię Pawluczuk – członka zarządu. Nasi goście opowiedzieli o działalności bractwa, bieżących inicjatywach, a także o wydarzeniach, które miały miejsce w mijającym roku. Zachęcamy do wysłuchania.

Radio Orthodoxia

Działalność Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce – Aleksandra Rogoza i Natalia Pawluczuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:30:25

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Jarosław Jóźwik

W naszym radiowym studiu gościliśmy o. Jarosława Jóźwika, kanclerza Akademii Supraskiej oraz proboszcza parafii św. Mikołaja Cudotwórcy w Topilcu. Z naszym gościem rozmawiamy o najbliższych inicjatywach i działalności Akademii Supraskiej oraz parafii w Topilcu. Zachęcamy do wysłuchania.

Radio Orthodoxia

Rozmowa z o. Jarosławem Jóźwikiem o działalności Akademii Supraskiej i wydarzeniach w parafii św. Mikołaja Cudotwórcy w Topilcu

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:28:24

RSS Feed

Share

Link

Embed

Leon Leszczuk

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – Leon Leszczuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:35:55

RSS Feed

Share

Link

Embed

Aleksander Wasyluk i Sławomir Nazaruk

Zachęcamy do wysłuchania zaproszenia na spotkanie skierowanego do przedstawicieli organizacji cerkiewnych, wspólnot, bractw i wszystkich, którzy na co dzień służą Kościołowi poprzez działalność społeczną, edukacyjną i duchową. Spotkanie to stanie się przestrzenią wymiany doświadczeń, omówienia wspólnych inicjatyw, a także umocnienia więzi między organizacjami działającymi przy naszej Cerkwi. Będzie to czas rozmowy o wyzwaniach, potrzebach i planach, które podejmujemy dla dobra wiernych oraz rozwoju cerkiewnej misji. Na ten temat rozmawiamy z  panem Aleksandrem Wasylukiem oraz panem Sławomirem Nazarukiem. 

Radio Orthodoxia

Zaproszenie na spotkanie dla przedstawicieli organizacji cerkiewnych – Sławomir Nazaruk i Aleksander Wasyluk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:12:51

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Marek Ławreszuk

Z radością rozpoczynamy nowy cykl audycji poświęconych duchowemu przeżywaniu nabożeństwa całonocnego czuwania. W każdym odcinku programu przybliżać będziemy słuchaczom duchową głębię i piękno tego wyjątkowego nabożeństwa, tak istotnego w życiu modlitewnym Cerkwi prawosławnej. W kolejnych odcinkach będziemy omawiać strukturę nabożeństwa, znaczenie pieśni, hymnów, a także bogactwo teologiczne zawarte w tekstach liturgicznych. Chcemy, aby te audycje pomagały nie tylko lepiej rozumieć nabożeństwo, ale także przeżywać je z większą świadomością.

Program prowadzi o. Marek Ławreszuk proboszcz parafii Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku.

Radio Orthodoxia

Odc. 1 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:13:09

RSS Feed

Share

Link

Embed

`Nabożeństwo całonocnego czuwania inicjuje naszą niedzielną modlitwę` – jak mówi prowadzący, o. Marek. Pierwszy odcinek stanowi wprowadzenie do cyklu, opowiada o strukturze i znaczeniu tego ważnego nabożeństwa.

Radio Orthodoxia

Odc. 2 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:11:31

RSS Feed

Share

Link

Embed

W kolejnym odcinku o. Marek opowiada o Ewangeliach czytanych podczas nabożeństwa całonocnego czuwania. Zapraszamy do wysłuchania.

Radio Orthodoxia

Odc. 3 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:11:57

RSS Feed

Share

Link

Embed

`W tradycji Cerkwi Prawosławnej teologia Bożego imienia jest bardzo ważna` – to słowa pochodzące z kolejnego odcinka, w którym mowa o znaczeniu wzywania Bożego imienia podczas trwania nabożeństwa całonocnego czuwania.

Radio Orthodoxia

Odc. 4 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:12:43

RSS Feed

Share

Link

Embed

Kolejny odcinek dotyczy wielowątkowości roli Cerkwi w duchowym kształceniu wiernych. Jednym z takich czynników są postaci świetych. O. Marek mówi o hymnografii i znaczeniu modlitwy do świętych – męczenników, ascetów, mnichów.  

Radio Orthodoxia

Odc. 5 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:09:08

RSS Feed

Share

Link

Embed

Hymn Swietie Tichij od wieków rozbrzmiewa podczas nabożeństwa całonocnego czuwania. W kolejnym odcinku o. Marek przybliża historię powstania tego hymnu, jego symbolikę oraz miejsce w tradycji liturgicznej, a także teologiczne przesłanie, w którym odnajdujemy wyznanie wiary w Chrystusa jako Tego, który rozświetla duchowe mroki, prowadzi człowieka ku modlitewnemu skupieniu i przypomina o nieustannej obecności Boga w naszym życiu.

Radio Orthodoxia

Odc. 6 Komentarz do nabożeństwa całonocnego czuwania – o. Marek Ławreszuk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:12:09

RSS Feed

Share

Link

Embed

`Prawosławni Ojcowie nazywali życie chrześcijanina drogą do Boga` – to cytat pochodzący z 5 odcinka mówiącego o wezwaniu do poszukiwania światłości i aktywności nie tylko w modlitwie ale także w codziennym życiu. 

o. Anatol Fiedoruk

W naszym radiowym studiu gościliśmy o. Anatola Fiedoruka proboszcza parafii św. Grzegorza Peradze na białostockich Dojlidach, jednej z najmłodszych wspólnot parafialnych w Białymstoku. Z naszym gościem rozmawiamy o zbliżających się uroczystościach modlitewnych związanych ze wspomnieniem św. Grzegorza Peradze, który swoją niezłomną postawą i gotowością do poświęcenia, pozostaje jednym z najjaśniejszych przykładów chrześcijańskiej wierności i pokory. Zapraszamy do wysłuchania. 

Radio Orthodoxia

Zaproszenie na uroczystości ku czci św. Grzegorza Peradze na białostockich Dojlidach – o. Anatol Fiedoruk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:09:57

RSS Feed

Share

Link

Embed

Sławomir Nazaruk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy ze Sławomirem Nazarukiem – przewodniczącym Bractwa Trzech Świętych Hierarchów. Z naszym gościem rozmawialiśmy o działalności, a także najbliższych pielgrzymkach, planach i inicjatywach Bractwa. Zapraszamy do wysłuchania. 

Radio Orthodoxia

Działalność Bractwa Trzech Świętych Hierarchów – Sławomir Nazaruk

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:21:20

RSS Feed

Share

Link

Embed

Monaster Zwiastowania Bogurodzicy w Supraślu

Zapraszamy Państwa do wysłuchania materiału przygotowanego podczas uroczystości jubileuszu 45-lecia Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce. Obchody odbyły się w minioną niedzielę w Supraślu i zgromadziły setki młodych ludzi, duchowieństwa oraz osób, które od lat współtworzą działalność Bractwa.

W programie jubileuszu znalazła się uroczysta Boska Liturgia, sprawowana przez hierarchów naszej Cerkwi, a także wspólna modlitwa dziękczynna za cztery i pół dekady pracy organizacyjnej Bractwa Młodzieży Prawosławnej. Uczestnicy wzięli również udział w panelach dyskusyjnych poświęconych historii Bractwa, roli młodzieży w życiu Cerkwi oraz wyzwaniom, jakie stoją przed współczesnymi wspólnotami parafialnymi.

Nie zabrakło prezentacji najważniejszych inicjatyw Bractwa — pielgrzymek, projektów charytatywnych, przeróżnych spotkań młodzieży oraz wspomnień osób, które tworzyły i tworzą struktury Bractwa. Jubileusz zakończył się uroczystym koncertem w wykonaniu symbolicznej liczby 45 Bratczyków. Zapraszamy do wysłuchania relacji z tego wydarzenia.

fot. orthodox.pl

Radio Orthodoxia

45 lat działania w służbie Bogu i ludziom – relacja z obchodów jubileuszu Bractwa Młodzieży Prawosławnej w Polsce

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:20:25

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Jerzy Senejko

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – to cykl audycji radiowych z osobami, którzy tworzyli historię Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. W każdym odcinku programu zaproszeni goście opowiadają o swoich wspomnieniach związanych z pracą na rzecz Cerkwi na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat. Program prowadzi Jan Smyk.

Radio Orthodoxia

A kiedyś to było… rozmowy o życiu i Cerkwi – o. Jerzy Senejko

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:47:55

RSS Feed

Share

Link

Embed

Katedra św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

11 listopada JE Najprzewielebniejszy Andrzej Biskup Supraski przewodniczył uroczystej Boskiej Liturgii z okazji Narodowego Święta Niepodległości. W białostockiej katedrze Biskupowi podczas Liturgii asystowali kapelani służb mundurowych. W świątyni obecne były poczty sztandarowe różnych formacji mundurowych, prawosławni harcerze oraz przedstawiciele władz rządowych i samorządowych. W bieżącym roku obchodzimy już 107 rocznicę odzyskania niepodległości przez Polskę. Zapraszamy do wysłuchania.

za: Prawosławna Diecezja Białostocko-Gdańska

Radio Orthodoxia

Relacja z obchodów Narodowego Święta Niepodległości z białostockiej katedry św. Mikołaja Cudotwórcy

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:23:17

RSS Feed

Share

Link

Embed

Patryk Misiejuk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Patrykiem Misiejukiem – współzałożycielem Fundacji Svojaki. W rozmowie poruszamy tematy związane z działalnością fundacji, trudnościami w organizacji, a także planach na przyszłość.

Fundacja Svojaki powstała z potrzeby tworzenia przestrzeni, w której różnorodność staje się siłą, a nie barierą. Dąży do budowania neutralnego i otwartego miejsca działania, w którym spotykają się przedstawiciele różnych narodów, religii i kultur.

Radio Orthodoxia

Fundacja Svojaki – od pomysłu do działania – rozmowa z Patrykiem Misiejukiem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:11:33

RSS Feed

Share

Link

Embed

ks. Marek Wawreniuk

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z o. Markiem Wawreniukiem, proboszczem parafii św. Jana Teologa na białostockich Bacieczkach. Z naszym gościem rozmawiamy o zbliżającym się wspomnieniu św. Kosmy i Damiana, a także o postępach prac przy budowie Cerkwi.

Radio Orthodoxia

Zaproszenie na święto św. Kosmy i Damiana – rozmowa z o. Markiem Wawreniukiem

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:18:30

RSS Feed

Share

Link

Embed

Maria Sawicka

Zapraszamy do wysłuchania rozmowy z Marią Sawicką, młodą i uzdolnioną wokalistą, chórzystką supraskiego monasteru, a także uczestniczką 16 edycji telewizyjnego programu The Voice of Poland. W rozmowie poruszamy między innymi wątki muzycznej pasji, udziału w programie oraz tym jak muzyka może stać się częścią codzienności. Niech ta rozmowa będzie inspiracją dla wszystkich, którzy boją się zrobić ten pierwszy krok w kierunku swoich marzeń, nie tylko tych muzycznych! 

Radio Orthodoxia

Muzyczny głos młodego pokolenia – rozmowa z Marią Sawicką

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:14:20

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Andrzej Kuźma

Wszechnica Kultury Prawosławnej organizowana jest przez Prawosławną Diecezję Białostocko-Gdańską, Katedrę Teologii Prawosławnej Uniwersytetu w Białymstoku i Zarząd Główny Bractwa Prawosławnego św. św. Cyryla i Metodego. Spotkania odbywają się w Centrum Kultury Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej w Białymstoku, ul. Św. Mikołaja 5.

O tegorocznej edycji Wszechnicy Kultury Prawosławnej opowiada o. Andrzej Kuźma wykładowca Prawosławnego Seminarium Duchownego i Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie oraz koordynator Wszechnicy Kultury Prawosławnej.

Radio Orthodoxia

Wszechnica Kultury Prawosławnej 2025/2026 – o. Andrzej Kuźma

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:22:12

RSS Feed

Share

Link

Embed

Monaster Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy w Supraślu

Zapraszamy do wysłuchania reportażu z uroczystości Jubileuszu 40-lecia Bractwa Młodzieży Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej – wspólnoty, która już przez cztery dekady wiernie kroczy drogą prawosławnej tradycji, budując mosty między pokoleniami, wspierając życie parafialne i duchowe oraz pielęgnując kulturę i tożsamość. 

Bractwo Młodzieży Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej co roku organizuje piesze pielgrzymki do monasterów w Zwierkach i Supraślu, a także na św. Górę Grabarkę, wiele akcji charytatywnych i spotkań integrujących prawosławną młodzież. 

W poniższym materiale usłyszą Państwo wspomnienia, rozmowy z dawnymi i obecnymi członkami Bractwa oraz relację z uroczystości jubileuszowych, które odbyły się w dniach 17-19 października w Akademii Supraskiej. To nie tylko opowieść o przeszłości, ale przede wszystkim świadectwo żywej wiary, która trwa – mimo zmieniających się czasów.

Partnerem strategicznym wydarzenia było Województwo Podlaskie

Radio Orthodoxia

Reportaż z Jubileuszu 40-lecia Bractwa Młodzieży Prawosławnej Diecezji Białostocko-Gdańskiej

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:39:30

RSS Feed

Share

Link

Embed

Katedra św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

15 października JE Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański odprawił w Katedrze św. Mikołaja w Białymstoku nabożeństwo dziękczynne – molebien. Z okazji minionego Dnia Edukacji Narodowej wznoszone były modlitwy w intencji dyrektorów szkół, nauczycieli oraz wszystkich pracowników oświaty.

fot. prawosławna Diecezja Białostocko-Gdańska

Radio Orthodoxia

Molebien dziękczynny z okazji Dnia Edukacji Narodowej

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:17:39

RSS Feed

Share

Link

Embed

Katedra św. Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

12 października, w XVIII Niedzielę po święcie Pięćdziesiątnicy, JE Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański odprawił Boską Liturgię w białostockiej Katedrze św. Mikołaja. Podczas nabożeństwa Arcybiskup Jakub udzielił święceń kapłańskich diakonowi Grzegorzowi Wasilukowi.

Ks. Grzegorz Wasiluk urodził się 11 listopada 2001 w Białymstoku, jednakże duchowo wzrastał będąc prysłużnikiem w monasterze Zwiastowania Bogurodzicy w Supraślu. Po ukończeniu studiów w Prawosławnym Seminarium Duchownym i Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej Warszawie wstąpił w związek małżeński z Julitą Rabczuk. Jest katechetą w szkole podstawowej w Ogrodniczkach oraz SP 11 w Białymstoku. Święcenia diakońskie z rąk Arcybiskupa Jakuba otrzymał 27 września 2025 r.

za: orthodox.bialystok.pl

fot. Aleksander Wasyluk

Radio Orthodoxia

Święcenia kapłańskie diakona Grzegorza Wasiluka

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:12:31

RSS Feed

Share

Link

Embed

parafia św. Jana Teologa na Bacieczkach w Białysmtoku

9 października Cerkiew w sposób szczególny wspomina pamięć św. Apostoła i Ewangelisty Jana Teologa. To patron parafii na białostockich Bacieczkach, gdzie odbyły się modlitewne uroczystości. Boskiej Liturgii przewodniczył Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Atanazy, Biskup Łódzki i Poznański. Zapraszamy do wysłuchania retransmisji Boskiej Liturgii.

fot. Aleksander Wasyluk

Radio Orthodoxia

Retransmisja Boskiej Liturgii z parafii św. Jana Teologa na białostockich Bacieczkach

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 01:51:42

RSS Feed

Share

Link

Embed

parafia Zmartwychwstania Pańskiego w Białysmtoku

Jak co roku w pierwszą niedzielę października społeczność parafii prawosławnej Zmartwychwstania Pańskiego w Białymstoku obchodzi święto ikony Matki Bożej Wsiecarycy. Świątecznym uroczystościom przewodniczył Jego Ekscelencja Najprzewielebniejszy Andrzej, Biskup Supraski. Zapraszamy do wysłuchania retransmisji Boskiej Liturgii.

Zapraszamy do wysłuchania materiału.

Radio Orthodoxia

Święto ikony Matki Bożej Wsiecarycy

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 01:58:29

RSS Feed

Share

Link

Embed

Katedra świętego Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

30 września, JE Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański odprawił w białostockiej Katedrze św. Mikołaja, molebien połączony ze śpiewanym akatystem ku czci św. męcz. Gabriela. W nabożeństwie uczestniczyli duszpasterze akademiccy białostockich uczelni oraz kierownik Katedry Teologii Prawosławnej UwB ks. mitrat Marek Ławereszuk. Podczas molebna wznoszone były modlitwy w intencji studentów, którzy rozpoczynają właśnie nowy rok akademicki 2025/26.

za: prawosławna diecezja białostocko-gdańska

Zapraszamy do wysłuchania materiału. 

Radio Orthodoxia

Molebien przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:22:39

RSS Feed

Share

Link

Embed

Katedra świętego Mikołaja Cudotwórcy w Białymstoku

30 września, JE Najprzewielebniejszy Jakub Arcybiskup Białostocki i Gdański odprawił w białostockiej Katedrze św. Mikołaja, molebien połączony ze śpiewanym akatystem ku czci św. męcz. Gabriela. W nabożeństwie uczestniczyli duszpasterze akademiccy białostockich uczelni oraz kierownik Katedry Teologii Prawosławnej UwB ks. mitrat Marek Ławereszuk. Podczas molebna wznoszone były modlitwy w intencji studentów, którzy rozpoczynają właśnie nowy rok akademicki 2025/26.

za: prawosławna diecezja białostocko-gdańska

Zapraszamy do wysłuchania materiału. 

Radio Orthodoxia

Molebien przed rozpoczęciem nowego roku akademickiego

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:22:39

RSS Feed

Share

Link

Embed

o. Piotr Borowik

Już w najbliższą sobotę 27 września w kalendarzu liturgicznym cerkwi prawosławnej wypada jedno z 12 wielkich świąt – Podwyższenie Krzyża Pańskiego. W materiale jest mowa o znaczeniu święta i samego krzyża we współczesnym świecie, wydarzeniu biblijnym jakie upamiętnia, a na koniec zaproszenie na uroczystości modlitewne do parafii w Fastach. Gościem w naszym studiu był o. Piotr Borowik wikariusz parafii Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Fastach. 

Zapraszamy do wysłuchania materiału. 

Radio Orthodoxia

Dlaczego krzyż wciąż ma znaczenie? O duchowym wymiarze święta Podwyższenia Krzyża Pańskiego – o. Piotr Borowik

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:23:38

RSS Feed

Share

Link

Embed

pani Ewelina Nikonowicz

Gościem w studiu Radia Orthodoxia była pani Ewelina Nikonowicz dyrektor przedszkola Aniołki działającego przy parafii św. Ducha w Białymstoku. Rozmawialiśmy o działalności przedszkola, a także o najbliższych planach związanych z otwarciem żłobka. Zapraszamy do wysłuchania materiału.

Radio Orthodoxia

O planowanym uruchomieniu żłobka przy przedszkolu Aniołki – pani Ewelina Nikonowicz

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:18:14

RSS Feed

Share

Link

Embed

ks. Jarosław Jóźwik i pani Edyta Jurkiewicz

O działalności fundacji Oikonomos, a także o najbliższych planach, inicjatywach i zaproszeniach rozmawialiśmy z naszymi gośćmi o. Jarosławem Jóźwikiem – proboszczem parafii prawosławnej w Topilcu i kanclerzem Akademii Supraskiej oraz panią Edytą Jurkiewicz – członkiem zarządu fundacji Oikonomos. Zapraszamy do wysłuchania.

Radio Orthodoxia

O działalności fundacji Oikonomos i zbliżających się inicjatywach

Play Episode Pause Episode

Mute/Unmute Episode Rewind 10 Seconds 1x Fast Forward 30 seconds

00:00 / 00:30:03

RSS Feed

Share

Link

Embed

Michał Leończuk i Zuzanna Baszun

Już 15 sierpnia z Białegostoku wyruszy XL jubileuszowa piesza pielgrzymka na św. Górę Grabarkę – duchowe serce prawosławia. O tym wydarzeniu, jego organizacji, tegorocznej trasie i wyzwaniach, a także wspomnieniach, rozmawialiśmy z naszymi gośćmi Michałem Leończukiem – przewodniczącym Bractwa Młodzieży Prawosławnej diecezji białostocko-gdańskiej i koordynatorem tegorocznej pielgrzymki oraz Zuzanną Baszun przedstawicielką Bractwa. 

Serdecznie zapraszamy do wysłuchania rozmowy.